Narayaniyam Dashaka 5 - Viratpurushotpattih — Gurmukhi Script

ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਮਿਦਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦਭਵਤ੍ਪ੍ਰਾਕ੍ਪ੍ਰਾਕृਤਪ੍ਰਕ੍षਯੇ

ਮਾਯਾਯਾਂ ਗੁਣਸਾਮ੍ਯਰੁਦ੍ਧਵਿਕृਤੌ ਤ੍ਵਯ੍ਯਾਗਤਾਯਾਂ ਲਯਮ੍ ।

ਨੋ ਮृਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਤਦਾऽਮृਤਂ ਚ ਸਮਭੂਨ੍ਨਾਹ੍ਨੋ ਨ ਰਾਤ੍ਰੇਃ ਸ੍ਥਿਤਿ-

ਸ੍ਤਤ੍ਰੈਕਸ੍ਤ੍ਵਮਸ਼ਿष੍ਯਥਾਃ ਕਿਲ ਪਰਾਨਨ੍ਦਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਨਾ ॥1॥

ਕਾਲਃ ਕਰ੍ਮ ਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਜੀਵਨਿਵਹਾ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਭੋ

ਚਿਲ੍ਲੀਲਾਰਤਿਮੇਯੁषਿ ਤ੍ਵਯਿ ਤਦਾ ਨਿਰ੍ਲੀਨਤਾਮਾਯਯੁਃ ।

ਤੇषਾਂ ਨੈਵ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵਮਯਿ ਭੋਃ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਤਿष੍ਠਤਾਂ

ਨੋ ਚੇਤ੍ ਕਿਂ ਗਗਨਪ੍ਰਸੂਨਸਦृਸ਼ਾਂ ਭੂਯੋ ਭਵੇਤ੍ਸਮ੍ਭਵਃ ॥2॥

ਏਵਂ ਚ ਦ੍ਵਿਪਰਾਰ੍ਧਕਾਲਵਿਗਤਾਵੀਕ੍षਾਂ ਸਿਸृਕ੍षਾਤ੍ਮਿਕਾਂ

ਬਿਭ੍ਰਾਣੇ ਤ੍ਵਯਿ ਚੁਕ੍षੁਭੇ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੀਭਾਵਾਯ ਮਾਯਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।

ਮਾਯਾਤਃ ਖਲੁ ਕਾਲਸ਼ਕ੍ਤਿਰਖਿਲਾਦृष੍ਟਂ ਸ੍ਵਭਾਵੋऽਪਿ ਚ

ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਯ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਕਾਸ੍ਯ ਵਿਦਧੁਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਸਹਾਯਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ ॥3॥

ਮਾਯਾਸਨ੍ਨਿਹਿਤੋऽਪ੍ਰਵਿष੍ਟਵਪੁषਾ ਸਾਕ੍षੀਤਿ ਗੀਤੋ ਭਵਾਨ੍

ਭੇਦੈਸ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤੋ ਵਿਵਿਸ਼ਿਵਾਨ੍ ਜੀਵੋऽਪਿ ਨੈਵਾਪਰਃ ।

ਕਾਲਾਦਿਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤਾऽਥ ਭਵਤਾ ਸਞ੍ਚੋਦਿਤਾ ਚ ਸ੍ਵਯਂ

ਮਾਯਾ ਸਾ ਖਲੁ ਬੁਦ੍ਧਿਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸृਜਦ੍ਯੋऽਸੌ ਮਹਾਨੁਚ੍ਯਤੇ ॥4॥

ਤਤ੍ਰਾਸੌ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤ੍ਮਕੋऽਪਿ ਚ ਮਹਾਨ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਧਾਨਃ ਸ੍ਵਯਂ

ਜੀਵੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਖਲੁ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਮਹਮਿਤ੍ਯੁਦ੍ਬੋਧਨਿष੍ਪਾਦ੍ਕਃ ।

ਚਕ੍ਰੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਵਿਕਲ੍ਪਬੋਧਕਮਹਨ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਨ੍ ਖਲ੍ਵਸੌ

ਸਮ੍ਪੁष੍ਟਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣੈਸ੍ਤਮੋऽਤਿਬਹੁਲਂ ਵਿष੍ਣੋ ਭਵਤ੍ਪ੍ਰੇਰਣਾਤ੍ ॥5॥

ਸੋऽਹਂ ਚ ਤ੍ਰਿਗੁਣਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਵਿਧਤਾਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵੈਕਾਰਿਕੋ

ਭੂਯਸ੍ਤੈਜਸਤਾਮਸਾਵਿਤਿ ਭਵਨ੍ਨਾਦ੍ਯੇਨ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ

ਦੇਵਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਾਨਿਨੋऽਕृਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਤਾਰ੍ਕਪਾਸ਼੍ਯਸ਼੍ਵਿਨੋ

ਵਹ੍ਨੀਨ੍ਦ੍ਰਾਚ੍ਯੁਤਮਿਤ੍ਰਕਾਨ੍ ਵਿਧੁਵਿਧਿਸ਼੍ਰੀਰੁਦ੍ਰਸ਼ਾਰੀਰਕਾਨ੍ ॥6॥

ਭੂਮਨ੍ ਮਾਨਸਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਙ੍ਕृਤਿਮਿਲਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾਖ੍ਯਵृਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਵਿਤਂ

ਤਚ੍ਚਾਨ੍ਤਃਕਰਣਂ ਵਿਭੋ ਤਵ ਬਲਾਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਂਸ਼ ਏਵਾਸृਜਤ੍ ।

ਜਾਤਸ੍ਤੈਜਸਤੋ ਦਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਸ੍ਤਤ੍ਤਾਮਸਾਂਸ਼ਾਤ੍ਪੁਨ-

ਸ੍ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਨਭਸੋ ਮਰੁਤ੍ਪੁਰਪਤੇ ਸ਼ਬ੍ਦੋऽਜਨਿ ਤ੍ਵਦ੍ਬਲਾਤ੍ ॥7॥

ਸ਼੍ਬ੍ਦਾਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਤਤਃ ਸਸਰ੍ਜਿਥ ਵਿਭੋ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਤਤੋ ਮਾਰੁਤਂ

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰੂਪਮਤੋ ਮਹੋऽਥ ਚ ਰਸਂ ਤੋਯਂ ਚ ਗਨ੍ਧਂ ਮਹੀਮ੍ ।

ਏਵਂ ਮਾਧਵ ਪੂਰ੍ਵਪੂਰ੍ਵਕਲਨਾਦਾਦ੍ਯਾਦ੍ਯਧਰ੍ਮਾਨ੍ਵਿਤਂ

ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਮਿਮਂ ਤ੍ਵਮੇਵ ਭਗਵਨ੍ ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼ਯਸ੍ਤਾਮਸਾਤ੍ ॥8॥

ਏਤੇ ਭੂਤਗਣਾਸ੍ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਜਾਤਾਃ ਪृਥਙ੍-

ਨੋ ਸ਼ੇਕੁਰ੍ਭੁਵਨਾਣ੍ਡਨਿਰ੍ਮਿਤਿਵਿਧੌ ਦੇਵੈਰਮੀਭਿਸ੍ਤਦਾ ।

ਤ੍ਵਂ ਨਾਨਾਵਿਧਸੂਕ੍ਤਿਭਿਰ੍ਨੁਤਗੁਣਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯਮੂਨ੍ਯਾਵਿਸ਼ਂ-

ਸ਼੍ਚੇष੍ਟਾਸ਼ਕ੍ਤਿਮੁਦੀਰ੍ਯ ਤਾਨਿ ਘਟਯਨ੍ ਹੈਰਣ੍ਯਮਣ੍ਡਂ ਵ੍ਯਧਾਃ ॥9॥

ਅਣ੍ਡਂ ਤਤ੍ਖਲੁ ਪੂਰ੍ਵਸृष੍ਟਸਲਿਲੇऽਤਿष੍ਠਤ੍ ਸਹਸ੍ਰਂ ਸਮਾਃ

ਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਨਕृਥਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਜਗਦ੍ਰੂਪਂ ਵਿਰਾਡਾਹ੍ਵਯਮ੍ ।

ਸਾਹਸ੍ਰੈਃ ਕਰਪਾਦਮੂਰ੍ਧਨਿਵਹੈਰ੍ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇषਜੀਵਾਤ੍ਮਕੋ

ਨਿਰ੍ਭਾਤੋऽਸਿ ਮਰੁਤ੍ਪੁਰਾਧਿਪ ਸ ਮਾਂ ਤ੍ਰਾਯਸ੍ਵ ਸਰ੍ਵਾਮਯਾਤ੍ ॥10॥

Roman (IAST) Transliteration

vyaktāvyaktamidaṃ na kiñcidabhavatprākprākṛtaprakṣaye

māyāyāṃ guṇasāmyaruddhavikṛtau tvayyāgatāyāṃ layam |

no mṛtyuśca tadā'mṛtaṃ ca samabhūnnāhno na rātreḥ sthiti-

statraikastvamaśiṣyathāḥ kila parānandaprakāśātmanā ||1||

kālaḥ karma guṇāśca jīvanivahā viśvaṃ ca kāryaṃ vibho

cillīlāratimeyuṣi tvayi tadā nirlīnatāmāyayuḥ |

teṣāṃ naiva vadantyasattvamayi bhoḥ śaktyātmanā tiṣṭhatāṃ

no cet kiṃ gaganaprasūnasadṛśāṃ bhūyo bhavetsambhavaḥ ||2||

evaṃ ca dviparārdhakālavigatāvīkṣāṃ sisṛkṣātmikāṃ

bibhrāṇe tvayi cukṣubhe tribhuvanībhāvāya māyā svayam |

māyātaḥ khalu kālaśaktirakhilādṛṣṭaṃ svabhāvo'pi ca

prādurbhūya guṇānvikāsya vidadhustasyāssahāyakriyām ||3||

māyāsannihito'praviṣṭavapuṣā sākṣīti gīto bhavān

bhedaistāṃ pratibimbato viviśivān jīvo'pi naivāparaḥ |

kālādipratibodhitā'tha bhavatā sañcoditā ca svayaṃ

māyā sā khalu buddhitattvamasṛjadyo'sau mahānucyate ||4||

tatrāsau triguṇātmako'pi ca mahān sattvapradhānaḥ svayaṃ

jīve'smin khalu nirvikalpamahamityudbodhaniṣpādkaḥ |

cakre'smin savikalpabodhakamahantattvaṃ mahān khalvasau

sampuṣṭaṃ triguṇaistamo'tibahulaṃ viṣṇo bhavatpreraṇāt ||5||

so'haṃ ca triguṇakramāt trividhatāmāsādya vaikāriko

bhūyastaijasatāmasāviti bhavannādyena sattvātmanā

devānindriyamānino'kṛta diśāvātārkapāśyaśvino

vahnīndrācyutamitrakān vidhuvidhiśrīrudraśārīrakān ||6||

bhūman mānasabuddhyahaṅkṛtimilaccittākhyavṛttyanvitaṃ

taccāntaḥkaraṇaṃ vibho tava balāt sattvāṃśa evāsṛjat |

jātastaijasato daśendriyagaṇastattāmasāṃśātpuna-

stanmātraṃ nabhaso marutpurapate śabdo'jani tvadbalāt ||7||

śbdādvyoma tataḥ sasarjitha vibho sparśaṃ tato mārutaṃ

tasmādrūpamato maho'tha ca rasaṃ toyaṃ ca gandhaṃ mahīm |

evaṃ mādhava pūrvapūrvakalanādādyādyadharmānvitaṃ

bhūtagrāmamimaṃ tvameva bhagavan prākāśayastāmasāt ||8||

ete bhūtagaṇāstathendriyagaṇā devāśca jātāḥ pṛthaṅ-

no śekurbhuvanāṇḍanirmitividhau devairamībhistadā |

tvaṃ nānāvidhasūktibhirnutaguṇastattvānyamūnyāviśaṃ-

śceṣṭāśaktimudīrya tāni ghaṭayan hairaṇyamaṇḍaṃ vyadhāḥ ||9||

aṇḍaṃ tatkhalu pūrvasṛṣṭasalile'tiṣṭhat sahasraṃ samāḥ

nirbhindannakṛthāścaturdaśajagadrūpaṃ virāḍāhvayam |

sāhasraiḥ karapādamūrdhanivahairniśśeṣajīvātmako

nirbhāto'si marutpurādhipa sa māṃ trāyasva sarvāmayāt ||10||

Sanskrit — Devanagari (original)

व्यक्ताव्यक्तमिदं न किञ्चिदभवत्प्राक्प्राकृतप्रक्षये

मायायां गुणसाम्यरुद्धविकृतौ त्वय्यागतायां लयम् ।

नो मृत्युश्च तदाऽमृतं च समभून्नाह्नो न रात्रेः स्थिति-

स्तत्रैकस्त्वमशिष्यथाः किल परानन्दप्रकाशात्मना ॥1॥

कालः कर्म गुणाश्च जीवनिवहा विश्वं च कार्यं विभो

चिल्लीलारतिमेयुषि त्वयि तदा निर्लीनतामाययुः ।

तेषां नैव वदन्त्यसत्त्वमयि भोः शक्त्यात्मना तिष्ठतां

नो चेत् किं गगनप्रसूनसदृशां भूयो भवेत्सम्भवः ॥2॥

एवं च द्विपरार्धकालविगतावीक्षां सिसृक्षात्मिकां

बिभ्राणे त्वयि चुक्षुभे त्रिभुवनीभावाय माया स्वयम् ।

मायातः खलु कालशक्तिरखिलादृष्टं स्वभावोऽपि च

प्रादुर्भूय गुणान्विकास्य विदधुस्तस्यास्सहायक्रियाम् ॥3॥

मायासन्निहितोऽप्रविष्टवपुषा साक्षीति गीतो भवान्

भेदैस्तां प्रतिबिम्बतो विविशिवान् जीवोऽपि नैवापरः ।

कालादिप्रतिबोधिताऽथ भवता सञ्चोदिता च स्वयं

माया सा खलु बुद्धितत्त्वमसृजद्योऽसौ महानुच्यते ॥4॥

तत्रासौ त्रिगुणात्मकोऽपि च महान् सत्त्वप्रधानः स्वयं

जीवेऽस्मिन् खलु निर्विकल्पमहमित्युद्बोधनिष्पाद्कः ।

चक्रेऽस्मिन् सविकल्पबोधकमहन्तत्त्वं महान् खल्वसौ

सम्पुष्टं त्रिगुणैस्तमोऽतिबहुलं विष्णो भवत्प्रेरणात् ॥5॥

सोऽहं च त्रिगुणक्रमात् त्रिविधतामासाद्य वैकारिको

भूयस्तैजसतामसाविति भवन्नाद्येन सत्त्वात्मना

देवानिन्द्रियमानिनोऽकृत दिशावातार्कपाश्यश्विनो

वह्नीन्द्राच्युतमित्रकान् विधुविधिश्रीरुद्रशारीरकान् ॥6॥

भूमन् मानसबुद्ध्यहङ्कृतिमिलच्चित्ताख्यवृत्त्यन्वितं

तच्चान्तःकरणं विभो तव बलात् सत्त्वांश एवासृजत् ।

जातस्तैजसतो दशेन्द्रियगणस्तत्तामसांशात्पुन-

स्तन्मात्रं नभसो मरुत्पुरपते शब्दोऽजनि त्वद्बलात् ॥7॥

श्ब्दाद्व्योम ततः ससर्जिथ विभो स्पर्शं ततो मारुतं

तस्माद्रूपमतो महोऽथ च रसं तोयं च गन्धं महीम् ।

एवं माधव पूर्वपूर्वकलनादाद्याद्यधर्मान्वितं

भूतग्राममिमं त्वमेव भगवन् प्राकाशयस्तामसात् ॥8॥

एते भूतगणास्तथेन्द्रियगणा देवाश्च जाताः पृथङ्-

नो शेकुर्भुवनाण्डनिर्मितिविधौ देवैरमीभिस्तदा ।

त्वं नानाविधसूक्तिभिर्नुतगुणस्तत्त्वान्यमून्याविशं-

श्चेष्टाशक्तिमुदीर्य तानि घटयन् हैरण्यमण्डं व्यधाः ॥9॥

अण्डं तत्खलु पूर्वसृष्टसलिलेऽतिष्ठत् सहस्रं समाः

निर्भिन्दन्नकृथाश्चतुर्दशजगद्रूपं विराडाह्वयम् ।

साहस्रैः करपादमूर्धनिवहैर्निश्शेषजीवात्मको

निर्भातोऽसि मरुत्पुराधिप स मां त्रायस्व सर्वामयात् ॥10॥