Vishnu

নারাযণীযং দশক 5 - বিরাট্পুরুষোত্পত্তিঃ

Narayaniyam Dashaka 5 - Viratpurushotpattih

🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
ব্যক্তাব্যক্তমিদং ন কিঞ্চিদভবত্প্রাক্প্রাকৃতপ্রক্ষযে
মাযাযাং গুণসাম্যরুদ্ধবিকৃতৌ ত্বয্যাগতাযাং লযম্ ।
নো মৃত্যুশ্চ তদাঽমৃতং চ সমভূন্নাহ্নো ন রাত্রেঃ স্থিতি-
স্তত্রৈকস্ত্বমশিষ্যথাঃ কিল পরানন্দপ্রকাশাত্মনা ॥1॥
কালঃ কর্ম গুণাশ্চ জীবনিবহা বিশ্বং চ কার্যং বিভো
চিল্লীলারতিমেযুষি ত্বযি তদা নির্লীনতামাযযুঃ ।
তেষাং নৈব বদন্ত্যসত্ত্বমযি ভোঃ শক্ত্যাত্মনা তিষ্ঠতাং
নো চেত্ কিং গগনপ্রসূনসদৃশাং ভূযো ভবেত্সম্ভবঃ ॥2॥
এবং চ দ্বিপরার্ধকালবিগতাবীক্ষাং সিসৃক্ষাত্মিকাং
বিভ্রাণে ত্বযি চুক্ষুভে ত্রিভুবনীভাবায মাযা স্বযম্ ।
মাযাতঃ খলু কালশক্তিরখিলাদৃষ্টং স্বভাবোঽপি চ
প্রাদুর্ভূয গুণান্বিকাস্য বিদধুস্তস্যাস্সহাযক্রিযাম্ ॥3॥
মাযাসন্নিহিতোঽপ্রবিষ্টবপুষা সাক্ষীতি গীতো ভবান্
ভেদৈস্তাং প্রতিবিম্বতো বিবিশিবান্ জীবোঽপি নৈবাপরঃ ।
কালাদিপ্রতিবোধিতাঽথ ভবতা সঞ্চোদিতা চ স্বযং
মাযা সা খলু বুদ্ধিতত্ত্বমসৃজদ্যোঽসৌ মহানুচ্যতে ॥4॥
তত্রাসৌ ত্রিগুণাত্মকোঽপি চ মহান্ সত্ত্বপ্রধানঃ স্বযং
জীবেঽস্মিন্ খলু নির্বিকল্পমহমিত্যুদ্বোধনিষ্পাদ্কঃ ।
চক্রেঽস্মিন্ সবিকল্পবোধকমহন্তত্ত্বং মহান্ খল্বসৌ
সম্পুষ্টং ত্রিগুণৈস্তমোঽতিবহুলং বিষ্ণো ভবত্প্রেরণাত্ ॥5॥
সোঽহং চ ত্রিগুণক্রমাত্ ত্রিবিধতামাসাদ্য বৈকারিকো
ভূযস্তৈজসতামসাবিতি ভবন্নাদ্যেন সত্ত্বাত্মনা
দেবানিন্দ্রিযমানিনোঽকৃত দিশাবাতার্কপাশ্যশ্বিনো
বহ্নীন্দ্রাচ্যুতমিত্রকান্ বিধুবিধিশ্রীরুদ্রশারীরকান্ ॥6॥
ভূমন্ মানসবুদ্ধ্যহঙ্কৃতিমিলচ্চিত্তাখ্যবৃত্ত্যন্বিতং
তচ্চান্তঃকরণং বিভো তব বলাত্ সত্ত্বাংশ এবাসৃজত্ ।
জাতস্তৈজসতো দশেন্দ্রিযগণস্তত্তামসাংশাত্পুন-
স্তন্মাত্রং নভসো মরুত্পুরপতে শব্দোঽজনি ত্বদ্বলাত্ ॥7॥
শ্ব্দাদ্ব্যোম ততঃ সসর্জিথ বিভো স্পর্শং ততো মারুতং
তস্মাদ্রূপমতো মহোঽথ চ রসং তোযং চ গন্ধং মহীম্ ।
এবং মাধব পূর্বপূর্বকলনাদাদ্যাদ্যধর্মান্বিতং
ভূতগ্রামমিমং ত্বমেব ভগবন্ প্রাকাশযস্তামসাত্ ॥8॥
এতে ভূতগণাস্তথেন্দ্রিযগণা দেবাশ্চ জাতাঃ পৃথঙ্-
নো শেকুর্ভুবনাণ্ডনির্মিতিবিধৌ দেবৈরমীভিস্তদা ।
ত্বং নানাবিধসূক্তিভির্নুতগুণস্তত্ত্বান্যমূন্যাবিশং-
শ্চেষ্টাশক্তিমুদীর্য তানি ঘটযন্ হৈরণ্যমণ্ডং ব্যধাঃ ॥9॥
অণ্ডং তত্খলু পূর্বসৃষ্টসলিলেঽতিষ্ঠত্ সহস্রং সমাঃ
নির্ভিন্দন্নকৃথাশ্চতুর্দশজগদ্রূপং বিরাডাহ্বযম্ ।
সাহস্রৈঃ করপাদমূর্ধনিবহৈর্নিশ্শেষজীবাত্মকো
নির্ভাতোঽসি মরুত্পুরাধিপ স মাং ত্রাযস্ব সর্বামযাত্ ॥10॥
Roman (IAST) Transliteration
vyaktāvyaktamidaṃ na kiñcidabhavatprākprākṛtaprakṣaye
māyāyāṃ guṇasāmyaruddhavikṛtau tvayyāgatāyāṃ layam |
no mṛtyuśca tadā'mṛtaṃ ca samabhūnnāhno na rātreḥ sthiti-
statraikastvamaśiṣyathāḥ kila parānandaprakāśātmanā ||1||
kālaḥ karma guṇāśca jīvanivahā viśvaṃ ca kāryaṃ vibho
cillīlāratimeyuṣi tvayi tadā nirlīnatāmāyayuḥ |
teṣāṃ naiva vadantyasattvamayi bhoḥ śaktyātmanā tiṣṭhatāṃ
no cet kiṃ gaganaprasūnasadṛśāṃ bhūyo bhavetsambhavaḥ ||2||
evaṃ ca dviparārdhakālavigatāvīkṣāṃ sisṛkṣātmikāṃ
bibhrāṇe tvayi cukṣubhe tribhuvanībhāvāya māyā svayam |
māyātaḥ khalu kālaśaktirakhilādṛṣṭaṃ svabhāvo'pi ca
prādurbhūya guṇānvikāsya vidadhustasyāssahāyakriyām ||3||
māyāsannihito'praviṣṭavapuṣā sākṣīti gīto bhavān
bhedaistāṃ pratibimbato viviśivān jīvo'pi naivāparaḥ |
kālādipratibodhitā'tha bhavatā sañcoditā ca svayaṃ
māyā sā khalu buddhitattvamasṛjadyo'sau mahānucyate ||4||
tatrāsau triguṇātmako'pi ca mahān sattvapradhānaḥ svayaṃ
jīve'smin khalu nirvikalpamahamityudbodhaniṣpādkaḥ |
cakre'smin savikalpabodhakamahantattvaṃ mahān khalvasau
sampuṣṭaṃ triguṇaistamo'tibahulaṃ viṣṇo bhavatpreraṇāt ||5||
so'haṃ ca triguṇakramāt trividhatāmāsādya vaikāriko
bhūyastaijasatāmasāviti bhavannādyena sattvātmanā
devānindriyamānino'kṛta diśāvātārkapāśyaśvino
vahnīndrācyutamitrakān vidhuvidhiśrīrudraśārīrakān ||6||
bhūman mānasabuddhyahaṅkṛtimilaccittākhyavṛttyanvitaṃ
taccāntaḥkaraṇaṃ vibho tava balāt sattvāṃśa evāsṛjat |
jātastaijasato daśendriyagaṇastattāmasāṃśātpuna-
stanmātraṃ nabhaso marutpurapate śabdo'jani tvadbalāt ||7||
śbdādvyoma tataḥ sasarjitha vibho sparśaṃ tato mārutaṃ
tasmādrūpamato maho'tha ca rasaṃ toyaṃ ca gandhaṃ mahīm |
evaṃ mādhava pūrvapūrvakalanādādyādyadharmānvitaṃ
bhūtagrāmamimaṃ tvameva bhagavan prākāśayastāmasāt ||8||
ete bhūtagaṇāstathendriyagaṇā devāśca jātāḥ pṛthaṅ-
no śekurbhuvanāṇḍanirmitividhau devairamībhistadā |
tvaṃ nānāvidhasūktibhirnutaguṇastattvānyamūnyāviśaṃ-
śceṣṭāśaktimudīrya tāni ghaṭayan hairaṇyamaṇḍaṃ vyadhāḥ ||9||
aṇḍaṃ tatkhalu pūrvasṛṣṭasalile'tiṣṭhat sahasraṃ samāḥ
nirbhindannakṛthāścaturdaśajagadrūpaṃ virāḍāhvayam |
sāhasraiḥ karapādamūrdhanivahairniśśeṣajīvātmako
nirbhāto'si marutpurādhipa sa māṃ trāyasva sarvāmayāt ||10||
Sanskrit — Devanagari (original)
व्यक्ताव्यक्तमिदं न किञ्चिदभवत्प्राक्प्राकृतप्रक्षये
मायायां गुणसाम्यरुद्धविकृतौ त्वय्यागतायां लयम् ।
नो मृत्युश्च तदाऽमृतं च समभून्नाह्नो न रात्रेः स्थिति-
स्तत्रैकस्त्वमशिष्यथाः किल परानन्दप्रकाशात्मना ॥1॥
कालः कर्म गुणाश्च जीवनिवहा विश्वं च कार्यं विभो
चिल्लीलारतिमेयुषि त्वयि तदा निर्लीनतामाययुः ।
तेषां नैव वदन्त्यसत्त्वमयि भोः शक्त्यात्मना तिष्ठतां
नो चेत् किं गगनप्रसूनसदृशां भूयो भवेत्सम्भवः ॥2॥
एवं च द्विपरार्धकालविगतावीक्षां सिसृक्षात्मिकां
बिभ्राणे त्वयि चुक्षुभे त्रिभुवनीभावाय माया स्वयम् ।
मायातः खलु कालशक्तिरखिलादृष्टं स्वभावोऽपि च
प्रादुर्भूय गुणान्विकास्य विदधुस्तस्यास्सहायक्रियाम् ॥3॥
मायासन्निहितोऽप्रविष्टवपुषा साक्षीति गीतो भवान्
भेदैस्तां प्रतिबिम्बतो विविशिवान् जीवोऽपि नैवापरः ।
कालादिप्रतिबोधिताऽथ भवता सञ्चोदिता च स्वयं
माया सा खलु बुद्धितत्त्वमसृजद्योऽसौ महानुच्यते ॥4॥
तत्रासौ त्रिगुणात्मकोऽपि च महान् सत्त्वप्रधानः स्वयं
जीवेऽस्मिन् खलु निर्विकल्पमहमित्युद्बोधनिष्पाद्कः ।
चक्रेऽस्मिन् सविकल्पबोधकमहन्तत्त्वं महान् खल्वसौ
सम्पुष्टं त्रिगुणैस्तमोऽतिबहुलं विष्णो भवत्प्रेरणात् ॥5॥
सोऽहं च त्रिगुणक्रमात् त्रिविधतामासाद्य वैकारिको
भूयस्तैजसतामसाविति भवन्नाद्येन सत्त्वात्मना
देवानिन्द्रियमानिनोऽकृत दिशावातार्कपाश्यश्विनो
वह्नीन्द्राच्युतमित्रकान् विधुविधिश्रीरुद्रशारीरकान् ॥6॥
भूमन् मानसबुद्ध्यहङ्कृतिमिलच्चित्ताख्यवृत्त्यन्वितं
तच्चान्तःकरणं विभो तव बलात् सत्त्वांश एवासृजत् ।
जातस्तैजसतो दशेन्द्रियगणस्तत्तामसांशात्पुन-
स्तन्मात्रं नभसो मरुत्पुरपते शब्दोऽजनि त्वद्बलात् ॥7॥
श्ब्दाद्व्योम ततः ससर्जिथ विभो स्पर्शं ततो मारुतं
तस्माद्रूपमतो महोऽथ च रसं तोयं च गन्धं महीम् ।
एवं माधव पूर्वपूर्वकलनादाद्याद्यधर्मान्वितं
भूतग्राममिमं त्वमेव भगवन् प्राकाशयस्तामसात् ॥8॥
एते भूतगणास्तथेन्द्रियगणा देवाश्च जाताः पृथङ्-
नो शेकुर्भुवनाण्डनिर्मितिविधौ देवैरमीभिस्तदा ।
त्वं नानाविधसूक्तिभिर्नुतगुणस्तत्त्वान्यमून्याविशं-
श्चेष्टाशक्तिमुदीर्य तानि घटयन् हैरण्यमण्डं व्यधाः ॥9॥
अण्डं तत्खलु पूर्वसृष्टसलिलेऽतिष्ठत् सहस्रं समाः
निर्भिन्दन्नकृथाश्चतुर्दशजगद्रूपं विराडाह्वयम् ।
साहस्रैः करपादमूर्धनिवहैर्निश्शेषजीवात्मको
निर्भातोऽसि मरुत्पुराधिप स मां त्रायस्व सर्वामयात् ॥10॥
vyaktāvyaktamidaṃ na kiñcidabhavatprākprākṛtaprakṣaye
māyāyāṃ guṇasāmyaruddhavikṛtau tvayyāgatāyāṃ layam |
no mṛtyuśca tadā'mṛtaṃ ca samabhūnnāhno na rātreḥ sthiti-
statraikastvamaśiṣyathāḥ kila parānandaprakāśātmanā ||1||
kālaḥ karma guṇāśca jīvanivahā viśvaṃ ca kāryaṃ vibho
cillīlāratimeyuṣi tvayi tadā nirlīnatāmāyayuḥ |
teṣāṃ naiva vadantyasattvamayi bhoḥ śaktyātmanā tiṣṭhatāṃ
no cet kiṃ gaganaprasūnasadṛśāṃ bhūyo bhavetsambhavaḥ ||2||
evaṃ ca dviparārdhakālavigatāvīkṣāṃ sisṛkṣātmikāṃ
bibhrāṇe tvayi cukṣubhe tribhuvanībhāvāya māyā svayam |
māyātaḥ khalu kālaśaktirakhilādṛṣṭaṃ svabhāvo'pi ca
prādurbhūya guṇānvikāsya vidadhustasyāssahāyakriyām ||3||
māyāsannihito'praviṣṭavapuṣā sākṣīti gīto bhavān
bhedaistāṃ pratibimbato viviśivān jīvo'pi naivāparaḥ |
kālādipratibodhitā'tha bhavatā sañcoditā ca svayaṃ
māyā sā khalu buddhitattvamasṛjadyo'sau mahānucyate ||4||
tatrāsau triguṇātmako'pi ca mahān sattvapradhānaḥ svayaṃ
jīve'smin khalu nirvikalpamahamityudbodhaniṣpādkaḥ |
cakre'smin savikalpabodhakamahantattvaṃ mahān khalvasau
sampuṣṭaṃ triguṇaistamo'tibahulaṃ viṣṇo bhavatpreraṇāt ||5||
so'haṃ ca triguṇakramāt trividhatāmāsādya vaikāriko
bhūyastaijasatāmasāviti bhavannādyena sattvātmanā
devānindriyamānino'kṛta diśāvātārkapāśyaśvino
vahnīndrācyutamitrakān vidhuvidhiśrīrudraśārīrakān ||6||
bhūman mānasabuddhyahaṅkṛtimilaccittākhyavṛttyanvitaṃ
taccāntaḥkaraṇaṃ vibho tava balāt sattvāṃśa evāsṛjat |
jātastaijasato daśendriyagaṇastattāmasāṃśātpuna-
stanmātraṃ nabhaso marutpurapate śabdo'jani tvadbalāt ||7||
śbdādvyoma tataḥ sasarjitha vibho sparśaṃ tato mārutaṃ
tasmādrūpamato maho'tha ca rasaṃ toyaṃ ca gandhaṃ mahīm |
evaṃ mādhava pūrvapūrvakalanādādyādyadharmānvitaṃ
bhūtagrāmamimaṃ tvameva bhagavan prākāśayastāmasāt ||8||
ete bhūtagaṇāstathendriyagaṇā devāśca jātāḥ pṛthaṅ-
no śekurbhuvanāṇḍanirmitividhau devairamībhistadā |
tvaṃ nānāvidhasūktibhirnutaguṇastattvānyamūnyāviśaṃ-
śceṣṭāśaktimudīrya tāni ghaṭayan hairaṇyamaṇḍaṃ vyadhāḥ ||9||
aṇḍaṃ tatkhalu pūrvasṛṣṭasalile'tiṣṭhat sahasraṃ samāḥ
nirbhindannakṛthāścaturdaśajagadrūpaṃ virāḍāhvayam |
sāhasraiḥ karapādamūrdhanivahairniśśeṣajīvātmako
nirbhāto'si marutpurādhipa sa māṃ trāyasva sarvāmayāt ||10||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in