📚 Taittiriya Samhita · Kanda 3

3.2 - যো বৈ পবমানানাম্ - কৃষ্ণ যজুর্বেদ তৈত্তিরীয সংহিতা পাঠঃ

Prashna 3.2

✍️ Vedic (Apaurusheya) 🖋️ Bengali script 🔢 11 verses 64 views
📄 Download PDF
View: Text in this script too →
🖋️ Script: অসমীয়া ▾
⚠️ AI-generated translation — the Sinhala meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.
Summary — Sinhala
මෙම පාඨය කෘෂ්ණ යජුර්වේදීය තෛත්තිරීය සංහිතාවේ තෘතීය කාණ්ඩයේ ද්විතීය ප්‍රශ්නය වන අතර, පවමානග්‍රාහාදීන්ගේ ව්‍යාඛ්‍යානය ලෙස හැඳින්වේ. එහි පවමානයන්ගේ අනුවරෝහණය දැනගෙන යජනය කරන්නා පවමානයන්ගේ අනුවරෝහණයට නැගෙන බවත්, පවමානයන්ගෙන් ඉවත් නොවන බවත් පැවසේ. එසේම පවමානයාගේ සන්තතිය දන්නා තැනැත්තා සියලු ආයුෂ ලබා, ආයුෂට පෙර මිය නොයන බවත්, පශු සම්පත් හා ප්‍රජාව ලබන බවත් සඳහන් වේ. පාඨයේ අග කොටසේ ස්තුත ශස්ත්‍ර දෙකේ දොහනය දන්නා අය යජනය කර, යඥය දොහනය කර, ඉෂ්ට කර වසී වන බව කියැවේ.

AI-generated · not yet verified

The Sinhala meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Nepali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.
Summary — Nepali
यो कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताको तृतीय काण्डको द्वितीय प्रश्न हो, जसमा पवमानग्रह आदिको व्याख्या गरिएको छ। पवमान (सोम) ग्रहहरूको अन्वारोह जानेर यजन गर्ने व्यक्ति पवमानहरूको क्रममा आरोहण गर्छ र पवमानहरूबाट छुट्दैन भनिएको छ। द्रोणकलश, आधवनीय र पूतभृत् ग्रहण नगरी उपाकरण गरियो भने पवमानलाई विच्छेद हुन्छ भन्ने कुरा यसमा छ। यज्ञ नै प्रजापति हो भनिएको छ, र बढ्न चाहने, ब्रह्मवर्चस चाहने, रोगी र अभिचार गर्न चाहनेले यसलाई हेर्नुपर्ने बताइएको छ। अन्तमा सोमपान, पितृहरूलाई नमस्कार र सदस्‌मा प्रसर्पणसम्बन्धी मन्त्रहरू रहेका छन्।

AI-generated · not yet verified

The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Hindi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.
Summary — Hindi
यह पाठ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिता के तृतीय काण्ड के द्वितीय प्रश्न में पवमान ग्रहों तथा सोम-यज्ञ की विधियों का व्याख्यान करता है। इसमें बताया गया है कि पवमान सोमों के अन्वारोहों को जानकर यज्ञ करने वाला पवमान सोमों से कभी अलग नहीं छूटता, तथा द्रोणकलश, आधवनीय और पूतभृत — इन तीन ग्रहों को ग्रहण करके पवमान को संतत रखा जाता है। पाठ में तीन सवनों, अंशु के होम, अग्निहोत्र-व्रत तथा देव-असुर संघर्ष का वर्णन है, जिसमें देवता श्रेष्ठ और असुर पराजित हुए। सोम-पान के मन्त्रों में सोम को अग्नि, इन्द्र और समस्त देवताओं में व्याप्त तथा वर्चस्, आयु और प्रजा देने वाला कहा गया है, और सदस् में प्रवेश करते समय रक्षा के लिए नमस्कार आदि के निर्देश दिए गए हैं।

AI-generated · not yet verified

The Hindi meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —
Anuvaka 3
কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযা-ন্তৃতীযকাণ্ডে দ্বিতীযঃ প্রশ্নঃ - পবমানগ্রাহাদীনাং-ব্যাঁখ্যানং
ও-ন্নমঃ পরমাত্মনে, শ্রী মহাগণপতযে নমঃ,
শ্রী গুরুভ্যো নমঃ । হ॒রিঃ॒ ওম্ ॥
যো বৈ পব॑মানানামন্বারো॒হান্. বি॒দ্বান্. যজ॒তে-ঽনু॒ পব॑মানা॒না রো॑হতি॒ ন পব॑মানে॒ভ্যো-ঽব॑ চ্ছিদ্যতে শ্যে॒নো॑-ঽসি গায॒ত্রছ॑ন্দা॒ অনু॒ ত্বা-ঽঽর॑ভে স্ব॒স্তি মা॒ স-ম্পা॑রয সুপ॒র্ণো॑-ঽসি ত্রি॒ষ্টুপ্ছ॑ন্দা॒ অনু॒ ত্বা-ঽঽর॑ভে স্ব॒স্তি মা॒ স-ম্পা॑রয॒ সঘা॑-ঽসি॒ জগ॑তীছন্দা॒ অনু॒ ত্বা-ঽঽর॑ভে স্ব॒স্তি মা॒ সম্পা॑র॒যেত্যা॑হৈ॒তে [ ] 1
বৈ পব॑মানানামন্বারো॒হাস্তান্. য এ॒বং-বিঁ॒দ্বান্. যজ॒তে-ঽনু॒ পব॑মানা॒না রো॑হতি॒ ন পব॑মানে॒ভ্যো-ঽব॑ চ্ছিদ্যতে॒ যো বৈ পব॑মানস্য॒ সন্ত॑তিং॒-বেঁদ॒ সর্ব॒মাযু॑রেতি॒ ন পু॒রা-ঽঽযু॑ষঃ॒ প্র মী॑যতে পশু॒মা-ন্ভ॑বতি বি॒ন্দতে᳚ প্র॒জা-ম্পব॑মানস্য॒ গ্রহা॑ গৃহ্য॒ন্তে-ঽথ॒ বা অ॑স্যৈ॒তে-ঽগৃ॑হীতা দ্রোণকল॒শ আ॑ধব॒নীযঃ॑ পূত॒ভৃ-ত্তান্. যদগৃ॑হীত্বোপাকু॒র্যা-ত্পব॑মানং॒-বিঁ- [-ত্পব॑মানং॒-বিঁ, ছি॒ন্দ্যা॒-ত্তং-বিঁ॒চ্ছিদ্য॑মান-] 2
চ্ছি॑ন্দ্যা॒-ত্তং-বিঁ॒চ্ছিদ্য॑মান-মদ্ধ্ব॒র্যোঃ প্রা॒ণো-ঽনু॒ বিচ্ছি॑দ্যে-তোপযা॒মগৃ॑হীতো-ঽসি প্র॒জাপ॑তযে॒ ত্বেতি॑ দ্রোণকল॒শম॒ভি মৃ॑শে॒দিন্দ্রা॑য॒ ত্বেত্যা॑ধব॒নীযং॒-বিঁশ্বে᳚ভ্যস্ত্বা দে॒বেভ্য॒ ইতি॑ পূত॒ভৃত॒-ম্পব॑মানমে॒ব ত-থ্স-ন্ত॑নোতি॒ সর্ব॒মাযু॑রেতি॒ ন পু॒রা-ঽঽযু॑ষঃ॒ প্রমী॑যতে পশু॒মা-ন্ভ॑বতি বি॒ন্দতে᳚ প্র॒জাম্ ॥ 3 ॥
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe dvitīyaḥ praśnaḥ - pavamānagrāhādīnāṃ-vyā~khyānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
yo vai pava̭mānānāmanvāro॒hān. vi॒dvān. yaja॒te-'nu॒ pava̭mānā॒nā ro̭hati॒ na pava̭māne॒bhyo-'va̭ cchidyate śye॒no̭-'si gāya॒tracha̭ndā॒ anu॒ tvā-''ra̭bhe sva॒sti mā॒ sa-mpā̭raya supa॒rṇo̭-'si tri॒ṣṭupcha̭ndā॒ anu॒ tvā-''ra̭bhe sva॒sti mā॒ sa-mpā̭raya॒ saghā̭-'si॒ jaga̭tīchandā॒ anu॒ tvā-''ra̭bhe sva॒sti mā॒ sampā̭ra॒yetyā̭hai॒te [ ] 1
vai pava̭mānānāmanvāro॒hāstān. ya e॒vaṃ-vi~॒dvān. yaja॒te-'nu॒ pava̭mānā॒nā ro̭hati॒ na pava̭māne॒bhyo-'va̭ cchidyate॒ yo vai pava̭mānasya॒ santa̭tiṃ॒-ve~da॒ sarva॒māyṷreti॒ na pu॒rā-''yṷṣaḥ॒ pra mī̭yate paśu॒mā-nbha̭vati vi॒ndate᳚ pra॒jā-mpava̭mānasya॒ grahā̭ gṛhya॒nte-'tha॒ vā a̭syai॒te-'gṛ̭hītā droṇakala॒śa ā̭dhava॒nīyaḥ̭ pūta॒bhṛ-ttān. yadagṛ̭hītvopāku॒ryā-tpava̭mānaṃ॒-vi~- [-tpava̭mānaṃ॒-vi~, chi॒ndyā॒-ttaṃ-vi~॒cchidya̭māna-] 2
cchi̭ndyā॒-ttaṃ-vi~॒cchidya̭māna-maddhva॒ryoḥ prā॒ṇo-'nu॒ vicchi̭dye-topayā॒magṛ̭hīto-'si pra॒jāpa̭taye॒ tveti̭ droṇakala॒śama॒bhi mṛ̭śe॒dindrā̭ya॒ tvetyā̭dhava॒nīyaṃ॒-vi~śve᳚bhyastvā de॒vebhya॒ iti̭ pūta॒bhṛta॒-mpava̭māname॒va ta-thsa-nta̭noti॒ sarva॒māyṷreti॒ na pu॒rā-''yṷṣaḥ॒ pramī̭yate paśu॒mā-nbha̭vati vi॒ndate᳚ pra॒jām || 3 ||

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिता के तृतीय काण्ड में द्वितीय प्रश्न — पवमान ग्रह आदि का व्याख्यान। ओम्, परमात्मा को नमस्कार, श्री महागणपति को नमस्कार, श्री गुरुओं को नमस्कार। हरिः ओम्। जो जानने वाला पुरुष पवमान सोमों के अन्वारोहों को जानकर यज्ञ करता है, वह पवमान सोमों के अन्वारोहों पर आरूढ़ होता है और पवमान सोमों से कभी अलग नहीं छूटता। तू गरुड़ (श्येन) है, गायत्री छन्द वाला है, मैं तुझे अनुक्रम से ग्रहण करता हूँ, कल्याण के साथ मुझे पार लगा। तू सुपर्ण है, त्रिष्टुप् छन्द वाला है, मैं तुझे अनुक्रम से ग्रहण करता हूँ, कल्याण के साथ मुझे पार लगा। तू सघा है, जगती छन्द वाला है, मैं तुझे अनुक्रम से ग्रहण करता हूँ, कल्याण के साथ मुझे पार लगा — ऐसा कहता है, ये ही पवमान सोमों के अन्वारोह हैं। जो इस प्रकार जानने वाला पुरुष यज्ञ करता है, वह पवमान सोमों के अन्वारोहों पर आरूढ़ होता है और पवमान सोमों से कभी अलग नहीं छूटता। जो पवमान की संतति को जानता है, वह पूरी आयु तक जीता है, आयु से पहले नहीं मरता, पशुओं वाला होता है और प्रजा को प्राप्त करता है। पवमान के ग्रह ग्रहण किए जाते हैं, परंतु उसके ये तीन ग्रह — द्रोणकलश, आधवनीय और पूतभृत — ग्रहण नहीं किए गए रहते हैं। यदि उन्हें ग्रहण न करके यज्ञ आरम्भ करे, तो वह पवमान को विच्छिन्न कर देता है; और विच्छिन्न होते हुए पवमान के साथ अध्वर्यु के प्राण भी विच्छिन्न हो जाते। 'तू उपयाम ग्रहण नहीं किया गया है, प्रजापति के लिए तुझे ग्रहण करता हूँ' — इस मन्त्र से द्रोणकलश को स्पर्श करे; 'इन्द्र के लिए तुझे' — इससे आधवनीय को; 'समस्त देवताओं के लिए तुझे' — इससे पूतभृत को। इस प्रकार वह पवमान को ही संतत (अखण्ड) करता है। वह पूरी आयु तक जीता है, आयु से पहले नहीं मरता, पशुओं वाला होता है और प्रजा को प्राप्त करता है। AI

कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताको तृतीय काण्डको द्वितीय प्रश्न — पवमानग्रह आदिको व्याख्या। ॐ, परमात्मालाई नमस्कार, श्री महागणपतिलाई नमस्कार, श्री गुरुहरूलाई नमस्कार। हरिः ॐ। जो जान्नेले पवमान (सोम) ग्रहहरूका अन्वारोह (क्रमिक आरोहण) जानेर यजन गर्छ, उ पवमानहरूको क्रममा आरोहण गर्छ, पवमानहरूबाट छुट्दैन। 'तिमी श्येन (बाज) हौ, गायत्री छन्द भएको; तिम्रो अनुसरण गर्दछु, मलाई कुशलपूर्वक पार गराऊ' — यसरी भन्छ। 'तिमी सुपर्ण (गरुड) हौ, त्रिष्टुप् छन्द भएको; तिम्रो अनुसरण गर्दछु, मलाई कुशलपूर्वक पार गराऊ। तिमी सघ (सहायक) हौ, जगती छन्द भएको; तिम्रो अनुसरण गर्दछु, मलाई कुशलपूर्वक पार गराऊ' — यसरी भन्छ। यी नै पवमानहरूका अन्वारोह हुन्। जो यसरी जानेर यजन गर्छ, उ पवमानहरूको क्रममा आरोहण गर्छ, पवमानहरूबाट छुट्दैन। जो पवमानको सन्तति (निरन्तरता) जान्दछ, उ सारा आयु पाउँछ, आयुभन्दा पहिले मर्दैन, पशुवान् हुन्छ, प्रजा पाउँछ। पवमानका ग्रहहरू ग्रहण गरिन्छन्, तर यी द्रोणकलश, आधवनीय र पूतभृत् ग्रहण गरिएका छैनन्। यदि ती नग्रहीकनै उपाकरण गरियो भने पवमानलाई विच्छेद गरिन्छ; विच्छेद भइरहेको पवमानलाई अध्वर्युको प्राणले अनुसरण गरेर विच्छेद हुन्छ। 'तिमी उपयाम ग्रहण गरिएको होइनस्, प्रजापतिका लागि तिमी हौ' — यसरी द्रोणकलशलाई छुनुपर्छ। 'इन्द्रका लागि तिमी हौ' — यसरी आधवनीयलाई; 'सम्पूर्ण देवताहरूका लागि तिमी हौ' — यसरी पूतभृत्लाई। यसरी नै पवमानलाई निरन्तर बनाउँछ। उ सारा आयु पाउँछ, आयुभन्दा पहिले मर्दैन, पशुवान् हुन्छ, प्रजा पाउँछ। AI

කෘෂ්ණ යජුර්වේදීය තෛත්තිරීය සංහිතාවේ තෘතීය කාණ්ඩයේ ද්විතීය ප්‍රශ්නය - පවමානග්‍රාහාදීන්ගේ ව්‍යාඛ්‍යානය. ඕම්, පරමාත්මයට නමස්කාරය, ශ්‍රී මහාගණපතිට නමස්කාරය, ශ්‍රී ගුරුවරුන්ට නමස්කාරය. හරිඃ ඕම්. යමෙක් වනාහි පවමානයන්ගේ අනුවරෝහණයන් දැනගෙන යජනය කරයිද, ඔහු පවමානයන්ගේ අනුවරෝහණයට නැගෙයි, පවමානයන්ගෙන් ඉවත් නොවේ. 'නුඹ ගොදුරු කුරුල්ලෙක් (ශ්‍යේන) වෙහි, ගායත්‍රී ඡන්දස ඇත්තෙහි, නුඹ අනුව අල්ලා ගනිමි, සුවසේ මා එතර කරව' යැයි කියයි. 'නුඹ සුපර්ණ පක්ෂියෙක් වෙහි, ත්‍රිෂ්ටුප් ඡන්දස ඇත්තෙහි, නුඹ අනුව අල්ලා ගනිමි, සුවසේ මා එතර කරව' යැයි කියයි. 'නුඹ සඝා වෙහි, ජගතී ඡන්දස ඇත්තෙහි, නුඹ අනුව අල්ලා ගනිමි, සුවසේ මා එතර කරව' යැයි කියයි. මේවා කියයි. ඒවා වනාහි පවමානයන්ගේ අනුවරෝහණයෝය. යමෙක් මෙසේ දැනගෙන යජනය කරයිද, ඔහු පවමානයන්ගේ අනුවරෝහණයට නැගෙයි, පවමානයන්ගෙන් ඉවත් නොවේ. යමෙක් වනාහි පවමානයාගේ සන්තතිය දනීද, ඔහු සියලු ආයුෂ ලබයි, ආයුෂට පෙර මිය නොයයි, පශු සම්පත් ඇත්තෙක් වෙයි, ප්‍රජාව ලබයි. පවමානයාගේ ග්‍රහයෝ ගනු ලැබෙති. එසේ වනාහි මොහුගේ මේ ග්‍රහණය නොකළ ද්‍රෝණකලශය, ආධවනීයය, පූතභෘතය යන ඒවා වෙති. ඒවා ග්‍රහණය නොකර උපාකරණය කළහොත්, පවමානයා බිඳෙන්නේය. එසේ බිඳෙන විට අධ්වර්යුවරුන්ගේ ප්‍රාණයද අනුව බිඳෙන්නේය. 'උපයාම ග්‍රහණය නොකළ තැනැත්ත, නුඹ ප්‍රජාපතිටය' යැයි කියා ද්‍රෝණකලශය ස්පර්ශ කරයි. 'ඉන්ද්‍රයාට නුඹය' යැයි කියා ආධවනීයය, 'සියලු දෙවිවරුන්ට නුඹය' යැයි කියා පූතභෘතය. එසේ පවමානයාම සන්තානය කරයි. ඔහු සියලු ආයුෂ ලබයි, ආයුෂට පෙර මිය නොයයි, පශු සම්පත් ඇත්තෙක් වෙයි, ප්‍රජාව ලබයි. AI

(এ॒তে - বি - দ্বিচ॑ত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 1)
Anuvaka 6
ত্রীণি॒ বাব সব॑না॒ন্যথ॑ তৃ॒তীয॒গ্ং॒ সব॑ন॒মব॑ লুম্পন্ত্যন॒গ্ং॒শু কু॒র্বন্ত॑ উপা॒গ্ং॒শুগ্ংহু॒ত্বোপাগ্ং॑শুপা॒ত্রে-ঽগ্ং॑শুম॒বাস্য॒ তন্তৃ॑তীযসব॒নে॑ ঽপি॒সৃজ্যা॒ভি ষু॑ণুযা॒দ্যদা᳚প্যা॒যয॑তি॒ তেনাগ্ং॑শু॒মদ্যদ॑ভিষু॒ণোতি॒ তেন॑র্জী॒ষি সর্বা᳚ণ্যে॒ব ত-থ্সব॑নান্যগ্ংশু॒মন্তি॑ শু॒ক্রব॑ন্তি স॒মাব॑দ্বীর্যাণি করোতি॒ দ্বৌ স॑মু॒দ্রৌ বিত॑তাবজূ॒র্যৌ প॒র্যাব॑র্তেতে জ॒ঠরে॑ব॒ পাদাঃ᳚ । তযোঃ॒ পশ্য॑ন্তো॒ অতি॑ যন্ত্য॒ন্য-মপ॑শ্যন্ত॒- [যন্ত্য॒ন্য-মপ॑শ্যন্তঃ, সেতু॒না-ঽতি॑] 4
-স্সেতু॒না-ঽতি॑ যন্ত্য॒ন্যম্ ॥ দ্বে দ্রধ॑সী স॒ততী॑ বস্ত॒ একঃ॑ কে॒শী বিশ্বা॒ ভুব॑নানি বি॒দ্বান্ । তি॒রো॒ধাযৈ॒ত্যসি॑তং॒-বঁসা॑ন-শ্শু॒ক্রমা দ॑ত্তে অনু॒হায॑ জা॒র্যৈ ॥ দে॒বা বৈ যদ্য॒জ্ঞে-ঽকু॑র্বত॒ তদসু॑রা অকুর্বত॒ তে দে॒বা এ॒ত-ম্ম॑হায॒জ্ঞম॑পশ্য॒-ন্তম॑তন্বতাগ্নিহো॒ত্রং-ব্রঁ॒তম॑কুর্বত॒ তস্মা॒-দ্দ্বিব্র॑ত-স্স্যা॒-দ্দ্বির্​হ্য॑গ্নিহো॒ত্র-ঞ্জুহ্ব॑তি পৌর্ণমা॒সং-যঁ॒জ্ঞ-ম॑গ্নীষো॒মীয॑- [-ম॑গ্নীষো॒মীয᳚ম্, প॒শুম॑কুর্বত] 5
-ম্প॒শুম॑কুর্বত দা॒র্​শ্যং-যঁ॒জ্ঞমা᳚গ্নে॒য-ম্প॒শুম॑কুর্বত বৈশ্বদে॒ব-ম্প্রা॑তস্সব॒ন -ম॑কুর্বত বরুণপ্রঘা॒সা-ন্মাদ্ধ্য॑দিন্ন॒গ্ং॒ সব॑নগ্ং সাকমে॒ধা-ন্পি॑তৃয॒জ্ঞ-ন্ত্র্য॑ম্বকাগ্​-স্তৃতীযসব॒নম॑কুর্বত॒ তমে॑ষা॒মসু॑রা য॒জ্ঞ -ম॒ন্ববা॑জিগাগ্ংস॒-ন্ত-ন্না-ঽন্ববা॑য॒-ন্তে᳚-ঽব্রুবন্নদ্ধ্বর্ত॒ব্যা বা ই॒মে দে॒বা অ॑ভূব॒ন্নিতি॒ তদ॑দ্ধ্ব॒রস্যা᳚ ঽদ্ধ্বর॒ত্ব-ন্ততো॑ দে॒বা অভ॑ব॒-ন্পরা-ঽসু॑রা॒ য এ॒বং-বিঁ॒দ্বান্-থ্সোমে॑ন॒ যজ॑তে॒ ভব॑ত্যা॒ত্মনা॒ পরা᳚ ঽস্য॒ ভ্রাতৃ॑ব্যো ভবতি ॥ 6 ॥
trīṇi॒ vāva sava̭nā॒nyatha̭ tṛ॒tīya॒gṃ॒ sava̭na॒mava̭ lumpantyana॒gṃ॒śu ku॒rvanta̭ upā॒gṃ॒śugṃhu॒tvopāgṃ̭śupā॒tre-'gṃ̭śuma॒vāsya॒ tantṛ̭tīyasava॒nḙ 'pi॒sṛjyā॒bhi ṣṷṇuyā॒dyadā᳚pyā॒yaya̭ti॒ tenāgṃ̭śu॒madyada̭bhiṣu॒ṇoti॒ tena̭rjī॒ṣi sarvā᳚ṇye॒va ta-thsava̭nānyagṃśu॒manti̭ śu॒krava̭nti sa॒māva̭dvīryāṇi karoti॒ dvau sa̭mu॒drau vita̭tāvajū॒ryau pa॒ryāva̭rtete ja॒ṭharḙva॒ pādāḥ᳚ | tayoḥ॒ paśya̭nto॒ ati̭ yantya॒nya-mapa̭śyanta॒- [yantya॒nya-mapa̭śyantaḥ, setu॒nā-'ti̭] 4
-ssetu॒nā-'ti̭ yantya॒nyam || dve dradha̭sī sa॒tatī̭ vasta॒ ekaḥ̭ ke॒śī viśvā॒ bhuva̭nāni vi॒dvān | ti॒ro॒dhāyai॒tyasi̭taṃ॒-va~sā̭na-śśu॒kramā da̭tte anu॒hāya̭ jā॒ryai || de॒vā vai yadya॒jñe-'kṷrvata॒ tadasṷrā akurvata॒ te de॒vā e॒ta-mma̭hāya॒jñama̭paśya॒-ntama̭tanvatāgniho॒traṃ-vra~॒tama̭kurvata॒ tasmā॒-ddvivra̭ta-ssyā॒-ddvir​hya̭gniho॒tra-ñjuhva̭ti paurṇamā॒saṃ-ya~॒jña-ma̭gnīṣo॒mīya̭- [-ma̭gnīṣo॒mīya᳚m, pa॒śuma̭kurvata] 5
-mpa॒śuma̭kurvata dā॒r​śyaṃ-ya~॒jñamā᳚gne॒ya-mpa॒śuma̭kurvata vaiśvade॒va-mprā̭tassava॒na -ma̭kurvata varuṇapraghā॒sā-nmāddhya̭dinna॒gṃ॒ sava̭nagṃ sākame॒dhā-npi̭tṛya॒jña-ntrya̭mbakāg​-stṛtīyasava॒nama̭kurvata॒ tamḙṣā॒masṷrā ya॒jña -ma॒nvavā̭jigāgṃsa॒-nta-nnā-'nvavā̭ya॒-nte᳚-'bruvannaddhvarta॒vyā vā i॒me de॒vā a̭bhūva॒nniti॒ tada̭ddhva॒rasyā᳚ 'ddhvara॒tva-ntato̭ de॒vā abha̭va॒-nparā-'sṷrā॒ ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-thsomḙna॒ yaja̭te॒ bhava̭tyā॒tmanā॒ parā᳚ 'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati || 6 ||

निश्चय ही तीन सवन होते हैं। उस तीसरे सवन में अंशु को नष्ट कर देते हैं, अंशु को पृथक कर देते हैं। उपांशु का होम करके, उपांशु पात्र में अंशु को डालकर, तीसरे सवन में उसे भी छोड़ देना चाहिए और उससे अभिषव करना चाहिए। जब वह (सोम) बढ़ता है, उससे वह अंशुमान होता है; जब वह अभिषुत होता है, उससे वह ऋजीषवान होता है। इस प्रकार वह सभी सवनों को अंशुमान और शुक्रवान बना देता है, और उन्हें समान वीर्य वाला कर देता है। दो समुद्र फैले हुए, अजूर्य (अक्षय), परस्पर घूमते हैं, जैसे जठर में पैर। उन दोनों में से एक को देखते हुए वे दूसरे को नहीं देखते हुए पार जाते हैं; सेतु के द्वारा दूसरे को पार जाते हैं। दो दृढ़ (द्रधसी) वस्त्र में सतत रहने वाले हैं, एक केशी समस्त भूवनों को जानने वाला है। वह अंधकार को ढककर आता है, काला वस्त्र धारण करके; वह शुक्र (वीर्य) को जारी (जार्यै) के पास भेजकर ग्रहण करता है। देवताओं ने जो यज्ञ में किया, असुरों ने भी वही किया। तब देवताओं ने इस महायज्ञ को देखा और उसे विस्तृत किया; अग्निहोत्र को व्रत बनाया। इस कारण द्विव्रत होना चाहिए, क्योंकि अग्निहोत्र में दो बार होम किया जाता है। पूर्णमास यज्ञ को अग्नीषोमीय पशु बनाया; दर्श यज्ञ को आग्नेय पशु बनाया; वैश्वदेव को प्रातःसवन बनाया; वरुणप्रघासों को माध्यंदिन सवन बनाया; साकमेधों को पितृयज्ञ बनाया; और त्र्यम्बकों को तीसरा सवन बनाया। असुरों ने उनके उस यज्ञ को हरण करना चाहा, परंतु वे उसे प्राप्त न कर सके। उन्होंने कहा—'ये देवता अद्ध्वर्यु (अहिंसनीय) हो गए हैं'—इससे अध्वर का अध्वरत्व हुआ। तब देवता श्रेष्ठ हुए और असुर पराजित हुए। जो इस प्रकार जानकर सोम से यज्ञ करता है, वह अपने आत्मा से श्रेष्ठ होता है और उसका भ्रातृव्य (शत्रु) पराजित होता है। AI

तीन सवन हुन्छन्; तेस्रो सवनमा अंशुलाई हटाएर उपांशु गरिन्छ, उपांशु पात्रमा अंशु राखेर तेस्रो सवनमा पनि सृज गरिन्छ; जब त्यो आप्यायन गर्छ, त्यसले अंशुमान बनाउँछ; जब अभिषुणोति गर्छ, त्यसले ऋजीष बनाउँछ; यसरी सबै सवनहरूलाई अंशुमान् र शुक्रवान् बनाउँछ र समान वीर्य भएका गराउँछ। दुई समुद्रहरू फैलिएका, अजूर्य, पेटमा पाइताला जस्तै घुमिरहन्छन्; ती दुईमध्ये एउटालाई देख्दै अर्कोलाई नदेखी मानिसहरू पुलबाट तर्छन्। दुई दृढ, सतत वस्त्र धारण गर्ने; एउटा केशी सबै भूवनहरूलाई जान्ने; असित वस्त्र धारण गरेर तिरोधान गर्दै आउँछ; शुक्रलाई जार्यको अनुहायमा दिन्छ। देवताहरूले यज्ञमा जे गरे, असुरहरूले पनि त्यही गरे; ती देवताहरूले यो महायज्ञ देखे, त्यसलाई विस्तार गरे, अग्निहोत्रलाई व्रत बनाए; त्यसैले द्विव्रत हुनुपर्छ, किनकि अग्निहोत्र दुई पटक हुन्छ। पूर्णमास यज्ञलाई अग्नीषोमीय पशु बनाए; दर्श यज्ञलाई आग्नेय पशु बनाए; वैश्वदेवलाई प्रातःसवन बनाए; वरुणप्रघासलाई माध्यन्दिन सवन बनाए; साकमेधलाई पितृयज्ञ बनाए; त्र्यम्बकलाई तेस्रो सवन बनाए। ती असुरहरूले यी देवताहरूको यज्ञलाई हानि पुर्‍याउन चाहे, तर सकेनन्; तिनीहरूले भने—यी देवताहरू अद्ध्वर्यु भएका छन्; त्यसैले अद्ध्वर्युको अद्ध्वरत्व भयो; त्यसपछि देवताहरू श्रेष्ठ भए, असुरहरू पराजित भए। जो यसरी जान्दछ र सोमले यजन गर्छ, त्यो आत्माले श्रेष्ठ हुन्छ र उसको भ्रातृव्य पराजित हुन्छ। AI

සැබවින්ම සවන (සෝම යාගයේ පැය) තුනකි. එසේ තෙවන සවන විනාශ කරන්නාහු, අංශුව සකස් කරමින්, උපාංශුව ගෙන, උපාංශු පාත්‍රයෙහි අංශුව තබා, තෙවන සවනෙහිද එය එක් කර අභිෂුණුයා (සෝම යුෂ නිස්සාරණය) කළ යුතුය. එය පිරවූ විට, එයින් අංශුමත් වේ. අභිෂුණු කරන විට, එයින් ඍජු වේ. එසේ සියලු සවන අංශුමත් ද, ශුක්‍රවත් ද, සමාන බලැති ද කරයි. අජූර්ය (නොපිරිහෙන) විහිදුණු සමුද්‍ර දෙකක් පෙරළෙමින් යයි; උදරයෙහි පාද මෙනි. ඔවුන් දෙදෙනාගෙන් එකක් දකිමින් අනෙක ඉක්මවා යති; අනෙක නොදකිමින් සේතුවකින් (පාලමකින්) අනෙක ඉක්මවා යති. වස්ත්‍රයෙහි ද්‍රධසී (ඝන) දෙකක් විහිදී ඇත; එක් කේශී (කෙස් ඇත්තෙක්) සියලු ලෝක දනී. අසිත (කළු) වස්ත්‍රයක් හැඳ තිරෝධානය කරමින් එයි; ශුක්‍ර (සුදු) ගවයා ජාර්‍ය (පරණ) ගවයා අනුව ගොස් දෙනු ලැබේ. දෙවියන් යාගයෙහි කුමක් කළා ද, අසුරයන් ද එය කළහ. එකල්හි දෙවියන් මේ මහා යාගය දැක, එය විහිදුවා, අග්නිහෝත්‍රය ව්‍රතයක් කළහ. එබැවින් ද්විව්‍රත (ව්‍රත දෙකක්) විය යුතුය; මන්ද අග්නිහෝත්‍රය දෙවරක් හෝම කරන බැවිනි. පෞර්ණමාස යාගය අග්නීෂෝමීය පශුව කළහ. දාර්ශ යාගය ආග්නේය පශුව කළහ. වෛශ්වදේවය ප්‍රාතඃසවනය කළහ. වරුණප්‍රඝාසයන් මාධ්‍යන්දින සවනය කළහ. සාකමේධයන් පිතෘයජ්ඤය කළහ. ත්‍ර්‍යම්බකයන් තෙවන සවනය කළහ. ඔවුන්ගේ ඒ යාගය අසුරයෝ අනුව යාමට කැමති වූහ; එය ඔවුන්ට අනුව යාමට නොහැකි විය. ඔවුහු කීහ: 'මේ දෙවියෝ අද්ධ්වර්‍යු (යාග නොකළ යුතු) වූහ' යනුවෙන්. එයින් අද්ධ්වරයාගේ අද්ධ්වර බව විය. එතැන් සිට දෙවියෝ වූහ; අසුරයෝ පරාජිත වූහ. මෙසේ දන්නා තැනැත්තා සෝමයෙන් යාග කරයි නම්, ඔහු ආත්මයෙන් බවට පත් වේ; ඔහුගේ සතුරා පරාජිත වේ. AI

Anuvaka 10
(অপ॑শ্যন্তো-ঽ - গ্নীষো॒মীয॑ - মা॒ত্মনা॒ পরা॒ - ত্রীণি॑ চ) (অ. 2)
প॒রি॒ভূর॒গ্নি-ম্প॑রি॒ভূরিন্দ্র॑-ম্পরি॒ভূর্বিশ্বা᳚-ন্দে॒বা-ন্প॑রি॒ভূর্মাগ্ং স॒হ ব্র॑হ্মবর্চ॒সেন॒ স নঃ॑ পবস্ব॒ শ-ঙ্গবে॒ শ-ঞ্জনা॑য॒ শমর্ব॑তে॒ শগ্ং রা॑জ॒ন্নোষ॑ধী॒ভ্যো ঽচ্ছি॑ন্নস্য তে রযিপতে সু॒বীর্য॑স্য রা॒যস্পোষ॑স্য দদি॒তারঃ॑ স্যাম । তস্য॑ মে রাস্ব॒ তস্য॑ তে ভক্ষীয॒ তস্য॑ ত ই॒দমুন্মৃ॑জে ॥ প্রা॒ণায॑ মে বর্চো॒দা বর্চ॑সে পবস্বা পা॒নায॑ ব্যা॒নায॑ বা॒চে [বা॒চে, দ॒ক্ষ॒ক্র॒তুভ্যা॒-ঞ্চক্ষু॑র্ভ্যা-ম্মে] 7
দ॑ক্ষক্র॒তুভ্যা॒-ঞ্চক্ষু॑র্ভ্যা-ম্মে বর্চো॒দৌ বর্চ॑সে পবেথা॒গ্॒ শ্রোত্রা॑যা॒ ঽঽত্মনে ঽঙ্গে᳚ভ্য॒ আযু॑ষে বী॒র্যা॑য॒ বিষ্ণো॒রিন্দ্র॑স্য॒ বিশ্বে॑ষা-ন্দে॒বানা᳚-ঞ্জ॒ঠর॑মসি বর্চো॒দা মে॒ বর্চ॑সে পবস্ব॒ কো॑-ঽসি॒ কো নাম॒ কস্মৈ᳚ ত্বা॒ কায॑ ত্বা॒ য-ন্ত্বা॒ সোমে॒নাতী॑তৃপং॒-যঁ-ন্ত্বা॒ সোমে॒নামী॑মদগ্ং সুপ্র॒জাঃ প্র॒জযা॑ ভূযাসগ্ং সু॒বীরো॑ বী॒রৈ-স্সু॒বর্চা॒ বর্চ॑সা সু॒পোষঃ॒ পোষৈ॒-র্বিশ্বে᳚ভ্যো মে রূ॒পেভ্যো॑ বর্চো॒দা [বর্চো॒দাঃ, বর্চ॑সে] 8
বর্চ॑সে পবস্ব॒ তস্য॑ মে রাস্ব॒ তস্য॑ তে ভক্ষীয॒ তস্য॑ ত ই॒দমুন্মৃ॑জে ॥ বুভূ॑ষ॒ন্নবে᳚ক্ষেতৈ॒ষ বৈ পাত্রি॑যঃ প্র॒জাপ॑তির্য॒জ্ঞঃ প্র॒জাপ॑তি॒স্তমে॒ব ত॑র্পযতি॒ স এ॑ন-ন্তৃ॒প্তো ভূত্যা॒-ঽভি প॑বতে ব্রহ্মবর্চ॒সকা॒মো-ঽবে᳚ক্ষেতৈ॒ষ বৈ পাত্রি॑যঃ প্র॒জাপ॑তির্য॒জ্ঞঃ প্র॒জাপ॑তি॒স্তমে॒ব ত॑র্পযতি॒ স এ॑ন-ন্তৃ॒প্তো ব্র॑হ্মবর্চ॒সেনা॒ভি প॑বত আমযা॒- [আমযা॒বী, অবে᳚ক্ষেতৈ॒ষ বৈ] 9
-ব্যবে᳚ক্ষেতৈ॒ষ বৈ পাত্রি॑যঃ প্র॒জাপ॑তির্য॒জ্ঞঃ প্র॒জাপ॑তি॒স্তমে॒ব ত॑র্পযতি॒ স এ॑ন-ন্তৃ॒প্ত আযু॑ষা॒-ঽভি প॑বতে-ঽভি॒চর॒ন্নবে᳚ক্ষেতৈ॒ষ বৈ পাত্রি॑যঃ প্র॒জাপ॑তির্য॒জ্ঞঃ প্র॒জাপ॑তি॒স্তমে॒ব ত॑র্পযতি॒ স এ॑ন-ন্তৃ॒প্তঃ প্রা॑ণাপা॒নাভ্যাং᳚-বাঁ॒চো দ॑ক্ষক্র॒তুভ্যা॒-ঞ্চক্ষু॑র্ভ্যা॒গ্॒ শ্রোত্রা᳚ভ্যা-মা॒ত্মনো-ঽঙ্গে᳚ভ্য॒ আযু॑ষো॒-ঽন্তরে॑তি তা॒জ-ক্প্র ধ॑ন্বতি ॥ 10 ॥
(apa̭śyanto-' - gnīṣo॒mīya̭ - mā॒tmanā॒ parā॒ - trīṇi̭ ca) (a. 2)
pa॒ri॒bhūra॒gni-mpa̭ri॒bhūrindra̭-mpari॒bhūrviśvā᳚-nde॒vā-npa̭ri॒bhūrmāgṃ sa॒ha bra̭hmavarca॒sena॒ sa naḥ̭ pavasva॒ śa-ṅgave॒ śa-ñjanā̭ya॒ śamarva̭te॒ śagṃ rā̭ja॒nnoṣa̭dhī॒bhyo 'cchi̭nnasya te rayipate su॒vīrya̭sya rā॒yaspoṣa̭sya dadi॒tāraḥ̭ syāma | tasya̭ me rāsva॒ tasya̭ te bhakṣīya॒ tasya̭ ta i॒damunmṛ̭je || prā॒ṇāya̭ me varco॒dā varca̭se pavasvā pā॒nāya̭ vyā॒nāya̭ vā॒ce [vā॒ce, da॒kṣa॒kra॒tubhyā॒-ñcakṣṷrbhyā-mme] 7
da̭kṣakra॒tubhyā॒-ñcakṣṷrbhyā-mme varco॒dau varca̭se pavethā॒g॒ śrotrā̭yā॒ ''tmane 'ṅge᳚bhya॒ āyṷṣe vī॒ryā̭ya॒ viṣṇo॒rindra̭sya॒ viśvḙṣā-nde॒vānā᳚-ñja॒ṭhara̭masi varco॒dā me॒ varca̭se pavasva॒ ko̭-'si॒ ko nāma॒ kasmai᳚ tvā॒ kāya̭ tvā॒ ya-ntvā॒ some॒nātī̭tṛpaṃ॒-ya~-ntvā॒ some॒nāmī̭madagṃ supra॒jāḥ pra॒jayā̭ bhūyāsagṃ su॒vīro̭ vī॒rai-ssu॒varcā॒ varca̭sā su॒poṣaḥ॒ poṣai॒-rviśve᳚bhyo me rū॒pebhyo̭ varco॒dā [varco॒dāḥ, varca̭se] 8
varca̭se pavasva॒ tasya̭ me rāsva॒ tasya̭ te bhakṣīya॒ tasya̭ ta i॒damunmṛ̭je || bubhṷ̄ṣa॒nnave᳚kṣetai॒ṣa vai pātri̭yaḥ pra॒jāpa̭tirya॒jñaḥ pra॒jāpa̭ti॒stame॒va ta̭rpayati॒ sa ḙna-ntṛ॒pto bhūtyā॒-'bhi pa̭vate brahmavarca॒sakā॒mo-'ve᳚kṣetai॒ṣa vai pātri̭yaḥ pra॒jāpa̭tirya॒jñaḥ pra॒jāpa̭ti॒stame॒va ta̭rpayati॒ sa ḙna-ntṛ॒pto bra̭hmavarca॒senā॒bhi pa̭vata āmayā॒- [āmayā॒vī, ave᳚kṣetai॒ṣa vai] 9
-vyave᳚kṣetai॒ṣa vai pātri̭yaḥ pra॒jāpa̭tirya॒jñaḥ pra॒jāpa̭ti॒stame॒va ta̭rpayati॒ sa ḙna-ntṛ॒pta āyṷṣā॒-'bhi pa̭vate-'bhi॒cara॒nnave᳚kṣetai॒ṣa vai pātri̭yaḥ pra॒jāpa̭tirya॒jñaḥ pra॒jāpa̭ti॒stame॒va ta̭rpayati॒ sa ḙna-ntṛ॒ptaḥ prā̭ṇāpā॒nābhyāṃ᳚-vā~॒co da̭kṣakra॒tubhyā॒-ñcakṣṷrbhyā॒g॒ śrotrā᳚bhyā-mā॒tmano-'ṅge᳚bhya॒ āyṷṣo॒-'ntarḙti tā॒ja-kpra dha̭nvati || 10 ||

हे सोम! तू अग्नि में व्याप्त है, इन्द्र में व्याप्त है, समस्त देवताओं में व्याप्त है, और मुझमें ब्रह्मवर्चस के साथ व्याप्त है। तू हमारे लिए गायों के लिए शुभ होकर, पुरुषों के लिए शुभ होकर, अश्वों के लिए शुभ होकर, हे राजन्! औषधियों के लिए शुभ होकर बह। हे धनपते! तेरा अखंड सुवीर्य और धन की पुष्टि देने वाला रूप है; हम उसके दाता हों। वह मुझे दे; उसका मैं भक्षण करूँ; उससे मैं इस (पात्र) को पोंछता हूँ। मेरे प्राण के लिए वर्चस् देने वाला होकर, वर्चस् के लिए बह; अपान के लिए, व्यान के लिए, वाणी के लिए, दक्ष और क्रतु के लिए, मेरे दोनों नेत्रों के लिए वर्चस् देने वाले होकर, वर्चस् के लिए बहो; श्रोत्र के लिए, आत्मा के लिए, अंगों के लिए, आयु के लिए, वीर्य के लिए। तू विष्णु का, इन्द्र का, समस्त देवताओं का उदर है; मुझे वर्चस् देने वाला होकर वर्चस् के लिए बह। तू कौन है? तेरा नाम क्या है? तू किसके लिए है? मैं तुझे किसके लिए (ग्रहण करूँ)? जिसे मैंने सोम से तृप्त नहीं किया, जिसे मैंने सोम से मदयुक्त नहीं किया — (वह मैं) अच्छी संतान वाला संतान से, अच्छे वीरों वाला वीरों से, अच्छे वर्चस् वाला वर्चस् से, अच्छी पुष्टि वाला पुष्टियों से (युक्त होऊँ)। मेरे समस्त रूपों के लिए वर्चस् देने वाला होकर वर्चस् के लिए बह। वह मुझे दे; उसका मैं भक्षण करूँ; उससे मैं इस (पात्र) को पोंछता हूँ। बढ़ना चाहने वाला (पात्र को) देखे — यह निश्चय ही पात्र-योग्य प्रजापति है, यज्ञ प्रजापति है; वह उसी को तृप्त करता है; वह तृप्त होकर उस पर भूति के साथ बहता है। ब्रह्मवर्चस् का इच्छुक (पात्र को) देखे — यह निश्चय ही पात्र-योग्य प्रजापति है, यज्ञ प्रजापति है; वह उसी को तृप्त करता है; वह तृप्त होकर उस पर ब्रह्मवर्चस् के साथ बहता है। रोगी (पात्र को) देखे — यह निश्चय ही पात्र-योग्य प्रजापति है, यज्ञ प्रजापति है; वह उसी को तृप्त करता है; वह तृप्त होकर उस पर आयु के साथ बहता है। अभिचार करने वाला (पात्र को) देखे — यह निश्चय ही पात्र-योग्य प्रजापति है, यज्ञ प्रजापति है; वह उसी को तृप्त करता है; वह तृप्त होकर उस पर प्राण और अपान, वाणी और दक्ष-क्रतु, नेत्र और श्रोत्र, आत्मा के अंगों तथा आयु के भीतर प्रवेश करता है; वे तत्काल ही (उसे) नष्ट कर देते हैं। AI

हे परिभू (सर्वव्यापी) सोम, तिमी अग्निका लागि परिभू छौ, इन्द्रका लागि परिभू छौ, सम्पूर्ण देवताहरूका लागि परिभू छौ, र मेरा लागि पनि ब्रह्मवर्चससहित परिभू होऊ। तिमी हामीका लागि शान्तिका लागि, मानिसहरूका लागि शान्तिका लागि, गाईवस्तुका लागि शान्तिका लागि, हे राजन्, ओषधिहरूका लागि शान्तिका लागि पवित्र भएर बग। हे धनपते, तिम्रो अच्छिन्न सुवीर्य र धनको पोषका दाता हामी हौं। त्यसैले मलाई त्यो दिनु, त्यसको मैं भक्षण गरूँ, त्यसैले यसलाई म पुछ्छु। प्राणका लागि मेरो वर्चस्दाता भएर वर्चसका लागि पवित्र बन; अपानका लागि, व्यानका लागि, वाक्का लागि, दक्ष र क्रतुहरूका लागि, मेरा दुई आँखाका लागि वर्चस्दाता भएर वर्चसका लागि पवित्र बन; श्रोत्रका लागि, आत्माका लागि, अङ्गहरूका लागि, आयुका लागि, वीर्यका लागि। तिमी विष्णु, इन्द्र र सम्पूर्ण देवताहरूको जठर (पेट) होस्; मेरो वर्चस्दाता भएर वर्चसका लागि पवित्र बन। तिमी को हौ, तिम्रो नाम के हो, कसका लागि तिमी हौ, कुन कार्यका लागि तिमी हौ — जसलाई मैले सोमले तृप्त गरें, जसलाई मैले सोमले प्रसन्न गरें। म असल सन्तानद्वारा सुप्रजा होऊँ, असल वीरहरूद्वारा सुवीर होऊँ, वर्चसद्वारा सुवर्चा होऊँ, पोषहरूद्वारा सुपोष होऊँ। मेरा सम्पूर्ण रूपहरूका लागि वर्चस्दाता भएर वर्चसका लागि पवित्र बन। मलाई त्यो दिनु, त्यसको मैं भक्षण गरूँ, त्यसैले यसलाई म पुछ्छु। बढ्न चाहनेले हेर्नुपर्छ — यो नै पात्रसम्बन्धी प्रजापति हो, यज्ञ नै प्रजापति हो; उसैलाई तृप्त गर्छ, र तृप्त भएको उसले यसलाई ऐश्वर्यले अभिपवित्र गर्छ। ब्रह्मवर्चस चाहनेले हेर्नुपर्छ — यो नै पात्रसम्बन्धी प्रजापति हो, यज्ञ नै प्रजापति हो; उसैलाई तृप्त गर्छ, र तृप्त भएको उसले यसलाई ब्रह्मवर्चसले अभिपवित्र गर्छ। रोगीले हेर्नुपर्छ — यो नै पात्रसम्बन्धी प्रजापति हो, यज्ञ नै प्रजापति हो; उसैलाई तृप्त गर्छ, र तृप्त भएको उसले यसलाई आयुले अभिपवित्र गर्छ। अभिचार गर्न चाहनेले हेर्नुपर्छ — यो नै पात्रसम्बन्धी प्रजापति हो, यज्ञ नै प्रजापति हो; उसैलाई तृप्त गर्छ, र तृप्त भएको उसले यसलाई प्राण र अपान, वाक्, दक्ष र क्रतु, आँखा, श्रोत्र, आत्माका अङ्गहरू र आयुका बीचबाट लैजान्छ; त्यसपछि ती शीघ्रै नष्ट हुन्छन्। AI

පරිභූ (සියල්ල වටකරන්නා) අග්නි දෙවියන් වටකරයි, පරිභූ ඉන්ද්‍ර දෙවියන් වටකරයි, පරිභූ සියලු දෙවිවරුන් වටකරයි, පරිභූ මා බ්‍රහ්මවර්චසය සමඟ වටකරයි. ඔහු අප වෙනුවෙන් පවිත්‍ර වේවා — ගවයන්ට සුවය, මනුෂ්‍යයන්ට සුවය, අශ්වයන්ට සුවය, රජුට සුවය, ඖෂධවලට සුවය. අඛණ්ඩ වූ ඔබගේ ධනයට අධිපතියාණෙනි, මහත් වීර්‍යය ඇති ධනයේ වර්ධනය දෙන්නන් වීමට අපි සමත් වෙමු. එය මට දෙන්න; එය මම භක්ෂණය කරමු; එය මම මෙයින් පිසදමමි. මාගේ ප්‍රාණයට වර්චස් දෙන්නා වූ ඔබ වර්චසය සඳහා පවිත්‍ර වේවා; අපානයට, ව්‍යානයට, වාක් ඉන්ද්‍රියයට, දක්ෂක්‍රතු සහ චක්ෂුස් යන දෙකට මාගේ වර්චස් දෙන්නා වූ ඔබ වර්චසය සඳහා පවිත්‍ර වේවා; ශ්‍රෝත්‍රයට, ආත්මයට, අංගයන්ට, ආයුෂයට, වීර්‍යයට විෂ්ණුගේ, ඉන්ද්‍රගේ, සියලු දෙවිවරුන්ගේ ජඨරය (උදරය) ඔබ වේ. මාගේ වර්චසය සඳහා වර්චස් දෙන්නා වූ ඔබ පවිත්‍ර වේවා. ඔබ කවුද? ඔබගේ නම කුමක්ද? කාටද ඔබ? කුමන කාර්යයක් සඳහාද ඔබ? සෝමයෙන් ඔබ තෘප්තිමත් නොවූයෙමි; සෝමයෙන් ඔබ මම මත් නොවූයෙමි. යහපත් ප්‍රජාවක් ඇති, යහපත් වීරයන් ඇති, යහපත් වර්චස් ඇති, යහපත් පෝෂණය ඇති තැනැත්තෙක් වීමට මම සමත් වෙමු. සියලු රූපයන් සඳහා මාගේ වර්චස් දෙන්නා වූ ඔබ වර්චසය සඳහා පවිත්‍ර වේවා. එය මට දෙන්න; එය මම භක්ෂණය කරමු; එය මම මෙයින් පිසදමමි. වර්ධනය කැමති තැනැත්තා බලා සිටිය යුතුය: මොහු වනාහි පාත්‍රීය (පාත්‍රයට සුදුසු) ප්‍රජාපති වේ; යඥය ප්‍රජාපති වේ; ඔහුම ඔහු තෘප්තිමත් කරයි; තෘප්තිමත් වූ ඔහු ඔහු වෙත සමෘද්ධිය සමඟ ගලා එයි. බ්‍රහ්මවර්චසය කැමති තැනැත්තා බලා සිටිය යුතුය: මොහු වනාහි පාත්‍රීය ප්‍රජාපති වේ; යඥය ප්‍රජාපති වේ; ඔහුම ඔහු තෘප්තිමත් කරයි; තෘප්තිමත් වූ ඔහු ඔහු වෙත බ්‍රහ්මවර්චසය සමඟ ගලා එයි. රෝගාතුර වූ තැනැත්තා බලා සිටිය යුතුය: මොහු වනාහි පාත්‍රීය ප්‍රජාපති වේ; යඥය ප්‍රජාපති වේ; ඔහුම ඔහු තෘප්තිමත් කරයි; තෘප්තිමත් වූ ඔහු ඔහු වෙත ආයුෂ සමඟ ගලා එයි. අභිචාර (හිංසා) කරන්නා බලා සිටිය යුතුය: මොහු වනාහි පාත්‍රීය ප්‍රජාපති වේ; යඥය ප්‍රජාපති වේ; ඔහුම ඔහු තෘප්තිමත් කරයි; තෘප්තිමත් වූ ඔහු ඔහු වෙත ප්‍රාණාපාන, වාක්, දක්ෂක්‍රතු, චක්ෂුස්, ශ්‍රෝත්‍ර, ආත්මයේ අංගයන් සහ ආයුෂ අතරට ගමන් කරයි; ඔවුන් වහාම ධාවනය කරයි. AI

Anuvaka 15
(বা॒চে-রূ॒পেভ্যো॑ বর্চো॒দা - আ॑মযা॒বী - পঞ্চ॑চত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 3)
স্ফ্য-স্স্ব॒স্তির্বি॑ঘ॒ন-স্স্ব॒স্তিঃ পর্​শু॒র্বেদিঃ॑ পর॒শুর্নঃ॑ স্ব॒স্তিঃ । য॒জ্ঞিযা॑ যজ্ঞ॒কৃতঃ॑ স্থ॒ তে মা॒স্মিন্ য॒জ্ঞ উপ॑ হ্বযদ্ধ্ব॒মুপ॑ মা॒ দ্যাবা॑পৃথি॒বী হ্ব॑যেতা॒মুপা᳚-ঽঽস্তা॒বঃ ক॒লশ॒-স্সোমো॑ অ॒গ্নিরুপ॑ দে॒বা উপ॑ য॒জ্ঞ উপ॑ মা॒ হোত্রা॑ উপহ॒বে হ্ব॑যন্তা॒-ন্নমো॒-ঽগ্নযে॑ মখ॒ঘ্নেম॒খস্য॑ মা॒ যশো᳚-ঽর্যা॒দিত্যা॑হব॒নীয॒মুপ॑ তিষ্ঠতে য॒জ্ঞো বৈ ম॒খো [য॒জ্ঞো বৈ ম॒খঃ, য॒জ্ঞং-বাঁব] 11
য॒জ্ঞং-বাঁব স তদ॑হ॒-ন্তস্মা॑ এ॒ব ন॑ম॒স্কৃত্য॒ সদঃ॒ প্রস॑র্পত্যা॒ত্মনো-ঽনা᳚র্ত্যৈ॒ নমো॑ রু॒দ্রায॑ মখ॒ঘ্নে নম॑স্কৃত্যা মা পা॒হীত্যাগ্নী᳚দ্ধ্র॒-ন্তস্মা॑ এ॒ব ন॑ম॒স্কৃত্য॒ সদঃ॒ প্রস॑র্পত্যা॒ত্মনো-ঽনা᳚র্ত্যৈ॒ নম॒ ইন্দ্রা॑য মখ॒ঘ্ন ই॑ন্দ্রি॒য-ম্মে॑ বী॒র্য॑-ম্মা নির্ব॑ধী॒রিতি॑ হো॒ত্রীয॑মা॒শিষ॑মে॒বৈতামা শা᳚স্তৈন্দ্রি॒যস্য॑ বী॒র্য॑স্যানি॑র্ঘাতায॒ যা বৈ [ ] 12
দে॒বতা॒-স্সদ॒স্যার্তি॑মা॒র্পয॑ন্তি॒ যস্তা বি॒দ্বা-ন্প্র॒সর্প॑তি॒ ন সদ॒স্যার্তি॒মার্চ্ছ॑তি॒ নমো॒-ঽগ্নযে॑ মখ॒ঘ্ন ইত্যা॑হৈ॒তা বৈ দে॒বতা॒-স্সদ॒স্যার্তি॒মা-ঽর্প॑যন্তি॒ তা য এ॒বং-বিঁ॒দ্বা-ন্প্র॒সর্প॑তি॒ ন সদ॒স্যার্তি॒মার্চ্ছ॑তি দ্দৃ॒ঢে স্থঃ॑ শিথি॒রে স॒মীচী॒ মা-ঽগ্ংহ॑সস্পাত॒গ্ং॒ সূর্যো॑ মা দে॒বো দি॒ব্যাদগ্ংহ॑সস্পাতু বা॒যুর॒ন্তরি॑ক্ষা- [বা॒যুর॒ন্তরি॑ক্ষাত্, অ॒গ্নিঃ পৃ॑থি॒ব্যা] 13
-দ॒গ্নিঃ পৃ॑থি॒ব্যা য॒মঃ পি॒তৃভ্য॒-স্সর॑স্বতী মনু॒ষ্যে᳚ভ্যো॒ দেবী᳚ দ্বারৌ॒ মা মা॒ স-ন্তা᳚প্ত॒-ন্নম॒-স্সদ॑সে॒ নম॒-স্সদ॑স॒স্পত॑যে॒ নম॒-স্সখী॑না-ম্পুরো॒গাণা॒-ঞ্চক্ষু॑ষে॒ নমো॑ দি॒বে নমঃ॑ পৃথি॒ব্যা অহে॑ দৈধিষ॒ব্যোদত॑স্তিষ্ঠা॒-ঽন্যস্য॒ সদ॑নে সীদ॒ যো᳚-ঽস্ম-ত্পাক॑তর॒ উন্নি॒বত॒ উদু॒দ্বত॑শ্চ গেষ-ম্পা॒ত-ম্মা᳚ দ্যাবাপৃথিবী অ॒দ্যাহ্ন॒-স্সদো॒ বৈ প্র॒সর্প॑ন্ত- [বৈ প্র॒সর্প॑ন্তম্, পি॒তরো-ঽনু॒] 14
-ম্পি॒তরো-ঽনু॒ প্রস॑র্পন্তি॒ ত এ॑নমীশ্ব॒রা হিগ্ংসি॑তো॒-স্সদঃ॑ প্র॒সৃপ্য॑ দক্ষিণা॒র্ধ-ম্পরে᳚ক্ষে॒তা-ঽগ॑ন্ত পিতরঃ পিতৃ॒মান॒হং-যুঁ॒ষ্মাভি॑র্ভূযাসগ্ং সুপ্র॒জসো॒ মযা॑ যূ॒য-ম্ভূ॑যা॒স্তেতি॒ তেভ্য॑ এ॒ব ন॑ম॒স্কৃত্য॒ সদঃ॒ প্রস॑র্পত্যা॒ত্মনো-ঽনা᳚র্ত্যৈ ॥ 15 ॥
(vā॒ce-rū॒pebhyo̭ varco॒dā - ā̭mayā॒vī - pañca̭catvārigṃśacca) (a. 3)
sphya-ssva॒stirvi̭gha॒na-ssva॒stiḥ par​śu॒rvediḥ̭ para॒śurnaḥ̭ sva॒stiḥ | ya॒jñiyā̭ yajña॒kṛtaḥ̭ stha॒ te mā॒smin ya॒jña upa̭ hvayaddhva॒mupa̭ mā॒ dyāvā̭pṛthi॒vī hva̭yetā॒mupā᳚-''stā॒vaḥ ka॒laśa॒-ssomo̭ a॒gnirupa̭ de॒vā upa̭ ya॒jña upa̭ mā॒ hotrā̭ upaha॒ve hva̭yantā॒-nnamo॒-'gnayḙ makha॒ghnema॒khasya̭ mā॒ yaśo᳚-'ryā॒dityā̭hava॒nīya॒mupa̭ tiṣṭhate ya॒jño vai ma॒kho [ya॒jño vai ma॒khaḥ, ya॒jñaṃ-vā~va] 11
ya॒jñaṃ-vā~va sa tada̭ha॒-ntasmā̭ e॒va na̭ma॒skṛtya॒ sadaḥ॒ prasa̭rpatyā॒tmano-'nā᳚rtyai॒ namo̭ ru॒drāya̭ makha॒ghne nama̭skṛtyā mā pā॒hītyāgnī᳚ddhra॒-ntasmā̭ e॒va na̭ma॒skṛtya॒ sadaḥ॒ prasa̭rpatyā॒tmano-'nā᳚rtyai॒ nama॒ indrā̭ya makha॒ghna i̭ndri॒ya-mmḙ vī॒rya̭-mmā nirva̭dhī॒riti̭ ho॒trīya̭mā॒śiṣa̭me॒vaitāmā śā᳚staindri॒yasya̭ vī॒rya̭syāni̭rghātāya॒ yā vai [ ] 12
de॒vatā॒-ssada॒syārti̭mā॒rpaya̭nti॒ yastā vi॒dvā-npra॒sarpa̭ti॒ na sada॒syārti॒mārccha̭ti॒ namo॒-'gnayḙ makha॒ghna ityā̭hai॒tā vai de॒vatā॒-ssada॒syārti॒mā-'rpa̭yanti॒ tā ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-npra॒sarpa̭ti॒ na sada॒syārti॒mārccha̭ti ddṛ॒ḍhe sthaḥ̭ śithi॒re sa॒mīcī॒ mā-'gṃha̭saspāta॒gṃ॒ sūryo̭ mā de॒vo di॒vyādagṃha̭saspātu vā॒yura॒ntari̭kṣā- [vā॒yura॒ntari̭kṣāt, a॒gniḥ pṛ̭thi॒vyā] 13
-da॒gniḥ pṛ̭thi॒vyā ya॒maḥ pi॒tṛbhya॒-ssara̭svatī manu॒ṣye᳚bhyo॒ devī᳚ dvārau॒ mā mā॒ sa-ntā᳚pta॒-nnama॒-ssada̭se॒ nama॒-ssada̭sa॒spata̭ye॒ nama॒-ssakhī̭nā-mpuro॒gāṇā॒-ñcakṣṷṣe॒ namo̭ di॒ve namaḥ̭ pṛthi॒vyā ahḙ daidhiṣa॒vyodata̭stiṣṭhā॒-'nyasya॒ sada̭ne sīda॒ yo᳚-'sma-tpāka̭tara॒ unni॒vata॒ udu॒dvata̭śca geṣa-mpā॒ta-mmā᳚ dyāvāpṛthivī a॒dyāhna॒-ssado॒ vai pra॒sarpa̭nta- [vai pra॒sarpa̭ntam, pi॒taro-'nu॒] 14
-mpi॒taro-'nu॒ prasa̭rpanti॒ ta ḙnamīśva॒rā higṃsi̭to॒-ssadaḥ̭ pra॒sṛpya̭ dakṣiṇā॒rdha-mpare᳚kṣe॒tā-'ga̭nta pitaraḥ pitṛ॒māna॒haṃ-yu~॒ṣmābhi̭rbhūyāsagṃ supra॒jaso॒ mayā̭ yū॒ya-mbhṷ̄yā॒steti॒ tebhya̭ e॒va na̭ma॒skṛtya॒ sadaḥ॒ prasa̭rpatyā॒tmano-'nā᳚rtyai || 15 ||

(वाणी के रूपों के लिए वर्चस् देने वाले — आमयावी — पैंतीस) (अध्याय 3) स्फ्य (काष्ठ-यष्टि) कल्याण है, विघन (हथौड़ा) कल्याण है, परशु वेदि है, परशु हमारा कल्याण है। तुम यज्ञ-योग्य हो, यज्ञ करने वाले हो, तुम इस यज्ञ में हमें बुलाओ। द्यौ और पृथ्वी हमें बुलाएँ। स्तुतियाँ, कलश, सोम और अग्नि बुलाएँ, देवता बुलाएँ, यज्ञ बुलाए, होत्राएँ हमें आह्वान में बुलाएँ। उस मख-नाशक अग्नि को नमस्कार है; मेरे यज्ञ का यश नष्ट न हो। आर्या ने आहवनीय अग्नि पर आरोहण किया; यज्ञ ही मख है [यज्ञ ही मख है, यज्ञ को ही]। वह उस दिन यज्ञ को ही (प्राप्त होता है); इसलिए उसे नमस्कार करके सदस् में प्रवेश करे, अपनी रक्षा के लिए। मख-नाशक रुद्र को नमस्कार करके, 'मेरी रक्षा कर' इस प्रकार (कहकर) अग्नीध्र (ऋत्विक) — इसलिए उसे नमस्कार करके सदस् में प्रवेश करे, अपनी रक्षा के लिए। मख-नाशक इन्द्र को नमस्कार है; मेरा इन्द्रिय और वीर्य नष्ट न हो — यह होत्रीय आशीर्वाद ही माँगे, इन्द्रिय के वीर्य के अनिर्घात के लिए। जो [ ] जो देवता सदस् को पीड़ा पहुँचाती हैं, जो विद्वान उन्हें जानकर प्रवेश करता है, उसे सदस् की पीड़ा नहीं होती। 'मख-नाशक अग्नि को नमस्कार' यह कहता है; वे ही देवता सदस् को पीड़ा पहुँचाती हैं; जो इस प्रकार जानकर प्रवेश करता है, उसे सदस् की पीड़ा नहीं होती। तुम दोनों दृढ़ हो, शिथिल हो, दोनों एक साथ हो; हमें पाप से बचाओ। सूर्य देव हमें द्युलोक से पाप से बचाएँ, वायु अन्तरिक्ष से [वायु अन्तरिक्ष से, अग्नि पृथ्वी से], अग्नि पृथ्वी से, यम पितरों से, सरस्वती मनुष्यों से, देवी द्वार हमें संतप्त न करें। सदस् को नमस्कार, सदस् के स्वामी को नमस्कार, सखाओं के अग्रगामियों के नेत्र को नमस्कार, द्युलोक को नमस्कार, पृथ्वी को नमस्कार। हे दैधिषव्य, ऊपर उठकर खड़े हो, दूसरे के स्थान में बैठ; जो हमसे अधिक पक्व (श्रेष्ठ) है, वह ऊँचे स्थान से और ऊपर से (हमें) प्राप्त हो; हे द्यावापृथिवी, आज के दिन हमारी रक्षा करो। सदस् में प्रवेश करने वाले [प्रवेश करने वाले को, पितर अनुसरण करते हैं] पितर उसका अनुसरण करते हैं; वे उसे हिंसित करने में समर्थ होते हैं। सदस् में प्रवेश करके दक्षिण भाग की ओर देखे — 'हे पितर, आओ; मैं पितृवान् हूँ, तुम्हारे साथ होऊँ; तुम सुप्रजा वाले हो, मेरे साथ होओ' — इस प्रकार उन्हें नमस्कार करके सदस् में प्रवेश करे, अपनी रक्षा के लिए। ॥ 15 ॥ AI

हे वाक् (वाणी) र रूपहरूका लागि वर्चस् (तेज) दिने (सोम), आमयावी (रोगी) का लागि, पैंतालीस (४५) (यो अध्याय ३ को अन्त्य) । स्फ्य (खन्ने औजार) हाम्रो स्वस्ति (कल्याण) होस्, विघन (हतियार) हाम्रो स्वस्ति होस्, परशु (कुठार) वेदि होस्, परशु हाम्रो स्वस्ति होस् । हे यज्ञीय (यज्ञसम्बन्धी) र यज्ञकर्ता (यज्ञ गर्ने) देवताहरू, तपाईंहरू हुनुहुन्छ; तपाईंहरूले यस यज्ञमा हामीलाई बोलाउनुहोस्, द्यावापृथिवी (आकाश र पृथ्वी) ले हामीलाई बोलाउन्, स्ताव (स्तुति) हरूले हामीलाई बोलाउन्, कलश, सोम र अग्निले हामीलाई बोलाउन्, देवताहरूले हामीलाई बोलाउन्, यज्ञले हामीलाई बोलाओस्, होत्रा (होम गर्ने ऋत्विज) हरूले हामीलाई आह्वान (बोलावट) मा बोलाउन् । मखघ्न (यज्ञको नाश गर्ने) अग्निलाई नमस्कार । मख (यज्ञ) को यश हामीबाट टाढा नहोस् । आर्य (श्रेष्ठ) देवताहरूले आहवनीय (अग्नि) मा उपस्थित हुन्छन्; यज्ञ नै मख हो । त्यस दिन यज्ञलाई नै (बुझेर) तिनलाई नमस्कार गरेर सदस् (सदस् स्थान) मा प्रसर्पण (प्रवेश) गर्नुपर्छ, आफ्नो अनार्ति (अनिष्ट) को लागि । मखघ्न रुद्रलाई नमस्कार, नमस्कार गरेर 'मलाई रक्षा गर्नुहोस्' भनी आग्नीध्र (अग्निध्र) ले तिनलाई नै नमस्कार गरेर सदस् मा प्रसर्पण गर्नुपर्छ, आफ्नो अनार्तिको लागि । मखघ्न इन्द्रलाई नमस्कार, 'मेरो इन्द्रिय र वीर्यलाई नष्ट नगर्नुहोस्' भनी होत्रीय (होताको) आशिष (आशीर्वाद) लाई नै यो आशीर्वाद दिनुपर्छ, इन्द्रिय र वीर्यको अनिर्घात (विनाश नहोस्) को लागि । जुन देवताहरूले सदस् मा आर्ति (पीडा) ल्याउँछन्, जो विद्वान् तिनलाई जानेर प्रसर्पण गर्दछ, उसलाई सदस् को आर्ति हुँदैन । 'मखघ्न अग्निलाई नमस्कार' भन्छ, किनभने यी देवताहरूले नै सदस् मा आर्ति ल्याउँछन्; ती जो यसरी जानेर प्रसर्पण गर्दछ, उसलाई सदस् को आर्ति हुँदैन । हे दृढ (बलियो) र शिथिर (शिथिल) दुई, तिमीहरू समीची (एकसाथ) हौ; हामीलाई अंहस (पाप) बाट रक्षा गर्नुहोस्; सूर्य देवताले हामीलाई दिव्य (स्वर्गीय) अंहसबाट रक्षा गरून्; वायुले अन्तरिक्षबाट, अग्निले पृथ्वीबाट, यमले पितृहरूबाट, सरस्वतीले मनुष्यहरूबाट, देवी द्वार (ढोका) हरूले हामीलाई नताप्नु (पीडा नदिनु) । सदस् लाई नमस्कार, सदस्पति (सदस्का स्वामी) लाई नमस्कार, सखीहरूका पुरोग (अगाडि जाने) को चक्षु (आँखा) लाई नमस्कार, द्युलोकलाई नमस्कार, पृथ्वीलाई नमस्कार । हे अहे (अहि/सर्प) दैधिषव्य (दिधिषुका पुत्र), उदत (माथि) तिष्ठ (उभिनु), अर्काको सदन (घर) मा सीद (बस) । जो हामीभन्दा पाकतर (अधिक पक्व/शक्तिशाली) छ, उन्निवत (माथि झुकेको) र उदुद्वत (माथि उठेको) बाट गेष (रक्षा) र पात (रक्षा) गर्नुहोस्; द्यावापृथिवीले आजको दिन हामीलाई रक्षा गरून् । सदस् मा प्रसर्पण गर्ने (प्रवेश गर्ने) लाई पितृहरूले अनुसरण गर्छन्; ती उसलाई हिंसा गर्न समर्थ हुन्छन् । सदस् बाट प्रसृप्य (प्रवेश गरेर) दक्षिणार्ध (दक्षिण भाग) लाई परेक्षेत (हेर्नु) : 'पितृहरू आए, म पितृमान् (पितृहरूसहित) भएँ, म तपाईंहरूसँग सुप्रजा (राम्रो सन्तान भएको) हुँ; तपाईंहरू मसँग हुनुहोस्' भनी तिनलाई नै नमस्कार गरेर सदस् मा प्रसर्पण गर्नुपर्छ, आफ्नो अनार्तिको लागि । AI

වාචස් (කථාව) සහ රූප සඳහා වර්චස් (තේජස) දායක වන්නා වූ, ආමයාවී (රෝගී) වූ, පඤ්චචත්වාරිංශත් (හතළිස් පහ) ගණන් වූ (මන්ත්‍ර) (අනුවාකය 3). ස්ඵ්‍ය (ලී කැබැල්ල) ස්වස්ති (ශුභ) වේ; විඝන (මුගුර) ස්වස්ති වේ; පර්ශු (කෙටි පොරෝ) වේදි (වේදිකාව) වේ; පරශු (පොරෝ) අපට ස්වස්ති වේ. ඔබ යාග්‍යයට සුදුසු, යාග්‍ය කරන්නෝ වෙති. ඔබ මේ යාග්‍යයට අපව ඇරයුම් නොකරන්න; ද්‍යාවාපෘථිවී (අහස හා පොළොව) මා ඇරයුම් නොකරත්වා; උපාස්තාව (සේවකයා), කලශ (ජල කලය), සෝම, අග්නි ඇරයුම් නොකරත්වා; දේවයෝ ඇරයුම් නොකරත්වා; යාග්‍යය ඇරයුම් නොකරත්වා; හෝත්‍රාවෝ (ඍතුවිජ්වරු) ඇරයුම් නොකරත්වා; උපහව (ඇරයුම්) සඳහා ඔවුන් ඇරයුම් නොකරත්වා. මඛඝ්න (යාග්‍යය විනාශ කරන්නා) වූ අග්නිට නමස්කාර වේ. මඛයාගේ (යාග්‍යයේ) කීර්තිය මාගෙන් ඉවත් නොවේවා. ආර්ය (උතුම්) ආදිත්‍යයා ආහවනීය (ගිනි) වෙත ළඟා වේ. යාග්‍යය මඛය වේ. [යාග්‍යය මඛය වේ, යාග්‍යය දෙකම වේ.] යාග්‍යය දෙකම එදින ඔහු එසේ නමස්කාර කොට සදස් (සභාව) වෙත ගමන් කරයි, තමාට හිංසාවක් නොවන පිණිස. මඛඝ්න වූ රුද්‍රට නමස්කාර වේ. නමස්කාර කොට මා රකින්නැයි අග්නීධ්‍ර (ගිනි දල්වන්නා) කියයි. ඔහු එසේ නමස්කාර කොට සදස් වෙත ගමන් කරයි, තමාට හිංසාවක් නොවන පිණිස. මඛඝ්න වූ ඉන්ද්‍රට නමස්කාර වේ. මාගේ ඉන්ද්‍රිය ශක්තිය හා වීර්‍යය විනාශ නොකරන්නැයි හෝත්‍රීය (හෝතෘට අයත්) ආශිර්වාදය එසේම ආශීර්වාද කරයි, ඉන්ද්‍රිය ශක්තිය හා වීර්‍යය විනාශ නොවන පිණිස. [ ] දේවතාවෝ සදස්හි ආර්තිය (හිංසාව) ඇති කරති. එය දැනගෙන ගමන් කරන්නා සදස්හි ආර්තියට පත් නොවේ. මඛඝ්න වූ අග්නිට නමස්කාර වේ යැයි කියයි. ඒ දේවතාවෝ සදස්හි ආර්තිය ඇති කරති. එසේ දැනගෙන ගමන් කරන්නා සදස්හි ආර්තියට පත් නොවේ. ඔබ ස්ථිරව සිටින්න; ඔබ ශිථිලව සිටින්න; ඔබ දෙදෙනාම එකට සිටින්න; මා අගහස (පව) වෙතින් රකින්න. සූර්ය දෙවියා මා දිව්‍ය අගහස වෙතින් රකිත්වා. වායු අන්තරික්ෂයෙන් රකිත්වා. අග්නි පෘථිවියෙන් රකිත්වා. යම පිතෘන්ගෙන් රකිත්වා. සරස්වතී මනුෂ්‍යයන්ගෙන් රකිත්වා. දේවී ද්වාර (දෙවඟන දොරටු) මා තැවීමට පත් නොකරත්වා. සදස්ට නමස්කාර වේ. සදස්පතිට නමස්කාර වේ. සඛීන්ගේ (මිතුරන්ගේ) පුරෝග (පෙරටුගාමීන්ගේ) චක්ෂුසයට (ඇසට) නමස්කාර වේ. දිව්‍යයට නමස්කාර වේ. පෘථිවියට නමස්කාර වේ. අහේ දෛධිෂව්‍ය (දෛධිෂව්‍ය නම් අහේ) ඔබ ඉහළට නැගිටින්න. අනෙකාගේ සදනයෙහි (ආසනයෙහි) හිඳින්න. අපට වඩා පාකතර (නීච) වූ, උන්නිවත (ඉහළින් පහත් වූ), උදුද්වත (පහළින් ඉහළ වූ) ගේෂම් පාතම් (ගවයන්ගේ විනාශය) ද්‍යාවාපෘථිවී (අහස හා පොළොව) අද දවසේ (වළකිත්වා). සදස් වෙත ගමන් කරන්නා පිතෘන් විසින් අනුගමනය කරනු ලැබේ. ඔවුන් ඔහුට හිංසා කිරීමට සමත් වෙති. සදස් වෙතින් ගමන් කොට දක්ෂිණාර්ධය (දකුණු භාගය) දෙස බලා, පිතෘවරු පැමිණියහ. පිතෘන් ඇත්තා වූ මම ඔබ සමඟ වෙමි. යහපත් දරුවන් ඇත්තා වූ මා විසින් ඔබ යහපත් දරුවන් ඇත්තෝ වන්නැයි කියයි. ඔවුනට නමස්කාර කොට සදස් වෙත ගමන් කරයි, තමාට හිංසාවක් නොවන පිණිස. AI

Anuvaka 22
(ম॒খো - বা - অ॒ন্তরি॑ক্ষাত্ - প্র॒সর্প॑ন্তং॒ - ত্রয॑স্ত্রিগ্ংশচ্চ) (অ. 4)
ভক্ষেহি॒ মা ঽঽবি॑শ দীর্ঘাযু॒ত্বায॑ শন্তনু॒ত্বায॑ রা॒যস্পোষা॑য॒ বর্চ॑সে সুপ্রজা॒স্ত্বাযেহি॑ বসো পুরো বসো প্রি॒যো মে॑ হৃ॒দো᳚-ঽস্য॒শ্বিনো᳚স্ত্বা বা॒হুভ্যাগ্ং॑ সঘ্যাস-ন্নৃ॒চক্ষ॑স-ন্ত্বা দেব সোম সু॒চক্ষা॒ অব॑ খ্যেষ-ম্ম॒ন্দ্রা-ঽভিভূ॑তিঃ কে॒তুর্য॒জ্ঞানাং॒-বাঁগ্জু॑ষা॒ণা সোম॑স্য তৃপ্যতু ম॒ন্দ্রা স্ব॑র্বা॒চ্যদি॑তি॒রনা॑হত শীর্​ষ্ণী॒ বাগ্জু॑ষা॒ণা সোম॑স্য তৃপ্য॒ত্বেহি॑ বিশ্বচর্​ষণে [ ] 16
শ॒ম্ভূর্ম॑যো॒ভূ-স্স্ব॒স্তি মা॑ হরিবর্ণ॒ প্রচ॑র॒ ক্রত্বে॒ দক্ষা॑য রা॒যস্পোষা॑য সুবী॒রতা॑যৈ॒ মা মা॑ রাজ॒ন্. বি বী॑ভিষো॒ মা মে॒ হার্দি॑ ত্বি॒ষা ব॑ধীঃ । বৃষ॑ণে॒ শুষ্মা॒যা-ঽঽযু॑ষে॒ বর্চ॑সে ॥ বসু॑ম-দ্গণস্য সোম দেব তে মতি॒বিদঃ॑ প্রাত॒স্সব॒নস্য॑ গায॒ত্রছ॑ন্দস॒ ইন্দ্র॑পীতস্য॒ নরা॒শগ্ংস॑পীতস্য পি॒তৃপী॑তস্য॒ মধু॑মত॒ উপ॑হূত॒স্যোপ॑হূতো ভক্ষযামি রু॒দ্রব॑-দ্গণস্য সোম দেব তে মতি॒বিদো॒ মাদ্ধ্য॑ন্দিনস্য॒ সব॑নস্য ত্রি॒ষ্টুপ্ছ॑ন্দস॒ ইন্দ্র॑পীতস্য॒ নরা॒শগ্ং স॑পীতস্য [ ] 17
পি॒তৃপী॑তস্য॒ মধু॑মত॒ উপ॑হূত॒স্যোপ॑হূতো ভক্ষযাম্যাদি॒ত্যব॑-দ্গণস্য সোম দেব তে মতি॒বিদ॑স্তৃ॒তীয॑স্য॒ সব॑নস্য॒ জগ॑তীছন্দস॒ ইন্দ্র॑পীতস্য॒ নরা॒শগ্ং স॑পীতস্য পি॒তৃপী॑তস্য॒ মধু॑মত॒ উপ॑হূত॒স্যোপ॑হূতো ভক্ষযামি ॥ আপ্যা॑যস্ব॒ সমে॑তু তে বি॒শ্বতঃ॑ সোম॒ বৃষ্ণি॑যম্ । ভবা॒ বাজ॑স্য সঙ্গ॒থে ॥ হিন্ব॑ মে॒ গাত্রা॑ হরিবো গ॒ণা-ন্মে॒ মা বিতী॑তৃষঃ । শি॒বো মে॑ সপ্ত॒র্॒ষীনুপ॑ তিষ্ঠস্ব॒ মা মে-ঽবা॒ন্নাভি॒মতি॑ [মা মে-ঽবা॒ন্নাভি॒মতি॑, গাঃ॒ ।] 18
গাঃ ॥ অপা॑ম॒ সোম॑ম॒মৃতা॑ অভূ॒মা-ঽদ॑র্​শ্ম॒ জ্যোতি॒রবি॑দাম দে॒বান্ । কিম॒স্মান্ কৃ॑ণব॒দরা॑তিঃ॒ কিমু॑ ধূ॒র্তির॑মৃত॒ মর্ত্য॑স্য ॥ যন্ম॑ আ॒ত্মনো॑ মি॒ন্দা-ঽভূ॑দ॒গ্নিস্ত-ত্পুন॒রা-ঽহা᳚র্জা॒তবে॑দা॒ বিচ॑র্​ষণিঃ ॥ পুন॑র॒গ্নিশ্চক্ষু॑রদা॒ত্-পুন॒রিন্দ্রো॒ বৃহ॒স্পতিঃ॑ । পুন॑র্মে অশ্বিনা যু॒ব-ঞ্চক্ষু॒রা ধ॑ত্তম॒ক্ষ্যোঃ ॥ ই॒ষ্টয॑জুষস্তে দেব সোম স্তু॒তস্তো॑মস্য [ ] 19
শ॒স্তোক্থ॑স্য॒ হরি॑বত॒ ইন্দ্র॑পীতস্য॒ মধু॑মত॒ উপ॑হূত॒স্যোপ॑হূতো ভক্ষযামি ॥ আ॒পূর্যা॒-স্স্থা-ঽঽমা॑ পূরযত প্র॒জযা॑ চ॒ ধনে॑ন চ ॥ এ॒ত-ত্তে॑ তত॒ যে চ॒ ত্বামন্বে॒ত-ত্তে॑ পিতামহ প্রপিতামহ॒ যে চ॒ ত্বামন্বত্র॑ পিতরো যথাভা॒গ-ম্ম॑ন্দদ্ধ্ব॒-ন্নমো॑ বঃ পিতরো॒ রসা॑য॒ নমো॑ বঃ পিতর॒-শ্শুষ্মা॑য॒ নমো॑ বঃ পিতরো জী॒বায॒ নমো॑ বঃ পিতর- [নমো॑ বঃ পিতরঃ, স্ব॒ধাযৈ॒] 20
-স্স্ব॒ধাযৈ॒ নমো॑ বঃ পিতরো ম॒ন্যবে॒ নমো॑ বঃ পিতরো ঘো॒রায॒ পিত॑রো॒ নমো॑ বো॒ য এ॒তস্মি॑ন্ ঁলো॒কেস্থ যু॒ষ্মাগ্​স্তে-ঽনু॒ যে᳚-ঽস্মিন্ ঁলো॒কে মা-ন্তে-ঽনু॒ য এ॒তস্মি॑ন্ ঁলো॒কে স্থ যূ॒য-ন্তেষাং॒-বঁসি॑ষ্ঠা ভূযাস্ত॒ যে᳚-ঽস্মিন্ ঁলো॒কে॑-ঽহ-ন্তেষাং॒-বঁসি॑ষ্ঠো ভূযাস॒-ম্প্রজা॑পতে॒ ন ত্বদে॒তান্য॒ন্যো বিশ্বা॑ জা॒তানি॒ পরি॒তা ব॑ভূব । 21
য-ত্কা॑মাস্তে জুহু॒মস্তন্নো॑ অস্তু ব॒যগ্গ্​ স্যা॑ম॒ পত॑যো রযী॒ণাম্ ॥ দে॒বকৃ॑ত॒স্যৈন॑সো ঽব॒যজ॑নমসি মনু॒ষ্য॑কৃত॒স্যৈন॑সো ঽব॒যজ॑নমসি পি॒তৃকৃ॑ত॒স্যৈন॑সো ঽব॒যজ॑নমস্য॒ফ্সু ধৌ॒তস্য॑ সোম দেব তে॒ নৃভিঃ॑ সু॒তস্যে॒ষ্ট য॑জুষ-স্স্তু॒তস্তো॑মস্য শ॒স্তোক্থ॑স্য॒ যো ভ॒ক্ষোঅ॑শ্ব॒সনি॒র্যো গো॒সনি॒স্তস্য॑ তে পি॒তৃভি॑র্ভ॒ক্ষ-ঙ্কৃ॑ত॒স্যো-প॑হূত॒স্যোপ॑হূতো ভক্ষযামি ॥ 22 ॥
(ma॒kho - vā - a॒ntari̭kṣāt - pra॒sarpa̭ntaṃ॒ - traya̭strigṃśacca) (a. 4)
bhakṣehi॒ mā ''vi̭śa dīrghāyu॒tvāya̭ śantanu॒tvāya̭ rā॒yaspoṣā̭ya॒ varca̭se suprajā॒stvāyehi̭ vaso puro vaso pri॒yo mḙ hṛ॒do᳚-'sya॒śvino᳚stvā bā॒hubhyāgṃ̭ saghyāsa-nnṛ॒cakṣa̭sa-ntvā deva soma su॒cakṣā॒ ava̭ khyeṣa-mma॒ndrā-'bhibhṷ̄tiḥ ke॒turya॒jñānāṃ॒-vā~gjṷṣā॒ṇā soma̭sya tṛpyatu ma॒ndrā sva̭rvā॒cyadi̭ti॒ranā̭hata śīr​ṣṇī॒ vāgjṷṣā॒ṇā soma̭sya tṛpya॒tvehi̭ viśvacar​ṣaṇe [ ] 16
śa॒mbhūrma̭yo॒bhū-ssva॒sti mā̭ harivarṇa॒ praca̭ra॒ kratve॒ dakṣā̭ya rā॒yaspoṣā̭ya suvī॒ratā̭yai॒ mā mā̭ rāja॒n. vi bī̭bhiṣo॒ mā me॒ hārdi̭ tvi॒ṣā va̭dhīḥ | vṛṣa̭ṇe॒ śuṣmā॒yā-''yṷṣe॒ varca̭se || vasṷma-dgaṇasya soma deva te mati॒vidaḥ̭ prāta॒ssava॒nasya̭ gāya॒tracha̭ndasa॒ indra̭pītasya॒ narā॒śagṃsa̭pītasya pi॒tṛpī̭tasya॒ madhṷmata॒ upa̭hūta॒syopa̭hūto bhakṣayāmi ru॒drava̭-dgaṇasya soma deva te mati॒vido॒ māddhya̭ndinasya॒ sava̭nasya tri॒ṣṭupcha̭ndasa॒ indra̭pītasya॒ narā॒śagṃ sa̭pītasya [ ] 17
pi॒tṛpī̭tasya॒ madhṷmata॒ upa̭hūta॒syopa̭hūto bhakṣayāmyādi॒tyava̭-dgaṇasya soma deva te mati॒vida̭stṛ॒tīya̭sya॒ sava̭nasya॒ jaga̭tīchandasa॒ indra̭pītasya॒ narā॒śagṃ sa̭pītasya pi॒tṛpī̭tasya॒ madhṷmata॒ upa̭hūta॒syopa̭hūto bhakṣayāmi || āpyā̭yasva॒ samḙtu te vi॒śvataḥ̭ soma॒ vṛṣṇi̭yam | bhavā॒ vāja̭sya saṅga॒the || hinva̭ me॒ gātrā̭ harivo ga॒ṇā-nme॒ mā vitī̭tṛṣaḥ | śi॒vo mḙ sapta॒r॒ṣīnupa̭ tiṣṭhasva॒ mā me-'vā॒nnābhi॒mati̭ [mā me-'vā॒nnābhi॒mati̭, gāḥ॒ |] 18
gāḥ || apā̭ma॒ soma̭ma॒mṛtā̭ abhū॒mā-'da̭r​śma॒ jyoti॒ravi̭dāma de॒vān | kima॒smān kṛ̭ṇava॒darā̭tiḥ॒ kimṷ dhū॒rtira̭mṛta॒ martya̭sya || yanma̭ ā॒tmano̭ mi॒ndā-'bhṷ̄da॒gnista-tpuna॒rā-'hā᳚rjā॒tavḙdā॒ vica̭r​ṣaṇiḥ || puna̭ra॒gniścakṣṷradā॒t-puna॒rindro॒ bṛha॒spatiḥ̭ | puna̭rme aśvinā yu॒va-ñcakṣu॒rā dha̭ttama॒kṣyoḥ || i॒ṣṭaya̭juṣaste deva soma stu॒tasto̭masya [ ] 19
śa॒stoktha̭sya॒ hari̭vata॒ indra̭pītasya॒ madhṷmata॒ upa̭hūta॒syopa̭hūto bhakṣayāmi || ā॒pūryā॒-ssthā-''mā̭ pūrayata pra॒jayā̭ ca॒ dhanḙna ca || e॒ta-ttḙ tata॒ ye ca॒ tvāmanve॒ta-ttḙ pitāmaha prapitāmaha॒ ye ca॒ tvāmanvatra̭ pitaro yathābhā॒ga-mma̭ndaddhva॒-nnamo̭ vaḥ pitaro॒ rasā̭ya॒ namo̭ vaḥ pitara॒-śśuṣmā̭ya॒ namo̭ vaḥ pitaro jī॒vāya॒ namo̭ vaḥ pitara- [namo̭ vaḥ pitaraḥ, sva॒dhāyai॒] 20
-ssva॒dhāyai॒ namo̭ vaḥ pitaro ma॒nyave॒ namo̭ vaḥ pitaro gho॒rāya॒ pita̭ro॒ namo̭ vo॒ ya e॒tasmi̭n ~lo॒kestha yu॒ṣmāg​ste-'nu॒ ye᳚-'smin ~lo॒ke mā-nte-'nu॒ ya e॒tasmi̭n ~lo॒ke stha yū॒ya-nteṣāṃ॒-va~si̭ṣṭhā bhūyāsta॒ ye᳚-'smin ~lo॒kḙ-'ha-nteṣāṃ॒-va~si̭ṣṭho bhūyāsa॒-mprajā̭pate॒ na tvade॒tānya॒nyo viśvā̭ jā॒tāni॒ pari॒tā ba̭bhūva | 21
ya-tkā̭māste juhu॒mastanno̭ astu va॒yagg​ syā̭ma॒ pata̭yo rayī॒ṇām || de॒vakṛ̭ta॒syaina̭so 'va॒yaja̭namasi manu॒ṣya̭kṛta॒syaina̭so 'va॒yaja̭namasi pi॒tṛkṛ̭ta॒syaina̭so 'va॒yaja̭namasya॒phsu dhau॒tasya̭ soma deva te॒ nṛbhiḥ̭ su॒tasye॒ṣṭa ya̭juṣa-sstu॒tasto̭masya śa॒stoktha̭sya॒ yo bha॒kṣoa̭śva॒sani॒ryo go॒sani॒stasya̭ te pi॒tṛbhi̭rbha॒kṣa-ṅkṛ̭ta॒syo-pa̭hūta॒syopa̭hūto bhakṣayāmi || 22 ||

हे भक्ष! मुझमें प्रवेश कर; दीर्घायु के लिए, शंतनुत्व के लिए, धन की पुष्टि के लिए, वर्चस् के लिए, सुप्रजात्व के लिए आओ। हे वसो! आगे आओ, हे वसो! तुम मेरे हृदय के प्रिय हो। हे अश्विनियों! मैं तुम्हें अपनी भुजाओं से प्राप्त करूँ। हे देव सोम! मैं तुम्हें नृचक्षु (मनुष्यों को देखने वाले) रूप में सुचक्षु (सुन्दर दृष्टि वाले) रूप में देखूँ। मंद्रा, अभिभूति, यज्ञों का केतु, वाक्, प्रसन्न होकर सोम का तृप्यतु (आनंद ले)। मंद्रा, स्वर्वाची, अदिति, अनाहत शीर्ष्णी, वाक्, प्रसन्न होकर सोम का तृप्यतु। हे विश्वचर्षणे! आओ। शम्भू, मयोभू, स्वस्ति, हे हरिवर्ण! प्रचर कर, क्रतु के लिए, दक्ष के लिए, धन की पुष्टि के लिए, सुवीरता के लिए। हे राजन्! मुझसे मत डर, मेरे हृदय को अपनी त्विषा से मत मार। वृषण के लिए, शुष्म के लिए, आयु के लिए, वर्चस् के लिए। हे सोम देव! तुम्हारा वसुमद्गण, मतिविद्, प्रातःसवन का, गायत्रीच्छन्द वाला, इन्द्रपीत, नराशंसपीत, पितृपीत, मधुमत, उपहूत — उपहूत होकर मैं भक्षण करता हूँ। हे सोम देव! तुम्हारा रुद्रवद्गण, मतिविद्, माध्यन्दिन सवन का, त्रिष्टुप्छन्द वाला, इन्द्रपीत, नराशंसपीत, पितृपीत, मधुमत, उपहूत — उपहूत होकर मैं भक्षण करता हूँ। हे सोम देव! तुम्हारा आदित्यवद्गण, मतिविद्, तृतीय सवन का, जगतीच्छन्द वाला, इन्द्रपीत, नराशंसपीत, पितृपीत, मधुमत, उपहूत — उपहूत होकर मैं भक्षण करता हूँ। हे सोम! तुम आप्यायित हो, तुम्हारा वृष्णिय (वीर्य) सब ओर से मेरे साथ मिले। तुम वाज (अन्न) के संगम में भागी हो। हे हरिवो! मेरे गात्रों को प्रेरित कर, मेरे गणों को, मुझे मत छोड़। तुम मेरे लिए शिव होकर सप्तर्षियों के पास उपस्थित हो, मेरी गायों की नाभि को मत जाने दो। हमने सोम पिया, हम अमृत हो गए, हमने ज्योतिर्मय अदर्श देखा, हमने देवों को पाया। अराति हमारा क्या करेगा? धूर्तता क्या करेगी? हे अमृत! मर्त्य का क्या? जो मेरे आत्मा से मिन्दा (दोष) हुआ, उसे अग्नि, जातवेदा, विचर्षणि ने पुनः दूर किया। अग्नि ने पुनः चक्षु दिया, इन्द्र ने पुनः, बृहस्पति ने पुनः। हे अश्विनी! तुम दोनों ने पुनः मेरे नेत्रों को चक्षु दिया। हे देव सोम! तुम्हारा इष्टयजुस्, स्तुतस्तोम, शस्तोक्थ, हरिवत, इन्द्रपीत, मधुमत, उपहूत — उपहूत होकर मैं भक्षण करता हूँ। तुम आपूर्य (पूर्ण करने योग्य) हो, मुझे प्रजा और धन से पूर्ण करो। हे पितामह! यह तुम्हारा है, और जो तुम्हारे पीछे आए हैं उनका भी यह है; हे प्रपितामह! यह तुम्हारा है, और जो तुम्हारे पीछे आए हैं वे पितर यहाँ यथाभाग मन्दन करें। हे पितरो! तुम्हें नमस्कार, रस के लिए; हे पितरो! तुम्हें नमस्कार, शुष्म के लिए; हे पितरो! तुम्हें नमस्कार, जीव के लिए; हे पितरो! तुम्हें नमस्कार, स्वधा के लिए; हे पितरो! तुम्हें नमस्कार, मन्यु के लिए; हे पितरो! तुम्हें नमस्कार, घोर के लिए; हे पितरो! तुम्हें नमस्कार, जो इस लोक में स्थित हैं उन सबको; और जो इस लोक में तुम्हारे पीछे आए हैं उनको भी; जो इस लोक में स्थित हैं, तुम उन सबके वसिष्ठ (श्रेष्ठ) होओ; और जो इस लोक में मेरे पीछे आए हैं, मैं उन सबका वसिष्ठ होऊँ। हे प्रजापते! तुम्हारे अतिरिक्त अन्य कोई समस्त जातों को व्याप्त नहीं कर सका। जो तुम्हारी कामनाएँ हैं, हम उनकी हवि देते हैं, वह हमारा हो; हम धनों के पति हों। तुम देवकृत पाप के अवयजन (निवारण) हो, तुम मनुष्यकृत पाप के अवयजन हो, तुम पितृकृत पाप के अवयजन हो। हे सोम देव! जल में धोए हुए, पुरुषों द्वारा सुते हुए, इष्टयजुस्, स्तुतस्तोम, शस्तोक्थ, जो भक्ष अश्वसनि (अश्व देने वाला) और गोसनि (गो देने वाला) है, उसका तुम्हारा पितरों द्वारा भक्ष किया हुआ, उपहूत — उपहूत होकर मैं भक्षण करता हूँ। AI

(मख, वा, अन्तरिक्षबाट, प्रसर्प गर्दै, तेत्तीस) (अध्याय ४) हे भक्ष, मलाई प्रवेश गर — दीर्घायुका लागि, शान्तताका लागि, धनको वृद्धिका लागि, तेजका लागि, असल सन्तानका लागि; हे वसु, आउ; हे वसु, अगाडि आउ; तिमी मेरो हृदयका प्रिय छौ; अश्विनीहरूका बाहुहरूद्वारा तिमीलाई प्राप्त गरूँ। हे देव सोम, मानिसहरूलाई देख्ने तिमीलाई मैले असल दृष्टिले हेर्न सकूँ। आनन्ददायी, अभिभूति, यज्ञहरूका केतु, वाक्‌ले प्रसन्न गरिएका — सोमको तृप्त होस्। आनन्ददायी, स्वर्गतर्फ उन्मुख, अनाहत शिर भएकी अदिति, वाक्‌ले प्रसन्न गरिएकी — सोमको तृप्त होस्। हे सबै मानिसहरूद्वारा सेवित, आउ। सुखका भूमि, कल्याणका भूमि, कुशल होऊ; हे हरिवर्ण, मलाई नडराऊ; कर्मका लागि, दक्षताका लागि, धनको वृद्धिका लागि, असल वीरताका लागि प्रचार गर। हे राजन्, मलाई नडराऊ, मेरो हृदयलाई तिम्रो तेजले नमार। वृषण (वर्षक) का लागि, शक्तिका लागि, आयुका लागि, तेजका लागि। हे देव सोम, वसु-गणका, मतिविद् (ज्ञानदाता) का, प्रातःसवनका, गायत्री-छन्दका, इन्द्रद्वारा पिइएका, नराशंसद्वारा पिइएका, पितृहरूद्वारा पिइएका, मधुमान्, उपहूत (आह्वान गरिएका) तिम्रो उपहूत भएर म भक्षण गर्दछु। हे देव सोम, रुद्र-गणका, मतिविद् का, माध्यन्दिन सवनका, त्रिष्टुप्-छन्दका, इन्द्रद्वारा पिइएका, नराशंसद्वारा पिइएका, पितृहरूद्वारा पिइएका, मधुमान्, उपहूत तिम्रो उपहूत भएर म भक्षण गर्दछु। हे देव सोम, आदित्य-गणका, मतिविद् का, तृतीय सवनका, जगती-छन्दका, इन्द्रद्वारा पिइएका, नराशंसद्वारा पिइएका, पितृहरूद्वारा पिइएका, मधुमान्, उपहूत तिम्रो उपहूत भएर म भक्षण गर्दछु। हे सोम, तिमी बढ, तिम्रो वृष्णिय (वीर्य) सबैतिरबाट मसँग मिलोस्; बलको सङ्गममा तिमी हुनु। हे हरिवो, मेरा अङ्गहरूलाई प्रेरित गर, मेरा गणहरूलाई नछोड; मप्रति शिव हुँदै सप्तर्षिहरूकहाँ पुग; मेरो गाईको नाभिलाई नमार। गाईहरू। हामीले सोम पियौं, अमर भयौं, ज्योति देख्यौं, देवताहरूलाई पायौं। अराति (शत्रु) ले हामीलाई के गर्न सक्छ? धूर्तताले के गर्न सक्छ? हे अमर, मर्त्यको। मेरो आत्माबाट जे मिन्दा (दोष) भयो, अग्नि, जातवेदा, विचर्षणि (सर्वद्रष्टा) ले त्यसलाई फेरि हटाइदिए। अग्निले फेरि आँखा दिए, इन्द्र र बृहस्पतिले फेरि दिए; हे अश्विनीहरू, तिमी दुवैले फेरि मेरा आँखामा दृष्टि दिनुहोस्। हे देव सोम, इष्टयजुस्, स्तुतस्तोम, शस्तोक्थ, हरिवत्, इन्द्रद्वारा पिइएका, मधुमान्, उपहूत तिम्रो उपहूत भएर म भक्षण गर्दछु। तिमीहरू पूर्ण हुनुहुन्छ, मलाई सन्तान र धनले पूर्ण गर्नुहोस्। हे पितामह, प्रपितामह, यो तिम्रो त्यो हो; जसले तिमीलाई अनुसरण गरे, यो तिनको हो; जसले तिमीलाई अनुसरण गरे, यहाँ पितृहरू यथाभाग आनन्दित होऊन्। हे पितृहरू, तिमीहरूलाई रसका लागि नमस्कार; हे पितृहरू, तिमीहरूलाई शुष्म (शक्ति) का लागि नमस्कार; हे पितृहरू, तिमीहरूलाई जीवका लागि नमस्कार; हे पितृहरू, तिमीहरूलाई स्वधाका लागि नमस्कार; हे पितृहरू, तिमीहरूलाई मन्यु (क्रोध) का लागि नमस्कार; हे पितृहरू, तिमीहरूलाई घोरका लागि नमस्कार; हे पितृहरू, तिमीहरूलाई नमस्कार, जो यस लोकमा छन् — तिनीहरू तिमीहरूका हुन्; जो यस लोकमा तिमीलाई अनुसरण गर्छन्, तिनीहरू मेरा हुन्; जो यस लोकमा छन्, तिमी तिनका वसिष्ठ (श्रेष्ठ) होऊ; जो यस लोकमा छन्, म तिनको वसिष्ठ होऊँ। हे प्रजापति, तिमीबाहेक अरू कसैले यी सम्पूर्ण जन्मेका प्राणीहरूलाई व्याप्त गरेको छैन। तेरा जुन-जुन कामना छन्, ती हामी हवन गर्दछौं, त्यो हामीलाई होस्; हामी धनका पति होऔं। तिमी देवकृत पापको अवयजन (नाशक) छौ, तिमी मनुष्यकृत पापको अवयजन छौ, तिमी पितृकृत पापको अवयजन छौ। हे देव सोम, जलमा धोइएका, मानिसहरूद्वारा निचोरिएका, इष्टयजुस्, स्तुतस्तोम, शस्तोक्थ, जो भक्ष अश्वसनि (घोडा दिने) र गोसनि (गाई दिने) हो, त्यस तिम्रो पितृहरूद्वारा भक्ष बनाइएको, उपहूत तिम्रो उपहूत भएर म भक्षण गर्दछु। AI

මධ්‍යමාවතී AI

Anuvaka 25
(বি॒শ্ব॒চ॒র্​ষ॒ণে॒ - ত্রি॒ষ্টুপ্ছ॑ন্দস॒ ইন্দ্র॑পীতস্য॒ নরা॒শগ্ং স॑পীত॒স্যা - ঽতি॑ -স্তু॒তস্তো॑মস্য - জী॒বায॒ নমো॑ বঃ পিতরো - বভূব॒ - চতু॑শ্চত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 5)
ম॒হী॒না-ম্পযো॑-ঽসি॒ বিশ্বে॑ষা-ন্দে॒বানা᳚-ন্ত॒নূর্-ঋ॒দ্ধ্যাস॑ম॒দ্য পৃষ॑তীনা॒-ঙ্গ্রহ॒-ম্পৃষ॑তীনা॒-ঙ্গ্রহো॑-ঽসি॒ বিষ্ণো॒র্॒হৃদ॑যম॒স্যেক॑মিষ॒ বিষ্ণু॒স্ত্বা-ঽনু॒ বিচ॑ক্রমে ভূ॒তির্দ॒দ্ধ্না ঘৃ॒তেন॑ বর্ধতা॒-ন্তস্য॑ মে॒ষ্টস্য॑ বী॒তস্য॒ দ্রবি॑ণ॒মা গ॑ম্যা॒জ্জ্যোতি॑রসি বৈশ্বান॒র-ম্পৃশ্ঞি॑যৈ দু॒গ্ধং-যাঁব॑তী॒ দ্যাবা॑পৃথি॒বী ম॑হি॒ত্বা যাব॑চ্চ স॒প্ত সিন্ধ॑বো বিত॒স্থুঃ । তাব॑ন্তমিন্দ্র তে॒ [তাব॑ন্তমিন্দ্র তে, গ্রহগ্ং॑] 23
গ্রহগ্ং॑ স॒হোর্জা গৃ॑হ্ণা॒ম্যস্তৃ॑তম্ ॥ য-ত্কৃ॑ষ্ণশকু॒নঃ পৃ॑ষদা॒জ্যম॑বমৃ॒শেচ্ছূ॒দ্রা অ॑স্য প্র॒মাযু॑কা-স্স্যু॒র্যচ্ছ্বা ঽব॑মৃ॒শেচ্চতু॑ষ্পাদো-ঽস্য প॒শবঃ॑ প্র॒মাযু॑কা-স্স্যু॒র্য-থ্স্কন্দে॒-দ্যজ॑মানঃ প্র॒মাযু॑ক-স্স্যা-ত্প॒শবো॒ বৈ পৃ॑ষদা॒জ্য-ম্প॒শবো॒ বা এ॒তস্য॑ স্কন্দন্তি॒ যস্য॑ পৃষদা॒জ্যগ্গ্​ স্কন্দ॑তি॒ য-ত্পৃ॑ষদা॒জ্য-ম্পুন॑র্গৃ॒হ্ণাতি॑ প॒শূনে॒বাস্মৈ॒ পুন॑র্গৃহ্ণাতি প্রা॒ণো বৈ পৃ॑ষদা॒জ্য-ম্প্রা॒ণো বা [পৃ॑ষদা॒জ্য-ম্প্রা॒ণো বৈ, এ॒তস্য॑] 24
এ॒তস্য॑ স্কন্দতি॒ যস্য॑ পৃষদা॒জ্যগ্গ্​ স্কন্দ॑তি॒ য-ত্পৃ॑ষদা॒জ্য-ম্পুন॑র্গৃ॒হ্ণাতি॑ প্রা॒ণমে॒বাস্মৈ॒ পুন॑র্গৃহ্ণাতি॒ হির॑ণ্যমব॒ধায॑ গৃহ্ণাত্য॒মৃতং॒-বৈঁ হির॑ণ্য-ম্প্রা॒ণঃ পৃ॑ষদা॒জ্যম॒মৃত॑মে॒বাস্য॑ প্রা॒ণে দ॑ধাতি শ॒তমা॑ন-ম্ভবতি শ॒তাযুঃ॒ পুরু॑ষ-শ্শ॒তেন্দ্রি॑য॒ আযু॑ষ্যে॒বেন্দ্রি॒যে প্রতি॑তিষ্ঠ॒ত্যশ্ব॒মব॑ ঘ্রাপযতি প্রাজাপ॒ত্যো বা অশ্বঃ॑ প্রাজাপ॒ত্যঃ প্রা॒ণ-স্স্বাদে॒বাস্মৈ॒ যোনেঃ᳚ প্রা॒ণ-ন্নির্মি॑মীতে॒ বি বা এ॒তস্য॑ য॒জ্ঞশ্ছি॑দ্যতে॒ যস্য॑ পৃষদা॒জ্যগ্গ্​ স্কন্দ॑তি বৈষ্ণ॒ব্যর্চা পুন॑র্গৃহ্ণাতি য॒জ্ঞো বৈ বিষ্ণু॑র্য॒জ্ঞেনৈ॒ব য॒জ্ঞগ্ং স-ন্ত॑নোতি ॥ 25 ॥
(vi॒śva॒ca॒r​ṣa॒ṇe॒ - tri॒ṣṭupcha̭ndasa॒ indra̭pītasya॒ narā॒śagṃ sa̭pīta॒syā - 'ti̭ -stu॒tasto̭masya - jī॒vāya॒ namo̭ vaḥ pitaro - babhūva॒ - catṷścatvārigṃśacca) (a. 5)
ma॒hī॒nā-mpayo̭-'si॒ viśvḙṣā-nde॒vānā᳚-nta॒nūr-ṛ॒ddhyāsa̭ma॒dya pṛṣa̭tīnā॒-ṅgraha॒-mpṛṣa̭tīnā॒-ṅgraho̭-'si॒ viṣṇo॒r॒hṛda̭yama॒syeka̭miṣa॒ viṣṇu॒stvā-'nu॒ vica̭krame bhū॒tirda॒ddhnā ghṛ॒tena̭ vardhatā॒-ntasya̭ me॒ṣṭasya̭ vī॒tasya॒ dravi̭ṇa॒mā ga̭myā॒jjyoti̭rasi vaiśvāna॒ra-mpṛśñi̭yai du॒gdhaṃ-yā~va̭tī॒ dyāvā̭pṛthi॒vī ma̭hi॒tvā yāva̭cca sa॒pta sindha̭vo vita॒sthuḥ | tāva̭ntamindra te॒ [tāva̭ntamindra te, grahagṃ̭] 23
grahagṃ̭ sa॒horjā gṛ̭hṇā॒myastṛ̭tam || ya-tkṛ̭ṣṇaśaku॒naḥ pṛ̭ṣadā॒jyama̭vamṛ॒śecchū॒drā a̭sya pra॒māyṷkā-ssyu॒ryacchvā 'va̭mṛ॒śeccatṷṣpādo-'sya pa॒śavaḥ̭ pra॒māyṷkā-ssyu॒rya-thskande॒-dyaja̭mānaḥ pra॒māyṷka-ssyā-tpa॒śavo॒ vai pṛ̭ṣadā॒jya-mpa॒śavo॒ vā e॒tasya̭ skandanti॒ yasya̭ pṛṣadā॒jyagg​ skanda̭ti॒ ya-tpṛ̭ṣadā॒jya-mpuna̭rgṛ॒hṇāti̭ pa॒śūne॒vāsmai॒ puna̭rgṛhṇāti prā॒ṇo vai pṛ̭ṣadā॒jya-mprā॒ṇo vā [pṛ̭ṣadā॒jya-mprā॒ṇo vai, e॒tasya̭] 24
e॒tasya̭ skandati॒ yasya̭ pṛṣadā॒jyagg​ skanda̭ti॒ ya-tpṛ̭ṣadā॒jya-mpuna̭rgṛ॒hṇāti̭ prā॒ṇame॒vāsmai॒ puna̭rgṛhṇāti॒ hira̭ṇyamava॒dhāya̭ gṛhṇātya॒mṛtaṃ॒-vai~ hira̭ṇya-mprā॒ṇaḥ pṛ̭ṣadā॒jyama॒mṛta̭me॒vāsya̭ prā॒ṇe da̭dhāti śa॒tamā̭na-mbhavati śa॒tāyuḥ॒ purṷṣa-śśa॒tendri̭ya॒ āyṷṣye॒vendri॒ye prati̭tiṣṭha॒tyaśva॒mava̭ ghrāpayati prājāpa॒tyo vā aśvaḥ̭ prājāpa॒tyaḥ prā॒ṇa-ssvāde॒vāsmai॒ yoneḥ᳚ prā॒ṇa-nnirmi̭mīte॒ vi vā e॒tasya̭ ya॒jñaśchi̭dyate॒ yasya̭ pṛṣadā॒jyagg​ skanda̭ti vaiṣṇa॒vyarcā puna̭rgṛhṇāti ya॒jño vai viṣṇṷrya॒jñenai॒va ya॒jñagṃ sa-nta̭noti || 25 ||

हे महान पदार्थों के स्वामी सोम, आप समस्त देवताओं का पय (दूध) हैं, आप उनकी तनु हैं; मैं आज ऋद्धि को प्राप्त करूँ। आप पृषती (गायों) के ग्रह हैं, पृषती गायों के ग्रह हैं, आप विष्णु का हृदय हैं, आप एकमात्र इष हैं; विष्णु ने आपका अनुक्रमण किया है। भूति (समृद्धि) दधि और घृत से बढ़ती है; उस इष्ट और वीत (प्रीत) का द्रविण (धन) मेरे पास आए। आप ज्योतिर्मय वैश्वानर अग्नि हैं। पृष्नी (पृश्नि) गाय से दुग्ध (दूध) दिया गया है। हे इन्द्र, जितने विस्तार से द्युलोक और पृथ्वी महिमा में फैले हैं और जहाँ तक सात सिंधु (नदियाँ) स्थित हैं, उतने ही विस्तार वाला यह ग्रह मैं अक्षत (अस्तृत) रूप में तेज (बल) और ऊर्जा के साथ ग्रहण करता हूँ। यदि कृष्ण शकुन (पक्षी) पृषदाज्य (दधि-मिश्रित घृत) को स्पर्श करे, तो उसके शूद्र प्रमायुक (मरणशील) हो जाएँ; यदि कुत्ता स्पर्श करे, तो उसके चतुष्पाद पशु प्रमायुक हो जाएँ; यदि पृषदाज्य गिर जाए, तो यजमान प्रमायुक हो जाए। पृषदाज्य पशु है, जिसका पृषदाज्य गिरता है, उसके पशु गिरते हैं; जो पृषदाज्य को पुनः ग्रहण करता है, वह उसके लिए पशुओं को पुनः ग्रहण करता है। पृषदाज्य प्राण है, जिसका पृषदाज्य गिरता है, उसका प्राण गिरता है; जो पृषदाज्य को पुनः ग्रहण करता है, वह उसके लिए प्राण को पुनः ग्रहण करता है। स्वर्ण रखकर ग्रहण करता है; स्वर्ण अमृत है, पृषदाज्य प्राण है; वह अमृत को उसके प्राण में स्थापित करता है। सौ मान (माप) का होता है; मनुष्य सौ आयु वाला और सौ इन्द्रिय वाला होता है; वह आयु और इन्द्रिय में प्रतिष्ठित होता है। घोड़े को सूँघाता है; घोड़ा प्राजापत्य है, प्राण प्राजापत्य है; उसी श्रेष्ठ योनि से वह उसके लिए प्राण को निर्मित करता है। जिसका पृषदाज्य गिरता है, उसका यज्ञ छिद्रित हो जाता है; वैष्णव ऋचा से पुनः ग्रहण करता है; यज्ञ विष्णु है; यज्ञ से ही वह यज्ञ को संतन (जोड़) करता है। AI

(विश्वचर्षणे — त्रिष्टुप् छन्द भएको, इन्द्रले पिएको, नराशंसले पिएको, अति स्तुतस्तोम भएको, जीवका निमित्त तिमीहरूलाई नमस्कार हो, हे पितृहरू — भयो — चवालीस) (अध्याय ५) तिमी महान्हरूको पय (दूध) हौ, सम्पूर्ण देवताहरूको शरीर हौ, आज म ऋद्धि प्राप्त गरूँ। तिमी पृषतीहरूको ग्रह हौ, पृषतीहरूको ग्रह हौ, विष्णुको हृदय हौ। एक इष (आहुति) लाई मात्र; विष्णुले तिमीलाई अनुक्रम गरे (पछ्याए)। भूति (समृद्धि) दध्न (दही) र घृतले बढोस्। त्यसैले मेरो इष्ट र प्रीत (प्राप्त) को धन मकहाँ आओस्। तिमी ज्योति हौ, वैश्वानर हौ। पृषती (धारीदार गाई) बाट दुहिएको दूध। जति द्यौ र पृथ्वी महत्त्वमा फैलिएका छन्, र जति सात नदीहरू स्थित छन्, त्यति परिमाणको, हे इन्द्र, तिम्रो ग्रह, बल र ऊर्जासहित, अतृप्त (अस्तृत) रूपमा म ग्रहण गर्दछु। यदि कृष्ण शकुन (चरा) ले पृषदाज्य (दही मिसाएको घृत) लाई छुन्छ भने उसका शूद्रहरू मर्ने (प्रमायुक) हुनेछन्; यदि कुकुरले छुन्छ भने उसका चारखुट्टे पशुहरू मर्ने हुनेछन्; यदि पृषदाज्य खस्छ भने यजमान मर्ने हुनेछ। पृषदाज्य पशुहरू हुन्; जसको पृषदाज्य खस्छ उसका पशुहरू खस्छन् (नष्ट हुन्छन्)। पृषदाज्य फेरि ग्रहण गर्दा उसलाई पशुहरू फेरि ग्रहण गरिदिन्छ। पृषदाज्य प्राण हो; जसको पृषदाज्य खस्छ उसको प्राण खस्छ। पृषदाज्य फेरि ग्रहण गर्दा उसलाई प्राण फेरि ग्रहण गरिदिन्छ। सुन राखेर ग्रहण गर्दछ; सुन अमृत हो, पृषदाज्य प्राण हो; अमृतलाई नै उसको प्राणमा राख्दछ। सय मान (तौल) को हुन्छ; मानिस सय वर्षको आयु भएको, सय इन्द्रिय भएको हुन्छ; आयुमा र इन्द्रियमा नै प्रतिष्ठित हुन्छ। घोडालाई सुँघाउँछ; घोडा प्राजापत्य (प्रजापतिसम्बन्धी) हो, प्राण पनि प्राजापत्य हो; स्वाद (राम्रो) योनिबाट नै उसका लागि प्राण निर्माण गर्दछ। जसको पृषदाज्य खस्छ उसको यज्ञ चिरिन्छ (भाँचिन्छ)। वैष्णव ऋचाले फेरि ग्रहण गर्दछ; यज्ञ विष्णु हुन्; यज्ञले नै यज्ञलाई जोड्दछ (निरन्तर राख्दछ)। AI

මහීන නම් දෙවියන්ගේ කිරි ඔබ වේ. සියලු දෙවියන්ගේ ශරීරය ඔබ වේ. අද මම සෘද්ධියට පත් වේවා. පෘෂතී නම් වූවන්ගේ ග්‍රහය ඔබ වේ. පෘෂතී නම් වූවන්ගේ ග්‍රහය ඔබ වේ. ඔබ විෂ්ණුගේ හෘදය වේ. එකම ඉෂ්ටියක් වේ. විෂ්ණු ඔබ පසුපස ගමන් කළේය. බුද්ධිය දධි සහ ඝෘතයෙන් වර්ධනය වේවා. එම මගේ ඉෂ්ටයේ, විතයේ ධනය මා වෙත එවා. ඔබ අග්නිය වේ. වෛශ්වානරයා වේ. පෘශ්ණියගේ කිරි දෙන ලද්දේය. දෙවියන් සහ පෘථිවිය මහිමයෙන් කොපමණ ද, සප්ත සින්ධු කොපමණ ද තිබුණි ද, එපමණක් ඉන්ද්‍ර, ඔබේ ග්‍රහය බලයෙන් සහ ඌර්ජසෙන් අසෘතව ගනිමි. කෘෂ්ණ ශකුනයෙක් පෘෂදාජ්‍යය ස්පර්ශ කළේ නම්, ඔහුගේ ශූද්‍රයෝ මරණයට පත් වෙති. බලුවෙක් ස්පර්ශ කළේ නම්, ඔහුගේ සිව්පා සතුන් මරණයට පත් වෙති. යජමානයා ඇද වැටේ නම්, ඔහු මරණයට පත් වේ. පෘෂදාජ්‍යය පශුන් වේ. පෘෂදාජ්‍යය ඇද වැටෙන අයගේ පශුන් ඇද වැටෙති. පෘෂදාජ්‍යය නැවත ගන්නේ නම්, ඔහුට පශුන් නැවත ලබා දෙයි. පෘෂදාජ්‍යය ප්‍රාණය වේ. පෘෂදාජ්‍යය ඇද වැටෙන අයගේ ප්‍රාණය ඇද වැටේ. පෘෂදාජ්‍යය නැවත ගන්නේ නම්, ඔහුට ප්‍රාණය නැවත ලබා දෙයි. රන් තබා ගනී. රන් අමෘතය වේ. ප්‍රාණය පෘෂදාජ්‍යය වේ. අමෘතය ඔහුගේ ප්‍රාණයෙහි තබයි. සියයක් මිනුම් වේ. සියයක් ආයුෂ ඇති පුරුෂයෙක් වේ. සියයක් ඉන්ද්‍රිය ඇති වේ. ආයුෂයෙහි සහ ඉන්ද්‍රියයෙහි පිහිටයි. අශ්වයා සුවඳ කවයි. අශ්වයා ප්‍රජාපතිගේ වේ. ප්‍රාණය ප්‍රජාපතිගේ වේ. ස්වකීය යෝනියෙන් ප්‍රාණය මනිනු ලබයි. පෘෂදාජ්‍යය ඇද වැටෙන අයගේ යඥය බිඳී යයි. වෛෂ්ණව ඍචයෙන් නැවත ගනී. යඥය විෂ්ණු වේ. යඥයෙන් යඥය සන්තානය කරයි. AI

Anuvaka 28
(তে॒ - পৃ॒ষ॒দা॒জ্য-ম্প্রা॒ণো বৈ - যোনেঃ᳚ প্রা॒ণং - দ্বাবিগ্ং॑শতিশ্চ) (অ. 6)
দেব॑ সবিতরে॒ত-ত্তে॒ প্রা-ঽঽহ॒ ত-ত্প্র চ॑ সু॒ব প্র চ॑ যজ॒ বৃহ॒স্পতি॑র্ব্র॒হ্মা ঽঽযু॑ষ্মত্যা ঋ॒চো মা গা॑ত তনূ॒পা-থ্সাম্নঃ॑ স॒ত্যা ব॑ আ॒শিষঃ॑ সন্তু স॒ত্যা আকূ॑তয ঋ॒ত-ঞ্চ॑ স॒ত্য-ঞ্চ॑ বদত স্তু॒ত দে॒বস্য॑ সবি॒তুঃ প্র॑স॒বে স্তু॒তস্য॑ স্তু॒তম॒স্যূর্জ॒-ম্মহ্যগ্গ্॑ স্তু॒ত-ন্দু॑হা॒মা মা᳚ স্তু॒তস্য॑ স্তু॒ত-ঙ্গ॑ম্যাচ্ছ॒স্ত্রস্য॑ শ॒স্ত্র- [শ॒স্ত্রম্, অ॒স্যূর্জ॒-ম্মহ্যগ্ং॑] 26
-ম॒স্যূর্জ॒-ম্মহ্যগ্ং॑ শ॒স্ত্র-ন্দু॑হা॒মা মা॑ শ॒স্ত্রস্য॑ শ॒স্ত্র-ঙ্গ॑ম্যা-দিন্দ্রি॒যাব॑ন্তো বনামহে ধুক্ষী॒মহি॑ প্র॒জামিষ᳚ম্ ॥ সা মে॑ স॒ত্যা-ঽঽশীর্দে॒বেষু॑ ভূযা-দ্ব্রহ্মবর্চ॒স-ম্মা-ঽঽ গ॑ম্যাত্ ॥ য॒জ্ঞো ব॑ভূব॒ স আ ব॑ভূব॒ সপ্রজ॑জ্ঞে॒ স বা॑বৃধে । স দে॒বানা॒মধি॑-পতির্বভূব॒ সো অ॒স্মাগ্ং অধি॑পতীন্ করোতু ব॒যগ্গ্​ স্যা॑ম॒ পত॑যো রযী॒ণাম্ ॥ য॒জ্ঞো বা॒ বৈ [ ] 27
য॒জ্ঞপ॑তি-ন্দু॒হে য॒জ্ঞপ॑তির্বা য॒জ্ঞ-ন্দু॑হে॒ স য-স্স্তু॑তশ॒স্ত্রযো॒র্দোহ॒ম বি॑দ্বা॒ন্॒. যজ॑তে॒ তং-যঁ॒জ্ঞো দু॑হে॒ স ই॒ষ্ট্বা পাপী॑যা-ন্ভবতি॒ য এ॑নযো॒র্দোহং॑-বিঁ॒দ্বান্. যজ॑তে॒ স য॒জ্ঞ-ন্দু॑হে॒ স ই॒ষ্ট্বা বসী॑যা-ন্ভবতি স্তু॒তস্য॑ স্তু॒তম॒স্যূর্জ॒-ম্মহ্যগ্গ্॑ স্তু॒ত-ন্দু॑হা॒মা মা᳚ স্তু॒তস্য॑ স্তু॒ত-ঙ্গ॑ম্যাচ্ছ॒স্ত্রস্য॑ শ॒স্ত্রম॒স্যূর্জ॒-ম্মহ্যগ্ং॑ শ॒স্ত্র-ন্দু॑হা॒ মা মা॑ শ॒স্ত্রস্য॑ শ॒স্ত্র-ঙ্গ॑ম্যা॒দিত্যা॑হৈ॒ষ বৈ স্তু॑তশ॒স্ত্রযো॒র্দোহ॒স্তং-যঁ এ॒বং-বিঁ॒দ্বান্. যজ॑তে দু॒হ এ॒ব য॒জ্ঞমি॒ষ্ট্বা বসী॑যা-ন্ভবতি ॥ 28 ॥
(te॒ - pṛ॒ṣa॒dā॒jya-mprā॒ṇo vai - yoneḥ᳚ prā॒ṇaṃ - dvāvigṃ̭śatiśca) (a. 6)
deva̭ savitare॒ta-tte॒ prā-''ha॒ ta-tpra ca̭ su॒va pra ca̭ yaja॒ bṛha॒spati̭rbra॒hmā ''yṷṣmatyā ṛ॒co mā gā̭ta tanū॒pā-thsāmnaḥ̭ sa॒tyā va̭ ā॒śiṣaḥ̭ santu sa॒tyā ākṷ̄taya ṛ॒ta-ñca̭ sa॒tya-ñca̭ vadata stu॒ta de॒vasya̭ savi॒tuḥ pra̭sa॒ve stu॒tasya̭ stu॒tama॒syūrja॒-mmahyagg̭ stu॒ta-ndṷhā॒mā mā᳚ stu॒tasya̭ stu॒ta-ṅga̭myāccha॒strasya̭ śa॒stra- [śa॒stram, a॒syūrja॒-mmahyagṃ̭] 26
-ma॒syūrja॒-mmahyagṃ̭ śa॒stra-ndṷhā॒mā mā̭ śa॒strasya̭ śa॒stra-ṅga̭myā-dindri॒yāva̭nto vanāmahe dhukṣī॒mahi̭ pra॒jāmiṣa᳚m || sā mḙ sa॒tyā-''śīrde॒veṣṷ bhūyā-dbrahmavarca॒sa-mmā-'' ga̭myāt || ya॒jño ba̭bhūva॒ sa ā ba̭bhūva॒ sapraja̭jñe॒ sa vā̭vṛdhe | sa de॒vānā॒madhi̭-patirbabhūva॒ so a॒smāgṃ adhi̭patīn karotu va॒yagg​ syā̭ma॒ pata̭yo rayī॒ṇām || ya॒jño vā॒ vai [ ] 27
ya॒jñapa̭ti-ndu॒he ya॒jñapa̭tirvā ya॒jña-ndṷhe॒ sa ya-sstṷtaśa॒strayo॒rdoha॒ma vi̭dvā॒n॒. yaja̭te॒ taṃ-ya~॒jño dṷhe॒ sa i॒ṣṭvā pāpī̭yā-nbhavati॒ ya ḙnayo॒rdohaṃ̭-vi~॒dvān. yaja̭te॒ sa ya॒jña-ndṷhe॒ sa i॒ṣṭvā vasī̭yā-nbhavati stu॒tasya̭ stu॒tama॒syūrja॒-mmahyagg̭ stu॒ta-ndṷhā॒mā mā᳚ stu॒tasya̭ stu॒ta-ṅga̭myāccha॒strasya̭ śa॒strama॒syūrja॒-mmahyagṃ̭ śa॒stra-ndṷhā॒ mā mā̭ śa॒strasya̭ śa॒stra-ṅga̭myā॒dityā̭hai॒ṣa vai stṷtaśa॒strayo॒rdoha॒staṃ-ya~ e॒vaṃ-vi~॒dvān. yaja̭te du॒ha e॒va ya॒jñami॒ṣṭvā vasī̭yā-nbhavati || 28 ||

हे देव सविता, यह तेरे लिए कहा गया है; उसे प्रेरित कर और यज्ञ में प्रवृत्त कर। बृहस्पति ब्रह्मा हैं; आयुष्मती ऋचाओं से मेरी रक्षा हो; तनूपा साम से मेरी रक्षा करें। तेरी आशिषें सत्य हों, तेरी आकूतियाँ सत्य हों। ऋत और सत्य का वचन बोलो। स्तुत देव सविता के प्रसव (प्रेरणा) में स्तुत का स्तुत भाग स्तुत हो; वह मेरे लिए ऊर्ज (बल) दुहें। मैं स्तुत के स्तुत भाग को प्राप्त करूँ; शस्त्र के शस्त्र भाग को प्राप्त करूँ। हम इन्द्रिययुक्त होकर प्राप्त करें; हम प्रजा और अन्न को दुहें। वह मेरी सत्य आशीर्वाद देवों में हो; ब्रह्मवर्चस मेरे पास आए। यज्ञ उत्पन्न हुआ, वह प्रकट हुआ, वह प्रज्ञात हुआ, वह बढ़ा। वह देवों का अधिपति हुआ; वह हमें अधिपतियों को करे; हम धनों के स्वामी हों। यज्ञ ही यजमान को दुहता है और यजमान यज्ञ को दुहता है। जो स्तुत और शस्त्र के दोह को जानकर यज्ञ करता है, उसे यज्ञ दुहता है; वह इष्ट (यज्ञ) करके पापी होता है जो इन दोनों के दोह को जानकर यज्ञ करता है; वह यज्ञ को दुहता है; वह इष्ट करके अधिक श्रेष्ठ होता है। स्तुत का स्तुत भाग स्तुत हो; वह मेरे लिए ऊर्ज दुहें; मैं स्तुत के स्तुत भाग को प्राप्त करूँ; शस्त्र के शस्त्र भाग को प्राप्त करूँ; वह मेरे लिए ऊर्ज दुहें; मैं शस्त्र के शस्त्र भाग को प्राप्त करूँ। यह कहा गया है; यह स्तुत और शस्त्र का दोह है; जो इस प्रकार जानकर यज्ञ करता है, वह यज्ञ को दुहता है; इष्ट करके अधिक श्रेष्ठ होता है। AI

(यो पृषदाज्य हो — प्राण नै हो — योनिबाट — प्राणलाई — बाइस) (अध्याय ६) हे देव सविता, यो तपाईंलाई भनिएको हो — त्यसलाई राम्ररी प्रेरित गर्नुहोस् र यज्ञ गर्नुहोस्। बृहस्पति ब्रह्मा हुन्। आयु दिने ऋचाहरूले मलाई छोड्न नदेऊन्, शरीरको रक्षा गर्ने सामका पनि। तपाईंका आशिष् सत्य होस्, आकूति पनि सत्य होस्। ऋत र सत्य बोल्नुहोस्। स्तुति गरिएका देवता सविताको प्रेरणामा, स्तुत गरिएको स्तुतलाई — ऊर्जा मलाई दुहोस्, स्तुतलाई — मलाई स्तुत गरिएको स्तुतमा पुग्न दिनुहोस्, शस्त्रको शस्त्रलाई — ऊर्जा मलाई दुहोस्, शस्त्रलाई — मलाई शस्त्रको शस्त्रमा पुग्न दिनुहोस्। इन्द्रिययुक्त हुँदै वनाउँछौं, प्रजा र अन्न दुहुँ। त्यो मेरो सत्य आशिष् देवताहरूमा होस्, ब्रह्मवर्चस मकहाँ आओस्। यज्ञ उत्पन्न भयो, त्यो उत्पन्न भयो, त्यो प्रजासहित जानियो, त्यो बढ्यो। त्यो देवताहरूको अधिपति भयो, त्यो हामीलाई अधिपति बनाओस्, हामी धनका पति हौं। यज्ञ नै — यज्ञपतिलाई दुहन्छ, यज्ञपति यज्ञलाई दुहन्छ। जसले स्तुत र शस्त्रको दोह जान्दछ, त्यो यजन गर्छ, त्यसलाई यज्ञले दुहन्छ। जसले यी दुईको दोह जान्दछ, त्यो यजन गर्छ, त्यो यज्ञलाई दुहन्छ, त्यो इष्ट गरेर अझ राम्रो हुन्छ। स्तुत गरिएको स्तुतलाई — ऊर्जा मलाई दुहोस्, स्तुतलाई — मलाई स्तुत गरिएको स्तुतमा पुग्न दिनुहोस्, शस्त्रको शस्त्रलाई — ऊर्जा मलाई दुहोस्, शस्त्रलाई — मलाई शस्त्रको शस्त्रमा पुग्न दिनुहोस्। यसो भन्छ — यो नै स्तुत र शस्त्रको दोह हो। जसले यसरी जान्दछ, त्यो यजन गर्छ, त्यो यज्ञलाई दुहन्छ, इष्ट गरेर अझ राम्रो हुन्छ। AI

දේව සවිතෘ, මෙය ඔබට පැවසුවෙමු; එය ප්‍රසූත කර, ප්‍රසූත කර යජනය කර. බෘහස්පති බ්‍රහ්මයාය. ආයුෂ්මත් ඍචයන් මා ගායනා නොකරත්වා. තනූපාත්, සාමයන්ගේ සත්‍ය වූ ආශිස් ඔබට වේවා. සත්‍ය වූ ආකූති වේවා. ඍත සහ සත්‍ය කථා කරන්න. ස්තුත දෙවි සවිතෘගේ ප්‍රසවයෙහි, ස්තුතයේ ස්තුතය ඔබයි. මට ඌර්ජාව දොහනය කරමු. ස්තුතයේ ස්තුතය මා වෙත එවා. ශස්ත්‍රයේ ශස්ත්‍රය ඔබයි. මට ඌර්ජාව ශස්ත්‍රය දොහනය කරමු. ශස්ත්‍රයේ ශස්ත්‍රය මා වෙත එවා. ඉන්ද්‍රිය සම්පන්න ව ජය ගනිමු. ප්‍රජාව හා ඉෂ්ටිය දොහනය කරමු. එම මගේ සත්‍ය ආශිස් දෙවියන් අතර වේවා. බ්‍රහ්මවර්චසය මා වෙත එවා. යඥය බබළවයි. ඔහු බබළවයි. ඔහු ප්‍රජාව සමඟ උපත ලැබීය. ඔහු වර්ධනය විය. ඔහු දෙවියන්ගේ අධිපති විය. ඔහු අපගේ අධිපතීන් කරත්වා. අපි ධනයට පති වෙමු. යඥය වේ. යඥපතියා දොහනය කරයි. යඥපතියා යඥය දොහනය කරයි. ස්තුත ශස්ත්‍ර දෙකේ දොහනය දන්නා අය යජනය කරයි. ඔහු යඥය දොහනය කරයි. ඔහු ඉෂ්ට කර පාපී වේ. මේ දෙකේ දොහනය දන්නා අය යජනය කරයි. ඔහු යඥය දොහනය කරයි. ඔහු ඉෂ්ට කර වසී වේ. ස්තුතයේ ස්තුතය ඔබයි. මට ඌර්ජාව දොහනය කරමු. ස්තුතයේ ස්තුතය මා වෙත එවා. ශස්ත්‍රයේ ශස්ත්‍රය ඔබයි. මට ඌර්ජාව ශස්ත්‍රය දොහනය කරමු. ශස්ත්‍රයේ ශස්ත්‍රය මා වෙත එවා. මෙසේ පවසයි. එය ස්තුත ශස්ත්‍ර දෙකේ දොහනය වේ. එසේ දන්නා අය යජනය කරයි. ඔහු යඥය දොහනය කරයි. ඉෂ්ට කර වසී වේ. AI

(শ॒স্ত্রং - ঁবৈ - শ॒স্ত্রন্দু॑হাং॒ - দ্বাবিগ্ং॑শতিশ্চ) (অ. 7)
Anuvaka 34
শ্যে॒নায॒ পত্ব॑নে॒ স্বাহা॒ বট্থ্স্ব॒যম॑ভিগূর্তায॒ নমো॑ বিষ্ট॒ম্ভায॒ ধর্ম॑ণে॒ স্বাহা॒ বট্থ্স্ব॒যম॑ভিগূর্তায॒ নমঃ॑ পরি॒ধযে॑ জন॒প্রথ॑নায॒ স্বাহা॒ বট্থ্স্ব॒যম॑ভিগূর্তায॒ নম॑ ঊ॒র্জে হোত্রা॑ণা॒গ্॒ স্বাহা॒ বট্থ্স্ব॒যম॑ভিগূর্তায॒ নমঃ॒ পয॑সে॒ হোত্রা॑ণা॒গ্॒ স্বাহা॒ বট্থ্স্ব॒যম॑ভিগূর্তায॒ নমঃ॑ প্র॒জাপ॑তযে॒ মন॑বে॒ স্বাহা॒ বট্থ্স্ব॒যম॑ভিগূর্তায॒ নম॑ ঋ॒তমৃ॑তপা-স্সুবর্বা॒ট্থ্স্বাহা॒ বট্থ্স্ব॒যম॑ভিগূর্তায॒ নম॑স্তৃ॒ম্পন্তা॒গ্ং॒ হোত্রা॒ মধো᳚র্ঘৃ॒তস্য॑ য॒জ্ঞপ॑তি॒মৃষ॑য॒ এন॑সা- [এন॑সা, আ॒হুঃ॒ ।] 29
-ঽঽহুঃ । প্র॒জা নির্ভ॑ক্তা অনুত॒প্যমা॑না মধ॒ব্যৌ᳚ স্তো॒কাবপ॒ তৌ র॑রাধ ॥ স-ন্ন॒স্তাভ্যাগ্ং॑ সৃজতুবি॒শ্বক॑র্মা ঘো॒রা ঋষ॑যো॒ নমো॑ অস্ত্বেভ্যঃ । চক্ষু॑ষ এষা॒-ম্মন॑সশ্চ স॒ন্ধৌ বৃহ॒স্পত॑যে॒ মহি॒ ষ-দ্দ্যু॒মন্নমঃ॑ ॥ নমো॑ বি॒শ্বক॑র্মণে॒ স উ॑ পাত্ব॒স্মান॑ন॒ন্যান্-থ্সো॑ম॒পা-ন্মন্য॑মানঃ । প্রা॒ণস্য॑ বি॒দ্বান্-থ্স॑ম॒রে ন ধীর॒ এন॑শ্চকৃ॒বা-ন্মহি॑ ব॒দ্ধ এ॑ষাম্ ॥ তং-বিঁ॑শ্বকর্ম॒- [তং-বিঁ॑শ্বকর্মন্ন্, প্র মু॑ঞ্চা স্ব॒স্তযে॒] 30
-ন্প্র মু॑ঞ্চা স্ব॒স্তযে॒ যে ভ॒ক্ষয॑ন্তো॒ ন বসূ᳚ন্যানৃ॒হুঃ । যান॒গ্নযো॒-ঽন্বত॑প্যন্ত॒ ধিষ্ণি॑যা ই॒য-ন্তেষা॑মব॒যা দুরি॑ষ্ট্যৈ॒ স্বি॑ষ্টি-ন্ন॒স্তা-ঙ্কৃ॑ণোতু বি॒শ্বক॑র্মা ॥ নমঃ॑ পি॒তৃভ্যো॑ অ॒ভি যে নো॒ অখ্য॑ন্. যজ্ঞ॒কৃতো॑ য॒জ্ঞকা॑মা-স্সুদে॒বা অ॑কা॒মা বো॒ দক্ষি॑ণা॒-ন্ন নী॑নিম॒ মা ন॒স্তস্মা॒ দেন॑সঃ পাপযিষ্ট । যাব॑ন্তো॒ বৈ স॑দ॒স্যা᳚স্তে সর্বে॑ দক্ষি॒ণ্যা᳚স্তেভ্যো॒ যো দক্ষি॑ণা॒-ন্ন [ ] 31
নযে॒দৈভ্যো॑ বৃশ্চ্যেত॒ য-দ্বৈ᳚শ্বকর্ম॒ণানি॑ জু॒হোতি॑ সদ॒স্যা॑নে॒ব ত-ত্প্রী॑ণাত্য॒স্মে দে॑বাসো॒ বপু॑ষে চিকিথ্সত॒ যমা॒শিরা॒ দম্প॑তী বা॒মম॑শ্ঞু॒তঃ । পুমা᳚-ন্পু॒ত্রো জা॑যতে বি॒ন্দতে॒ বস্বথ॒ বিশ্বে॑ অর॒পা এ॑ধতে গৃ॒হঃ ॥ আ॒শী॒র্দা॒যা দম্প॑তী বা॒মম॑শ্ঞুতা॒মরি॑ষ্টো॒ রাযঃ॑ সচতা॒গ্ং॒ সমো॑কসা । য আ-ঽসি॑চ॒-থ্স-ন্দু॑গ্ধ-ঙ্কু॒ম্ভ্যা স॒হেষ্টেন॒ যাম॒ন্নম॑তি-ঞ্জহাতু॒ সঃ ॥ স॒র্পি॒র্গ্রী॒বী [ ] 32
পীব॑র্যস্য জা॒যা পীবা॑নঃ পু॒ত্রা অকৃ॑শাসো অস্য । স॒হজা॑নি॒র্য-স্সু॑মখ॒স্যমা॑ন॒ ইন্দ্রা॑যা॒-ঽঽশিরগ্ং॑ স॒হ কু॒ম্ভ্যা-ঽদা᳚ত্ ॥ আ॒শীর্ম॒ ঊর্জ॑মু॒ত সু॑প্রজা॒স্ত্বমিষ॑-ন্দধাতু॒ দ্রবি॑ণ॒গ্ং॒ সব॑র্চসম্ । স॒-ঞ্জয॒ন্ ক্ষেত্রা॑ণি॒ সহ॑সা॒-ঽহমি॑ন্দ্র কৃণ্বা॒নো অ॒ন্যাগ্ং অধ॑রান্​থ্স॒পত্নান্॑ ॥ ভূ॒তম॑সি ভূ॒তে মা॑ ধা॒ মুখ॑মসি॒ মুখ॑-ম্ভূযাস॒-ন্দ্যাবা॑পৃথি॒বীভ্যা᳚-ন্ত্বা॒ পরি॑গৃহ্ণামি॒ বিশ্বে᳚ ত্বা দে॒বা বৈ᳚শ্বান॒রাঃ [বৈ᳚শ্বান॒রাঃ, প্রচ্যা॑বযন্তু] 33
প্রচ্যা॑বযন্তু দি॒বি দে॒বা-ন্দৃগ্ং॑হা॒ন্তরি॑ক্ষে॒ বযাগ্ং॑সি পৃথি॒ব্যা-ম্পার্থি॑বা-ন্ধ্রু॒ব-ন্ধ্রু॒বেণ॑ হ॒বিষা-ঽব॒ সোম॑-ন্নযামসি । যথা॑ ন॒-স্সর্ব॒মিজ্জগ॑দয॒ক্ষ্মগ্ং সু॒মনা॒ অস॑ত্ । যথা॑ ন॒ ইন্দ্র॒ ইদ্বিশঃ॒ কেব॑লী॒-স্সর্বা॒-স্সম॑নসঃ॒ কর॑ত্ । যথা॑ ন॒-স্সর্বা॒ ইদ্দিশো॒-ঽস্মাক॒-ঙ্কেব॑লী॒রসন্ন্॑ ॥ 34 ॥
śye॒nāya॒ patva̭ne॒ svāhā॒ vaṭthsva॒yama̭bhigūrtāya॒ namo̭ viṣṭa॒mbhāya॒ dharma̭ṇe॒ svāhā॒ vaṭthsva॒yama̭bhigūrtāya॒ namaḥ̭ pari॒dhayḙ jana॒pratha̭nāya॒ svāhā॒ vaṭthsva॒yama̭bhigūrtāya॒ nama̭ ū॒rje hotrā̭ṇā॒g॒ svāhā॒ vaṭthsva॒yama̭bhigūrtāya॒ namaḥ॒ paya̭se॒ hotrā̭ṇā॒g॒ svāhā॒ vaṭthsva॒yama̭bhigūrtāya॒ namaḥ̭ pra॒jāpa̭taye॒ mana̭ve॒ svāhā॒ vaṭthsva॒yama̭bhigūrtāya॒ nama̭ ṛ॒tamṛ̭tapā-ssuvarvā॒ṭthsvāhā॒ vaṭthsva॒yama̭bhigūrtāya॒ nama̭stṛ॒mpantā॒gṃ॒ hotrā॒ madho᳚rghṛ॒tasya̭ ya॒jñapa̭ti॒mṛṣa̭ya॒ ena̭sā- [ena̭sā, ā॒huḥ॒ |] 29
-''huḥ | pra॒jā nirbha̭ktā anuta॒pyamā̭nā madha॒vyau᳚ sto॒kāvapa॒ tau ra̭rādha || sa-nna॒stābhyāgṃ̭ sṛjatuvi॒śvaka̭rmā gho॒rā ṛṣa̭yo॒ namo̭ astvebhyaḥ | cakṣṷṣa eṣā॒-mmana̭saśca sa॒ndhau bṛha॒spata̭ye॒ mahi॒ ṣa-ddyu॒mannamaḥ̭ || namo̭ vi॒śvaka̭rmaṇe॒ sa ṷ pātva॒smāna̭na॒nyān-thso̭ma॒pā-nmanya̭mānaḥ | prā॒ṇasya̭ vi॒dvān-thsa̭ma॒re na dhīra॒ ena̭ścakṛ॒vā-nmahi̭ ba॒ddha ḙṣām || taṃ-vi~̭śvakarma॒- [taṃ-vi~̭śvakarmann, pra mṷñcā sva॒staye॒] 30
-npra mṷñcā sva॒staye॒ ye bha॒kṣaya̭nto॒ na vasū᳚nyānṛ॒huḥ | yāna॒gnayo॒-'nvata̭pyanta॒ dhiṣṇi̭yā i॒ya-nteṣā̭mava॒yā duri̭ṣṭyai॒ svi̭ṣṭi-nna॒stā-ṅkṛ̭ṇotu vi॒śvaka̭rmā || namaḥ̭ pi॒tṛbhyo̭ a॒bhi ye no॒ akhya̭n. yajña॒kṛto̭ ya॒jñakā̭mā-ssude॒vā a̭kā॒mā vo॒ dakṣi̭ṇā॒-nna nī̭nima॒ mā na॒stasmā॒ dena̭saḥ pāpayiṣṭa | yāva̭nto॒ vai sa̭da॒syā᳚ste sarvḙ dakṣi॒ṇyā᳚stebhyo॒ yo dakṣi̭ṇā॒-nna [ ] 31
naye॒daibhyo̭ vṛścyeta॒ ya-dvai᳚śvakarma॒ṇāni̭ ju॒hoti̭ sada॒syā̭ne॒va ta-tprī̭ṇātya॒sme dḙvāso॒ vapṷṣe cikithsata॒ yamā॒śirā॒ dampa̭tī vā॒mama̭śñu॒taḥ | pumā᳚-npu॒tro jā̭yate vi॒ndate॒ vasvatha॒ viśvḙ ara॒pā ḙdhate gṛ॒haḥ || ā॒śī॒rdā॒yā dampa̭tī vā॒mama̭śñutā॒mari̭ṣṭo॒ rāyaḥ̭ sacatā॒gṃ॒ samo̭kasā | ya ā-'si̭ca॒-thsa-ndṷgdha-ṅku॒mbhyā sa॒heṣṭena॒ yāma॒nnama̭ti-ñjahātu॒ saḥ || sa॒rpi॒rgrī॒vī [ ] 32
pīva̭ryasya jā॒yā pīvā̭naḥ pu॒trā akṛ̭śāso asya | sa॒hajā̭ni॒rya-ssṷmakha॒syamā̭na॒ indrā̭yā॒-''śiragṃ̭ sa॒ha ku॒mbhyā-'dā᳚t || ā॒śīrma॒ ūrja̭mu॒ta sṷprajā॒stvamiṣa̭-ndadhātu॒ dravi̭ṇa॒gṃ॒ sava̭rcasam | sa॒-ñjaya॒n kṣetrā̭ṇi॒ saha̭sā॒-'hami̭ndra kṛṇvā॒no a॒nyāgṃ adha̭rān​thsa॒patnāṋ || bhū॒tama̭si bhū॒te mā̭ dhā॒ mukha̭masi॒ mukha̭-mbhūyāsa॒-ndyāvā̭pṛthi॒vībhyā᳚-ntvā॒ pari̭gṛhṇāmi॒ viśve᳚ tvā de॒vā vai᳚śvāna॒rāḥ [vai᳚śvāna॒rāḥ, pracyā̭vayantu] 33
pracyā̭vayantu di॒vi de॒vā-ndṛgṃ̭hā॒ntari̭kṣe॒ vayāgṃ̭si pṛthi॒vyā-mpārthi̭vā-ndhru॒va-ndhru॒veṇa̭ ha॒viṣā-'va॒ soma̭-nnayāmasi | yathā̭ na॒-ssarva॒mijjaga̭daya॒kṣmagṃ su॒manā॒ asa̭t | yathā̭ na॒ indra॒ idviśaḥ॒ keva̭lī॒-ssarvā॒-ssama̭nasaḥ॒ kara̭t | yathā̭ na॒-ssarvā॒ iddiśo॒-'smāka॒-ṅkeva̭lī॒rasanṋ || 34 ||

हे पक्षों से उड़ने वाले श्येन (बाज) के लिए स्वाहा। हे स्वयंभू अभिगूर्त (सबके द्वारा जाने जाने वाले) के लिए नमस्कार। हे विष्टम्भ (धारण करने वाले) धर्म के लिए स्वाहा। हे स्वयंभू अभिगूर्त के लिए नमस्कार। हे परिधि (चारों ओर से घेरने वाले) जनप्रथन (जनों को फैलाने वाले) के लिए स्वाहा। हे स्वयंभू अभिगूर्त के लिए नमस्कार। हे होत्राओं (होताओं) के ऊर्ज (बल) के लिए स्वाहा। हे स्वयंभू अभिगूर्त के लिए नमस्कार। हे होत्राओं के पय (दूध) के लिए स्वाहा। हे स्वयंभू अभिगूर्त के लिए नमस्कार। हे प्रजापति मनु के लिए स्वाहा। हे स्वयंभू अभिगूर्त के लिए नमस्कार। हे ऋत (सत्य) के लिए, हे ऋतपा (ऋत की रक्षा करने वाले), हे स्वर्वाट के लिए स्वाहा। हे स्वयंभू अभिगूर्त के लिए नमस्कार। होता लोग मधु और घृत से तृप्त होते हुए यज्ञपति को ऋषियों ने पाप (एनस) से युक्त कहा है। प्रजा अलग की गई, तपती हुई, दोनों मधव्य (मधु संबंधी) स्तोकों (बूंदों) को उसने प्राप्त किया। वह हमें उन दोनों से विश्वकर्मा प्रदान करे। हे भयंकर ऋषियों, उन्हें नमस्कार हो। इनके चक्षु और मन के संधि-स्थल में बृहस्पति के लिए, महान द्युमान (तेजस्वी) के लिए नमस्कार। विश्वकर्मा के लिए नमस्कार; वही हमें बचाए, अन्यों को नहीं, स्वयं को सोमपा मानते हुए। प्राण का ज्ञाता, संग्राम में धीर के समान, पाप करने वाला, इनका महान बद्ध (बंधा हुआ) है। उस विश्वकर्मा को कल्याण के लिए छोड़ दे। जो भक्षण करते हुए धनों को नहीं प्राप्त हुए, जिनके लिए अग्नियों ने धिष्णिया (स्थान) में तप किया, उनका वह अवया (रक्षा) करे, दुरिष्टि (बुरे यज्ञ) को दूर करे, विश्वकर्मा हमारे लिए सुइष्टि (अच्छा यज्ञ) करे। पितरों को नमस्कार, जिन्होंने हमारी ओर देखा, जो यज्ञ करने वाले, यज्ञ के इच्छुक और सुदेव हैं; हे अकाम (इच्छारहित) पितरों, हमने आपकी दक्षिणा को नहीं पहुँचाया, उस पाप से हमें मत पीड़ित करो। जितने सदस्य (सभासद) हैं, वे सब दक्षिणा के भागी हैं; जो उन्हें दक्षिणा नहीं पहुँचाता, वह उनसे कट जाता है। जो वैश्वकर्मण (विश्वकर्मा संबंधी) आहुतियाँ देता है, वह सदस्यों को ही प्रसन्न करता है। हे देवों, हमारे शरीर के लिए औषधि (चिकित्सा) करो। जो दंपती आशीर्वाद (आशिरा) के साथ वाम (धन) का भोग करते हैं, उनके पुत्र उत्पन्न होता है, वह धन पाता है, और उनका घर विश्व (सब प्रकार) से अरपा (निर्दोष) होता है। आशीर्दाय (आशीर्वाद देने वाले) दंपती वाम (धन) का भोग करें, अरिष्ट (अनिष्ट से रहित) होकर धन से युक्त हों, समोकस (एक साथ निवास करने वाले) हों। जो सींचा गया (आसिच) है, वह दुग्ध (दूध) के साथ कुम्भी (घड़े) सहित इष्ट (यज्ञ) के मार्ग में जो नमता (झुकता) है, उसे वह छोड़ दे। जिसकी पत्नी पीवरी (मोटी) है, पुत्र पीवान (मोटे) हैं, जो अकृश (दुबले नहीं) हैं, जो सहजानि (साथ उत्पन्न) है, जो सुमख (सुंदर मुख वाला) प्रशंसित है, उसने इन्द्र के लिए आशीर्वाद (आशिर) को कुम्भी सहित ग्रहण किया। आशीर्वाद मेरे लिए ऊर्जा और सुप्रजात्व (अच्छी संतान) तथा अन्न और द्रविण (धन) और सवर्चस (तेज सहित) धारण करे। हे इन्द्र, बल से क्षेत्रों को जीतते हुए, मैं अन्य शत्रुओं को अधर (नीचे) करता हुआ। तुम भूत (हो चुके) हो, मुझे भूत में धारण करो; तुम मुख हो, मैं मुख (प्रमुख) होऊँ। द्यावापृथिवी (स्वर्ग और पृथ्वी) से मैं तुम्हें परिग्रहण करता हूँ; सब वैश्वानर देवता तुम्हें प्रच्यावित (प्रेरित) करें। देवों को स्वर्ग में, पक्षियों को अंतरिक्ष में, पार्थिव (पृथ्वी संबंधी) प्राणियों को पृथ्वी पर प्रच्यावित करें। ध्रुव (स्थिर) हवि से हम सोम को नीचे लाएँ। जैसे हमारा सारा जगत् अयक्ष्म (रोगरहित) और सुमन (प्रसन्न मन वाला) हो। जैसे इन्द्र हमारी सब प्रजाओं को केवल (अकेले) और समनस (एक मन वाली) करे। जैसे हमारी सब दिशाएँ हमारे लिए केवल (अनुकूल) हों। AI

हे पखेटा भएका श्येन (चील) का लागि स्वाहा। हे स्वयमभिगूर्त (आफैंमा प्रकट) का लागि नमः, हे विष्टम्भ (धारण गर्ने) धर्मका लागि स्वाहा। हे स्वयमभिगूर्तका लागि नमः, हे परिधि (घेरा) का लागि, हे जनप्रथन (मानिसहरूलाई फैलाउने) का लागि स्वाहा। हे स्वयमभिगूर्तका लागि नमः, होत्राहरूको ऊर्जाका लागि स्वाहा। हे स्वयमभिगूर्तका लागि नमः, होत्राहरूको पय (दूध) का लागि स्वाहा। हे स्वयमभिगूर्तका लागि नमः, प्रजापति मनुका लागि स्वाहा। हे स्वयमभिगूर्तका लागि नमः, ऋत (सत्य) का, ऋतपा (ऋतको रक्षक) का, स्वर्वाट् (स्वर्गका मार्ग) का लागि स्वाहा। हे स्वयमभिगूर्तका लागि नमः, होत्राहरूले मधु र घृतको तृप्ति गरून्। ऋषिहरूले यज्ञपतिलाई पापले (दोषले) भने। प्रजा छुट्टिएर पछुताउँदै, हे मधुयुक्त (मधव्यौ), ती दुई थोपाहरूलाई फेरि प्रसन्न गर। विश्वकर्माले ती दुवैलाई हामीसँगै सृजना गरून्। ती घोर ऋषिहरूलाई नमः होस्। तिनीहरूका चक्षु र मनको सन्धिमा, बृहस्पतिलाई, महान्, द्युमान् (तेजस्वी) लाई नमः। विश्वकर्मालाई नमः, उनले हामीलाई रक्षा गरून्, अरू कसैलाई होइन, सोमपा (सोम पिउने) ठान्दै। प्राणको ज्ञाता, धीर पुरुषले समरमा जस्तै, पाप गरेकोलाई तिनीहरूका महान् बद्ध (बाँधिएको) लाई। हे विश्वकर्मन्, तिनलाई कल्याणका लागि प्रमुच (मुक्त) गर, जसले भक्षण गर्दै धनहरू प्राप्त गरेनन्। जसलाई अग्निहरूले धिष्णिया (स्थान) मा अन्वतप्यन्त (पछुताए), तिनीहरूको दुरिष्टि (दुष्ट यज्ञ) को अवया (रक्षा) होस्। विश्वकर्माले हाम्रो स्विष्टि (सुन्दर यज्ञ) बनाऊन्। पितृहरूलाई नमः, जसले हामीलाई अभ्याख्यान (हेरे) गरे। यज्ञकृत् (यज्ञ गर्ने), यज्ञकाम (यज्ञ चाहने), सुदेवा (सुन्दर देवता) हरू, अकाम (इच्छारहित) हुँदा पनि तिमीहरूको दक्षिणालाई हामीले न नीनिम (न लग्यौं), त्यसैले हामीलाई त्यस पापबाट पापयिष्ट (रक्षा गर)। सदस्य (सभाका सदस्य) जति छन्, ती सबै दक्षिणाका भागी हुन्, तिनीहरूको दक्षिणालाई जसले न नयेत् (न लैजाऊन्), तिनीहरूबाट वृश्च्येत (छुट्टिन्छ)। जब वैश्वकर्मण (विश्वकर्मासम्बन्धी) कर्महरू जुहोति (होम गर्छ), तब सदस्यहरूलाई नै तत्प्रीणाति (प्रसन्न गर्छ)। हे देवताहरू, हाम्रो वपु (शरीर) को लागि चिकित्सा (उपचार) गर, जसलाई आशिरा (आशीर्वाद) ले दम्पतीले वाम (कल्याण) भोग्छन्। पुमान् (पुरुष) पुत्र जन्मन्छ, वसु (धन) पाउँछ, अनि विश्वे (सबै) अरपा (निर्दोष) घर बढ्छ। आशीर्दाया (आशीर्वाद दिने) दम्पतीले वाम (कल्याण) भोगून्, अरिष्ट (नष्ट नभएको) राय (धन) लाई समोकस (सँगै बस्ने) सचता (प्राप्त गरून्)। जसले असिचत् (नसिञ्चित गर्यो) र दुग्ध (दुहेको) कुम्भ्या (घैलो) सहित इष्ट (यज्ञ) लाई यामन् (मार्ग) मा नमति (नमन) गर्दैन, त्यसलाई जहातु (त्याग गर)। जसको ग्रीवा (घाँटी) मा सर्पि (घी) छ, जसको जाया (पत्नी) पीवरी (मोटी) छ, पुत्रहरू पीवान (मोटा) छन्, उसका अकृशास (दुब्ला नभएका) छन्। सहजानि (सँगै जन्मेको) जो सुमख (सुन्दर मुख भएको) समान (पूजित) छ, उसले इन्द्राय (इन्द्रका लागि) आशिर (आशीर्वाद) कुम्भ्या (घैलो) सहित अदात् (दियो)। आशीः (आशीर्वाद) ले मेरो ऊर्जा र सुप्रजास्त्व (सुन्दर सन्तान) र इष (इच्छा) र द्रविण (धन) र सवर्चस (तेजस्वी) दधातु (धारण गरोस्)। हे इन्द्र, क्षेत्रहरू सञ्जयन् (जित्दै), सहसा (शक्तिले) मैले अन्य सपत्न (शत्रु) हरूलाई अधरान् (तल) कृण्वान (गर्दै)। तिमी भूत (अस्तित्व) छौ, मलाई भूते (अस्तित्वमा) धा (स्थापित गर)। तिमी मुख (मुख) छौ, मुख (मुख) भूयासम् (होऊँ)। द्यावापृथिवी (स्वर्ग र पृथ्वी) द्वारा तिमीलाई परिगृह्णामि (वरिपरि ग्रहण गर्छु)। सबै विश्वेदेवा वैश्वानर (विश्वानर) ले तिमीलाई प्रच्यावयन्तु (प्रेरित गरून्)। दिवि (स्वर्गमा) देवताहरूलाई, अन्तरिक्षमा वयांसि (पक्षीहरू) लाई, पृथिवीमा पार्थिव (पृथ्वीका) लाई दृंह (दृढ) गर। ध्रुव (स्थिर) हविले ध्रुव (स्थिर) सोमलाई अवनयामसि (तल ल्याउँछौं)। जसरी हाम्रो सबै जगत् अयक्ष्म (रोगरहित) र सुमन (सुन्दर मन भएको) असत् (होस्)। जसरी हाम्रो इन्द्रले यी विशः (प्रजा) हरूलाई केवली (एकल) सर्वा (सबै) समनस (एक मन भएको) करत् (बनाऊन्)। जसरी हाम्रो सबै दिशा (दिशा) हरू हाम्रा केवली (एकल) असन् (होऊन्)। AI

හෙළින් පියාසර කරන්නාට ස්වාහා! ස්වයම්භූ අභිගූර්තයාට නමස්කාරය! විෂ්ටම්භයාට, ධර්මයට ස්වාහා! ස්වයම්භූ අභිගූර්තයාට නමස්කාරය! පරිධියට, ජනප්‍රථනයට ස්වාහා! ස්වයම්භූ අභිගූර්තයාට නමස්කාරය! හෝත්‍රයන්ගේ ඌර්ජසට ස්වාහා! ස්වයම්භූ අභිගූර්තයාට නමස්කාරය! හෝත්‍රයන්ගේ පයසට ස්වාහා! ස්වයම්භූ අභිගූර්තයාට නමස්කාරය! ප්‍රජාපතියාට, මනුවාට ස්වාහා! ස්වයම්භූ අභිගූර්තයාට නමස්කාරය! ඍතය, ඍතපා, සුවර්වාට් ස්වාහා! ස්වයම්භූ අභිගූර්තයාට නමස්කාරය! හෝත්‍රයෝ මධුව හා ඝෘතය තෘප්ත කරන්නාහ. යඥපතියා ඍෂිවරු එනස (පව) ඇති බව කීහ. ප්‍රජාවෝ බෙදී ගොස් අනුතාප වෙමින් මධුව්‍ය ස්තෝක දෙදෙනා රරාධ කළහ. ඔවුන් සන්න වූ විට විශ්වකර්මා ඔවුන් දෙදෙනාගෙන් මුදා හරිත්වා! ඝෝර ඍෂිවරුනි, ඔවුනට නමස්කාරය වේවා! ඔවුන්ගේ චක්ෂුසයට හා මනසට සන්ධියෙහි, බෘහස්පතියාට මහත් ද්‍යුමන් නමස්කාරය! විශ්වකර්මයාට නමස්කාරය! ඔහු අප ආරක්ෂා කරත්වා! අන්‍යයන් නොවන අප, සෝමපානය කරන්නෝ යැයි සිතමින්, ප්‍රාණය දන්නා, සමරයෙහි ධීරයෙකු මෙන්, එනස කළා වූ, ඔවුන්ගේ මහත් බැඳුමෙහි වූ, ඒ විශ්වකර්මයා සුවය සඳහා මුදා හරින්නෙමි! භක්ෂණය කරමින් වසුන් නොලැබූ, අග්නීහු අනුතාප වූ, ධිෂ්ණීය යම් ඒවා වේද, ඔවුන්ගේ දුරිෂ්ටිය අවයා වේවා! විශ්වකර්මා අපට ස්විෂ්ටිය කරත්වා! පිතෘන්ට නමස්කාරය! අප දෙස බැලූ, යඥකෘත, යඥකාම, සුදේව වූ ඔවුනට, ඔබගේ දක්ෂිණාව මම නොගෙන ගියෙමි. එයින් අපට එනස පාප නොවේවා! සදස්‍යයෝ කොපමණ වෙත්ද, ඔවුන් සියල්ලෝ දක්ෂිණාවට සුදුස්සෝය. ඔවුනට යමෙක් දක්ෂිණාව නොගෙන යේද, ඔහු ඔවුන්ගෙන් වෙන් වේ. වෛශ්වකර්මණ ගිනි පිදීම් කරන විට, එයින් සදස්‍යයන්ම ප්‍රීණනය කරයි. දේවතාවුනි, අපට වපුසට චිකිත්සා කරන්න! ආශිර්වාදයෙන් දම්පතීහු වාමය භුක්ති විඳිත්වා! පුරුෂයෙක් පුත්‍රයෙක් ලෙස උපදින්නේය, වසුව ලබන්නේය, එවිට සියලු ගෘහය අරපා වී වැඩේ. ආශිර්දායෙන් දම්පතීහු වාමය භුක්ති විඳිත්වා! අරිෂ්ට වූ, රාය සමඟ සමෝකස වූවෝ වෙත්වා! යමෙක් ඉසින ලද්ද කුම්භිය සමඟ දුග්ධ කළේද, ඔහු ඉෂ්ටය සමඟ යාමයෙහි අමතිඤ්ජනය හැර යත්වා! ග්‍රීවයෙහි සර්පිස් ඇති, ඔහුගේ භාර්යාව පීවරිය, පුත්‍රයෝ පීවරයෝ, ඔහුගේ අකෘශාසයෝ නොවෙති. සහජානි වූ, සුමඛ වූ, ඉන්ද්‍රයාට ආශිර්වාදය කුම්භිය සමඟ දුන්නේය. ආශිර්වාදය මට ඌර්ජසද, සුප්‍රජාත්වයද, ඉෂ්ටයද, ද්‍රවිණයද, සවර්චසයද තබත්වා! ක්ෂේත්‍ර සංජයනය කරමින්, සහසා අහම් ඉන්ද්‍ර, අන්‍ය සපත්නයන් අධර කරමින්! ඔබ භූතයාය, භූතයන්හි මා තබන්න! ඔබ මුඛයාය, මුඛය වන්නෙමි! ද්‍යාවාපෘථිවියෙන් ඔබ පරිග්‍රහණය කරමි! සියලු වෛශ්වානර දේවතාවුන් ඔබ ප්‍රච්‍යාවය කරත්වා! දිව්‍යයෙහි දේවතාවුන්ද, අන්තරික්ෂයෙහි පක්ෂීන්ද, පෘථිවියෙහි පාර්ථිවයන්ද ප්‍රච්‍යාවය කරත්වා! ධ්‍රුව හවිසින් ධ්‍රුව සෝමය පහළට නයමු! අපට සියලු ජගත් අයක්ෂ්ම වූ, සුමනස් වූ වේවා! අපට ඉන්ද්‍ර ඒ විශඃ කේවලී සියල්ල සමනස කරත්වා! අපට සියලු දිශා කේවලී අපගේ වේවා! AI

Anuvaka 41
(এন॑সা - বিশ্বকর্ম॒ন্ - যো দক্ষি॑ণা॒-ন্ন - স॑র্পির্গ্রী॒বী - বৈ᳚শ্বন॒রা - শ্চ॑ত্বারি॒গ্ং॒শচ্চ॑) (অ. 8)
যদ্বৈ হোতা᳚-ঽদ্ধ্ব॒র্যুম॑ভ্যা॒হ্বয॑তে॒ বজ্র॑মেনম॒ভি প্রব॑র্তয॒ত্যুক্থ॑শা॒ ইত্যা॑হ প্রাতস্সব॒ন-ম্প্র॑তি॒গীর্য॒ ত্রীণ্যে॒তান্য॒ক্ষরা॑ণি ত্রি॒পদা॑ গায॒ত্রী গা॑য॒ত্র-ম্প্রা॑তস্সব॒ন-ঙ্গা॑যত্রি॒যৈব প্রা॑তস্সব॒নে বজ্র॑ম॒ন্তর্ধ॑ত্ত উ॒ক্থং-বাঁ॒চীত্যা॑হ॒ মাদ্ধ্য॑দিন্ন॒গ্ং॒ সব॑ন-ম্প্রতি॒গীর্য॑ চ॒ত্বার্যে॒তান্য॒-ক্ষরা॑ণি॒ চতু॑ষ্পদা ত্রি॒ষ্টু-প্ত্রৈষ্টু॑ভ॒-ম্মাদ্ধ্য॑দিন্ন॒গ্ং॒ সব॑ন-ন্ত্রি॒ষ্টুভৈ॒ব মাদ্ধ্য॑ন্দিনে॒ সব॑নে॒ বজ্র॑ম॒ন্তর্ধ॑ত্ত [বজ্র॑ম॒ন্তর্ধ॑ত্তে, উ॒ক্থং-বাঁ॒চীন্দ্রা॒যেত্যা॑হ] 35
উ॒ক্থং-বাঁ॒চীন্দ্রা॒যেত্যা॑হ তৃতীযসব॒ন-ম্প্র॑তি॒গীর্য॑ স॒প্তৈতান্য॒ক্ষরা॑ণি স॒প্তপ॑দা॒ শক্ব॑রী শাক্ব॒রো বজ্রো॒ বজ্রে॑ণৈ॒ব তৃ॑তীযসব॒নে বজ্র॑ম॒ন্তর্ধ॑ত্তে ব্রহ্মবা॒দিনো॑ বদন্তি॒ স ত্বা অ॑দ্ধ্ব॒র্যু-স্স্যা॒দ্যো য॑থাসব॒ন-ম্প্র॑তিগ॒রে ছন্দাগ্ং॑সি সম্পা॒দযে॒-ত্তেজঃ॑ প্রাত-স্সব॒ন আ॒ত্ম-ন্দধী॑তেন্দ্রি॒য-ম্মাদ্ধ্য॑ন্দিনে॒ সব॑নে প॒শূগ্​ স্তৃ॑তীযসব॒ন ইত্যুক্থ॑শা॒ ইত্যা॑হ প্রাতস্সব॒ন-ম্প্র॑তি॒গীর্য॒ ত্রীণ্যে॒তান্য॒ক্ষরা॑ণি [ ] 36
ত্রি॒পদা॑ গায॒ত্রী গা॑য॒ত্র-ম্প্রা॑তস্সব॒ন-ম্প্রা॑তস্সব॒ন এ॒ব প্র॑তিগ॒রে ছন্দাগ্ং॑সি॒ সম্পা॑দয॒ত্যথো॒ তেজো॒ বৈ গা॑য॒ত্রী তেজঃ॑ প্রাত-স্সব॒ন-ন্তেজ॑ এ॒ব প্রা॑তস্সব॒ন আ॒ত্ম-ন্ধ॑ত্ত উ॒ক্থং-বাঁ॒চীত্যা॑হ॒ মাদ্ধ্য॑ন্দিন॒গ্ং॒ সব॑ন-ম্প্রতি॒গীর্য॑ চ॒ত্বার্যে॒তান্য॒ক্ষরা॑ণি॒ চতু॑ষ্পদা ত্রি॒ষ্টু-প্ত্রৈষ্টু॑ভ॒-ম্মাদ্ধ্য॑ন্দিন॒গ্ং॒ সব॑ন॒-ম্মাদ্ধ্য॑দিন্ন এ॒ব সব॑নে প্রতিগ॒রে ছন্দাগ্ং॑সি॒ সম্পা॑দয॒ত্যথো॑ ইন্দ্রি॒যং-বৈঁ ত্রি॒ষ্টুগি॑ন্দ্রি॒য-ম্মাদ্ধ্য॑দিন্ন॒গ্ং॒ সব॑ন- [সব॑নম্, ই॒ন্দ্রি॒যমে॒ব] 37
-মিন্দ্রি॒যমে॒ব মাদ্ধ্য॑ন্দিনে॒ সব॑ন আ॒ত্ম-ন্ধ॑ত্ত উ॒ক্থং-বাঁ॒চীন্দ্রা॒যেত্যা॑হ তৃতীযসব॒ন-ম্প্র॑তি॒গীর্য॑ স॒প্তৈতান্য॒ক্ষরা॑ণি স॒প্তপ॑দা॒ শক্ব॑রী শাক্ব॒রাঃ প॒শবো॒ জাগ॑ত-ন্তৃতীযসব॒ন-ন্তৃ॑তীযসব॒ন এ॒ব প্র॑তিগ॒রে ছন্দাগ্ং॑সি॒ সম্পা॑দয॒ত্যথো॑ প॒শবো॒ বৈ জগ॑তী প॒শব॑স্তৃতীযসব॒ন-ম্প॒শূনে॒ব তৃ॑তীযসব॒ন আ॒ত্ম-ন্ধ॑ত্তে॒ যদ্বৈ হোতা᳚-ঽদ্ধ্ব॒র্যুম॑ভ্যা॒হ্বয॑ত আ॒ব্য॑মস্মি-ন্দধাতি॒ তদ্যন্না- [তদ্যন্ন, অ॒প॒হনী॑ত পু॒রা-ঽস্য॑] 38
-ঽপ॒হনী॑ত পু॒রা-ঽস্য॑ সং​বঁথ্স॒রা-দ্গৃ॒হ আ বে॑বীর॒ঞ্ছোগ্ংসা॒ মোদ॑ ই॒বেতি॑ প্র॒ত্যাহ্ব॑যতে॒ তেনৈ॒ব তদপ॑ হতে॒ যথা॒ বা আয॑তা-ম্প্র॒তীক্ষ॑ত এ॒বম॑দ্ধ্ব॒র্যুঃ প্র॑তিগ॒র-ম্প্রতী᳚ক্ষতে॒ যদ॑ভি প্রতিগৃণী॒যাদ্যথা ঽঽয॑তযা সমৃ॒চ্ছতে॑ তা॒দৃগে॒ব তদ্যদ॑র্ধ॒র্চাল্লুপ্যে॑ত॒ যথা॒ ধাব॑দ্ভ্যো॒ হীয॑তে তা॒দৃগে॒ব ত-ত্প্র॒বাহু॒গ্বা ঋ॒ত্বিজা॑মুদ্গী॒থা উ॑দ্গী॒থ এ॒বো-দ্গা॑তৃ॒ণা- [এ॒বো-দ্গা॑তৃ॒ণাম্, ঋ॒চঃ প্র॑ণ॒ব] 39
-মৃ॒চঃ প্র॑ণ॒ব উ॑ক্থশ॒গ্ং॒সিনা᳚-ম্প্রতিগ॒রো᳚-ঽদ্ধ্বর্যূ॒ণাং-যঁ এ॒বং-বিঁ॒দ্বা-ন্প্র॑তিগৃ॒ণাত্য॑ন্না॒দ এ॒ব ভ॑ব॒ত্যা-ঽস্য॑ প্র॒জাযাং᳚-বাঁ॒জী জা॑যত ই॒যং-বৈঁ হোতা॒-ঽসাব॑দ্ধ্ব॒র্যুর্যদাসী॑ন॒-শ্শগ্ং স॑ত্য॒স্যা এ॒ব তদ্ধোতা॒ নৈত্যাস্ত॑ ইব॒ হীযমথো॑ ই॒মামে॒ব তেন॒ যজ॑মানো দুহে॒ য-ত্তিষ্ঠ॑-ন্প্রতিগৃ॒ণাত্য॒মুষ্যা॑ এ॒ব তদ॑দ্ধ্ব॒র্যুর্নৈতি॒ [তদ॑দ্ধ্ব॒র্যুর্নৈতি॑, তিষ্ঠ॑তীব॒ হ্য॑সাবথো॑] 40
তিষ্ঠ॑তীব॒ হ্য॑সাবথো॑ অ॒মূমে॒ব তেন॒ যজ॑মানো দুহে॒ যদাসী॑ন॒-শ্শগ্ংস॑তি॒ তস্মা॑দি॒তঃ প্র॑দান-ন্দে॒বা উপ॑ জীবন্তি॒ য-ত্তিষ্ঠ॑-ন্প্রতিগৃ॒ণাতি॒ তস্মা॑দ॒মুতঃ॑ প্রদান-ম্মনু॒ষ্যা॑ উপ॑ জীবন্তি॒ য-ত্প্রাংআসী॑ন॒-শ্শগ্ংস॑তি প্র॒ত্য-ন্তিষ্ঠ॑-ন্প্রতিগৃ॒ণাতি॒ তস্মা᳚-ত্প্রা॒চীন॒গ্ং॒ রেতো॑ ধীযতে প্র॒তীচীঃ᳚ প্র॒জা জা॑যন্তে॒ যদ্বৈ হোতা᳚-ঽদ্ধ্ব॒র্যুম॑ভ্যা॒হ্বয॑তে॒ বজ্র॑মেনম॒ভি প্রব॑র্তযতি॒ পরাং॒আ ব॑র্ততে॒ বজ্র॑মে॒ব তন্নি ক॑রোতি ॥ 41 ॥
(ena̭sā - viśvakarma॒n - yo dakṣi̭ṇā॒-nna - sa̭rpirgrī॒vī - vai᳚śvana॒rā - śca̭tvāri॒gṃ॒śacca̭) (a. 8)
yadvai hotā᳚-'ddhva॒ryuma̭bhyā॒hvaya̭te॒ vajra̭menama॒bhi prava̭rtaya॒tyuktha̭śā॒ ityā̭ha prātassava॒na-mpra̭ti॒gīrya॒ trīṇye॒tānya॒kṣarā̭ṇi tri॒padā̭ gāya॒trī gā̭ya॒tra-mprā̭tassava॒na-ṅgā̭yatri॒yaiva prā̭tassava॒ne vajra̭ma॒ntardha̭tta u॒kthaṃ-vā~॒cītyā̭ha॒ māddhya̭dinna॒gṃ॒ sava̭na-mprati॒gīrya̭ ca॒tvārye॒tānya॒-kṣarā̭ṇi॒ catṷṣpadā tri॒ṣṭu-ptraiṣṭṷbha॒-mmāddhya̭dinna॒gṃ॒ sava̭na-ntri॒ṣṭubhai॒va māddhya̭ndine॒ sava̭ne॒ vajra̭ma॒ntardha̭tta [vajra̭ma॒ntardha̭tte, u॒kthaṃ-vā~॒cīndrā॒yetyā̭ha] 35
u॒kthaṃ-vā~॒cīndrā॒yetyā̭ha tṛtīyasava॒na-mpra̭ti॒gīrya̭ sa॒ptaitānya॒kṣarā̭ṇi sa॒ptapa̭dā॒ śakva̭rī śākva॒ro vajro॒ vajrḙṇai॒va tṛ̭tīyasava॒ne vajra̭ma॒ntardha̭tte brahmavā॒dino̭ vadanti॒ sa tvā a̭ddhva॒ryu-ssyā॒dyo ya̭thāsava॒na-mpra̭tiga॒re chandāgṃ̭si sampā॒daye॒-ttejaḥ̭ prāta-ssava॒na ā॒tma-ndadhī̭tendri॒ya-mmāddhya̭ndine॒ sava̭ne pa॒śūg​ stṛ̭tīyasava॒na ityuktha̭śā॒ ityā̭ha prātassava॒na-mpra̭ti॒gīrya॒ trīṇye॒tānya॒kṣarā̭ṇi [ ] 36
tri॒padā̭ gāya॒trī gā̭ya॒tra-mprā̭tassava॒na-mprā̭tassava॒na e॒va pra̭tiga॒re chandāgṃ̭si॒ sampā̭daya॒tyatho॒ tejo॒ vai gā̭ya॒trī tejaḥ̭ prāta-ssava॒na-nteja̭ e॒va prā̭tassava॒na ā॒tma-ndha̭tta u॒kthaṃ-vā~॒cītyā̭ha॒ māddhya̭ndina॒gṃ॒ sava̭na-mprati॒gīrya̭ ca॒tvārye॒tānya॒kṣarā̭ṇi॒ catṷṣpadā tri॒ṣṭu-ptraiṣṭṷbha॒-mmāddhya̭ndina॒gṃ॒ sava̭na॒-mmāddhya̭dinna e॒va sava̭ne pratiga॒re chandāgṃ̭si॒ sampā̭daya॒tyatho̭ indri॒yaṃ-vai~ tri॒ṣṭugi̭ndri॒ya-mmāddhya̭dinna॒gṃ॒ sava̭na- [sava̭nam, i॒ndri॒yame॒va] 37
-mindri॒yame॒va māddhya̭ndine॒ sava̭na ā॒tma-ndha̭tta u॒kthaṃ-vā~॒cīndrā॒yetyā̭ha tṛtīyasava॒na-mpra̭ti॒gīrya̭ sa॒ptaitānya॒kṣarā̭ṇi sa॒ptapa̭dā॒ śakva̭rī śākva॒rāḥ pa॒śavo॒ jāga̭ta-ntṛtīyasava॒na-ntṛ̭tīyasava॒na e॒va pra̭tiga॒re chandāgṃ̭si॒ sampā̭daya॒tyatho̭ pa॒śavo॒ vai jaga̭tī pa॒śava̭stṛtīyasava॒na-mpa॒śūne॒va tṛ̭tīyasava॒na ā॒tma-ndha̭tte॒ yadvai hotā᳚-'ddhva॒ryuma̭bhyā॒hvaya̭ta ā॒vya̭masmi-ndadhāti॒ tadyannā- [tadyanna, a॒pa॒hanī̭ta pu॒rā-'sya̭] 38
-'pa॒hanī̭ta pu॒rā-'sya̭ saṃ​va~thsa॒rā-dgṛ॒ha ā vḙvīra॒ñchogṃsā॒ moda̭ i॒veti̭ pra॒tyāhva̭yate॒ tenai॒va tadapa̭ hate॒ yathā॒ vā āya̭tā-mpra॒tīkṣa̭ta e॒vama̭ddhva॒ryuḥ pra̭tiga॒ra-mpratī᳚kṣate॒ yada̭bhi pratigṛṇī॒yādyathā ''ya̭tayā samṛ॒cchatḙ tā॒dṛge॒va tadyada̭rdha॒rcāllupyḙta॒ yathā॒ dhāva̭dbhyo॒ hīya̭te tā॒dṛge॒va ta-tpra॒bāhu॒gvā ṛ॒tvijā̭mudgī॒thā ṷdgī॒tha e॒vo-dgā̭tṛ॒ṇā- [e॒vo-dgā̭tṛ॒ṇām, ṛ॒caḥ pra̭ṇa॒va] 39
-mṛ॒caḥ pra̭ṇa॒va ṷkthaśa॒gṃ॒sinā᳚-mpratiga॒ro᳚-'ddhvaryū॒ṇāṃ-ya~ e॒vaṃ-vi~॒dvā-npra̭tigṛ॒ṇātya̭nnā॒da e॒va bha̭va॒tyā-'sya̭ pra॒jāyāṃ᳚-vā~॒jī jā̭yata i॒yaṃ-vai~ hotā॒-'sāva̭ddhva॒ryuryadāsī̭na॒-śśagṃ sa̭tya॒syā e॒va taddhotā॒ naityāsta̭ iva॒ hīyamatho̭ i॒māme॒va tena॒ yaja̭māno duhe॒ ya-ttiṣṭha̭-npratigṛ॒ṇātya॒muṣyā̭ e॒va tada̭ddhva॒ryurnaiti॒ [tada̭ddhva॒ryurnaiti̭, tiṣṭha̭tīva॒ hya̭sāvatho̭] 40
tiṣṭha̭tīva॒ hya̭sāvatho̭ a॒mūme॒va tena॒ yaja̭māno duhe॒ yadāsī̭na॒-śśagṃsa̭ti॒ tasmā̭di॒taḥ pra̭dāna-nde॒vā upa̭ jīvanti॒ ya-ttiṣṭha̭-npratigṛ॒ṇāti॒ tasmā̭da॒mutaḥ̭ pradāna-mmanu॒ṣyā̭ upa̭ jīvanti॒ ya-tprāṃāsī̭na॒-śśagṃsa̭ti pra॒tya-ntiṣṭha̭-npratigṛ॒ṇāti॒ tasmā᳚-tprā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dhīyate pra॒tīcīḥ᳚ pra॒jā jā̭yante॒ yadvai hotā᳚-'ddhva॒ryuma̭bhyā॒hvaya̭te॒ vajra̭menama॒bhi prava̭rtayati॒ parāṃ॒ā va̭rtate॒ vajra̭me॒va tanni ka̭roti || 41 ||

(एनसा, विश्वकर्मन्, यो दक्षिणान्न, सर्पिर्ग्रीवी, वैश्वानरा — ये चौंतीस शब्द हैं) (अध्याय ८) जब होता अध्वर्यु को पुकारता है, तब वह उस पर वज्र चलाता है। 'उक्थशा' इस मंत्र से प्रातःकालीन सवन की प्रतिगीर (उत्तर-गान) करते हुए तीन अक्षरों वाली त्रिपदा गायत्री का गायन करता है; गायत्री से प्रातःसवन का संबंध है; इस प्रकार गायत्री के द्वारा ही प्रातःसवन में वज्र को अंतर्हित कर देता है। 'उक्थं वाचि' इस मंत्र से माध्यंदिन सवन की प्रतिगीर करते हुए चार अक्षरों वाली चतुष्पदा त्रिष्टुभ का गायन करता है; त्रिष्टुभ से माध्यंदिन सवन का संबंध है; इस प्रकार त्रिष्टुभ के द्वारा ही माध्यंदिन सवन में वज्र को अंतर्हित कर देता है। 'उक्थं वाचि इन्द्राय' इस मंत्र से तृतीय सवन की प्रतिगीर करते हुए सात अक्षरों वाली सप्तपदा शक्वरी का गायन करता है; शक्वरी से शाक्वर वज्र का संबंध है; इस प्रकार उस वज्र के द्वारा ही तृतीय सवन में वज्र को अंतर्हित कर देता है। ब्रह्मवादी कहते हैं कि वही अध्वर्यु होने योग्य है जो प्रत्येक सवन के अनुसार प्रतिगीर में छंदों को सम्पन्न कर दे — प्रातःसवन में तेज को अपने भीतर धारण करता है, माध्यंदिन सवन में इंद्रिय को, और तृतीय सवन में पशुओं को। 'उक्थशा' इस मंत्र से प्रातःसवन की प्रतिगीर करते हुए तीन अक्षरों वाली त्रिपदा गायत्री का गायन करता है; गायत्री से प्रातःसवन का संबंध है; इस प्रकार प्रातःसवन में प्रतिगीर के द्वारा छंदों को सम्पन्न कर देता है। और गायत्री तेज है, प्रातःसवन तेज है; इस प्रकार तेज को ही प्रातःसवन में अपने भीतर धारण करता है। 'उक्थं वाचि' इस मंत्र से माध्यंदिन सवन की प्रतिगीर करते हुए चार अक्षरों वाली चतुष्पदा त्रिष्टुभ का गायन करता है; त्रिष्टुभ से माध्यंदिन सवन का संबंध है; इस प्रकार माध्यंदिन सवन में प्रतिगीर के द्वारा छंदों को सम्पन्न कर देता है। और त्रिष्टुभ इंद्रिय है, माध्यंदिन सवन इंद्रिय है; इस प्रकार इंद्रिय को ही माध्यंदिन सवन में अपने भीतर धारण करता है। 'उक्थं वाचि इन्द्राय' इस मंत्र से तृतीय सवन की प्रतिगीर करते हुए सात अक्षरों वाली सप्तपदा शक्वरी का गायन करता है; शक्वरी से पशुओं का और जागती से तृतीय सवन का संबंध है; इस प्रकार तृतीय सवन में प्रतिगीर के द्वारा छंदों को सम्पन्न कर देता है। और पशु जागती हैं, तृतीय सवन पशु हैं; इस प्रकार पशुओं को ही तृतीय सवन में अपने भीतर धारण करता है। जब होता अध्वर्यु को पुकारता है, तब वह अपने भीतर आव्य (रक्षा) को धारण करता है। उस आव्य को, जो इससे पहले वर्ष से पूर्व गृह में ही छिपा हुआ था, 'आ वेवीरछोग्ंसा मोद इव' इस मंत्र से उत्तर देकर पुकारता है; उसी से उसे दूर कर देता है। जैसे कोई फैले हुए (विस्तृत) की प्रतीक्षा करता है, वैसे ही अध्वर्यु प्रतिगर की प्रतीक्षा करता है। यदि वह उत्तर देता है, तो जैसे फैले हुए के साथ मेल होता है, वैसा ही वह होता है। यदि आधे ऋचा से छूट जाए, तो जैसे दौड़ते हुए से पीछे रह जाता है, वैसा ही वह होता है। प्रबाहुक (प्रतिगर का एक प्रकार) ऋत्विजों के उद्गीथ हैं, और उद्गीथ उद्गाताओं के हैं; ऋचा का प्रणव उक्थशंसियों के प्रतिगर हैं, और अध्वर्युओं के हैं। जो इस प्रकार जानकर प्रतिगर करता है, वह अन्नाद हो जाता है; उसकी संतान में वाजी (बलवान) उत्पन्न होता है। यह होता और वह अध्वर्यु है। जब होता बैठकर शंसन करता है, तो वह उस (होता) से ही नहीं उठता, अपितु उससे हीन-सा हो जाता है; और उसके द्वारा यजमान उस (होता) का ही दोहन करता है। जब अध्वर्यु खड़ा होकर प्रतिगर करता है, तो वह उस (अध्वर्यु) से नहीं हटता; और वह खड़ा-सा ही रहता है; और उसके द्वारा यजमान उस (अध्वर्यु) का ही दोहन करता है। जब बैठकर शंसन करता है, इसी कारण देवता यहाँ से दिए हुए (प्रदान) पर जीवित रहते हैं; जब खड़ा होकर प्रतिगर करता है, इसी कारण मनुष्य वहाँ से दिए हुए पर जीवित रहते हैं। जब पूर्व की ओर मुख करके बैठा हुआ शंसन करता है और उत्तर देते समय खड़ा होकर प्रतिगर करता है, इसी कारण पूर्व दिशा में रेत (वीर्य) स्थापित होता है और पश्चिम दिशा से प्रजा उत्पन्न होती है। जब होता अध्वर्यु को पुकारता है, तब वह उस पर वज्र चलाता है; वह (अध्वर्यु) दूर हट जाता है; इस प्रकार वह उस वज्र को शांत कर देता है। ॥ ४१ ॥ AI

(एनसा, विश्वकर्मन्, यो दक्षिणान्न, सर्पिर्ग्रीवी, वैश्वानरा — यी चार शब्द) (अध्याय ८) जब होता अध्वर्युलाई बोलाउँछ, तब उसलाई वज्र प्रहार गर्छ। 'उक्थशा' भनी पढ्छ, प्रातःसवनको प्रतिगर गर्दै; ती तीन अक्षर हुन्, तीन पाउ भएको गायत्री हो, गायत्री प्रातःसवन हो; गायत्रीद्वारा नै प्रातःसवनमा वज्रलाई भित्र लुकाउँछ। 'उक्थं वाचि' भनी पढ्छ, माध्यन्दिन सवनको प्रतिगर गर्दै; ती चार अक्षर हुन्, चार पाउ भएको त्रिष्टुप् हो, त्रैष्टुभ माध्यन्दिन सवन हो; त्रिष्टुप्द्वारा नै माध्यन्दिन सवनमा वज्रलाई भित्र लुकाउँछ। 'उक्थं वाचि इन्द्राय' भनी पढ्छ, तृतीय सवनको प्रतिगर गर्दै; ती सात अक्षर हुन्, सात पाउ भएको शक्वरी हो, शाक्वर वज्र हो; वज्रद्वारा नै तृतीय सवनमा वज्रलाई भित्र लुकाउँछ। ब्रह्मवादीहरू भन्छन् — त्यो अध्वर्यु त्यस्तै हुनुपर्छ, जसले प्रत्येक सवनअनुसार प्रतिगरमा छन्दहरूलाई सम्पन्न गरोस्। प्रातःसवनमा तेज आफूमा धारण गर्छ, माध्यन्दिन सवनमा इन्द्रिय, तृतीय सवनमा पशु। 'उक्थशा' भनी पढ्छ, प्रातःसवनको प्रतिगर गर्दै; ती तीन अक्षर हुन्। तीन पाउ भएको गायत्री हो, गायत्री प्रातःसवन हो; प्रातःसवनमा नै प्रतिगरमा छन्दहरूलाई सम्पन्न गर्छ। अनि तेज नै गायत्री हो, तेज प्रातःसवन हो; तेज नै प्रातःसवनमा आफूमा धारण गर्छ। 'उक्थं वाचि' भनी पढ्छ, माध्यन्दिन सवनको प्रतिगर गर्दै; ती चार अक्षर हुन्, चार पाउ भएको त्रिष्टुप् हो, त्रैष्टुभ माध्यन्दिन सवन हो; माध्यन्दिन सवनमा नै प्रतिगरमा छन्दहरूलाई सम्पन्न गर्छ। अनि इन्द्रिय नै त्रिष्टुप् हो, इन्द्रिय माध्यन्दिन सवन हो; इन्द्रिय नै माध्यन्दिन सवनमा आफूमा धारण गर्छ। 'उक्थं वाचि इन्द्राय' भनी पढ्छ, तृतीय सवनको प्रतिगर गर्दै; ती सात अक्षर हुन्, सात पाउ भएको शक्वरी हो; शाक्वर पशु हुन्, जागत तृतीय सवन हो; तृतीय सवनमा नै प्रतिगरमा छन्दहरूलाई सम्पन्न गर्छ। अनि पशु नै जगती हो, पशु तृतीय सवन हो; पशुहरूलाई नै तृतीय सवनमा आफूमा धारण गर्छ। जब होता अध्वर्युलाई बोलाउँछ, तब उसमा आव्य (रक्षा) राख्छ। त्यसलाई जो नहटाई, यसअघि नै संवत्सरभन्दा पहिले घरमा 'आ वेवीरञ्छोग्ंसा मोद इव' भनी प्रत्याह्वान गर्छ, त्यसैले त्यसलाई हटाउँछ। जसरी लामो समयदेखि प्रतीक्षा गरिरहेको मानिसलाई प्रतीक्षा गरिन्छ, त्यसैगरी अध्वर्युले प्रतिगरको प्रतीक्षा गर्छ। यदि प्रतिगृण गर्यो भने, जसरी लामो समयदेखि प्रतीक्षा गर्नेलाई प्राप्त हुन्छ, त्यस्तै हुन्छ। यदि आधा ऋचा छुट्यो भने, जसरी दौडिरहेकाहरूबाट पछि परिन्छ, त्यस्तै हुन्छ। प्रबाहुक वा ऋत्विजहरूको उद्गीथ हो, उद्गीथ नै उद्गाताहरूको हो। ऋचहरूको प्रणव हो, उक्थशंसीहरूको प्रतिगर हो, अध्वर्युहरूको हो। जसले यसरी जानेर प्रतिगृण गर्छ, त्यो अन्नाद हुन्छ; उसको सन्तानमा वाजी जन्मन्छ। यो होता हो, त्यो अध्वर्यु हो। जब बसेर शंसन गर्छ, त्यसबेला त्यो होता त्यस (पृथ्वी) बाट टाढा जाँदैन; किनकि त्यो बसेको जस्तो देखिन्छ। अनि त्यसद्वारा यजमानले यस (पृथ्वी) लाई नै दुहुन्छ। जब उभिएर प्रतिगृण गर्छ, त्यसबेला त्यो अध्वर्यु त्यस (स्वर्ग) बाट टाढा जाँदैन। किनकि त्यो उभिएको जस्तो देखिन्छ। अनि त्यसद्वारा यजमानले त्यस (स्वर्ग) लाई नै दुहुन्छ। जब बसेर शंसन गर्छ, त्यसैले यहाँबाट दिइएको दानबाट देवताहरू जीवन धान्छन्। जब उभिएर प्रतिगृण गर्छ, त्यसैले त्यहाँबाट दिइएको दानबाट मनुष्यहरू जीवन धान्छन्। जब पूर्वतिर फर्केर बसेर शंसन गर्छ र पश्चिमतिर फर्केर उभिएर प्रतिगृण गर्छ, त्यसैले पूर्वतिर वीर्य राखिन्छ र पश्चिमतिर सन्तान जन्मन्छन्। जब होता अध्वर्युलाई बोलाउँछ, तब उसलाई वज्र प्रहार गर्छ; त्यो परतिर फर्कन्छ, त्यसैले त्यो वज्रलाई नै शान्त गर्छ। AI

මෙම කොටස කෘෂ්ණ යජුර්වේද තෛත්තිරීය සංහිතාවේ තුන්වන කාණ්ඩයේ 3.2 කොටසයි. හෝතෘ අධ්වර්යුව අමතා කැඳවන විට ඔහු කෙරෙහි වජ්‍රයක් යවයි. එබැවින් 'උක්ථශා' යන මන්ත්‍රයෙන් ප්‍රාතඃසවනයට ප්‍රතිගරය කියයි. එහි අක්ෂර තුනක් සහ පාද තුනක් ඇති ගායත්‍රී ඡන්දසයි. ගායත්‍රී ඡන්දස ප්‍රාතඃසවනයට අයත්ය. එසේ ගායත්‍රී ඡන්දසයෙන්ම ප්‍රාතඃසවනයේ වජ්‍රය තමා තුළ තබා ගනී. 'උක්ථං වාචී' යන මන්ත්‍රයෙන් මාධ්‍යන්දින සවනයට ප්‍රතිගරය කියයි. එහි අක්ෂර හතරක් සහ පාද හතරක් ඇති ත්‍රිෂ්ටුප් ඡන්දසයි. ත්‍රෛෂ්ටුභ ඡන්දස මාධ්‍යන්දින සවනයට අයත්ය. එසේ ත්‍රිෂ්ටුප් ඡන්දසයෙන්ම මාධ්‍යන්දින සවනයේ වජ්‍රය තමා තුළ තබා ගනී. 'උක්ථං වාචී ඉන්ද්‍රාය' යන මන්ත්‍රයෙන් තෘතීය සවනයට ප්‍රතිගරය කියයි. එහි අක්ෂර හතක් සහ පාද හතක් ඇති ශක්වරී ඡන්දසයි. ශාක්වර ඡන්දස වජ්‍රයයි. එසේ වජ්‍රයෙන්ම තෘතීය සවනයේ වජ්‍රය තමා තුළ තබා ගනී. බ්‍රහ්මවාදීහු කියති: යම් අධ්වර්යුවකු සවනයට අනුව ප්‍රතිගරයේදී ඡන්දස් සම්පාදනය කරන්නේද ඔහු එසේ විය යුතුය. ප්‍රාතඃසවනයේදී තේජස තමා තුළ තබා ගනී, මාධ්‍යන්දින සවනයේදී ඉන්ද්‍රියය තමා තුළ තබා ගනී, තෘතීය සවනයේදී පශුන් තමා තුළ තබා ගනී. 'උක්ථශා' යන මන්ත්‍රයෙන් ප්‍රාතඃසවනයට ප්‍රතිගරය කියයි. එහි අක්ෂර තුනක් සහ පාද තුනක් ඇති ගායත්‍රී ඡන්දසයි. ගායත්‍රී ඡන්දස ප්‍රාතඃසවනයට අයත්ය. එසේ ප්‍රාතඃසවනයේදීම ප්‍රතිගරයේදී ඡන්දස් සම්පාදනය කරයි. එසේම ගායත්‍රී ඡන්දස තේජසයි. තේජස ප්‍රාතඃසවනයට අයත්ය. එසේ තේජසම ප්‍රාතඃසවනයේදී තමා තුළ තබා ගනී. 'උක්ථං වාචී' යන මන්ත්‍රයෙන් මාධ්‍යන්දින සවනයට ප්‍රතිගරය කියයි. එහි අක්ෂර හතරක් සහ පාද හතරක් ඇති ත්‍රිෂ්ටුප් ඡන්දසයි. ත්‍රෛෂ්ටුභ ඡන්දස මාධ්‍යන්දින සවනයට අයත්ය. එසේ මාධ්‍යන්දින සවනයේදීම ප්‍රතිගරයේදී ඡන්දස් සම්පාදනය කරයි. එසේම ත්‍රිෂ්ටුප් ඡන්දස ඉන්ද්‍රියයයි. ඉන්ද්‍රියය මාධ්‍යන්දින සවනයට අයත්ය. එසේ ඉන්ද්‍රියයම මාධ්‍යන්දින සවනයේදී තමා තුළ තබා ගනී. 'උක්ථං වාචී ඉන්ද්‍රාය' යන මන්ත්‍රයෙන් තෘතීය සවනයට ප්‍රතිගරය කියයි. එහි අක්ෂර හතක් සහ පාද හතක් ඇති ශක්වරී ඡන්දසයි. ශාක්වර ඡන්දස පශුන්ය. ජාගත ඡන්දස තෘතීය සවනයට අයත්ය. එසේ තෘතීය සවනයේදීම ප්‍රතිගරයේදී ඡන්දස් සම්පාදනය කරයි. එසේම ජගතී ඡන්දස පශුන්ය. පශුන් තෘතීය සවනයට අයත්ය. එසේ පශුන්ම තෘතීය සවනයේදී තමා තුළ තබා ගනී. හෝතෘ අධ්වර්යුව අමතා කැඳවන විට ඔහු තුළ ආව්‍යයක් (දෝෂයක්) තබයි. එය වසරකට පෙර නොඉවත් කළහොත් ඔහුගේ ගෘහයෙන් ආව්‍යය ඉවත් නොවේ. 'ආ වේවීරං ඡෝග්ංසා මෝද ඉව' යන මන්ත්‍රයෙන් ප්‍රතිගරය කියයි. එයින්ම එය ඉවත් කරයි. යම්සේ දිගු කර ඇති දෙයක් බලා සිටීද එසේම අධ්වර්යු ප්‍රතිගරය බලා සිටී. ඔහු ප්‍රතිගරය නොකියන්නේ නම්, දිගු කර ඇති දෙයක් හමුවන ආකාරයට එය සිදුවේ. අර්ධ ඍචයක් හෝ නැති වුවහොත්, දුවන අයගෙන් පසුගාමී වන ආකාරයට එය සිදුවේ. ඍත්විජ්වරුන්ගේ උද්ගීථයන් ප්‍රබාහුග්වයයි. උද්ගීථය උද්ගාතෘවරුන්ට අයත්ය. ඍච්වල ප්‍රණවය උක්ථශංසීවරුන්ට අයත්ය. ප්‍රතිගරය අධ්වර්යුවරුන්ට අයත්ය. මෙසේ දැන ප්‍රතිගරය කරන්නා අන්නාද (ආහාර ඇත්තා) වේ. ඔහුගේ ප්‍රජාවෙන් වාජී (ශක්තිමත්) උපදියි. මෙය හෝතෘය, අසවල් අධ්වර්යුය. ඔහු වාඩි වී සිට 'ශංස' කරන විට, එයින් හෝතෘ එම අසවල් තැනට නොයයි. එයින් යජමානයා එම අසවල් තැන දොවා ගනී. ඔහු නැගිට සිට ප්‍රතිගරය කරන විට, එයින් අධ්වර්යු එම අසවල් තැනට නොයයි. ඔහු නැගිට සිටීම එසේය. එයින් යජමානයා එම අසවල් තැන දොවා ගනී. ඔහු වාඩි වී සිට 'ශංස' කරන විට, එයින් දෙවියෝ මෙලොව ප්‍රදානය අනුභව කරති. ඔහු නැගිට සිට ප්‍රතිගරය කරන විට, එයින් මනුෂ්‍යයෝ අසවල් ලෝකයේ ප්‍රදානය අනුභව කරති. ඔහු නැගිට සිට 'ශංස' කරන විට, එයින් ප්‍රාචීන (නැගෙනහිර) දිශාවට රේතස් තැන්පත් වේ. ප්‍රතිගරය කරන විට ප්‍රතීචී (බටහිර) දිශාවට ප්‍රජා උපදිති. හෝතෘ අධ්වර්යුව අමතා කැඳවන විට ඔහු කෙරෙහි වජ්‍රයක් යවයි. ඔහු ඉවත් ව යයි. එසේ ඔහු වජ්‍රය පහත හෙළයි. AI

Anuvaka 43
(সব॑নে॒ বজ্র॑ম॒ন্তর্ধ॑ত্তে॒ - ত্রীণ্যে॒তান্য॒ক্ষরা॑ণী - ন্দ্রি॒য-ম্মাধ্য॑ন্দিন॒গ্ং॒ সব॑নং॒ - নো - দ্গা॑তৃ॒ণা - ম॑ধ্ব॒র্যুর্নৈতি॑ - বর্তযত্য॒ - ষ্টৌ চ॑) (অ. 9)
উ॒প॒যা॒মগৃ॑হীতো-ঽসি বাক্ষ॒সদ॑সি বা॒ক্পাভ্যা᳚-ন্ত্বা ক্রতু॒পাভ্যা॑ম॒স্য য॒জ্ঞস্য॑ ধ্রু॒বস্যা-ঽদ্ধ্য॑-ক্ষাভ্যা-ঙ্গৃহ্ণা-ম্যুপযা॒মগৃ॑হীতো-ঽস্যৃত॒সদ॑সি চক্ষু॒ষ্পাভ্যা᳚-ন্ত্বা ক্রতু॒পাভ্যা॑ম॒স্য য॒জ্ঞস্য॑ ধ্রু॒বস্যা-ঽদ্ধ্য॑ক্ষাভ্যা-ঙ্গৃহ্ণাম্যুপযা॒মগৃ॑হীতো-ঽসি শ্রুত॒সদ॑সি শ্রোত্র॒পাভ্যা᳚-ন্ত্বা ক্রতু॒পাভ্যা॑ম॒স্য য॒জ্ঞস্য॑ ধ্রু॒বস্যা-ঽদ্ধ্য॑ক্ষাভ্যা-ঙ্গৃহ্ণামি দে॒বেভ্য॑স্ত্বা বি॒শ্বদে॑বেভ্যস্ত্বা॒ বিশ্বে᳚ভ্যস্ত্বা দে॒বেভ্যো॒ বিষ্ণ॑বুরুক্রমৈ॒ষ তে॒ সোম॒স্তগ্ং র॑ক্ষস্ব॒ [সোম॒স্তগ্ং র॑ক্ষস্ব, ত-ন্তে॑] 42
ত-ন্তে॑ দু॒শ্চক্ষা॒ মা-ঽব॑ খ্য॒ন্মযি॒ বসুঃ॑ পুরো॒বসু॑র্বা॒ক্পা বাচ॑-ম্মে পাহি॒ মযি॒ বসু॑র্বি॒দদ্ব॑সুশ্চক্ষু॒ষ্পাশ্চক্ষু॑-র্মে পাহি॒ মযি॒ বসুঃ॑ সং॒​যঁদ্ব॑সু-শ্শ্রোত্র॒পা-শ্শ্রোত্র॑-ম্মে পাহি॒ ভূর॑সি॒ শ্রেষ্ঠো॑ রশ্মী॒না-ম্প্রা॑ণ॒পাঃ প্রা॒ণ-ম্মে॑ পাহি॒ ধূর॑সি॒ শ্রেষ্ঠো॑ রশ্মী॒নাম॑পান॒পা অ॑পা॒ন-ম্মে॑ পাহি॒ যো ন॑ ইন্দ্রবাযূ মিত্রাবরুণা-বশ্বিনাবভি॒দাস॑তি॒ ভ্রাতৃ॑ব্য উ॒ত্পিপী॑তে শুভস্পতী ই॒দম॒হ-ন্তমধ॑র-ম্পাদযামি॒ যথে᳚ন্দ্রা॒-ঽহমু॑ত্ত॒মশ্চে॒তযা॑নি ॥ 43 ॥
(sava̭ne॒ vajra̭ma॒ntardha̭tte॒ - trīṇye॒tānya॒kṣarā̭ṇī - ndri॒ya-mmādhya̭ndina॒gṃ॒ sava̭naṃ॒ - no - dgā̭tṛ॒ṇā - ma̭dhva॒ryurnaiti̭ - vartayatya॒ - ṣṭau ca̭) (a. 9)
u॒pa॒yā॒magṛ̭hīto-'si vākṣa॒sada̭si vā॒kpābhyā᳚-ntvā kratu॒pābhyā̭ma॒sya ya॒jñasya̭ dhru॒vasyā-'ddhya̭-kṣābhyā-ṅgṛhṇā-myupayā॒magṛ̭hīto-'syṛta॒sada̭si cakṣu॒ṣpābhyā᳚-ntvā kratu॒pābhyā̭ma॒sya ya॒jñasya̭ dhru॒vasyā-'ddhya̭kṣābhyā-ṅgṛhṇāmyupayā॒magṛ̭hīto-'si śruta॒sada̭si śrotra॒pābhyā᳚-ntvā kratu॒pābhyā̭ma॒sya ya॒jñasya̭ dhru॒vasyā-'ddhya̭kṣābhyā-ṅgṛhṇāmi de॒vebhya̭stvā vi॒śvadḙvebhyastvā॒ viśve᳚bhyastvā de॒vebhyo॒ viṣṇa̭vurukramai॒ṣa te॒ soma॒stagṃ ra̭kṣasva॒ [soma॒stagṃ ra̭kṣasva, ta-ntḙ] 42
ta-ntḙ du॒ścakṣā॒ mā-'va̭ khya॒nmayi॒ vasuḥ̭ puro॒vasṷrvā॒kpā vāca̭-mme pāhi॒ mayi॒ vasṷrvi॒dadva̭suścakṣu॒ṣpāścakṣṷ-rme pāhi॒ mayi॒ vasuḥ̭ saṃ॒​ya~dva̭su-śśrotra॒pā-śśrotra̭-mme pāhi॒ bhūra̭si॒ śreṣṭho̭ raśmī॒nā-mprā̭ṇa॒pāḥ prā॒ṇa-mmḙ pāhi॒ dhūra̭si॒ śreṣṭho̭ raśmī॒nāma̭pāna॒pā a̭pā॒na-mmḙ pāhi॒ yo na̭ indravāyū mitrāvaruṇā-vaśvināvabhi॒dāsa̭ti॒ bhrātṛ̭vya u॒tpipī̭te śubhaspatī i॒dama॒ha-ntamadha̭ra-mpādayāmi॒ yathe᳚ndrā॒-'hamṷtta॒maśce॒tayā̭ni || 43 ||

(सवन में वज्र को अंतर्हित करता है - ये तीन अक्षर हैं - इन्द्रिय, माध्यन्दिन सवन - नो - उद्गाताओं का - अध्वर्यु नहीं जाता - वर्तता है - आठ च) (अध्याय 9) हे उपयामगृहीत सोम, तुम वाक्सद हो, वाक्पा द्वारा तुम्हें, क्रतुपा द्वारा, इस यज्ञ के ध्रुव अधिक्ष के द्वारा ग्रहण करता हूँ। हे उपयामगृहीत सोम, तुम ऋतसद हो, चक्षुष्पा द्वारा तुम्हें, क्रतुपा द्वारा, इस यज्ञ के ध्रुव अधिक्ष के द्वारा ग्रहण करता हूँ। हे उपयामगृहीत सोम, तुम श्रुतसद हो, श्रोत्रपा द्वारा तुम्हें, क्रतुपा द्वारा, इस यज्ञ के ध्रुव अधिक्ष के द्वारा ग्रहण करता हूँ। देवताओं के लिए तुम्हें, विश्वदेवों के लिए तुम्हें, सभी देवताओं के लिए तुम्हें, विष्णु उरुक्रम के लिए - यह तुम्हारा सोम है, उसकी रक्षा करो [सोम की रक्षा करो, उसे तेरे]। उसे दुर्दृष्टि वाले न देखें। मुझमें वसु है, पुरोवसु है। वाक्पा, मेरी वाणी की रक्षा करो। मुझमें वसु है, विदद्वसु है। चक्षुष्पा, मेरे चक्षु की रक्षा करो। मुझमें वसु है, संयद्वसु है। श्रोत्रपा, मेरे श्रोत्र की रक्षा करो। तुम भूः हो, रश्मियों में श्रेष्ठ हो। प्राणपा, मेरे प्राण की रक्षा करो। तुम धूः हो, रश्मियों में श्रेष्ठ हो। अपानपा, मेरे अपान की रक्षा करो। जो हमारे इन्द्र-वायु, मित्र-वरुण, अश्विनीकुमारों और शुभस्पति (शोभा के स्वामी) से द्वेष करता है, वह शत्रु नष्ट हो जाए। मैं इसे नीचे पद पर गिराता हूँ, जिससे मैं इन्द्र के समान उत्तम चेतना वाला बनूँ। ॥ 43 ॥ AI

(तीन अक्षर भएको गायत्रीले प्रातःसवनमा वज्रलाई अन्तर्धान गराउँछ — यी तीन अक्षर हुन् — माध्यन्दिन सवनमा इन्द्रिय — होइन — उद्गाताहरूका — अध्वर्यु जाँदैन — फर्काउँछ — आठ र) (हे सोम, तिमी उपयाम ग्रहण गरिएको छस्, वाचामा बस्ने छस्; वाक्पा र क्रतुपा नामक पात्रद्वारा, यस ध्रुव यज्ञका अधिक्षक पात्रद्वारा तिमीलाई ग्रहण गर्दछु। हे सोम, तिमी उपयाम ग्रहण गरिएको छस्, ऋतमा बस्ने छस्; चक्षुष्पा र क्रतुपा नामक पात्रद्वारा, यस ध्रुव यज्ञका अधिक्षक पात्रद्वारा तिमीलाई ग्रहण गर्दछु। हे सोम, तिमी उपयाम ग्रहण गरिएको छस्, श्रुतमा बस्ने छस्; श्रोत्रपा र क्रतुपा नामक पात्रद्वारा, यस ध्रुव यज्ञका अधिक्षक पात्रद्वारा तिमीलाई ग्रहण गर्दछु। देवताहरूका निमित्त तिमीलाई, सबै देवताहरूका निमित्त तिमीलाई, सम्पूर्ण देवताहरूका निमित्त तिमीलाई, विष्णु उरुक्रमका निमित्त तिमीलाई। यो तिम्रो सोम हो, यसलाई रक्षा गर। यसलाई तिमीले — यसलाई तिमीले — दुर्दृष्टि भएकाहरूले नहेरून्। मभित्र वसु छ, पुरोवसु छ; वाक्पा हो, मेरो वाणीलाई पालन गर। मभित्र वसु छ, विदद्वसु छ; चक्षुष्पा हो, मेरो आँखीलाई पालन गर। मभित्र वसु छ, संयद्वसु छ; श्रोत्रपा हो, मेरो कानलाई पालन गर। तिमी पृथ्वी हौ, किरणहरूमा श्रेष्ठ, प्राणपा; मेरो प्राणलाई पालन गर। तिमी धूर हौ, किरणहरूमा श्रेष्ठ, अपानपा; मेरो अपानलाई पालन गर। जसले हामीलाई इन्द्र र वायु, मित्र र वरुण, अश्विनीकुमारहरू — शुभका स्वामीहरू — प्रति द्वेष गर्दछ, त्यो शत्रु नष्ट होस्। म यसलाई तल पार्छु, ताकि म इन्द्रझैं उत्तम चेतनायुक्त होऊँ। AI

සවනයෙහි වජ්‍රය අතර තබා ගනී. මේ අක්ෂර තුනයි. මධ්‍යන්දින සවනය ඉන්ද්‍රියයයි. උද්ගාතෘවරුන්ගේ නොවේ. අධ්වර්යුවරයා නොයයි. වර්තනය කරයි. අටයි. (අ. 9) උපයාම ගෘහීතයෙක් වෙහි. වාක්සදයෙක් වෙහි. වාක්පාභ්‍යාම් ත්වා ක්‍රතුපාභ්‍යාම් අස්‍ය යඥස්‍ය ධ්‍රුවස්‍ය අධ්‍යක්ෂාභ්‍යාම් ගෘහ්ණාමි. උපයාම ගෘහීතයෙක් වෙහි. ඍතසදයෙක් වෙහි. චක්ෂුෂ්පාභ්‍යාම් ත්වා ක්‍රතුපාභ්‍යාම් අස්‍ය යඥස්‍ය ධ්‍රුවස්‍ය අධ්‍යක්ෂාභ්‍යාම් ගෘහ්ණාමි. උපයාම ගෘහීතයෙක් වෙහි. ශ්‍රුතසදයෙක් වෙහි. ශ්‍රෝත්‍රපාභ්‍යාම් ත්වා ක්‍රතුපාභ්‍යාම් අස්‍ය යඥස්‍ය ධ්‍රුවස්‍ය අධ්‍යක්ෂාභ්‍යාම් ගෘහ්ණාමි. දේවයන්ට ත්වා. විශ්වදේවයන්ට ත්වා. විශ්වයන්ට ත්වා. දේවයන්ට ත්වා. විෂ්ණු උරුක්‍රම. මේ තේ සෝමය. තග් රක්ෂස්ව. තන්තේ. තන්තේ දුශ්චක්ෂා මාව ඛ්‍යන්. මයි වසුඃ පුරෝවසුඃ. වාක්පා වාචම් මේ පාහි. මයි වසුඃ විදද්වසුඃ. චක්ෂුෂ්පාශ්චක්ෂුර්මේ පාහි. මයි වසුඃ සංයද්වසුඃ. ශ්‍රෝත්‍රපාශ්ශ්‍රෝත්‍රම්මේ පාහි. භූරසි ශ්‍රේෂ්ඨෝ රශ්මීනාම්. ප්‍රාණපාඃ ප්‍රාණම්මේ පාහි. ධූරසි ශ්‍රේෂ්ඨෝ රශ්මීනාම්. අපානපා අපානම්මේ පාහි. යෝ න ඉන්ද්‍රවායූ මිත්‍රාවරුණාවශ්විනාවභිදාසති භ්‍රාත්‍රුව්‍ය උත්පිපීතේ ශුභස්පතී ඉදමහන්තමධරම්පාදයාමි යථේන්ද්‍රාහමුත්තමශ්චේතයානි. AI

(র॒ক্ষ॒স্ব॒ - ভ্র্রাতৃ॑ব্য॒ - স্ত্রযো॑দশ চ) (অ. 10)
Anuvaka 46
প্র সো অ॑গ্নে॒ তবো॒তিভিঃ॑ সু॒বীরা॑ভিস্তরতি॒ বাজ॑কর্মভিঃ । যস্য॒ ত্বগ্ং স॒খ্যমাবি॑থ ॥ প্র হোত্রে॑ পূ॒র্ব্যং-বঁচো॒-ঽগ্নযে॑ ভরতা বৃ॒হত্ । বি॒পা-ঞ্জ্যোতীগ্ং॑ষি॒ বিভ্র॑তে॒ ন বে॒ধসে᳚ ॥ অগ্নে॒ ত্রী তে॒ বাজি॑না॒ ত্রী ষ॒ধস্থা॑ তি॒স্রস্তে॑ জি॒হ্বা ঋ॑তজাত পূ॒র্বীঃ । তি॒স্র উ॑ তে ত॒নুবো॑ দে॒ববা॑তা॒স্তাভি॑র্নঃ পাহি॒ গিরো॒ অপ্র॑যুচ্ছন্ন্ ॥ সং-বাঁ॒-ঙ্কর্ম॑ণা॒ সমি॒ষা [সমি॒ষা, হি॒নো॒মীন্দ্রা॑-বিষ্ণূ॒] 44
হি॑নো॒মীন্দ্রা॑-বিষ্ণূ॒ অপ॑সস্পা॒রে অ॒স্য । জু॒ষেথাং᳚-যঁ॒জ্ঞ-ন্দ্রবি॑ণ-ঞ্চ ধত্ত॒মরি॑ষ্টৈর্নঃ প॒থিভিঃ॑ পা॒রয॑ন্তা ॥ উ॒ভা জি॑গ্যথু॒র্ন পরা॑ জযেথে॒ ন পরা॑ জিগ্যে কত॒রশ্চ॒নৈনোঃ᳚ । ইন্দ্র॑শ্চ বিষ্ণো॒ যদপ॑স্পৃধেথা-ন্ত্রে॒ধা স॒হস্রং॒-বিঁ তদৈ॑রযেথাম্ ॥ ত্রীণ্যাযূগ্ং॑ষি॒ তব॑ জাতবেদস্তি॒স্র আ॒জানী॑রু॒ষস॑স্তে অগ্নে । তাভি॑র্দে॒বানা॒মবো॑ যক্ষি বি॒দ্বানথা॑ [বি॒দ্বানথ॑, ভ॒ব॒ যজ॑মানায॒ শং​যোঁঃ ।] 45
-ভব॒ যজ॑মানায॒ শং​যোঁঃ ॥ অ॒গ্নিস্ত্রীণি॑ ত্রি॒ধাতূ॒ন্যা ক্ষে॑তি বি॒দথা॑ ক॒বিঃ । স ত্রীগ্ংরে॑কাদ॒শাগ্ং ই॒হ ॥ যক্ষ॑চ্চ পি॒প্রয॑চ্চ নো॒ বিপ্রো॑ দূ॒তঃ পরি॑ষ্কৃতঃ । নভ॑ন্তামন্য॒কে স॑মে ॥ ইন্দ্রা॑বিষ্ণূ দৃগ্ংহি॒তা-শ্শম্ব॑রস্য॒ নব॒ পুরো॑ নব॒তি-ঞ্চ॑- শ্ঞথিষ্টম্ । শ॒তং-বঁ॒র্চিনঃ॑ স॒হস্র॑-ঞ্চ সা॒কগ্ং হ॒থো অ॑প্র॒ত্যসু॑রস্য বী॒রান্ ॥ উ॒ত মা॒তা ম॑হি॒ষ মন্ব॑বেনদ॒মী ত্বা॑ জহতি পুত্র দে॒বাঃ । অথা᳚ব্রবী-দ্বৃ॒ত্রমিন্দ্রো॑ হনি॒ষ্যন্-থ্সখে॑ বিষ্ণো বিত॒রং-বিঁক্র॑মস্ব ॥ 46 ॥
pra so a̭gne॒ tavo॒tibhiḥ̭ su॒vīrā̭bhistarati॒ vāja̭karmabhiḥ | yasya॒ tvagṃ sa॒khyamāvi̭tha || pra hotrḙ pū॒rvyaṃ-va~co॒-'gnayḙ bharatā bṛ॒hat | vi॒pā-ñjyotīgṃ̭ṣi॒ bibhra̭te॒ na ve॒dhase᳚ || agne॒ trī te॒ vāji̭nā॒ trī ṣa॒dhasthā̭ ti॒srastḙ ji॒hvā ṛ̭tajāta pū॒rvīḥ | ti॒sra ṷ te ta॒nuvo̭ de॒vavā̭tā॒stābhi̭rnaḥ pāhi॒ giro॒ apra̭yucchann || saṃ-vā~॒-ṅkarma̭ṇā॒ sami॒ṣā [sami॒ṣā, hi॒no॒mīndrā̭-viṣṇū॒] 44
hi̭no॒mīndrā̭-viṣṇū॒ apa̭saspā॒re a॒sya | ju॒ṣethāṃ᳚-ya~॒jña-ndravi̭ṇa-ñca dhatta॒mari̭ṣṭairnaḥ pa॒thibhiḥ̭ pā॒raya̭ntā || u॒bhā ji̭gyathu॒rna parā̭ jayethe॒ na parā̭ jigye kata॒raśca॒nainoḥ᳚ | indra̭śca viṣṇo॒ yadapa̭spṛdhethā-ntre॒dhā sa॒hasraṃ॒-vi~ tadai̭rayethām || trīṇyāyūgṃ̭ṣi॒ tava̭ jātavedasti॒sra ā॒jānī̭ru॒ṣasa̭ste agne | tābhi̭rde॒vānā॒mavo̭ yakṣi vi॒dvānathā̭ [vi॒dvānatha̭, bha॒va॒ yaja̭mānāya॒ śaṃ​yo~ḥ |] 45
-bhava॒ yaja̭mānāya॒ śaṃ​yo~ḥ || a॒gnistrīṇi̭ tri॒dhātū॒nyā kṣḙti vi॒dathā̭ ka॒viḥ | sa trīgṃrḙkāda॒śāgṃ i॒ha || yakṣa̭cca pi॒praya̭cca no॒ vipro̭ dū॒taḥ pari̭ṣkṛtaḥ | nabha̭ntāmanya॒ke sa̭me || indrā̭viṣṇū dṛgṃhi॒tā-śśamba̭rasya॒ nava॒ puro̭ nava॒ti-ñca̭- śñathiṣṭam | śa॒taṃ-va~॒rcinaḥ̭ sa॒hasra̭-ñca sā॒kagṃ ha॒tho a̭pra॒tyasṷrasya vī॒rān || u॒ta mā॒tā ma̭hi॒ṣa manva̭venada॒mī tvā̭ jahati putra de॒vāḥ | athā᳚bravī-dvṛ॒tramindro̭ hani॒ṣyan-thsakhḙ viṣṇo vita॒raṃ-vi~kra̭masva || 46 ||

हे अग्ने! वह मनुष्य अपनी उत्तम वीरों से युक्त तथा वाज (अन्न) की कर्मों वाली तेरी उन सहायताओं से पार हो जाता है, जिसकी तूने सख्य की रक्षा की है। होता के लिए पूर्वकालीन स्तुति-वाक्य अग्नि के लिए बड़ा हवि लेकर आओ, जो विपाओं (मरुद्गणों) के ज्योतियों को धारण करता है, उस विधाता के समान। हे अग्ने! तेरे तीन वाज (बल-अन्न), तीन स्थान, और हे ऋतजात! तेरी तीन पूर्ववर्ती जिह्वाएँ हैं। तेरी तीन देहें देवताओं से युक्त हैं; उनसे हमारी वाणियों की अप्रयुच्छन (बिना रुके) रक्षा कर। मैं कर्म से और अन्न से इंद्र और विष्णु को प्रेरित करता हूँ, इस कर्म के पारगामी बनने के लिए। वे यज्ञ को स्वीकार करें और धन दें; हमें अरिष्ट (निर्दोष) मार्गों से पार ले जाएँ। उन दोनों ने जीत लिया, वे पराजित नहीं होते, उन दोनों में से कोई भी पराजित नहीं हुआ। इंद्र और विष्णु! जब तुम दोनों ने स्पर्धा की, तब उन्होंने उस सहस्र को तीन भागों में बाँट दिया। हे जातवेद! तेरी तीन आयु हैं, हे अग्ने! तेरी तीन जन्मी हुई उषाएँ हैं; उनसे तू जानता हुआ देवताओं की सहायता की याचना कर, और यजमान के लिए कल्याणकारी हो। अग्नि तीन त्रिधातुओं में निवास करता है, वह कवि विद्वान् है; वह यहाँ तीन और ग्यारह को (धारण करता है)। वह विप्र, दूत, अलंकृत होकर हमारे लिए याचन करे और तृप्त करे; अन्य लोग शांत हों, समान (शांत) हों। इंद्र और विष्णु! तुमने शंबर के दृढ़ नौ पुरों और नब्बे को नष्ट किया; सौ वर्चिनों और सहस्र को एक साथ मार डाला, उस अप्रतिसाहसी असुर के वीरों को। उसकी माता महिषी ने विलाप किया—'हे पुत्र! देवता तुझे त्याग रहे हैं।' तब वृत्र को मारने वाले इंद्र ने कहा—'हे सखे विष्णो! तू विस्तृत क्रमण कर।' AI

हे अग्ने, तिम्रा कल्याणकारी वीर्यशाली वाजकर्म गर्ने शक्तिहरूद्वारा त्यो मनुष्य तरोस्, जसलाई तिमीले आफ्नो मित्रताको रक्षा गरेका छौ। होताका लागि पूर्वजहरूको स्तुति अग्निलाई ठूलो भेट चढाओ, जसले विप्रहरूका ज्योतिहरू धारण गर्दछ, विद्वान्का लागि। हे अग्ने, तिम्रा तीन वाजी (अश्व), तीन स्थान, तीन जिह्वा छन्, हे ऋतजात, धेरै पुराना। तिम्रा तीन शरीर देवताहरूले सेवित छन्; तिनीद्वारा हाम्रा स्तुतिहरू अविरल रूपमा रक्षा गर। हे इन्द्रा-विष्णू, म कर्मद्वारा र अन्नद्वारा तिमीहरूलाई प्रेरित गर्दछु; यस कर्मको पारमा पुग्न तिमीहरूलाई प्रेरित गर्दछु। तिमीहरूले यज्ञलाई स्वीकार गर, र धन दिनु; हामीलाई अक्षत मार्गहरूद्वारा पार गराउँदै। तिमी दुवैले जित्यौ, कहिल्यै पराजित हुँदैनौ; तिमीहरूमध्ये कुनै पनि कहिल्यै पराजित भएको छैन। हे इन्द्र र विष्णू, जब तिमीहरूले स्पर्धा गर्यौ, तब तिमीहरूले त्यो सहस्रलाई तीन भागमा फैलाए। हे जातवेदस् अग्ने, तिम्रा तीन आयु र तीन उदयमान उषाहरू छन्; तिनीद्वारा, हे विद्वान्, देवताहरूको सहायता याचना गर, र यजमानका लागि कल्याणकारी होऊ। अग्नि, कवि, तीन त्रिधातुहरूमा बस्छ, विदथाहरूमा; उनी यहाँ तीन र एघार छन्। उनले याचना गरून् र हामीलाई तृप्त गरून्, विप्र, दूत, सुसज्जित; अरू सबै समान रूपमा नम्र होऊन्। हे इन्द्रा-विष्णू, तिमीहरूले शम्बरका दृढ नौ पुर र नब्बे पुर ध्वस्त पार्यौ; सय वर्चिन र सहस्रलाई एकैसाथ मार्यौ, अप्रतिस्पर्धी असुरका वीरहरूलाई। अनि माताले महिषलाई बोलाइन्, 'मन्ववे, यी देवताहरूले तिमीलाई त्याग्छन्, हे पुत्र।' तब इन्द्रले वृत्रलाई मार्न चाहँदै भने, 'हे सखा विष्णू, फराकिलो पाइला चाल।' AI

අග්නි දෙවියනි, ඔබගේ ආශිර්වාදයන්ගෙන් හා බලසම්පන්න කර්මයන්ගෙන් යුතුව ඔහු ජය ගනී. ඔහු ඔබගේ මිත්‍රත්වය ලබා ඇත. පුරාතන ගීතිකා ඇති අග්නි දෙවියන්ට පූජකයා මහත් පූජාව ඔප්පු කරයි. ප්‍රඥාවන්තයාට ආලෝකය දරන්නාක් මෙන් ඔහු බැබළේ. අග්නි දෙවියනි, ඔබට බලවත් අශ්වයන් තිදෙනෙක්ද, වාසස්ථාන තුනක්ද, ඍතුවෙන් උපන් ඔබට පුරාතන දිව තුනක්ද ඇත. දෙවියන් විසින් පිළිගත් ඔබේ ශරීර තුනක්ද ඇත. ඒවායින් අපගේ ප්‍රාර්ථනා නොනවත්වා අප රකින්න. ඉන්ද්‍රා හා විෂ්ණු දෙවියන්, කර්මයෙන් හා ආහාරයෙන් යුතුව මම ඔබ දෙදෙනා පූජා කරමි. මෙම කර්මයේ අවසානයේ ඔබ දෙදෙනා පූජාව පිළිගෙන ධනය දෙන්න. අපගේ මාර්ග ආරක්ෂිතව තබා අප එතර කරන්න. ඔබ දෙදෙනාම ජය ගත්තහුය; ඔබ පරාජය නොවන්නහුය; ඔවුන් දෙදෙනාගෙන් කිසිවෙකු පරාජය නොවීය. ඉන්ද්‍ර හා විෂ්ණු තරඟ කළ විට ඔබ දෙදෙනා දහසක් කොටස් තුනකට විසුරුවා හැරියහ. ජාතවේදස් අග්නි දෙවියනි, ඔබට ආයුෂ තුනක්ද, අග්නි දෙවියනි, ඔබට උදයවරු තුනක්ද ඇත. ඒවායින් දේවතාවන්ගේ ආරක්ෂාව දන්නා ඔබ යාඥා කරන්න; එවිට යාඥා කරන්නාට සුවය වේවා. අග්නි දෙවියන් තුන් ආකාරයකින් ත්‍රිගුණ ද්‍රව්‍ය තුනක් වාසය කරයි; ප්‍රඥාවන්තයා පූජා ස්ථාන තුනක්ද, මෙහි එකොළොසක්ද දනී. බ්‍රාහ්මණයා, පිරිසිදු කරන ලද දූතයා, අපට පූජා කරන්නාවූද, ප්‍රීතිය ගෙන දෙන්නාවූද, අනෙක් සියල්ලෝ සමානව වැටේවා. ඉන්ද්‍රා හා විෂ්ණු දෙවියන්, ශම්බර නම් අසුරයාගේ ශක්තිමත් නගර නවයක්ද, අනූවක්ද සිඳ දැමූහ. සියයක් හා දහසක් එකවර වීරයන් ඝාතනය කළහ; අසුරයාගේ ප්‍රතිරෝධය නොතකා. මවද මහිෂයාද ඔහු අත්හැරියහ; දෙවියන් ඔබ පුත්‍රය, අත්හැර ගියහ. එවිට වෘත්‍රාසුරයා ඝාතනය කිරීමට යන ඉන්ද්‍ර දෙවියන් මිත්‍ර විෂ්ණු දෙවියනි, තවත් පියවරක් තබන්නැයි කීවේය. AI

(ই॒ষা - ঽথ॑ - ত্বা॒ - ত্রযো॑দশ চ) (অ. 11)
(যো বৈ পব॑মানানাং॒ - ত্রীণি॑ - পরি॒ভূরঃ - স্ফ্য-স্স্ব॒স্তি - র্ভক্ষেহি॑ - মহী॒না-ম্পযো॑-ঽসি॒ - দেব॑ সবিতরে॒তত্তে᳚ - শ্যে॒নায॒ - যদ্বৈ হোতো॑ - পযা॒মগৃ॑হীতো-ঽসি বাক্ষ॒সত্ - প্র সো অ॑গ্ন॒ - একা॑দশ )
(যো বৈ - স্ফ্য-স্স্ব॒স্তিঃ - স্ব॒ধাযৈ॒ নমঃ॒ - প্রমু॑ঞ্চ॒ - তিষ্ঠ॑তীব॒ - ষট্চ॑ত্বারিগ্ংশত্ )
(yo vai pava̭mānānāṃ॒ - trīṇi̭ - pari॒bhūraḥ - sphya-ssva॒sti - rbhakṣehi̭ - mahī॒nā-mpayo̭-'si॒ - deva̭ savitare॒tatte᳚ - śye॒nāya॒ - yadvai hoto̭ - payā॒magṛ̭hīto-'si vākṣa॒sat - pra so a̭gna॒ - ekā̭daśa )
(yo vai - sphya-ssva॒stiḥ - sva॒dhāyai॒ namaḥ॒ - pramṷñca॒ - tiṣṭha̭tīva॒ - ṣaṭca̭tvārigṃśat )

(जो वै पवमानों का—तीन—परिभूः—स्फ्य—स्वस्ति—भक्षेहि—महीनों का पय तू है—हे देव सवितः, यह तेरा—श्येन के लिए—जो वै होता—उपयामगृहीत तू है, वाक्सत्—प्र सो अग्ने—एकादश) (जो वै—स्फ्य—स्वस्ति—स्वधा के लिए नमः—प्रमुञ्च—तिष्ठतीव—छत्तीस) AI

जो पवमानहरूमध्ये तीन परिभूः हुन् — स्फ्य, स्वस्ति, भक्षेहि, महीनाहरूको पय तिमी हौ, हे देव सविता, यो तिम्रै हो, श्येनका लागि, जो होता हौ, पयागृहीत तिमी हौ, वाक्षसत् — प्र सो अग्न — एघार। जो वै — स्फ्य, स्वस्ति, स्वधाका लागि नमः, प्रमुञ्च, तिष्ठतीव — छयालीस। AI

පවමාන ස්තෝත්‍රයන්ට අධිපති වූ, තුනක් ඇති, පරිභූර් නම් වූ, ස්ඵ්‍ය (දර්භා) මංගල වේවා, භක්ෂණය කරන්න, මහා දේවතාවන්ගේ කිරි ඔබ වේවා, දෙවි සවිතෘ, මෙය ඔබටය, ගිරවාට, හෝම කරන්නා වනාහි, උපයාම ගෘහීත ඔබ වේවා, වාක් හි වාසය කරන්න, ප්‍ර සෝ අග්නි, එකොළොස්, යමෙක් වනාහි, ස්ඵ්‍ය මංගල වේවා, ස්වධාවට නමස්කාර වේවා, මුදා හරින්න, සිටින්නාක් මෙන්, හය හතළිහ. AI

(যো বৈ পব॑মানানা॒ম্, বিক্র॑মস্ব)
॥ হরিঃ॑ ওম্ ॥
॥ কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযা-ন্তৃতীযকাণ্ডে দ্বিতীযঃ প্রশ্ন-স্সমাপ্তঃ ॥
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe dvitīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

॥ हरि ॐ ॥ ॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिता के तृतीय काण्ड में द्वितीय प्रश्न समाप्त हुआ ॥ AI

॥ हरि ॐ ॥ ॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहितामा तृतीय काण्डको दोस्रो प्रश्न समाप्त भयो ॥ AI

හරි ඕම්. කෘෂ්ණ යජුර්වේදීය තෛත්තිරීය සංහිතාවේ තෘතීය කාණ්ඩයේ දෙවන ප්‍රශ්නය සමාප්තයි. AI

Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्तृतीयकाण्डे द्वितीयः प्रश्नः - पवमानग्राहादीनां-व्याँख्यानं
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
यो वै पव॑मानानामन्वारो॒हान्. वि॒द्वान्. यज॒ते-ऽनु॒ पव॑माना॒ना रो॑हति॒ न पव॑माने॒भ्यो-ऽव॑ च्छिद्यते श्ये॒नो॑-ऽसि गाय॒त्रछ॑न्दा॒ अनु॒ त्वा-ऽऽर॑भे स्व॒स्ति मा॒ स-म्पा॑रय सुप॒र्णो॑-ऽसि त्रि॒ष्टुप्छ॑न्दा॒ अनु॒ त्वा-ऽऽर॑भे स्व॒स्ति मा॒ स-म्पा॑रय॒ सघा॑-ऽसि॒ जग॑तीछन्दा॒ अनु॒ त्वा-ऽऽर॑भे स्व॒स्ति मा॒ सम्पा॑र॒येत्या॑है॒ते [ ] 1
वै पव॑मानानामन्वारो॒हास्तान्. य ए॒वं-विँ॒द्वान्. यज॒ते-ऽनु॒ पव॑माना॒ना रो॑हति॒ न पव॑माने॒भ्यो-ऽव॑ च्छिद्यते॒ यो वै पव॑मानस्य॒ सन्त॑तिं॒-वेँद॒ सर्व॒मायु॑रेति॒ न पु॒रा-ऽऽयु॑षः॒ प्र मी॑यते पशु॒मा-न्भ॑वति वि॒न्दते᳚ प्र॒जा-म्पव॑मानस्य॒ ग्रहा॑ गृह्य॒न्ते-ऽथ॒ वा अ॑स्यै॒ते-ऽगृ॑हीता द्रोणकल॒श आ॑धव॒नीयः॑ पूत॒भृ-त्तान्. यदगृ॑हीत्वोपाकु॒र्या-त्पव॑मानं॒-विँ- [-त्पव॑मानं॒-विँ, छि॒न्द्या॒-त्तं-विँ॒च्छिद्य॑मान-] 2
च्छि॑न्द्या॒-त्तं-विँ॒च्छिद्य॑मान-मद्ध्व॒र्योः प्रा॒णो-ऽनु॒ विच्छि॑द्ये-तोपया॒मगृ॑हीतो-ऽसि प्र॒जाप॑तये॒ त्वेति॑ द्रोणकल॒शम॒भि मृ॑शे॒दिन्द्रा॑य॒ त्वेत्या॑धव॒नीयं॒-विँश्वे᳚भ्यस्त्वा दे॒वेभ्य॒ इति॑ पूत॒भृत॒-म्पव॑मानमे॒व त-थ्स-न्त॑नोति॒ सर्व॒मायु॑रेति॒ न पु॒रा-ऽऽयु॑षः॒ प्रमी॑यते पशु॒मा-न्भ॑वति वि॒न्दते᳚ प्र॒जाम् ॥ 3 ॥
(ए॒ते - वि - द्विच॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 1)
त्रीणि॒ वाव सव॑ना॒न्यथ॑ तृ॒तीय॒ग्ं॒ सव॑न॒मव॑ लुम्पन्त्यन॒ग्ं॒शु कु॒र्वन्त॑ उपा॒ग्ं॒शुग्ंहु॒त्वोपाग्ं॑शुपा॒त्रे-ऽग्ं॑शुम॒वास्य॒ तन्तृ॑तीयसव॒ने॑ ऽपि॒सृज्या॒भि षु॑णुया॒द्यदा᳚प्या॒यय॑ति॒ तेनाग्ं॑शु॒मद्यद॑भिषु॒णोति॒ तेन॑र्जी॒षि सर्वा᳚ण्ये॒व त-थ्सव॑नान्यग्ंशु॒मन्ति॑ शु॒क्रव॑न्ति स॒माव॑द्वीर्याणि करोति॒ द्वौ स॑मु॒द्रौ वित॑तावजू॒र्यौ प॒र्याव॑र्तेते ज॒ठरे॑व॒ पादाः᳚ । तयोः॒ पश्य॑न्तो॒ अति॑ यन्त्य॒न्य-मप॑श्यन्त॒- [यन्त्य॒न्य-मप॑श्यन्तः, सेतु॒ना-ऽति॑] 4
-स्सेतु॒ना-ऽति॑ यन्त्य॒न्यम् ॥ द्वे द्रध॑सी स॒तती॑ वस्त॒ एकः॑ के॒शी विश्वा॒ भुव॑नानि वि॒द्वान् । ति॒रो॒धायै॒त्यसि॑तं॒-वँसा॑न-श्शु॒क्रमा द॑त्ते अनु॒हाय॑ जा॒र्यै ॥ दे॒वा वै यद्य॒ज्ञे-ऽकु॑र्वत॒ तदसु॑रा अकुर्वत॒ ते दे॒वा ए॒त-म्म॑हाय॒ज्ञम॑पश्य॒-न्तम॑तन्वताग्निहो॒त्रं-व्रँ॒तम॑कुर्वत॒ तस्मा॒-द्द्विव्र॑त-स्स्या॒-द्द्विर्​ह्य॑ग्निहो॒त्र-ञ्जुह्व॑ति पौर्णमा॒सं-यँ॒ज्ञ-म॑ग्नीषो॒मीय॑- [-म॑ग्नीषो॒मीय᳚म्, प॒शुम॑कुर्वत] 5
-म्प॒शुम॑कुर्वत दा॒र्​श्यं-यँ॒ज्ञमा᳚ग्ने॒य-म्प॒शुम॑कुर्वत वैश्वदे॒व-म्प्रा॑तस्सव॒न -म॑कुर्वत वरुणप्रघा॒सा-न्माद्ध्य॑दिन्न॒ग्ं॒ सव॑नग्ं साकमे॒धा-न्पि॑तृय॒ज्ञ-न्त्र्य॑म्बकाग्​-स्तृतीयसव॒नम॑कुर्वत॒ तमे॑षा॒मसु॑रा य॒ज्ञ -म॒न्ववा॑जिगाग्ंस॒-न्त-न्ना-ऽन्ववा॑य॒-न्ते᳚-ऽब्रुवन्नद्ध्वर्त॒व्या वा इ॒मे दे॒वा अ॑भूव॒न्निति॒ तद॑द्ध्व॒रस्या᳚ ऽद्ध्वर॒त्व-न्ततो॑ दे॒वा अभ॑व॒-न्परा-ऽसु॑रा॒ य ए॒वं-विँ॒द्वान्-थ्सोमे॑न॒ यज॑ते॒ भव॑त्या॒त्मना॒ परा᳚ ऽस्य॒ भ्रातृ॑व्यो भवति ॥ 6 ॥
(अप॑श्यन्तो-ऽ - ग्नीषो॒मीय॑ - मा॒त्मना॒ परा॒ - त्रीणि॑ च) (अ. 2)
प॒रि॒भूर॒ग्नि-म्प॑रि॒भूरिन्द्र॑-म्परि॒भूर्विश्वा᳚-न्दे॒वा-न्प॑रि॒भूर्माग्ं स॒ह ब्र॑ह्मवर्च॒सेन॒ स नः॑ पवस्व॒ श-ङ्गवे॒ श-ञ्जना॑य॒ शमर्व॑ते॒ शग्ं रा॑ज॒न्नोष॑धी॒भ्यो ऽच्छि॑न्नस्य ते रयिपते सु॒वीर्य॑स्य रा॒यस्पोष॑स्य ददि॒तारः॑ स्याम । तस्य॑ मे रास्व॒ तस्य॑ ते भक्षीय॒ तस्य॑ त इ॒दमुन्मृ॑जे ॥ प्रा॒णाय॑ मे वर्चो॒दा वर्च॑से पवस्वा पा॒नाय॑ व्या॒नाय॑ वा॒चे [वा॒चे, द॒क्ष॒क्र॒तुभ्या॒-ञ्चक्षु॑र्भ्या-म्मे] 7
द॑क्षक्र॒तुभ्या॒-ञ्चक्षु॑र्भ्या-म्मे वर्चो॒दौ वर्च॑से पवेथा॒ग्॒ श्रोत्रा॑या॒ ऽऽत्मने ऽङ्गे᳚भ्य॒ आयु॑षे वी॒र्या॑य॒ विष्णो॒रिन्द्र॑स्य॒ विश्वे॑षा-न्दे॒वाना᳚-ञ्ज॒ठर॑मसि वर्चो॒दा मे॒ वर्च॑से पवस्व॒ को॑-ऽसि॒ को नाम॒ कस्मै᳚ त्वा॒ काय॑ त्वा॒ य-न्त्वा॒ सोमे॒नाती॑तृपं॒-यँ-न्त्वा॒ सोमे॒नामी॑मदग्ं सुप्र॒जाः प्र॒जया॑ भूयासग्ं सु॒वीरो॑ वी॒रै-स्सु॒वर्चा॒ वर्च॑सा सु॒पोषः॒ पोषै॒-र्विश्वे᳚भ्यो मे रू॒पेभ्यो॑ वर्चो॒दा [वर्चो॒दाः, वर्च॑से] 8
वर्च॑से पवस्व॒ तस्य॑ मे रास्व॒ तस्य॑ ते भक्षीय॒ तस्य॑ त इ॒दमुन्मृ॑जे ॥ बुभू॑ष॒न्नवे᳚क्षेतै॒ष वै पात्रि॑यः प्र॒जाप॑तिर्य॒ज्ञः प्र॒जाप॑ति॒स्तमे॒व त॑र्पयति॒ स ए॑न-न्तृ॒प्तो भूत्या॒-ऽभि प॑वते ब्रह्मवर्च॒सका॒मो-ऽवे᳚क्षेतै॒ष वै पात्रि॑यः प्र॒जाप॑तिर्य॒ज्ञः प्र॒जाप॑ति॒स्तमे॒व त॑र्पयति॒ स ए॑न-न्तृ॒प्तो ब्र॑ह्मवर्च॒सेना॒भि प॑वत आमया॒- [आमया॒वी, अवे᳚क्षेतै॒ष वै] 9
-व्यवे᳚क्षेतै॒ष वै पात्रि॑यः प्र॒जाप॑तिर्य॒ज्ञः प्र॒जाप॑ति॒स्तमे॒व त॑र्पयति॒ स ए॑न-न्तृ॒प्त आयु॑षा॒-ऽभि प॑वते-ऽभि॒चर॒न्नवे᳚क्षेतै॒ष वै पात्रि॑यः प्र॒जाप॑तिर्य॒ज्ञः प्र॒जाप॑ति॒स्तमे॒व त॑र्पयति॒ स ए॑न-न्तृ॒प्तः प्रा॑णापा॒नाभ्यां᳚-वाँ॒चो द॑क्षक्र॒तुभ्या॒-ञ्चक्षु॑र्भ्या॒ग्॒ श्रोत्रा᳚भ्या-मा॒त्मनो-ऽङ्गे᳚भ्य॒ आयु॑षो॒-ऽन्तरे॑ति ता॒ज-क्प्र ध॑न्वति ॥ 10 ॥
(वा॒चे-रू॒पेभ्यो॑ वर्चो॒दा - आ॑मया॒वी - पञ्च॑चत्वारिग्ंशच्च) (अ. 3)
स्फ्य-स्स्व॒स्तिर्वि॑घ॒न-स्स्व॒स्तिः पर्​शु॒र्वेदिः॑ पर॒शुर्नः॑ स्व॒स्तिः । य॒ज्ञिया॑ यज्ञ॒कृतः॑ स्थ॒ ते मा॒स्मिन् य॒ज्ञ उप॑ ह्वयद्ध्व॒मुप॑ मा॒ द्यावा॑पृथि॒वी ह्व॑येता॒मुपा᳚-ऽऽस्ता॒वः क॒लश॒-स्सोमो॑ अ॒ग्निरुप॑ दे॒वा उप॑ य॒ज्ञ उप॑ मा॒ होत्रा॑ उपह॒वे ह्व॑यन्ता॒-न्नमो॒-ऽग्नये॑ मख॒घ्नेम॒खस्य॑ मा॒ यशो᳚-ऽर्या॒दित्या॑हव॒नीय॒मुप॑ तिष्ठते य॒ज्ञो वै म॒खो [य॒ज्ञो वै म॒खः, य॒ज्ञं-वाँव] 11
य॒ज्ञं-वाँव स तद॑ह॒-न्तस्मा॑ ए॒व न॑म॒स्कृत्य॒ सदः॒ प्रस॑र्पत्या॒त्मनो-ऽना᳚र्त्यै॒ नमो॑ रु॒द्राय॑ मख॒घ्ने नम॑स्कृत्या मा पा॒हीत्याग्नी᳚द्ध्र॒-न्तस्मा॑ ए॒व न॑म॒स्कृत्य॒ सदः॒ प्रस॑र्पत्या॒त्मनो-ऽना᳚र्त्यै॒ नम॒ इन्द्रा॑य मख॒घ्न इ॑न्द्रि॒य-म्मे॑ वी॒र्य॑-म्मा निर्व॑धी॒रिति॑ हो॒त्रीय॑मा॒शिष॑मे॒वैतामा शा᳚स्तैन्द्रि॒यस्य॑ वी॒र्य॑स्यानि॑र्घाताय॒ या वै [ ] 12
दे॒वता॒-स्सद॒स्यार्ति॑मा॒र्पय॑न्ति॒ यस्ता वि॒द्वा-न्प्र॒सर्प॑ति॒ न सद॒स्यार्ति॒मार्च्छ॑ति॒ नमो॒-ऽग्नये॑ मख॒घ्न इत्या॑है॒ता वै दे॒वता॒-स्सद॒स्यार्ति॒मा-ऽर्प॑यन्ति॒ ता य ए॒वं-विँ॒द्वा-न्प्र॒सर्प॑ति॒ न सद॒स्यार्ति॒मार्च्छ॑ति द्दृ॒ढे स्थः॑ शिथि॒रे स॒मीची॒ मा-ऽग्ंह॑सस्पात॒ग्ं॒ सूर्यो॑ मा दे॒वो दि॒व्यादग्ंह॑सस्पातु वा॒युर॒न्तरि॑क्षा- [वा॒युर॒न्तरि॑क्षात्, अ॒ग्निः पृ॑थि॒व्या] 13
-द॒ग्निः पृ॑थि॒व्या य॒मः पि॒तृभ्य॒-स्सर॑स्वती मनु॒ष्ये᳚भ्यो॒ देवी᳚ द्वारौ॒ मा मा॒ स-न्ता᳚प्त॒-न्नम॒-स्सद॑से॒ नम॒-स्सद॑स॒स्पत॑ये॒ नम॒-स्सखी॑ना-म्पुरो॒गाणा॒-ञ्चक्षु॑षे॒ नमो॑ दि॒वे नमः॑ पृथि॒व्या अहे॑ दैधिष॒व्योदत॑स्तिष्ठा॒-ऽन्यस्य॒ सद॑ने सीद॒ यो᳚-ऽस्म-त्पाक॑तर॒ उन्नि॒वत॒ उदु॒द्वत॑श्च गेष-म्पा॒त-म्मा᳚ द्यावापृथिवी अ॒द्याह्न॒-स्सदो॒ वै प्र॒सर्प॑न्त- [वै प्र॒सर्प॑न्तम्, पि॒तरो-ऽनु॒] 14
-म्पि॒तरो-ऽनु॒ प्रस॑र्पन्ति॒ त ए॑नमीश्व॒रा हिग्ंसि॑तो॒-स्सदः॑ प्र॒सृप्य॑ दक्षिणा॒र्ध-म्परे᳚क्षे॒ता-ऽग॑न्त पितरः पितृ॒मान॒हं-युँ॒ष्माभि॑र्भूयासग्ं सुप्र॒जसो॒ मया॑ यू॒य-म्भू॑या॒स्तेति॒ तेभ्य॑ ए॒व न॑म॒स्कृत्य॒ सदः॒ प्रस॑र्पत्या॒त्मनो-ऽना᳚र्त्यै ॥ 15 ॥
(म॒खो - वा - अ॒न्तरि॑क्षात् - प्र॒सर्प॑न्तं॒ - त्रय॑स्त्रिग्ंशच्च) (अ. 4)
भक्षेहि॒ मा ऽऽवि॑श दीर्घायु॒त्वाय॑ शन्तनु॒त्वाय॑ रा॒यस्पोषा॑य॒ वर्च॑से सुप्रजा॒स्त्वायेहि॑ वसो पुरो वसो प्रि॒यो मे॑ हृ॒दो᳚-ऽस्य॒श्विनो᳚स्त्वा बा॒हुभ्याग्ं॑ सघ्यास-न्नृ॒चक्ष॑स-न्त्वा देव सोम सु॒चक्षा॒ अव॑ ख्येष-म्म॒न्द्रा-ऽभिभू॑तिः के॒तुर्य॒ज्ञानां॒-वाँग्जु॑षा॒णा सोम॑स्य तृप्यतु म॒न्द्रा स्व॑र्वा॒च्यदि॑ति॒रना॑हत शीर्​ष्णी॒ वाग्जु॑षा॒णा सोम॑स्य तृप्य॒त्वेहि॑ विश्वचर्​षणे [ ] 16
श॒म्भूर्म॑यो॒भू-स्स्व॒स्ति मा॑ हरिवर्ण॒ प्रच॑र॒ क्रत्वे॒ दक्षा॑य रा॒यस्पोषा॑य सुवी॒रता॑यै॒ मा मा॑ राज॒न्. वि बी॑भिषो॒ मा मे॒ हार्दि॑ त्वि॒षा व॑धीः । वृष॑णे॒ शुष्मा॒या-ऽऽयु॑षे॒ वर्च॑से ॥ वसु॑म-द्गणस्य सोम देव ते मति॒विदः॑ प्रात॒स्सव॒नस्य॑ गाय॒त्रछ॑न्दस॒ इन्द्र॑पीतस्य॒ नरा॒शग्ंस॑पीतस्य पि॒तृपी॑तस्य॒ मधु॑मत॒ उप॑हूत॒स्योप॑हूतो भक्षयामि रु॒द्रव॑-द्गणस्य सोम देव ते मति॒विदो॒ माद्ध्य॑न्दिनस्य॒ सव॑नस्य त्रि॒ष्टुप्छ॑न्दस॒ इन्द्र॑पीतस्य॒ नरा॒शग्ं स॑पीतस्य [ ] 17
पि॒तृपी॑तस्य॒ मधु॑मत॒ उप॑हूत॒स्योप॑हूतो भक्षयाम्यादि॒त्यव॑-द्गणस्य सोम देव ते मति॒विद॑स्तृ॒तीय॑स्य॒ सव॑नस्य॒ जग॑तीछन्दस॒ इन्द्र॑पीतस्य॒ नरा॒शग्ं स॑पीतस्य पि॒तृपी॑तस्य॒ मधु॑मत॒ उप॑हूत॒स्योप॑हूतो भक्षयामि ॥ आप्या॑यस्व॒ समे॑तु ते वि॒श्वतः॑ सोम॒ वृष्णि॑यम् । भवा॒ वाज॑स्य सङ्ग॒थे ॥ हिन्व॑ मे॒ गात्रा॑ हरिवो ग॒णा-न्मे॒ मा विती॑तृषः । शि॒वो मे॑ सप्त॒र्॒षीनुप॑ तिष्ठस्व॒ मा मे-ऽवा॒न्नाभि॒मति॑ [मा मे-ऽवा॒न्नाभि॒मति॑, गाः॒ ।] 18
गाः ॥ अपा॑म॒ सोम॑म॒मृता॑ अभू॒मा-ऽद॑र्​श्म॒ ज्योति॒रवि॑दाम दे॒वान् । किम॒स्मान् कृ॑णव॒दरा॑तिः॒ किमु॑ धू॒र्तिर॑मृत॒ मर्त्य॑स्य ॥ यन्म॑ आ॒त्मनो॑ मि॒न्दा-ऽभू॑द॒ग्निस्त-त्पुन॒रा-ऽहा᳚र्जा॒तवे॑दा॒ विच॑र्​षणिः ॥ पुन॑र॒ग्निश्चक्षु॑रदा॒त्-पुन॒रिन्द्रो॒ बृह॒स्पतिः॑ । पुन॑र्मे अश्विना यु॒व-ञ्चक्षु॒रा ध॑त्तम॒क्ष्योः ॥ इ॒ष्टय॑जुषस्ते देव सोम स्तु॒तस्तो॑मस्य [ ] 19
श॒स्तोक्थ॑स्य॒ हरि॑वत॒ इन्द्र॑पीतस्य॒ मधु॑मत॒ उप॑हूत॒स्योप॑हूतो भक्षयामि ॥ आ॒पूर्या॒-स्स्था-ऽऽमा॑ पूरयत प्र॒जया॑ च॒ धने॑न च ॥ ए॒त-त्ते॑ तत॒ ये च॒ त्वामन्वे॒त-त्ते॑ पितामह प्रपितामह॒ ये च॒ त्वामन्वत्र॑ पितरो यथाभा॒ग-म्म॑न्दद्ध्व॒-न्नमो॑ वः पितरो॒ रसा॑य॒ नमो॑ वः पितर॒-श्शुष्मा॑य॒ नमो॑ वः पितरो जी॒वाय॒ नमो॑ वः पितर- [नमो॑ वः पितरः, स्व॒धायै॒] 20
-स्स्व॒धायै॒ नमो॑ वः पितरो म॒न्यवे॒ नमो॑ वः पितरो घो॒राय॒ पित॑रो॒ नमो॑ वो॒ य ए॒तस्मि॑न् ँलो॒केस्थ यु॒ष्माग्​स्ते-ऽनु॒ ये᳚-ऽस्मिन् ँलो॒के मा-न्ते-ऽनु॒ य ए॒तस्मि॑न् ँलो॒के स्थ यू॒य-न्तेषां॒-वँसि॑ष्ठा भूयास्त॒ ये᳚-ऽस्मिन् ँलो॒के॑-ऽह-न्तेषां॒-वँसि॑ष्ठो भूयास॒-म्प्रजा॑पते॒ न त्वदे॒तान्य॒न्यो विश्वा॑ जा॒तानि॒ परि॒ता ब॑भूव । 21
य-त्का॑मास्ते जुहु॒मस्तन्नो॑ अस्तु व॒यग्ग्​ स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाम् ॥ दे॒वकृ॑त॒स्यैन॑सो ऽव॒यज॑नमसि मनु॒ष्य॑कृत॒स्यैन॑सो ऽव॒यज॑नमसि पि॒तृकृ॑त॒स्यैन॑सो ऽव॒यज॑नमस्य॒फ्सु धौ॒तस्य॑ सोम देव ते॒ नृभिः॑ सु॒तस्ये॒ष्ट य॑जुष-स्स्तु॒तस्तो॑मस्य श॒स्तोक्थ॑स्य॒ यो भ॒क्षोअ॑श्व॒सनि॒र्यो गो॒सनि॒स्तस्य॑ ते पि॒तृभि॑र्भ॒क्ष-ङ्कृ॑त॒स्यो-प॑हूत॒स्योप॑हूतो भक्षयामि ॥ 22 ॥
(वि॒श्व॒च॒र्​ष॒णे॒ - त्रि॒ष्टुप्छ॑न्दस॒ इन्द्र॑पीतस्य॒ नरा॒शग्ं स॑पीत॒स्या - ऽति॑ -स्तु॒तस्तो॑मस्य - जी॒वाय॒ नमो॑ वः पितरो - बभूव॒ - चतु॑श्चत्वारिग्ंशच्च) (अ. 5)
म॒ही॒ना-म्पयो॑-ऽसि॒ विश्वे॑षा-न्दे॒वाना᳚-न्त॒नूर्-ऋ॒द्ध्यास॑म॒द्य पृष॑तीना॒-ङ्ग्रह॒-म्पृष॑तीना॒-ङ्ग्रहो॑-ऽसि॒ विष्णो॒र्॒हृद॑यम॒स्येक॑मिष॒ विष्णु॒स्त्वा-ऽनु॒ विच॑क्रमे भू॒तिर्द॒द्ध्ना घृ॒तेन॑ वर्धता॒-न्तस्य॑ मे॒ष्टस्य॑ वी॒तस्य॒ द्रवि॑ण॒मा ग॑म्या॒ज्ज्योति॑रसि वैश्वान॒र-म्पृश्ञि॑यै दु॒ग्धं-याँव॑ती॒ द्यावा॑पृथि॒वी म॑हि॒त्वा याव॑च्च स॒प्त सिन्ध॑वो वित॒स्थुः । ताव॑न्तमिन्द्र ते॒ [ताव॑न्तमिन्द्र ते, ग्रहग्ं॑] 23
ग्रहग्ं॑ स॒होर्जा गृ॑ह्णा॒म्यस्तृ॑तम् ॥ य-त्कृ॑ष्णशकु॒नः पृ॑षदा॒ज्यम॑वमृ॒शेच्छू॒द्रा अ॑स्य प्र॒मायु॑का-स्स्यु॒र्यच्छ्वा ऽव॑मृ॒शेच्चतु॑ष्पादो-ऽस्य प॒शवः॑ प्र॒मायु॑का-स्स्यु॒र्य-थ्स्कन्दे॒-द्यज॑मानः प्र॒मायु॑क-स्स्या-त्प॒शवो॒ वै पृ॑षदा॒ज्य-म्प॒शवो॒ वा ए॒तस्य॑ स्कन्दन्ति॒ यस्य॑ पृषदा॒ज्यग्ग्​ स्कन्द॑ति॒ य-त्पृ॑षदा॒ज्य-म्पुन॑र्गृ॒ह्णाति॑ प॒शूने॒वास्मै॒ पुन॑र्गृह्णाति प्रा॒णो वै पृ॑षदा॒ज्य-म्प्रा॒णो वा [पृ॑षदा॒ज्य-म्प्रा॒णो वै, ए॒तस्य॑] 24
ए॒तस्य॑ स्कन्दति॒ यस्य॑ पृषदा॒ज्यग्ग्​ स्कन्द॑ति॒ य-त्पृ॑षदा॒ज्य-म्पुन॑र्गृ॒ह्णाति॑ प्रा॒णमे॒वास्मै॒ पुन॑र्गृह्णाति॒ हिर॑ण्यमव॒धाय॑ गृह्णात्य॒मृतं॒-वैँ हिर॑ण्य-म्प्रा॒णः पृ॑षदा॒ज्यम॒मृत॑मे॒वास्य॑ प्रा॒णे द॑धाति श॒तमा॑न-म्भवति श॒तायुः॒ पुरु॑ष-श्श॒तेन्द्रि॑य॒ आयु॑ष्ये॒वेन्द्रि॒ये प्रति॑तिष्ठ॒त्यश्व॒मव॑ घ्रापयति प्राजाप॒त्यो वा अश्वः॑ प्राजाप॒त्यः प्रा॒ण-स्स्वादे॒वास्मै॒ योनेः᳚ प्रा॒ण-न्निर्मि॑मीते॒ वि वा ए॒तस्य॑ य॒ज्ञश्छि॑द्यते॒ यस्य॑ पृषदा॒ज्यग्ग्​ स्कन्द॑ति वैष्ण॒व्यर्चा पुन॑र्गृह्णाति य॒ज्ञो वै विष्णु॑र्य॒ज्ञेनै॒व य॒ज्ञग्ं स-न्त॑नोति ॥ 25 ॥
(ते॒ - पृ॒ष॒दा॒ज्य-म्प्रा॒णो वै - योनेः᳚ प्रा॒णं - द्वाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 6)
देव॑ सवितरे॒त-त्ते॒ प्रा-ऽऽह॒ त-त्प्र च॑ सु॒व प्र च॑ यज॒ बृह॒स्पति॑र्ब्र॒ह्मा ऽऽयु॑ष्मत्या ऋ॒चो मा गा॑त तनू॒पा-थ्साम्नः॑ स॒त्या व॑ आ॒शिषः॑ सन्तु स॒त्या आकू॑तय ऋ॒त-ञ्च॑ स॒त्य-ञ्च॑ वदत स्तु॒त दे॒वस्य॑ सवि॒तुः प्र॑स॒वे स्तु॒तस्य॑ स्तु॒तम॒स्यूर्ज॒-म्मह्यग्ग्॑ स्तु॒त-न्दु॑हा॒मा मा᳚ स्तु॒तस्य॑ स्तु॒त-ङ्ग॑म्याच्छ॒स्त्रस्य॑ श॒स्त्र- [श॒स्त्रम्, अ॒स्यूर्ज॒-म्मह्यग्ं॑] 26
-म॒स्यूर्ज॒-म्मह्यग्ं॑ श॒स्त्र-न्दु॑हा॒मा मा॑ श॒स्त्रस्य॑ श॒स्त्र-ङ्ग॑म्या-दिन्द्रि॒याव॑न्तो वनामहे धुक्षी॒महि॑ प्र॒जामिष᳚म् ॥ सा मे॑ स॒त्या-ऽऽशीर्दे॒वेषु॑ भूया-द्ब्रह्मवर्च॒स-म्मा-ऽऽ ग॑म्यात् ॥ य॒ज्ञो ब॑भूव॒ स आ ब॑भूव॒ सप्रज॑ज्ञे॒ स वा॑वृधे । स दे॒वाना॒मधि॑-पतिर्बभूव॒ सो अ॒स्माग्ं अधि॑पतीन् करोतु व॒यग्ग्​ स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाम् ॥ य॒ज्ञो वा॒ वै [ ] 27
य॒ज्ञप॑ति-न्दु॒हे य॒ज्ञप॑तिर्वा य॒ज्ञ-न्दु॑हे॒ स य-स्स्तु॑तश॒स्त्रयो॒र्दोह॒म वि॑द्वा॒न्॒. यज॑ते॒ तं-यँ॒ज्ञो दु॑हे॒ स इ॒ष्ट्वा पापी॑या-न्भवति॒ य ए॑नयो॒र्दोहं॑-विँ॒द्वान्. यज॑ते॒ स य॒ज्ञ-न्दु॑हे॒ स इ॒ष्ट्वा वसी॑या-न्भवति स्तु॒तस्य॑ स्तु॒तम॒स्यूर्ज॒-म्मह्यग्ग्॑ स्तु॒त-न्दु॑हा॒मा मा᳚ स्तु॒तस्य॑ स्तु॒त-ङ्ग॑म्याच्छ॒स्त्रस्य॑ श॒स्त्रम॒स्यूर्ज॒-म्मह्यग्ं॑ श॒स्त्र-न्दु॑हा॒ मा मा॑ श॒स्त्रस्य॑ श॒स्त्र-ङ्ग॑म्या॒दित्या॑है॒ष वै स्तु॑तश॒स्त्रयो॒र्दोह॒स्तं-यँ ए॒वं-विँ॒द्वान्. यज॑ते दु॒ह ए॒व य॒ज्ञमि॒ष्ट्वा वसी॑या-न्भवति ॥ 28 ॥
(श॒स्त्रं - ँवै - श॒स्त्रन्दु॑हां॒ - द्वाविग्ं॑शतिश्च) (अ. 7)
श्ये॒नाय॒ पत्व॑ने॒ स्वाहा॒ वट्थ्स्व॒यम॑भिगूर्ताय॒ नमो॑ विष्ट॒म्भाय॒ धर्म॑णे॒ स्वाहा॒ वट्थ्स्व॒यम॑भिगूर्ताय॒ नमः॑ परि॒धये॑ जन॒प्रथ॑नाय॒ स्वाहा॒ वट्थ्स्व॒यम॑भिगूर्ताय॒ नम॑ ऊ॒र्जे होत्रा॑णा॒ग्॒ स्वाहा॒ वट्थ्स्व॒यम॑भिगूर्ताय॒ नमः॒ पय॑से॒ होत्रा॑णा॒ग्॒ स्वाहा॒ वट्थ्स्व॒यम॑भिगूर्ताय॒ नमः॑ प्र॒जाप॑तये॒ मन॑वे॒ स्वाहा॒ वट्थ्स्व॒यम॑भिगूर्ताय॒ नम॑ ऋ॒तमृ॑तपा-स्सुवर्वा॒ट्थ्स्वाहा॒ वट्थ्स्व॒यम॑भिगूर्ताय॒ नम॑स्तृ॒म्पन्ता॒ग्ं॒ होत्रा॒ मधो᳚र्घृ॒तस्य॑ य॒ज्ञप॑ति॒मृष॑य॒ एन॑सा- [एन॑सा, आ॒हुः॒ ।] 29
-ऽऽहुः । प्र॒जा निर्भ॑क्ता अनुत॒प्यमा॑ना मध॒व्यौ᳚ स्तो॒कावप॒ तौ र॑राध ॥ स-न्न॒स्ताभ्याग्ं॑ सृजतुवि॒श्वक॑र्मा घो॒रा ऋष॑यो॒ नमो॑ अस्त्वेभ्यः । चक्षु॑ष एषा॒-म्मन॑सश्च स॒न्धौ बृह॒स्पत॑ये॒ महि॒ ष-द्द्यु॒मन्नमः॑ ॥ नमो॑ वि॒श्वक॑र्मणे॒ स उ॑ पात्व॒स्मान॑न॒न्यान्-थ्सो॑म॒पा-न्मन्य॑मानः । प्रा॒णस्य॑ वि॒द्वान्-थ्स॑म॒रे न धीर॒ एन॑श्चकृ॒वा-न्महि॑ ब॒द्ध ए॑षाम् ॥ तं-विँ॑श्वकर्म॒- [तं-विँ॑श्वकर्मन्न्, प्र मु॑ञ्चा स्व॒स्तये॒] 30
-न्प्र मु॑ञ्चा स्व॒स्तये॒ ये भ॒क्षय॑न्तो॒ न वसू᳚न्यानृ॒हुः । यान॒ग्नयो॒-ऽन्वत॑प्यन्त॒ धिष्णि॑या इ॒य-न्तेषा॑मव॒या दुरि॑ष्ट्यै॒ स्वि॑ष्टि-न्न॒स्ता-ङ्कृ॑णोतु वि॒श्वक॑र्मा ॥ नमः॑ पि॒तृभ्यो॑ अ॒भि ये नो॒ अख्य॑न्. यज्ञ॒कृतो॑ य॒ज्ञका॑मा-स्सुदे॒वा अ॑का॒मा वो॒ दक्षि॑णा॒-न्न नी॑निम॒ मा न॒स्तस्मा॒ देन॑सः पापयिष्ट । याव॑न्तो॒ वै स॑द॒स्या᳚स्ते सर्वे॑ दक्षि॒ण्या᳚स्तेभ्यो॒ यो दक्षि॑णा॒-न्न [ ] 31
नये॒दैभ्यो॑ वृश्च्येत॒ य-द्वै᳚श्वकर्म॒णानि॑ जु॒होति॑ सद॒स्या॑ने॒व त-त्प्री॑णात्य॒स्मे दे॑वासो॒ वपु॑षे चिकिथ्सत॒ यमा॒शिरा॒ दम्प॑ती वा॒मम॑श्ञु॒तः । पुमा᳚-न्पु॒त्रो जा॑यते वि॒न्दते॒ वस्वथ॒ विश्वे॑ अर॒पा ए॑धते गृ॒हः ॥ आ॒शी॒र्दा॒या दम्प॑ती वा॒मम॑श्ञुता॒मरि॑ष्टो॒ रायः॑ सचता॒ग्ं॒ समो॑कसा । य आ-ऽसि॑च॒-थ्स-न्दु॑ग्ध-ङ्कु॒म्भ्या स॒हेष्टेन॒ याम॒न्नम॑ति-ञ्जहातु॒ सः ॥ स॒र्पि॒र्ग्री॒वी [ ] 32
पीव॑र्यस्य जा॒या पीवा॑नः पु॒त्रा अकृ॑शासो अस्य । स॒हजा॑नि॒र्य-स्सु॑मख॒स्यमा॑न॒ इन्द्रा॑या॒-ऽऽशिरग्ं॑ स॒ह कु॒म्भ्या-ऽदा᳚त् ॥ आ॒शीर्म॒ ऊर्ज॑मु॒त सु॑प्रजा॒स्त्वमिष॑-न्दधातु॒ द्रवि॑ण॒ग्ं॒ सव॑र्चसम् । स॒-ञ्जय॒न् क्षेत्रा॑णि॒ सह॑सा॒-ऽहमि॑न्द्र कृण्वा॒नो अ॒न्याग्ं अध॑रान्​थ्स॒पत्नान्॑ ॥ भू॒तम॑सि भू॒ते मा॑ धा॒ मुख॑मसि॒ मुख॑-म्भूयास॒-न्द्यावा॑पृथि॒वीभ्या᳚-न्त्वा॒ परि॑गृह्णामि॒ विश्वे᳚ त्वा दे॒वा वै᳚श्वान॒राः [वै᳚श्वान॒राः, प्रच्या॑वयन्तु] 33
प्रच्या॑वयन्तु दि॒वि दे॒वा-न्दृग्ं॑हा॒न्तरि॑क्षे॒ वयाग्ं॑सि पृथि॒व्या-म्पार्थि॑वा-न्ध्रु॒व-न्ध्रु॒वेण॑ ह॒विषा-ऽव॒ सोम॑-न्नयामसि । यथा॑ न॒-स्सर्व॒मिज्जग॑दय॒क्ष्मग्ं सु॒मना॒ अस॑त् । यथा॑ न॒ इन्द्र॒ इद्विशः॒ केव॑ली॒-स्सर्वा॒-स्सम॑नसः॒ कर॑त् । यथा॑ न॒-स्सर्वा॒ इद्दिशो॒-ऽस्माक॒-ङ्केव॑ली॒रसन्न्॑ ॥ 34 ॥
(एन॑सा - विश्वकर्म॒न् - यो दक्षि॑णा॒-न्न - स॑र्पिर्ग्री॒वी - वै᳚श्वन॒रा - श्च॑त्वारि॒ग्ं॒शच्च॑) (अ. 8)
यद्वै होता᳚-ऽद्ध्व॒र्युम॑भ्या॒ह्वय॑ते॒ वज्र॑मेनम॒भि प्रव॑र्तय॒त्युक्थ॑शा॒ इत्या॑ह प्रातस्सव॒न-म्प्र॑ति॒गीर्य॒ त्रीण्ये॒तान्य॒क्षरा॑णि त्रि॒पदा॑ गाय॒त्री गा॑य॒त्र-म्प्रा॑तस्सव॒न-ङ्गा॑यत्रि॒यैव प्रा॑तस्सव॒ने वज्र॑म॒न्तर्ध॑त्त उ॒क्थं-वाँ॒चीत्या॑ह॒ माद्ध्य॑दिन्न॒ग्ं॒ सव॑न-म्प्रति॒गीर्य॑ च॒त्वार्ये॒तान्य॒-क्षरा॑णि॒ चतु॑ष्पदा त्रि॒ष्टु-प्त्रैष्टु॑भ॒-म्माद्ध्य॑दिन्न॒ग्ं॒ सव॑न-न्त्रि॒ष्टुभै॒व माद्ध्य॑न्दिने॒ सव॑ने॒ वज्र॑म॒न्तर्ध॑त्त [वज्र॑म॒न्तर्ध॑त्ते, उ॒क्थं-वाँ॒चीन्द्रा॒येत्या॑ह] 35
उ॒क्थं-वाँ॒चीन्द्रा॒येत्या॑ह तृतीयसव॒न-म्प्र॑ति॒गीर्य॑ स॒प्तैतान्य॒क्षरा॑णि स॒प्तप॑दा॒ शक्व॑री शाक्व॒रो वज्रो॒ वज्रे॑णै॒व तृ॑तीयसव॒ने वज्र॑म॒न्तर्ध॑त्ते ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति॒ स त्वा अ॑द्ध्व॒र्यु-स्स्या॒द्यो य॑थासव॒न-म्प्र॑तिग॒रे छन्दाग्ं॑सि सम्पा॒दये॒-त्तेजः॑ प्रात-स्सव॒न आ॒त्म-न्दधी॑तेन्द्रि॒य-म्माद्ध्य॑न्दिने॒ सव॑ने प॒शूग्​ स्तृ॑तीयसव॒न इत्युक्थ॑शा॒ इत्या॑ह प्रातस्सव॒न-म्प्र॑ति॒गीर्य॒ त्रीण्ये॒तान्य॒क्षरा॑णि [ ] 36
त्रि॒पदा॑ गाय॒त्री गा॑य॒त्र-म्प्रा॑तस्सव॒न-म्प्रा॑तस्सव॒न ए॒व प्र॑तिग॒रे छन्दाग्ं॑सि॒ सम्पा॑दय॒त्यथो॒ तेजो॒ वै गा॑य॒त्री तेजः॑ प्रात-स्सव॒न-न्तेज॑ ए॒व प्रा॑तस्सव॒न आ॒त्म-न्ध॑त्त उ॒क्थं-वाँ॒चीत्या॑ह॒ माद्ध्य॑न्दिन॒ग्ं॒ सव॑न-म्प्रति॒गीर्य॑ च॒त्वार्ये॒तान्य॒क्षरा॑णि॒ चतु॑ष्पदा त्रि॒ष्टु-प्त्रैष्टु॑भ॒-म्माद्ध्य॑न्दिन॒ग्ं॒ सव॑न॒-म्माद्ध्य॑दिन्न ए॒व सव॑ने प्रतिग॒रे छन्दाग्ं॑सि॒ सम्पा॑दय॒त्यथो॑ इन्द्रि॒यं-वैँ त्रि॒ष्टुगि॑न्द्रि॒य-म्माद्ध्य॑दिन्न॒ग्ं॒ सव॑न- [सव॑नम्, इ॒न्द्रि॒यमे॒व] 37
-मिन्द्रि॒यमे॒व माद्ध्य॑न्दिने॒ सव॑न आ॒त्म-न्ध॑त्त उ॒क्थं-वाँ॒चीन्द्रा॒येत्या॑ह तृतीयसव॒न-म्प्र॑ति॒गीर्य॑ स॒प्तैतान्य॒क्षरा॑णि स॒प्तप॑दा॒ शक्व॑री शाक्व॒राः प॒शवो॒ जाग॑त-न्तृतीयसव॒न-न्तृ॑तीयसव॒न ए॒व प्र॑तिग॒रे छन्दाग्ं॑सि॒ सम्पा॑दय॒त्यथो॑ प॒शवो॒ वै जग॑ती प॒शव॑स्तृतीयसव॒न-म्प॒शूने॒व तृ॑तीयसव॒न आ॒त्म-न्ध॑त्ते॒ यद्वै होता᳚-ऽद्ध्व॒र्युम॑भ्या॒ह्वय॑त आ॒व्य॑मस्मि-न्दधाति॒ तद्यन्ना- [तद्यन्न, अ॒प॒हनी॑त पु॒रा-ऽस्य॑] 38
-ऽप॒हनी॑त पु॒रा-ऽस्य॑ सं​वँथ्स॒रा-द्गृ॒ह आ वे॑वीर॒ञ्छोग्ंसा॒ मोद॑ इ॒वेति॑ प्र॒त्याह्व॑यते॒ तेनै॒व तदप॑ हते॒ यथा॒ वा आय॑ता-म्प्र॒तीक्ष॑त ए॒वम॑द्ध्व॒र्युः प्र॑तिग॒र-म्प्रती᳚क्षते॒ यद॑भि प्रतिगृणी॒याद्यथा ऽऽय॑तया समृ॒च्छते॑ ता॒दृगे॒व तद्यद॑र्ध॒र्चाल्लुप्ये॑त॒ यथा॒ धाव॑द्भ्यो॒ हीय॑ते ता॒दृगे॒व त-त्प्र॒बाहु॒ग्वा ऋ॒त्विजा॑मुद्गी॒था उ॑द्गी॒थ ए॒वो-द्गा॑तृ॒णा- [ए॒वो-द्गा॑तृ॒णाम्, ऋ॒चः प्र॑ण॒व] 39
-मृ॒चः प्र॑ण॒व उ॑क्थश॒ग्ं॒सिना᳚-म्प्रतिग॒रो᳚-ऽद्ध्वर्यू॒णां-यँ ए॒वं-विँ॒द्वा-न्प्र॑तिगृ॒णात्य॑न्ना॒द ए॒व भ॑व॒त्या-ऽस्य॑ प्र॒जायां᳚-वाँ॒जी जा॑यत इ॒यं-वैँ होता॒-ऽसाव॑द्ध्व॒र्युर्यदासी॑न॒-श्शग्ं स॑त्य॒स्या ए॒व तद्धोता॒ नैत्यास्त॑ इव॒ हीयमथो॑ इ॒मामे॒व तेन॒ यज॑मानो दुहे॒ य-त्तिष्ठ॑-न्प्रतिगृ॒णात्य॒मुष्या॑ ए॒व तद॑द्ध्व॒र्युर्नैति॒ [तद॑द्ध्व॒र्युर्नैति॑, तिष्ठ॑तीव॒ ह्य॑सावथो॑] 40
तिष्ठ॑तीव॒ ह्य॑सावथो॑ अ॒मूमे॒व तेन॒ यज॑मानो दुहे॒ यदासी॑न॒-श्शग्ंस॑ति॒ तस्मा॑दि॒तः प्र॑दान-न्दे॒वा उप॑ जीवन्ति॒ य-त्तिष्ठ॑-न्प्रतिगृ॒णाति॒ तस्मा॑द॒मुतः॑ प्रदान-म्मनु॒ष्या॑ उप॑ जीवन्ति॒ य-त्प्रांआसी॑न॒-श्शग्ंस॑ति प्र॒त्य-न्तिष्ठ॑-न्प्रतिगृ॒णाति॒ तस्मा᳚-त्प्रा॒चीन॒ग्ं॒ रेतो॑ धीयते प्र॒तीचीः᳚ प्र॒जा जा॑यन्ते॒ यद्वै होता᳚-ऽद्ध्व॒र्युम॑भ्या॒ह्वय॑ते॒ वज्र॑मेनम॒भि प्रव॑र्तयति॒ परां॒आ व॑र्तते॒ वज्र॑मे॒व तन्नि क॑रोति ॥ 41 ॥
(सव॑ने॒ वज्र॑म॒न्तर्ध॑त्ते॒ - त्रीण्ये॒तान्य॒क्षरा॑णी - न्द्रि॒य-म्माध्य॑न्दिन॒ग्ं॒ सव॑नं॒ - नो - द्गा॑तृ॒णा - म॑ध्व॒र्युर्नैति॑ - वर्तयत्य॒ - ष्टौ च॑) (अ. 9)
उ॒प॒या॒मगृ॑हीतो-ऽसि वाक्ष॒सद॑सि वा॒क्पाभ्या᳚-न्त्वा क्रतु॒पाभ्या॑म॒स्य य॒ज्ञस्य॑ ध्रु॒वस्या-ऽद्ध्य॑-क्षाभ्या-ङ्गृह्णा-म्युपया॒मगृ॑हीतो-ऽस्यृत॒सद॑सि चक्षु॒ष्पाभ्या᳚-न्त्वा क्रतु॒पाभ्या॑म॒स्य य॒ज्ञस्य॑ ध्रु॒वस्या-ऽद्ध्य॑क्षाभ्या-ङ्गृह्णाम्युपया॒मगृ॑हीतो-ऽसि श्रुत॒सद॑सि श्रोत्र॒पाभ्या᳚-न्त्वा क्रतु॒पाभ्या॑म॒स्य य॒ज्ञस्य॑ ध्रु॒वस्या-ऽद्ध्य॑क्षाभ्या-ङ्गृह्णामि दे॒वेभ्य॑स्त्वा वि॒श्वदे॑वेभ्यस्त्वा॒ विश्वे᳚भ्यस्त्वा दे॒वेभ्यो॒ विष्ण॑वुरुक्रमै॒ष ते॒ सोम॒स्तग्ं र॑क्षस्व॒ [सोम॒स्तग्ं र॑क्षस्व, त-न्ते॑] 42
त-न्ते॑ दु॒श्चक्षा॒ मा-ऽव॑ ख्य॒न्मयि॒ वसुः॑ पुरो॒वसु॑र्वा॒क्पा वाच॑-म्मे पाहि॒ मयि॒ वसु॑र्वि॒दद्व॑सुश्चक्षु॒ष्पाश्चक्षु॑-र्मे पाहि॒ मयि॒ वसुः॑ सं॒​यँद्व॑सु-श्श्रोत्र॒पा-श्श्रोत्र॑-म्मे पाहि॒ भूर॑सि॒ श्रेष्ठो॑ रश्मी॒ना-म्प्रा॑ण॒पाः प्रा॒ण-म्मे॑ पाहि॒ धूर॑सि॒ श्रेष्ठो॑ रश्मी॒नाम॑पान॒पा अ॑पा॒न-म्मे॑ पाहि॒ यो न॑ इन्द्रवायू मित्रावरुणा-वश्विनावभि॒दास॑ति॒ भ्रातृ॑व्य उ॒त्पिपी॑ते शुभस्पती इ॒दम॒ह-न्तमध॑र-म्पादयामि॒ यथे᳚न्द्रा॒-ऽहमु॑त्त॒मश्चे॒तया॑नि ॥ 43 ॥
(र॒क्ष॒स्व॒ - भ्र्रातृ॑व्य॒ - स्त्रयो॑दश च) (अ. 10)
प्र सो अ॑ग्ने॒ तवो॒तिभिः॑ सु॒वीरा॑भिस्तरति॒ वाज॑कर्मभिः । यस्य॒ त्वग्ं स॒ख्यमावि॑थ ॥ प्र होत्रे॑ पू॒र्व्यं-वँचो॒-ऽग्नये॑ भरता बृ॒हत् । वि॒पा-ञ्ज्योतीग्ं॑षि॒ बिभ्र॑ते॒ न वे॒धसे᳚ ॥ अग्ने॒ त्री ते॒ वाजि॑ना॒ त्री ष॒धस्था॑ ति॒स्रस्ते॑ जि॒ह्वा ऋ॑तजात पू॒र्वीः । ति॒स्र उ॑ ते त॒नुवो॑ दे॒ववा॑ता॒स्ताभि॑र्नः पाहि॒ गिरो॒ अप्र॑युच्छन्न् ॥ सं-वाँ॒-ङ्कर्म॑णा॒ समि॒षा [समि॒षा, हि॒नो॒मीन्द्रा॑-विष्णू॒] 44
हि॑नो॒मीन्द्रा॑-विष्णू॒ अप॑सस्पा॒रे अ॒स्य । जु॒षेथां᳚-यँ॒ज्ञ-न्द्रवि॑ण-ञ्च धत्त॒मरि॑ष्टैर्नः प॒थिभिः॑ पा॒रय॑न्ता ॥ उ॒भा जि॑ग्यथु॒र्न परा॑ जयेथे॒ न परा॑ जिग्ये कत॒रश्च॒नैनोः᳚ । इन्द्र॑श्च विष्णो॒ यदप॑स्पृधेथा-न्त्रे॒धा स॒हस्रं॒-विँ तदै॑रयेथाम् ॥ त्रीण्यायूग्ं॑षि॒ तव॑ जातवेदस्ति॒स्र आ॒जानी॑रु॒षस॑स्ते अग्ने । ताभि॑र्दे॒वाना॒मवो॑ यक्षि वि॒द्वानथा॑ [वि॒द्वानथ॑, भ॒व॒ यज॑मानाय॒ शं​योँः ।] 45
-भव॒ यज॑मानाय॒ शं​योँः ॥ अ॒ग्निस्त्रीणि॑ त्रि॒धातू॒न्या क्षे॑ति वि॒दथा॑ क॒विः । स त्रीग्ंरे॑काद॒शाग्ं इ॒ह ॥ यक्ष॑च्च पि॒प्रय॑च्च नो॒ विप्रो॑ दू॒तः परि॑ष्कृतः । नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे ॥ इन्द्रा॑विष्णू दृग्ंहि॒ता-श्शम्ब॑रस्य॒ नव॒ पुरो॑ नव॒ति-ञ्च॑- श्ञथिष्टम् । श॒तं-वँ॒र्चिनः॑ स॒हस्र॑-ञ्च सा॒कग्ं ह॒थो अ॑प्र॒त्यसु॑रस्य वी॒रान् ॥ उ॒त मा॒ता म॑हि॒ष मन्व॑वेनद॒मी त्वा॑ जहति पुत्र दे॒वाः । अथा᳚ब्रवी-द्वृ॒त्रमिन्द्रो॑ हनि॒ष्यन्-थ्सखे॑ विष्णो वित॒रं-विँक्र॑मस्व ॥ 46 ॥
(इ॒षा - ऽथ॑ - त्वा॒ - त्रयो॑दश च) (अ. 11)
(यो वै पव॑मानानां॒ - त्रीणि॑ - परि॒भूरः - स्फ्य-स्स्व॒स्ति - र्भक्षेहि॑ - मही॒ना-म्पयो॑-ऽसि॒ - देव॑ सवितरे॒तत्ते᳚ - श्ये॒नाय॒ - यद्वै होतो॑ - पया॒मगृ॑हीतो-ऽसि वाक्ष॒सत् - प्र सो अ॑ग्न॒ - एका॑दश )
(यो वै - स्फ्य-स्स्व॒स्तिः - स्व॒धायै॒ नमः॒ - प्रमु॑ञ्च॒ - तिष्ठ॑तीव॒ - षट्च॑त्वारिग्ंशत् )
(यो वै पव॑मानाना॒म्, विक्र॑मस्व)
॥ हरिः॑ ओम् ॥
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्तृतीयकाण्डे द्वितीयः प्रश्न-स्समाप्तः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.
🕉 InfoLyter.in