কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযা-ন্তৃতীযকাণ্ডে পঞ্চমঃ প্রশ্নঃ - ইষ্টিশেষাভিধানং
ও-ন্নমঃ পরমাত্মনে, শ্রী মহাগণপতযে নমঃ,
শ্রী গুরুভ্যো নমঃ । হ॒রিঃ॒ ওম্ ॥
পূ॒র্ণা প॒শ্চাদু॒ত পূ॒র্ণা পু॒রস্তা॒দু-ন্ম॑দ্ধ্য॒তঃ পৌ᳚র্ণমা॒সী জি॑গায । তস্যা᳚-ন্দে॒বা অধি॑ সং॒বঁস॑ন্ত উত্ত॒মে নাক॑ ই॒হ মা॑দযন্তাম্ ॥ যত্তে॑ দে॒বা অদ॑ধু র্ভাগ॒ধেয॒মমা॑বাস্যে সং॒বঁস॑ন্তো মহি॒ত্বা । সানো॑ য॒জ্ঞ-ম্পি॑পৃহি বিশ্ববারে র॒যি-ন্নো॑ ধেহি সুভগে সু॒বীর᳚ম্ ॥নি॒বেশ॑নী স॒ঙ্গম॑নী॒ বসূ॑নাং॒-বিঁশ্বা॑ রূ॒পাণি॒ বসূ᳚ন্যাবে॒শয॑ন্তী । স॒হ॒স্র॒পো॒ষগ্ং সু॒ভগা॒ ররা॑ণা॒ সা ন॒ আগ॒ন্. বর্চ॑সা [আগ॒ন্. বর্চ॑সা, সং॒বিঁ॒দা॒না ।] 1
সংবিঁদা॒না ॥ অগ্নী॑ষোমৌ প্রথ॒মৌ বী॒র্যে॑ণ॒ বসূ᳚-ন্রু॒দ্রানা॑দি॒ত্যানি॒হ জি॑ন্বতম্ । মা॒দ্ধ্যগ্ং হি পৌ᳚র্ণমা॒স-ঞ্জু॒ষেথা॒-ম্ব্রহ্ম॑ণা বৃ॒দ্ধৌ সু॑কৃ॒তেন॑ সা॒তাবথা॒-ঽস্মভ্যগ্ং॑ স॒হবী॑রাগ্ং র॒যি-ন্নি য॑চ্ছতম্ ॥ আ॒দি॒ত্যাশ্চা-ঽঙ্গি॑রসশ্চা॒গ্নীনা-ঽদ॑ধত॒ তে দ॑র্শপূর্ণমা॒সৌ প্রৈফ্স॒-ন্তেষা॒মঙ্গি॑রসা॒-ন্নিরু॑প্তগ্ং হ॒বিরাসী॒দথা॑-ঽঽদি॒ত্যা এ॒তৌ হোমা॑বপশ্য॒-ন্তাব॑জুহবু॒স্ততো॒ বৈ তে দ॑র্শপূর্ণমা॒সৌ [ ] 2
পূর্ব॒ আ ঽল॑ভন্ত দর্শপূর্ণমা॒সা-বা॒লভ॑মান এ॒তৌ হোমৌ॑ পু॒রস্তা᳚জ্জুহুযা-থ্সা॒ক্ষাদে॒ব দ॑র্শপূর্ণমা॒সাবা ল॑ভতে ব্রহ্মবা॒দিনো॑ বদন্তি॒ স ত্বৈ দ॑র্শপূর্ণমা॒সাবা ল॑ভেত॒ য এ॑নযোরনু-লো॒মঞ্চ॑ প্রতিলো॒মঞ্চ॑ বি॒দ্যাদিত্য॑মাবা॒স্যা॑যা ঊ॒র্ধ্ব-ন্তদ॑নুলো॒ম-ম্পৌ᳚র্ণমা॒স্যৈ প্র॑তী॒চীন॒-ন্ত-ত্প্র॑তিলো॒মং-যঁ-ত্পৌ᳚র্ণমা॒সী-ম্পূর্বা॑মা॒লভে॑ত প্রতিলো॒মমে॑না॒বা ল॑ভেতা॒-মুম॑প॒ক্ষীয॑মাণ॒-মন্বপ॑- [-মন্বপ॑, ক্ষী॒যে॒ত॒ সা॒র॒স্ব॒তৌ হোমৌ॑] 3
-ক্ষীযেত সারস্ব॒তৌ হোমৌ॑ পু॒রস্তা᳚জ্জুহুযাদমাবা॒স্যা॑ বৈ সর॑স্বত্যনুলো॒ম-মে॒বৈনা॒বা ল॑ভতে॒ ঽমুমা॒প্যায॑মান॒মন্বা প্যা॑যত আগ্নাবৈষ্ণ॒ব-মেকা॑দশকপাল-ম্পু॒রস্তা॒ন্নির্ব॑পে॒-থ্সর॑স্বত্যৈ চ॒রুগ্ং সর॑স্বতে॒ দ্বাদ॑শকপালং॒-যঁদা᳚গ্নে॒যো ভব॑ত্য॒গ্নির্বৈ য॑জ্ঞমু॒খং-যঁ॑জ্ঞমু॒খমে॒বর্ধি॑-ম্পু॒রস্তা᳚-দ্ধত্তে॒ য-দ্বৈ᳚ষ্ণ॒বো ভব॑তি য॒জ্ঞো বৈ বিষ্ণু॑র্য॒জ্ঞমে॒বা-ঽঽরভ্য॒ প্রত॑নুতে॒ সর॑স্বত্যৈ চ॒রুর্ভ॑বতি॒ সর॑স্বতে॒ দ্বাদ॑শকপালো-ঽমাবা॒স্যা॑ বৈ সর॑স্বতী পূ॒র্ণমা॑স॒-স্সর॑স্বা॒-ন্তাবে॒ব সা॒ক্ষাদা র॑ভত ঋ॒দ্ধ্নোত্যা᳚ভ্যা॒-ন্দ্বাদ॑শকপাল॒-স্সর॑স্বতে ভবতি মিথুন॒ত্বায॒ প্রজা᳚ত্যৈ মিথু॒নৌ গাবৌ॒ দক্ষি॑ণা॒ সমৃ॑দ্ধ্যৈ ॥ 4 ॥
(বর্চ॑সা॒ - বৈ তে দ॑র্শপূর্ণমা॒সা - বপ॑ - তনুতে॒ সর॑স্বত্যৈ॒ - পঞ্চ॑বিগ্ংশতিশ্চ) (অ. 1)
ঋষ॑যো॒ বা ইন্দ্র॑-ম্প্র॒ত্যক্ষ॒-ন্নাপ॑শ্য॒-ন্তং-বঁসি॑ষ্ঠঃ প্র॒ত্যক্ষ॑মপশ্য॒-থ্সো᳚-ঽব্রবী॒-দ্ব্রাহ্ম॑ণ-ন্তে বক্ষ্যামি॒ যথা॒ ত্বত্পু॑রোহিতাঃ প্র॒জাঃ প্র॑জনি॒ষ্যন্তে-ঽথ॒ মেত॑রেভ্য॒ ঋষি॑ভ্যো॒ মা প্রবো॑চ॒ ইতি॒ তস্মা॑ এ॒তান্থ্স্তোম॑-ভাগানব্রবী॒-ত্ততো॒ বসি॑ষ্ঠপুরোহিতাঃ প্র॒জাঃ প্রাজা॑যন্ত॒ তস্মা᳚-দ্বাসি॒ষ্ঠো ব্র॒হ্মা কা॒র্যঃ॑ প্রৈব জা॑যতে র॒শ্মির॑সি॒ ক্ষযা॑য ত্বা॒ ক্ষয॑-ঞ্জি॒ন্বে- [ক্ষয॑-ঞ্জি॒ন্বেতি॑, আ॒হ॒ দে॒বা বৈ] 5
-ত্যা॑হ দে॒বা বৈ ক্ষযো॑ দে॒বেভ্য॑ এ॒ব য॒জ্ঞ-ম্প্রা-ঽঽহ॒ প্রেতি॑রসি॒ ধর্মা॑য ত্বা॒ ধর্ম॑-ঞ্জি॒ন্বেত্যা॑হ মনু॒ষ্যা॑ বৈ ধর্মো॑ মনু॒ষ্যে᳚ভ্য এ॒ব য॒জ্ঞ-ম্প্রা-ঽঽহান্বি॑তিরসি দি॒বে ত্বা॒ দিব॑-ঞ্জি॒ন্বেত্যা॑হৈ॒ভ্য এ॒ব লো॒কেভ্যো॑ য॒জ্ঞ-ম্প্রা-ঽঽহ॑বিষ্ট॒ম্ভো॑-ঽসি॒ বৃষ্ট্যৈ᳚ ত্বা॒ বৃষ্টি॑-ঞ্জি॒ন্বেত্যা॑হ॒ বৃষ্টি॑মে॒বা-ঽব॑- [বৃষ্টি॑মে॒বা-ঽব॑, রু॒ন্ধে॒ প্র॒বা-] 6
-রুন্ধে প্র॒বা-ঽস্য॑নু॒বা-ঽসীত্যা॑হ মিথুন॒ত্বাযো॒শিগ॑সি॒ বসু॑ভ্যস্ত্বা॒ বসূ᳚ঞ্জি॒ন্বেত্যা॑হা॒ষ্টৌ বস॑ব॒ একা॑দশ রু॒দ্রা দ্বাদ॑শা-ঽঽদি॒ত্যা এ॒তাব॑ন্তো॒ বৈ দে॒বাস্তেভ্য॑ এ॒ব য॒জ্ঞ-ম্প্রা-ঽঽহৌজো॑-ঽসি পি॒তৃভ্য॑স্ত্বা পি॒তৄন্ জি॒ন্বেত্যা॑হ দে॒বানে॒ব পি॒তৄননু॒ সন্ত॑নোতি॒ তন্তু॑রসি প্র॒জাভ্য॑স্ত্বা প্র॒জা জি॒ন্বে- [প্র॒জা জি॑ন্ব, ইত্যা॑হ পি॒তৄনে॒ব] 7
-ত্যা॑হ পি॒তৄনে॒ব প্র॒জা অনু॒ সন্ত॑নোতি পৃতনা॒ষাড॑সি প॒শুভ্য॑স্ত্বা প॒শূঞ্জি॒ন্বেত্যা॑হ প্র॒জা এ॒ব প॒শূননু॒ সন্ত॑নোতিরে॒বদ॒স্যো-ষ॑ধীভ্য॒ স্ত্বৌষ॑ধী-র্জি॒ন্বেত্যা॒হৌষ॑ধীষ্বে॒ব প॒শূ-ন্প্রতি॑ষ্ঠাপযত্যভি॒জিদ॑সি যু॒ক্তগ্রা॒বেন্দ্রা॑য॒ ত্বেন্দ্র॑-ঞ্জি॒ন্বেত্যা॑হা॒ভিজি॑ত্যা॒ অধি॑পতিরসি প্রা॒ণায॑ ত্বা প্রা॒ণ- [প্রা॒ণম্, জি॒ন্বেত্যা॑হ] 8
-ঞ্জি॒ন্বেত্যা॑হ প্র॒জাস্বে॒ব প্রা॒ণা-ন্দ॑ধাতি ত্রি॒বৃদ॑সি প্র॒বৃদ॒সীত্যা॑হ মিথুন॒ত্বায॑ সগ্ংরো॒হো॑-ঽসি নীরো॒হো॑-ঽসীত্যা॑হ॒ প্রজা᳚ত্যৈ বসু॒কো॑-ঽসি॒ বেষ॑শ্রিরসি॒ বস্য॑ষ্টির॒সীত্যা॑হ॒ প্রতি॑ষ্ঠিত্যৈ ॥ 9 ॥
(জি॒ন্বেত্য - ব॑ - প্র॒জা জি॑ন্ব - প্রা॒ণন্ - ত্রি॒গ্ং॒শচ্চ॑) (অ. 2)
অ॒গ্নিনা॑ দে॒বেন॒ পৃত॑না জযামি গায॒ত্রেণ॒ ছন্দ॑সা ত্রি॒বৃতা॒ স্তোমে॑ন রথন্ত॒রেণ॒ সাম্না॑ বষট্কা॒রেণ॒ বজ্রে॑ণ পূর্ব॒জা-ন্ভ্রাতৃ॑ব্যা॒নধ॑রা-ন্পাদযা॒ম্যবৈ॑না-ন্বাধে॒ প্রত্যে॑নান্নুদে॒-ঽস্মিন্ ক্ষযে॒-ঽস্মি-ন্ভূ॑মিলো॒কে যো᳚-ঽস্মা-ন্দ্বেষ্টি॒ যঞ্চ॑ ব॒য-ন্দ্বি॒ষ্মো বিষ্ণোঃ॒ ক্রমে॒ণা-ঽত্যে॑নান্ ক্রামা॒মীন্দ্রে॑ণ দে॒বেন॒ পৃত॑না জযামি॒ ত্রৈষ্টু॑ভেন॒ ছন্দ॑সা পঞ্চদ॒শেন॒ স্তোমে॑ন বৃহ॒তা সাম্না॑ বষট্কা॒রেণ॒ বজ্রে॑ণ [বজ্রে॑ণ, স॒হ॒জান্. বিশ্বে॑ভির্দে॒বেভিঃ॒ পৃত॑না] 10
সহ॒জান্. বিশ্বে॑ভির্দে॒বেভিঃ॒ পৃত॑না জযামি॒ জাগ॑তেন॒ ছন্দ॑সা সপ্তদ॒শেন॒ স্তোমে॑ন বামদে॒ব্যেন॒ সাম্না॑ বষট্কা॒রেণ॒ বজ্রে॑ণা পর॒জানিন্দ্রে॑ণ স॒যুজো॑ ব॒যগ্ং সা॑স॒হ্যাম॑ পৃতন্য॒তঃ । ঘ্নন্তো॑ বৃ॒ত্রাণ্য॑প্র॒তি । যত্তে॑ অগ্নে॒ তেজ॒স্তেনা॒হ-ন্তে॑জ॒স্বী ভূ॑যাসং॒-যঁত্তে॑ অগ্নে॒ বর্চ॒স্তেনা॒হং-বঁ॑র্চ॒স্বী ভূ॑যাসং॒-যঁত্তে॑ অগ্নে॒ হর॒স্তেনা॒হগ্ং হ॑র॒স্বী ভূ॑যাসম্ ॥ 11 ॥
(বৃ॒হ॒তা সাম্না॑ বষট্কা॒রেণ॒ বজ্রে॑ণ॒ - ষট্চ॑ত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 3)
যে দে॒বা য॑জ্ঞ॒হনো॑ যজ্ঞ॒মুষঃ॑ পৃথি॒ব্যামদ্ধ্যাস॑তে । অ॒গ্নির্মা॒ তেভ্যো॑ রক্ষতু॒ গচ্ছে॑ম সু॒কৃতো॑ ব॒যম্ ॥ আ-ঽগ॑ন্ম মিত্রাবরুণা বরেণ্যা॒ রাত্রী॑ণা-ম্ভা॒গো যু॒বযো॒র্যো অস্তি॑ । নাক॑-ঙ্গৃহ্ণা॒না-স্সু॑কৃ॒তস্য॑ লো॒কে তৃ॒তীযে॑ পৃ॒ষ্ঠে অধি॑ রোচ॒নে দি॒বঃ ॥ যে দে॒বা য॑জ্ঞ॒হনো॑ যজ্ঞ॒মুষো॒-ঽন্তরি॒ক্ষে-ঽদ্ধ্যাস॑তে । বা॒যুর্মা॒ তেভ্যো॑ রক্ষতু॒ গচ্ছে॑ম সু॒কৃতো॑ ব॒যম্ ॥ যাস্তে॒ রাত্রী᳚-স্সবিত- [রাত্রী᳚-স্সবিতঃ, দে॒ব॒যানী॑রন্ত॒রা] 12
-র্দেব॒যানী॑রন্ত॒রা দ্যাবা॑পৃথি॒বী বি॒যন্তি॑ । গৃ॒হৈশ্চ॒ সর্বৈঃ᳚ প্র॒জযা॒ ন্বগ্রে॒ সুবো॒ রুহা॑ণাস্তরতা॒ রজাগ্ং॑সি ॥ যে দে॒বা য॑জ্ঞ॒হনো॑ যজ্ঞ॒মুষো॑ দি॒ব্যদ্ধ্যাস॑তে । সূর্যো॑ মা॒ তেভ্যো॑ রক্ষতু॒ গচ্ছে॑ম সু॒কৃতো॑ ব॒যম্ ॥ যেনেন্দ্রা॑য স॒মভ॑রঃ॒ পযাগ্॑স্যুত্ত॒মেন॑ হ॒বিষা॑ জাতবেদঃ । তেনা᳚-ঽগ্নে॒ ত্বমু॒ত ব॑র্ধযে॒মগ্ং স॑জা॒তানা॒গ্॒ শ্রৈষ্ঠ্য॒ আ ধে᳚হ্যেনম্ ॥ য॒জ্ঞ॒হনো॒ বৈ দে॒বা য॑জ্ঞ॒মুষ॑- [দে॒বা য॑জ্ঞ॒মুষঃ॑, স॒ন্তি॒ ত এ॒ষু] 13
-স্সন্তি॒ ত এ॒ষু লো॒কেষ্বা॑সত আ॒দদা॑না বিমথ্না॒না যো দদা॑তি॒ যো যজ॑তে॒ তস্য॑ । যে দে॒বা য॑জ্ঞ॒হনঃ॑ পৃথি॒ব্যামদ্ধ্যাস॑তে॒ যে অ॒ন্তরি॑ক্ষে॒ যে দি॒বীত্যা॑হে॒মানে॒ব লো॒কাগ্স্তী॒র্ত্বা সগৃ॑হ॒-স্সপ॑শু-স্সুব॒র্গং-লোঁ॒কমে॒ত্যপ॒ বৈ সোমে॑নেজা॒নাদ্দে॒বতা᳚শ্চ য॒জ্ঞশ্চ॑ ক্রামন্ত্যাগ্নে॒য-ম্পঞ্চ॑কপালমুদবসা॒নীয॒-ন্নির্ব॑পেদ॒গ্নি-স্সর্বা॑ দে॒বতাঃ॒ [দে॒বতাঃ᳚, পাঙ্ক্তো॑ য॒জ্ঞো] 14
পাঙ্ক্তো॑ য॒জ্ঞো দে॒বতা᳚শ্চৈ॒ব য॒জ্ঞঞ্চাব॑ রুন্ধেগায॒ত্রো বা অ॒গ্নির্গা॑য॒ত্র ছ॑ন্দা॒স্ত-ঞ্ছন্দ॑সা॒ ব্য॑র্ধযতি॒ য-ত্পঞ্চ॑কপাল-ঙ্ক॒রোত্য॒ষ্টাক॑পালঃ কা॒র্যো᳚-ঽষ্টাক্ষ॑রা গায॒ত্রী গা॑য॒ত্রো᳚-ঽগ্নি-র্গা॑য॒ত্র ছ॑ন্দা॒-স্স্বেনৈ॒বৈন॒-ঞ্ছন্দ॑সা॒ সম॑র্ধযতি প॒ঙ্ক্ত্যৌ॑ যাজ্যানুবা॒ক্যে॑ ভবতঃ॒ পাঙ্ক্তো॑ য॒জ্ঞস্তেনৈ॒ব য॒জ্ঞান্নৈতি॑ ॥ 15 ॥
(স॒বি॒ত॒-র্দে॒বা য॑জ্ঞ॒মুষঃ॒ - সর্বা॑ দে॒বতা॒ - স্ত্রিচ॑ত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 4)
সূর্যো॑ মা দে॒বো দে॒বেভ্যঃ॑ পাতু বা॒যুর॒ন্তরি॑ক্ষা॒-দ্যজ॑মানো॒-ঽগ্নির্মা॑ পাতু॒ চক্ষু॑ষঃ । সক্ষ॒ শূষ॒ সবি॑ত॒র্বিশ্ব॑চর্ষণ এ॒তেভিঃ॑ সোম॒ নাম॑ভির্বিধেম তে॒ তেভিঃ॑ সোম॒ নাম॑ভির্বিধেম তে ॥ অ॒হ-ম্প॒রস্তা॑দ॒-হম॒বস্তা॑দ॒হ-ঞ্জ্যোতি॑ষা॒ বি তমো॑ ববার । যদ॒ন্তরি॑ক্ষ॒-ন্তদু॑ মে পি॒তা-ঽভূ॑দ॒হগ্ং সূর্য॑মুভ॒যতো॑ দদর্শা॒হ-ম্ভূ॑যা সমুত্ত॒ম-স্স॑মা॒নানা॒- [সমুত্ত॒ম-স্স॑মা॒নানা᳚ম্, আ স॑মু॒দ্রা-] 16
-মা স॑মু॒দ্রা-দা-ঽন্তরি॑ক্ষাত্-প্র॒জাপ॑তিরুদ॒ধি-ঞ্চ্যা॑বযা॒তীন্দ্রঃ॒ প্রস্নৌ॑তু ম॒রুতো॑ বর্ষয॒ন্তূন্ন॑ম্ভয পৃথি॒বী-ম্ভি॒ন্ধীদ-ন্দি॒ব্য-ন্নভঃ॑ । উ॒দ্রো দি॒ব্যস্য॑ নো দে॒হীশা॑নো॒ বিসৃ॑জা॒ দৃতি᳚ম্ ॥ প॒শবো॒ বা এ॒তে যদা॑দি॒ত্য এ॒ষ রু॒দ্রো যদ॒গ্নিরোষ॑ধীঃ॒ প্রাস্যা॒গ্নাবা॑দি॒ত্য-ঞ্জু॑হোতি রু॒দ্রাদে॒ব প॒শূন॒ন্তর্দ॑ধা॒ত্যথো॒ ওষ॑ধীষ্বে॒ব প॒শূ- [প॒শূন্, প্রতি॑ষ্ঠাপযতি] 17
-ন্প্রতি॑ষ্ঠাপযতি ক॒বির্য॒জ্ঞস্য॒ বিত॑নোতি॒ পন্থা॒-ন্নাক॑স্য পৃ॒ষ্ঠে অধি॑ রোচ॒নে দি॒বঃ । যেন॑ হ॒ব্যং-বঁহ॑সি॒ যাসি॑ দূ॒ত ই॒তঃ প্রচে॑তা অ॒মুত॒-স্সনী॑যান্ ॥ যাস্তে॒ বিশ্বা᳚-স্স॒মিধ॒-স্সন্ত্য॑গ্নে॒যাঃ পৃ॑থি॒ব্যা-ম্ব॒র্॒হিষি॒ সূর্যে॒ যাঃ । তাস্তে॑ গচ্ছ॒ন্ত্বাহু॑তি-ঙ্ঘৃ॒তস্য॑ দেবায॒তে যজ॑মানায॒ শর্ম॑ ॥ আ॒শাসা॑ন-স্সু॒বীর্যগ্ং॑ রা॒যস্পোষ॒গ্গ্॒ স্বশ্বি॑যম্ । বৃহ॒স্পতি॑না রা॒যা স্ব॒গাকৃ॑তো॒ মহ্যং॒-যঁজ॑মানায তিষ্ঠ ॥ 18 ॥
(স॒মা॒নানা॒-মোষ॑ধীষ্বে॒ব প॒শূন্ - মহ্যং॒-যঁজ॑মানা॒ - যৈক॑ঞ্চ) (অ. 5)
স-ন্ত্বা॑ নহ্যামি॒ পয॑সা ঘৃ॒তেন॒ স-ন্ত্বা॑ নহ্যাম্য॒প ওষ॑ধীভিঃ । স-ন্ত্বা॑ নহ্যামি প্র॒জযা॒-ঽহম॒দ্য সা দী᳚ক্ষি॒তা স॑নবো॒ বাজ॑ম॒স্মে ॥ প্রৈতু॒ ব্রহ্ম॑ণ॒স্পত্নী॒ বেদিং॒-বঁর্ণে॑ন সীদতু । অথা॒হম॑নুকা॒মিনী॒ স্বে লো॒কে বি॒শা ই॒হ ॥ সু॒প্র॒জস॑স্ত্বা ব॒যগ্ং সু॒পত্নী॒রুপ॑ সেদিম । অগ্নে॑ সপত্ন॒দম্ভ॑ন॒মদ॑ব্ধাসো॒ অদা᳚ভ্যম্ ॥ ই॒মং-বিঁষ্যা॑মি॒ বরু॑ণস্য॒ পাশং॒- [পাশ᳚ম্, যমব॑দ্ধ্নীত] 19
-ঁযমব॑দ্ধ্নীত সবি॒তা সু॒কেতঃ॑ । ধা॒তুশ্চ॒ যোনৌ॑ সুকৃ॒তস্য॑ লো॒কে স্যো॒ন-ম্মে॑ স॒হ পত্যা॑ করোমি ॥ প্রেহ্যু॒দেহ্যৃ॒তস্য॑ বা॒মীরন্ব॒গ্নিস্তে-ঽগ্র॑-ন্নয॒ত্বদি॑তি॒র্মদ্ধ্য॑-ন্দদতাগ্ং রু॒দ্রাব॑সৃষ্টা-ঽসি যু॒বা নাম॒ মা মা॑ হিগ্ংসী॒র্বসু॑ভ্যো রু॒দ্রেভ্য॑ আদি॒ত্যেভ্যো॒ বিশ্বে᳚ভ্যো বো দে॒বেভ্যঃ॑ প॒ন্নেজ॑নীর্গৃহ্ণামি য॒জ্ঞায॑ বঃ প॒ন্নেজ॑নী-স্সাদযামি॒ বিশ্ব॑স্য তে॒ বিশ্বা॑বতো॒ বৃষ্ণি॑যাবত॒- [বৃষ্ণি॑যাবতঃ, তবা᳚গ্নে বা॒মীরনু॑] 20
-স্তবা᳚গ্নে বা॒মীরনু॑ স॒দৃংশি॒ বিশ্বা॒ রেতাগ্ং॑সি ধিষী॒যা-ঽগ॑-ন্দে॒বান্. য॒জ্ঞো নি দে॒বীর্দে॒বেভ্যো॑ য॒জ্ঞম॑শিষন্ন॒স্মিন্-থ্সু॑ন্ব॒তি যজ॑মান আ॒শিষ॒-স্স্বাহা॑কৃতা-স্সমুদ্রে॒ষ্ঠা গ॑ন্ধ॒র্বমাতি॑ষ্ঠ॒তানু॑ । বাত॑স্য॒ পত্ম॑ন্নি॒ড ঈ॑ডি॒তাঃ ॥ 21 ॥
(পাশং॒ - ঁবৃষ্ণি॑যাবত - স্ত্রি॒গ্ং॒শচ্চ॑) (অ. 6)
ব॒ষ॒ট্কা॒রো বৈ গা॑যত্রি॒যৈ শিরো᳚-ঽছিন॒-ত্তস্যৈ॒ রসঃ॒ পরা॑-ঽপত॒-থ্স পৃ॑থি॒বী-ম্প্রাবি॑শ॒থ্স খ॑দি॒রো॑-ঽভব॒দ্যস্য॑ খাদি॒র-স্স্রু॒বো ভব॑তি॒ ছন্দ॑সামে॒ব রসে॒নাব॑ দ্যতি॒ সর॑সা অ॒স্যা-ঽঽহু॑তযো ভবন্তি তৃ॒তীয॑স্যামি॒তো দি॒বি সোম॑ আসী॒-ত্ত-ঙ্গায॒ত্র্যা-ঽ হ॑র॒-ত্তস্য॑ প॒র্ণম॑চ্ছিদ্যত॒ ত-ত্প॒র্ণো॑-ঽভব॒-ত্ত-ত্প॒র্ণস্য॑ পর্ণ॒ত্বং-যঁস্য॑ পর্ণ॒মযী॑ জু॒হূ- [জু॒হূঃ, ভব॑তি সৌ॒ম্যা] 22
-র্ভব॑তি সৌ॒ম্যা অ॒স্যা-ঽঽহু॑তযো ভবন্তি জু॒ষন্তে᳚-ঽস্য দে॒বা আহু॑তীর্দে॒বা বৈ ব্রহ্ম॑ন্নবদন্ত॒ ত-ত্প॒র্ণ উপা॑-ঽশৃণো-থ্সু॒শ্রবা॒ বৈ নাম॒ যস্য॑ পর্ণ॒মযী॑ জু॒হূর্ভব॑তি॒ ন পা॒পগ্গ্ শ্লোকগ্ং॑ শৃণোতি॒ ব্রহ্ম॒ বৈ প॒র্ণো বিণ্ম॒রুতো-ঽন্নং॒-বিঁণ্মা॑রু॒তো᳚-ঽশ্ব॒ত্থো যস্য॑ পর্ণ॒মযী॑ জু॒হূর্ভব॒ত্যা-শ্ব॑ত্-থ্যুপ॒ভৃদ্- ব্রহ্ম॑ণৈ॒বান্ন॒মব॑ রু॒ন্ধে-ঽথো॒ ব্রহ্মৈ॒- [রু॒ন্ধে-ঽথো॒ ব্রহ্ম॑, এ॒ব বি॒শ্যদ্ধ্যূ॑হতি] 23
-ব বি॒শ্যদ্ধ্যূ॑হতি রা॒ষ্ট্রং-বৈঁ প॒র্ণো বিড॑শ্ব॒ত্থো য-ত্প॑র্ণ॒মযী॑ জু॒হূর্ভব॒ত্যা-শ্ব॑ত্থ্যুপ॒ভৃ-দ্রা॒ষ্ট্রমে॒ব বি॒শ্যদ্ধ্যূ॑হতি প্র॒জাপ॑তি॒র্বা অ॑জুহো॒-থ্সা যত্রা-ঽঽহু॑তিঃ প্র॒ত্যতি॑ষ্ঠ॒-ত্ততো॒ বিক॑ঙ্কত॒ উদ॑তিষ্ঠ॒-ত্ততঃ॑ প্র॒জা অ॑সৃজত॒ যস্য॒ বৈক॑ঙ্কতী ধ্রু॒বা ভব॑তি॒ প্রত্য॒বাস্যা ঽঽহু॑তযস্তিষ্ঠ॒ন্ত্যথো॒ প্রৈব জা॑যত এ॒তদ্বৈ স্রু॒চাগ্ং রূ॒পং-যঁস্যৈ॒বগ্ং রূ॑পা॒-স্স্রুচো॒ ভব॑ন্তি॒ সর্বা᳚ণ্যে॒বৈনগ্ং॑ রূ॒পাণি॑ পশূ॒নামুপ॑তিষ্ঠন্তে॒ নাস্যাপ॑-রূপমা॒ত্মঞ্জা॑যতে ॥ 24 ॥
(জু॒হূ - রথো॒ ব্রহ্ম॑ - স্রু॒চাগ্ং - স॒প্তদ॑শ চ) (অ. 7)
উ॒প॒যা॒মগৃ॑হীতো-ঽসি প্র॒জাপ॑তযে ত্বা॒ জ্যোতি॑ষ্মতে॒ জ্যোতি॑ষ্মন্ত-ঙ্গৃহ্ণামি॒ দক্ষা॑য দক্ষ॒বৃধে॑ রা॒ত-ন্দে॒বেভ্যো᳚-ঽগ্নি জি॒হ্বেভ্য॑স্ত্বর্তা॒যুভ্য॒ ইন্দ্র॑জ্যেষ্ঠেভ্যো॒ বরু॑ণরাজভ্যো॒ বাতা॑পিভ্যঃ প॒র্জন্যা᳚ত্মভ্যো দি॒বে ত্বা॒-ঽন্তরি॑ক্ষায ত্বা পৃথি॒ব্যৈ ত্বা-ঽপে᳚ন্দ্র দ্বিষ॒তো মনো-ঽপ॒ জিজ্যা॑সতো জ॒হ্যপ॒ যো নো॑-ঽরাতী॒যতি॒ ত-ঞ্জ॑হি প্রা॒ণায॑ ত্বা-ঽপা॒নায॑ ত্বা ব্যা॒নায॑ ত্বা স॒তে ত্বা-ঽস॑তে ত্বা॒-ঽদ্ভ্যস্ত্বৌষ॑ধীভ্যো॒ বিশ্বে᳚ভ্যস্ত্বা ভূ॒তেভ্যো॒ যতঃ॑ প্র॒জা অক্খি॑দ্রা॒ অজা॑যন্ত॒ তস্মৈ᳚ ত্বা প্র॒জাপ॑তযে বিভূ॒দাবংনে॒ জ্যোতি॑ষ্মতে॒ জ্যোতি॑ষ্মন্ত-ঞ্জুহোমি ॥ 25 ॥
(ওষ॑ধীভ্য॒ - শ্চতু॑র্দশ চ) (অ. 8)
যাং-বাঁ অ॑দ্ধ্ব॒র্যুশ্চ॒ যজ॑মানশ্চ দে॒বতা॑মন্তরি॒তস্তস্যা॒ আ বৃ॑শ্চ্যেতে প্রাজাপ॒ত্য-ন্দ॑ধিগ্র॒হ-ঙ্গৃ॑হ্ণীযা-ত্প্র॒জাপ॑তি॒-স্সর্বা॑ দে॒বতা॑ দে॒বতা᳚ভ্য এ॒ব নিহ্নু॑বাতে জ্যে॒ষ্ঠো বা এ॒ষ গ্রহা॑ণাং॒-যঁস্যৈ॒ষ গৃ॒হ্যতে॒ জ্যৈষ্ঠ্য॑মে॒ব গ॑চ্ছতি॒ সর্বা॑সাং॒-বাঁ এ॒তদ্দে॒বতা॑নাগ্ং রূ॒পং-যঁদে॒ষ গ্রহো॒ যস্যৈ॒ষ গৃ॒হ্যতে॒ সর্বা᳚ণ্যে॒বৈনগ্ং॑ রূ॒পাণি॑ পশূ॒নামুপ॑তিষ্ঠন্ত উপযা॒মগৃ॑হীতো- [উপযা॒মগৃ॑হীতঃ, অ॒সি॒ প্র॒জাপ॑তযে] 26
-ঽসি প্র॒জাপ॑তযে ত্বা॒ জ্যোতি॑ষ্মতে॒ জ্যোতি॑ষ্মন্ত-ঙ্গৃহ্ণা॒মীত্যা॑হ॒ জ্যোতি॑রে॒বৈনগ্ং॑ সমা॒নানা᳚-ঙ্করোত্যগ্নি-জি॒হ্বেভ্য॑স্ত্বর্তা॒যুভ্য॒ ইত্যা॑হৈ॒তাব॑তী॒র্বৈ দে॒বতা॒স্তাভ্য॑ এ॒বৈন॒গ্ং॒ সর্বা᳚ভ্যো গৃহ্ণা॒ত্যপে᳚ন্দ্র দ্বিষ॒তো মন॒ ইত্যা॑হ॒ ভ্রাতৃ॑ব্যাপনুত্ত্যৈ প্রা॒ণায॑ ত্বা-ঽপা॒নায॒ ত্বেত্যা॑হ প্রা॒ণানে॒ব যজ॑মানে দধাতি॒ তস্মৈ᳚ ত্বা প্র॒জাপ॑তযে বিভূ॒দাবংনে॒ জ্যোতি॑ষ্মতে॒ জ্যোতি॑ষ্মন্ত-ঞ্জুহো॒মী- [জ্যোতি॑ষ্মন্ত-ঞ্জুহো॒মি, ইত্যা॑হ প্র॒জাপ॑তি-] 27
-ত্যা॑হ প্র॒জাপ॑তি॒-স্সর্বা॑ দে॒বতা॒-স্সর্বা᳚ভ্য এ॒বৈন॑-ন্দে॒বতা᳚ভ্যো জুহোত্যাজ্যগ্র॒হ-ঙ্গৃ॑হ্ণীযা॒-ত্তেজ॑স্কামস্য॒ তেজো॒ বা আজ্য॑-ন্তেজ॒স্ব্যে॑ব ভ॑বতি সোমগ্র॒হ-ঙ্গৃ॑হ্ণীযা-দ্ব্রহ্মবর্চ॒সকা॑মস্য ব্রহ্মবর্চ॒সং-বৈঁ সোমো᳚ ব্রহ্মবর্চ॒স্যে॑ব ভ॑বতি দধিগ্র॒হ-ঙ্গৃ॑হ্ণীযা-ত্প॒শুকা॑ম॒স্যোর্গ্বৈ দদ্ধ্যূর্-ক্প॒শব॑ ঊ॒র্জৈবাস্মা॒ ঊর্জ॑-ম্প॒শূনব॑ রুন্ধে ॥ 28 ॥
(উ॒প॒যা॒মগৃ॑হীতো - জুহোমি॒ - ত্রিচ॑ত্বারিগ্ংশচ্চ) (অ. 9)
ত্বে ক্রতু॒মপি॑ বৃঞ্জন্তি॒ বিশ্বে॒ দ্বির্যদে॒তে ত্রি-র্ভব॒ন্ত্যূমাঃ᳚ । স্বা॒দো-স্স্বাদী॑য-স্স্বা॒দুনা॑ সৃজা॒ সমত॑ ঊ॒ ষু মধু॒ মধু॑না॒-ঽভি যো॑ধি । উ॒প॒যা॒মগৃ॑হীতো-ঽসি প্র॒জাপ॑তযে ত্বা॒ জুষ্ট॑-ঙ্গৃহ্ণাম্যে॒ষ তে॒ যোনিঃ॑ প্র॒জাপ॑তযে ত্বা ॥ প্রা॒ণ॒গ্র॒হা-ন্গৃ॑হ্ণাত্যে॒তাব॒দ্বা অ॑স্তি॒ যাব॑দে॒তে গ্রহা॒-স্স্তোমা॒শ্ছন্দাগ্ং॑সি পৃ॒ষ্ঠানি॒ দিশো॒ যাব॑দে॒বাস্তি॒ ত- [যাব॑দে॒বাস্তি॒ তত্, অব॑ রুন্ধে] 29
-দব॑ রুন্ধে জ্যে॒ষ্ঠা বা এ॒তা-ন্ব্রা᳚হ্ম॒ণাঃ পু॒রা বিদাম॑ক্র॒-ন্তস্মা॒-ত্তেষা॒গ্ং॒ সর্বা॒ দিশো॒-ঽভিজি॑তা অভূব॒ন্॒. যস্যৈ॒ তে গৃ॒হ্যন্তে॒ জ্যৈষ্ঠ্য॑মে॒ব গ॑চ্ছত্য॒ভি দিশো॑ জযতি॒ পঞ্চ॑ গৃহ্যন্তে॒ পঞ্চ॒ দিশ॒-স্সর্বা᳚স্বে॒ব দি॒ক্ষ্-বৃ॑দ্ধ্নুবন্তি॒ নব॑নব গৃহ্যন্তে॒ নব॒ বৈ পুরু॑ষে প্রা॒ণাঃ প্রা॒ণানে॒ব যজ॑মানেষু দধতি প্রায॒ণীযে॑ চোদয॒নীযে॑ চ গৃহ্যন্তে প্রা॒ণা বৈ প্রা॑ণগ্র॒হাঃ [প্রা॒ণা বৈ প্রা॑ণগ্র॒হাঃ, প্রা॒ণৈরে॒ব] 30
প্রা॒ণৈরে॒ব প্র॒যন্তি॑ প্রা॒ণৈরুদ্য॑ন্তি দশ॒মে-ঽহ॑-ন্গৃহ্যন্তে প্রা॒ণা বৈ প্রা॑ণগ্র॒হাঃ প্রা॒ণেভ্যঃ॒ খলু॒ বা এ॒ত-ত্প্র॒জা য॑ন্তি॒ যদ্বা॑মদে॒ব্যং-যোঁনে॒শ্চ্যব॑তে দশ॒মে-ঽহ॑ন্. বামদে॒ব্যং-যোঁনে᳚শ্চ্যবতে॒ য-দ্দ॑শ॒মে-ঽহ॑-ন্গৃ॒হ্যন্তে᳚ প্রা॒ণেভ্য॑ এ॒ব ত-ত্প্র॒জা নয॑ন্তি । 31
(তত্ - প্রা॑ণগ্র॒হাঃ - স॒প্তবিগ্ং॑শচ্চ) (অ. 10)
প্র দে॒বন্দে॒ব্যা ধি॒যা ভর॑তা জা॒তবে॑দসম্ । হ॒ব্যা নো॑ বক্ষদানু॒ষক্ ॥ অ॒যমু॒ ষ্য প্রদে॑ব॒যুর্হোতা॑ য॒জ্ঞায॑ নীযতে । রথো॒ ন যোর॒ভীবৃ॑তো॒ ঘৃণী॑বান্ চেততি॒ ত্মনা᳚ ॥ অ॒যম॒গ্নিরু॑রুষ্যত্য॒মৃতা॑দিব॒ জন্ম॑নঃ । সহ॑সশ্চি॒-থ্সহী॑যা-ন্দে॒বো জী॒বাত॑বে কৃ॒তঃ ॥ ইডা॑যাস্ত্বা প॒দে ব॒য-ন্নাভা॑ পৃথি॒ব্যা অধি॑ । জাত॑বেদো॒ নি ধী॑ম॒হ্যগ্নে॑ হ॒ব্যায॒ বোঢ॑বে । 32
অগ্নে॒ বিশ্বে॑ভি-স্স্বনীক দে॒বৈরূর্ণা॑বন্ত-ম্প্রথ॒ম-স্সী॑দ॒ যোনি᳚ম্ । কু॒লা॒যিন॑-ঙ্ঘৃ॒তব॑ন্তগ্ং সবি॒ত্রে য॒জ্ঞ-ন্ন॑য॒ যজ॑মানায সা॒ধু ॥ সীদ॑ হোত॒-স্স্ব উ॑ লো॒কে চি॑কি॒ত্বান্থ্সা॒দযা॑ য॒জ্ঞগ্ং সু॑কৃ॒তস্য॒ যোনৌ᳚ । দে॒বা॒বীর্দে॒বান্. হ॒বিষা॑ যজা॒স্যগ্নে॑ বৃ॒হ-দ্যজ॑মানে॒ বযো॑ ধাঃ ॥ নি হোতা॑ হোতৃ॒ষদ॑নে॒ বিদা॑নস্ত্বে॒ষো দী॑দি॒বাগ্ং অ॑সদ-থ্সু॒দক্ষঃ॑ । অদ॑ব্ধব্রত-প্রমতি॒র্বসি॑ষ্ঠ-স্সহস্র-ম্ভ॒র-শ্শুচি॑জিহ্বো অ॒গ্নিঃ ॥ ত্ব-ন্দূ॒তস্ত্ব- [ত্ব-ন্দূ॒তস্ত্বম্, উ॒ নঃ॒ প॒র॒স্পাস্ত্বং-বঁস্য॒ আ] 33
-মু॑ নঃ পর॒স্পাস্ত্বং-বঁস্য॒ আ বৃ॑ষভ প্রণে॒তা । অগ্নে॑ তো॒কস্য॑ ন॒স্তনে॑ ত॒নূনা॒মপ্র॑যুচ্ছ॒-ন্দীদ্য॑দ্বোধি গো॒পাঃ ॥ অ॒ভি ত্বা॑ দেব সবিত॒রীশা॑নং॒-বাঁর্যা॑ণাম্ । সদা॑-ঽব-ন্ভা॒গমী॑মহে ॥ ম॒হী দ্যৌঃ পৃ॑থি॒বী চ॑ন ই॒মং-যঁ॒জ্ঞ-ম্মি॑মিক্ষতাম্ । পি॒পৃ॒তা-ন্নো॒ ভরী॑মভিঃ ॥ ত্বাম॑গ্নে॒ পুষ্ক॑রা॒দদ্ধ্যথ॑র্বা॒ নির॑মন্থত । মূ॒র্ধ্নো বিশ্ব॑স্য বা॒ঘতঃ॑ ॥ তমু॑- [তমু॑, ত্বা॒ দ॒দ্ধ্যঙ্ঙৃষিঃ॑] 34
-ত্বা দ॒দ্ধ্যঙ্ঙৃষিঃ॑ পু॒ত্র ঈ॑ধে॒ অথ॑র্বণঃ । বৃ॒ত্র॒হণ॑-ম্পুরন্দ॒রম্ ॥ তমু॑ ত্বা পা॒থ্যো বৃষা॒ সমী॑ধে দস্যু॒হন্ত॑মম্ । ধ॒ন॒-ঞ্জ॒যগ্ং রণে॑রণে ॥ উ॒ত ব্রু॑বন্তু জ॒ন্তব॒ উদ॒গ্নির্বৃ॑ত্র॒হা-ঽজ॑নি । ধ॒ন॒-ঞ্জ॒যো রণে॑রণে ॥ আ যগ্ং হস্তে॒ ন খা॒দিন॒গ্ং॒ শিশু॑-ঞ্জা॒ত-ন্ন বিভ্র॑তি । বি॒শাম॒গ্নিগ্গ্ স্ব॑দ্ধ্ব॒রম্ ॥ প্রদে॒ব-ন্দে॒ববী॑তযে॒ ভর॑তা বসু॒বিত্ত॑মম্ । আস্বে যোনৌ॒ নি ষী॑দতু ॥ আ [ ] 35
জা॒ত-ঞ্জা॒তবে॑দসি প্রি॒যগ্ং শি॑শী॒তা-ঽতি॑থিম্ । স্যো॒ন আ গৃ॒হপ॑তিম্ ॥ অ॒গ্নিনা॒-ঽগ্নি-স্সমি॑দ্ধ্যতে ক॒বির্গৃ॒হপ॑তি॒র্যুবা᳚ । হ॒ব্য॒বা-ড্জু॒হ্বা᳚স্যঃ ॥ ত্বগ্গ্ হ্য॑গ্নে অ॒গ্নিনা॒ বিপ্রো॒ বিপ্রে॑ণ॒ সন্থ্স॒তা । সখা॒ সখ্যা॑ সমি॒দ্ধ্যসে᳚ ॥ ত-ম্ম॑র্জযন্ত সু॒ক্রতু॑-ম্পুরো॒যাবা॑নমা॒জিষু॑ । স্বেষু॒ ক্ষযে॑ষু বা॒জিন᳚ম্ ॥ য॒জ্ঞেন॑ য॒জ্ঞম॑যজন্ত দে॒বাস্তানি॒ ধর্মা॑ণি প্রথ॒মান্যা॑সন্ন্ । তে হ॒ নাক॑-ম্মহি॒মানঃ॑ সচন্তে॒ যত্র॒ পূর্বে॑ সা॒দ্ধ্যা-স্সন্তি॑ দে॒বাঃ ॥ 36 ॥
(বোঢ॑বে- দূ॒তস্ত্বং - তমু॑ - সীদ॒ত্বা - যত্র॑ - চ॒ত্বারি॑ চ) (অ. 11)
(পূ॒র্ণ - র্ষ॑যো॒ - ঽগ্নিনা॒ - যে দে॒বাঃ - সূর্যো॑ মা॒ - সন্ত্বা॑ নহ্যামি - বষট্কা॒র-স্স খ॑দি॒র - উ॑পযা॒মগৃ॑হীতো-ঽসি॒ - যাং-বৈঁ - ত্বে ক্রতুং॒ - প্রদে॒ব - মেকা॑দশ )
(পূ॒র্ণা - স॑হ॒জান্ - তবা᳚-ঽগ্নে - প্রা॒ণৈরে॒ব - ষট্ত্রিগ্ং॑শত্)
(পূ॒র্ণা, সন্তি॑ দে॒বাঃ)
॥ হরিঃ॑ ওম্ ॥
(প্র॒জাপ॑তি॒ - যো॑ বা - অগ্নে॒ - বি বৈ - পূ॒র্ণা - পঞ্চ॑) (5)
॥ কৃষ্ণ যজুর্বেদীয তৈত্তিরীয সংহিতাযা-ন্তৃতীযকাণ্ডে পঞ্চমঃ প্রশ্ন-স্সমাপ্তঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe pañcamaḥ praśnaḥ - iṣṭiśeṣābhidhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
pū॒rṇā pa॒ścādu॒ta pū॒rṇā pu॒rastā॒du-nma̭ddhya॒taḥ pau᳚rṇamā॒sī ji̭gāya | tasyā᳚-nde॒vā adhi̭ saṃ॒va~sa̭nta utta॒me nāka̭ i॒ha mā̭dayantām || yattḙ de॒vā ada̭dhu rbhāga॒dheya॒mamā̭vāsye saṃ॒va~sa̭nto mahi॒tvā | sāno̭ ya॒jña-mpi̭pṛhi viśvavāre ra॒yi-nno̭ dhehi subhage su॒vīra᳚m ||ni॒veśa̭nī sa॒ṅgama̭nī॒ vasṷ̄nāṃ॒-vi~śvā̭ rū॒pāṇi॒ vasū᳚nyāve॒śaya̭ntī | sa॒ha॒sra॒po॒ṣagṃ su॒bhagā॒ rarā̭ṇā॒ sā na॒ āga॒n. varca̭sā [āga॒n. varca̭sā, saṃ॒vi~॒dā॒nā |] 1
saṃvi~dā॒nā || agnī̭ṣomau pratha॒mau vī॒ryḙṇa॒ vasū᳚-nru॒drānā̭di॒tyāni॒ha ji̭nvatam | mā॒ddhyagṃ hi pau᳚rṇamā॒sa-ñju॒ṣethā॒-mbrahma̭ṇā vṛ॒ddhau sṷkṛ॒tena̭ sā॒tāvathā॒-'smabhyagṃ̭ sa॒havī̭rāgṃ ra॒yi-nni ya̭cchatam || ā॒di॒tyāścā-'ṅgi̭rasaścā॒gnīnā-'da̭dhata॒ te da̭rśapūrṇamā॒sau praiphsa॒-nteṣā॒maṅgi̭rasā॒-nnirṷptagṃ ha॒virāsī॒dathā̭-''di॒tyā e॒tau homā̭vapaśya॒-ntāva̭juhavu॒stato॒ vai te da̭rśapūrṇamā॒sau [ ] 2
pūrva॒ ā 'la̭bhanta darśapūrṇamā॒sā-vā॒labha̭māna e॒tau homaṷ pu॒rastā᳚jjuhuyā-thsā॒kṣāde॒va da̭rśapūrṇamā॒sāvā la̭bhate brahmavā॒dino̭ vadanti॒ sa tvai da̭rśapūrṇamā॒sāvā la̭bheta॒ ya ḙnayoranu-lo॒mañca̭ pratilo॒mañca̭ vi॒dyāditya̭māvā॒syā̭yā ū॒rdhva-ntada̭nulo॒ma-mpau᳚rṇamā॒syai pra̭tī॒cīna॒-nta-tpra̭tilo॒maṃ-ya~-tpau᳚rṇamā॒sī-mpūrvā̭mā॒labhḙta pratilo॒mamḙnā॒vā la̭bhetā॒-muma̭pa॒kṣīya̭māṇa॒-manvapa̭- [-manvapa̭, kṣī॒ye॒ta॒ sā॒ra॒sva॒tau homaṷ] 3
-kṣīyeta sārasva॒tau homaṷ pu॒rastā᳚jjuhuyādamāvā॒syā̭ vai sara̭svatyanulo॒ma-me॒vainā॒vā la̭bhate॒ 'mumā॒pyāya̭māna॒manvā pyā̭yata āgnāvaiṣṇa॒va-mekā̭daśakapāla-mpu॒rastā॒nnirva̭pe॒-thsara̭svatyai ca॒rugṃ sara̭svate॒ dvāda̭śakapālaṃ॒-ya~dā᳚gne॒yo bhava̭tya॒gnirvai ya̭jñamu॒khaṃ-ya~̭jñamu॒khame॒vardhi̭-mpu॒rastā᳚-ddhatte॒ ya-dvai᳚ṣṇa॒vo bhava̭ti ya॒jño vai viṣṇṷrya॒jñame॒vā-''rabhya॒ prata̭nute॒ sara̭svatyai ca॒rurbha̭vati॒ sara̭svate॒ dvāda̭śakapālo-'māvā॒syā̭ vai sara̭svatī pū॒rṇamā̭sa॒-ssara̭svā॒-ntāve॒va sā॒kṣādā ra̭bhata ṛ॒ddhnotyā᳚bhyā॒-ndvāda̭śakapāla॒-ssara̭svate bhavati mithuna॒tvāya॒ prajā᳚tyai mithu॒nau gāvau॒ dakṣi̭ṇā॒ samṛ̭ddhyai || 4 ||
(varca̭sā॒ - vai te da̭rśapūrṇamā॒sā - vapa̭ - tanute॒ sara̭svatyai॒ - pañca̭vigṃśatiśca) (a. 1)
ṛṣa̭yo॒ vā indra̭-mpra॒tyakṣa॒-nnāpa̭śya॒-ntaṃ-va~si̭ṣṭhaḥ pra॒tyakṣa̭mapaśya॒-thso᳚-'bravī॒-dbrāhma̭ṇa-nte vakṣyāmi॒ yathā॒ tvatpṷrohitāḥ pra॒jāḥ pra̭jani॒ṣyante-'tha॒ meta̭rebhya॒ ṛṣi̭bhyo॒ mā pravo̭ca॒ iti॒ tasmā̭ e॒tānthstoma̭-bhāgānabravī॒-ttato॒ vasi̭ṣṭhapurohitāḥ pra॒jāḥ prājā̭yanta॒ tasmā᳚-dvāsi॒ṣṭho bra॒hmā kā॒ryaḥ̭ praiva jā̭yate ra॒śmira̭si॒ kṣayā̭ya tvā॒ kṣaya̭-ñji॒nve- [kṣaya̭-ñji॒nveti̭, ā॒ha॒ de॒vā vai] 5
-tyā̭ha de॒vā vai kṣayo̭ de॒vebhya̭ e॒va ya॒jña-mprā-''ha॒ preti̭rasi॒ dharmā̭ya tvā॒ dharma̭-ñji॒nvetyā̭ha manu॒ṣyā̭ vai dharmo̭ manu॒ṣye᳚bhya e॒va ya॒jña-mprā-''hānvi̭tirasi di॒ve tvā॒ diva̭-ñji॒nvetyā̭hai॒bhya e॒va lo॒kebhyo̭ ya॒jña-mprā-''ha̭viṣṭa॒mbho̭-'si॒ vṛṣṭyai᳚ tvā॒ vṛṣṭi̭-ñji॒nvetyā̭ha॒ vṛṣṭi̭me॒vā-'va̭- [vṛṣṭi̭me॒vā-'va̭, ru॒ndhe॒ pra॒vā-] 6
-rundhe pra॒vā-'sya̭nu॒vā-'sītyā̭ha mithuna॒tvāyo॒śiga̭si॒ vasṷbhyastvā॒ vasū᳚ñji॒nvetyā̭hā॒ṣṭau vasa̭va॒ ekā̭daśa ru॒drā dvāda̭śā-''di॒tyā e॒tāva̭nto॒ vai de॒vāstebhya̭ e॒va ya॒jña-mprā-''haujo̭-'si pi॒tṛbhya̭stvā pi॒tṝn ji॒nvetyā̭ha de॒vāne॒va pi॒tṝnanu॒ santa̭noti॒ tantṷrasi pra॒jābhya̭stvā pra॒jā ji॒nve- [pra॒jā ji̭nva, ityā̭ha pi॒tṝne॒va] 7
-tyā̭ha pi॒tṝne॒va pra॒jā anu॒ santa̭noti pṛtanā॒ṣāḍa̭si pa॒śubhya̭stvā pa॒śūñji॒nvetyā̭ha pra॒jā e॒va pa॒śūnanu॒ santa̭notire॒vada॒syo-ṣa̭dhībhya॒ stvauṣa̭dhī-rji॒nvetyā॒hauṣa̭dhīṣve॒va pa॒śū-nprati̭ṣṭhāpayatyabhi॒jida̭si yu॒ktagrā॒vendrā̭ya॒ tvendra̭-ñji॒nvetyā̭hā॒bhiji̭tyā॒ adhi̭patirasi prā॒ṇāya̭ tvā prā॒ṇa- [prā॒ṇam, ji॒nvetyā̭ha] 8
-ñji॒nvetyā̭ha pra॒jāsve॒va prā॒ṇā-nda̭dhāti tri॒vṛda̭si pra॒vṛda॒sītyā̭ha mithuna॒tvāya̭ sagṃro॒ho̭-'si nīro॒ho̭-'sītyā̭ha॒ prajā᳚tyai vasu॒ko̭-'si॒ veṣa̭śrirasi॒ vasya̭ṣṭira॒sītyā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai || 9 ||
(ji॒nvetya - va̭ - pra॒jā ji̭nva - prā॒ṇan - tri॒gṃ॒śacca̭) (a. 2)
a॒gninā̭ de॒vena॒ pṛta̭nā jayāmi gāya॒treṇa॒ chanda̭sā tri॒vṛtā॒ stomḙna rathanta॒reṇa॒ sāmnā̭ vaṣaṭkā॒reṇa॒ vajrḙṇa pūrva॒jā-nbhrātṛ̭vyā॒nadha̭rā-npādayā॒myavai̭nā-nbādhe॒ pratyḙnānnude॒-'smin kṣaye॒-'smi-nbhṷ̄milo॒ke yo᳚-'smā-ndveṣṭi॒ yañca̭ va॒ya-ndvi॒ṣmo viṣṇoḥ॒ krame॒ṇā-'tyḙnān krāmā॒mīndrḙṇa de॒vena॒ pṛta̭nā jayāmi॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda̭sā pañcada॒śena॒ stomḙna bṛha॒tā sāmnā̭ vaṣaṭkā॒reṇa॒ vajrḙṇa [vajrḙṇa, sa॒ha॒jān. viśvḙbhirde॒vebhiḥ॒ pṛta̭nā] 10
saha॒jān. viśvḙbhirde॒vebhiḥ॒ pṛta̭nā jayāmi॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā saptada॒śena॒ stomḙna vāmade॒vyena॒ sāmnā̭ vaṣaṭkā॒reṇa॒ vajrḙṇā para॒jānindrḙṇa sa॒yujo̭ va॒yagṃ sā̭sa॒hyāma̭ pṛtanya॒taḥ | ghnanto̭ vṛ॒trāṇya̭pra॒ti | yattḙ agne॒ teja॒stenā॒ha-ntḙja॒svī bhṷ̄yāsaṃ॒-ya~ttḙ agne॒ varca॒stenā॒haṃ-va~̭rca॒svī bhṷ̄yāsaṃ॒-ya~ttḙ agne॒ hara॒stenā॒hagṃ ha̭ra॒svī bhṷ̄yāsam || 11 ||
(bṛ॒ha॒tā sāmnā̭ vaṣaṭkā॒reṇa॒ vajrḙṇa॒ - ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 3)
ye de॒vā ya̭jña॒hano̭ yajña॒muṣaḥ̭ pṛthi॒vyāmaddhyāsa̭te | a॒gnirmā॒ tebhyo̭ rakṣatu॒ gacchḙma su॒kṛto̭ va॒yam || ā-'ga̭nma mitrāvaruṇā vareṇyā॒ rātrī̭ṇā-mbhā॒go yu॒vayo॒ryo asti̭ | nāka̭-ṅgṛhṇā॒nā-ssṷkṛ॒tasya̭ lo॒ke tṛ॒tīyḙ pṛ॒ṣṭhe adhi̭ roca॒ne di॒vaḥ || ye de॒vā ya̭jña॒hano̭ yajña॒muṣo॒-'ntari॒kṣe-'ddhyāsa̭te | vā॒yurmā॒ tebhyo̭ rakṣatu॒ gacchḙma su॒kṛto̭ va॒yam || yāste॒ rātrī᳚-ssavita- [rātrī᳚-ssavitaḥ, de॒va॒yānī̭ranta॒rā] 12
-rdeva॒yānī̭ranta॒rā dyāvā̭pṛthi॒vī vi॒yanti̭ | gṛ॒haiśca॒ sarvaiḥ᳚ pra॒jayā॒ nvagre॒ suvo॒ ruhā̭ṇāstaratā॒ rajāgṃ̭si || ye de॒vā ya̭jña॒hano̭ yajña॒muṣo̭ di॒vyaddhyāsa̭te | sūryo̭ mā॒ tebhyo̭ rakṣatu॒ gacchḙma su॒kṛto̭ va॒yam || yenendrā̭ya sa॒mabha̭raḥ॒ payāg̭syutta॒mena̭ ha॒viṣā̭ jātavedaḥ | tenā᳚-'gne॒ tvamu॒ta va̭rdhaye॒magṃ sa̭jā॒tānā॒g॒ śraiṣṭhya॒ ā dhe᳚hyenam || ya॒jña॒hano॒ vai de॒vā ya̭jña॒muṣa̭- [de॒vā ya̭jña॒muṣaḥ̭, sa॒nti॒ ta e॒ṣu] 13
-ssanti॒ ta e॒ṣu lo॒keṣvā̭sata ā॒dadā̭nā vimathnā॒nā yo dadā̭ti॒ yo yaja̭te॒ tasya̭ | ye de॒vā ya̭jña॒hanaḥ̭ pṛthi॒vyāmaddhyāsa̭te॒ ye a॒ntari̭kṣe॒ ye di॒vītyā̭he॒māne॒va lo॒kāgstī॒rtvā sagṛ̭ha॒-ssapa̭śu-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kame॒tyapa॒ vai somḙnejā॒nādde॒vatā᳚śca ya॒jñaśca̭ krāmantyāgne॒ya-mpañca̭kapālamudavasā॒nīya॒-nnirva̭peda॒gni-ssarvā̭ de॒vatāḥ॒ [de॒vatāḥ᳚, pāṅkto̭ ya॒jño] 14
pāṅkto̭ ya॒jño de॒vatā᳚ścai॒va ya॒jñañcāva̭ rundhegāya॒tro vā a॒gnirgā̭ya॒tra cha̭ndā॒sta-ñchanda̭sā॒ vya̭rdhayati॒ ya-tpañca̭kapāla-ṅka॒rotya॒ṣṭāka̭pālaḥ kā॒ryo᳚-'ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī gā̭ya॒tro᳚-'gni-rgā̭ya॒tra cha̭ndā॒-ssvenai॒vaina॒-ñchanda̭sā॒ sama̭rdhayati pa॒ṅktyaṷ yājyānuvā॒kyḙ bhavataḥ॒ pāṅkto̭ ya॒jñastenai॒va ya॒jñānnaiti̭ || 15 ||
(sa॒vi॒ta॒-rde॒vā ya̭jña॒muṣaḥ॒ - sarvā̭ de॒vatā॒ - strica̭tvārigṃśacca) (a. 4)
sūryo̭ mā de॒vo de॒vebhyaḥ̭ pātu vā॒yura॒ntari̭kṣā॒-dyaja̭māno॒-'gnirmā̭ pātu॒ cakṣṷṣaḥ | sakṣa॒ śūṣa॒ savi̭ta॒rviśva̭carṣaṇa e॒tebhiḥ̭ soma॒ nāma̭bhirvidhema te॒ tebhiḥ̭ soma॒ nāma̭bhirvidhema te || a॒ha-mpa॒rastā̭da॒-hama॒vastā̭da॒ha-ñjyoti̭ṣā॒ vi tamo̭ vavāra | yada॒ntari̭kṣa॒-ntadṷ me pi॒tā-'bhṷ̄da॒hagṃ sūrya̭mubha॒yato̭ dadarśā॒ha-mbhṷ̄yā samutta॒ma-ssa̭mā॒nānā॒- [samutta॒ma-ssa̭mā॒nānā᳚m, ā sa̭mu॒drā-] 16
-mā sa̭mu॒drā-dā-'ntari̭kṣāt-pra॒jāpa̭tiruda॒dhi-ñcyā̭vayā॒tīndraḥ॒ prasnaṷtu ma॒ruto̭ varṣaya॒ntūnna̭mbhaya pṛthi॒vī-mbhi॒ndhīda-ndi॒vya-nnabhaḥ̭ | u॒dro di॒vyasya̭ no de॒hīśā̭no॒ visṛ̭jā॒ dṛti᳚m || pa॒śavo॒ vā e॒te yadā̭di॒tya e॒ṣa ru॒dro yada॒gniroṣa̭dhīḥ॒ prāsyā॒gnāvā̭di॒tya-ñjṷhoti ru॒drāde॒va pa॒śūna॒ntarda̭dhā॒tyatho॒ oṣa̭dhīṣve॒va pa॒śū- [pa॒śūn, prati̭ṣṭhāpayati] 17
-nprati̭ṣṭhāpayati ka॒virya॒jñasya॒ vita̭noti॒ panthā॒-nnāka̭sya pṛ॒ṣṭhe adhi̭ roca॒ne di॒vaḥ | yena̭ ha॒vyaṃ-va~ha̭si॒ yāsi̭ dū॒ta i॒taḥ pracḙtā a॒muta॒-ssanī̭yān || yāste॒ viśvā᳚-ssa॒midha॒-ssantya̭gne॒yāḥ pṛ̭thi॒vyā-mba॒r॒hiṣi॒ sūrye॒ yāḥ | tāstḙ gaccha॒ntvāhṷti-ṅghṛ॒tasya̭ devāya॒te yaja̭mānāya॒ śarma̭ || ā॒śāsā̭na-ssu॒vīryagṃ̭ rā॒yaspoṣa॒gg॒ svaśvi̭yam | bṛha॒spati̭nā rā॒yā sva॒gākṛ̭to॒ mahyaṃ॒-ya~ja̭mānāya tiṣṭha || 18 ||
(sa॒mā॒nānā॒-moṣa̭dhīṣve॒va pa॒śūn - mahyaṃ॒-ya~ja̭mānā॒ - yaika̭ñca) (a. 5)
sa-ntvā̭ nahyāmi॒ paya̭sā ghṛ॒tena॒ sa-ntvā̭ nahyāmya॒pa oṣa̭dhībhiḥ | sa-ntvā̭ nahyāmi pra॒jayā॒-'hama॒dya sā dī᳚kṣi॒tā sa̭navo॒ vāja̭ma॒sme || praitu॒ brahma̭ṇa॒spatnī॒ vediṃ॒-va~rṇḙna sīdatu | athā॒hama̭nukā॒minī॒ sve lo॒ke vi॒śā i॒ha || su॒pra॒jasa̭stvā va॒yagṃ su॒patnī॒rupa̭ sedima | agnḙ sapatna॒dambha̭na॒mada̭bdhāso॒ adā᳚bhyam || i॒maṃ-vi~ṣyā̭mi॒ varṷṇasya॒ pāśaṃ॒- [pāśa᳚m, yamaba̭ddhnīta] 19
-~yamaba̭ddhnīta savi॒tā su॒ketaḥ̭ | dhā॒tuśca॒ yonaṷ sukṛ॒tasya̭ lo॒ke syo॒na-mmḙ sa॒ha patyā̭ karomi || prehyu॒dehyṛ॒tasya̭ vā॒mīranva॒gniste-'gra̭-nnaya॒tvadi̭ti॒rmaddhya̭-ndadatāgṃ ru॒drāva̭sṛṣṭā-'si yu॒vā nāma॒ mā mā̭ higṃsī॒rvasṷbhyo ru॒drebhya̭ ādi॒tyebhyo॒ viśve᳚bhyo vo de॒vebhyaḥ̭ pa॒nneja̭nīrgṛhṇāmi ya॒jñāya̭ vaḥ pa॒nneja̭nī-ssādayāmi॒ viśva̭sya te॒ viśvā̭vato॒ vṛṣṇi̭yāvata॒- [vṛṣṇi̭yāvataḥ, tavā᳚gne vā॒mīranṷ] 20
-stavā᳚gne vā॒mīranṷ sa॒dṛṃśi॒ viśvā॒ retāgṃ̭si dhiṣī॒yā-'ga̭-nde॒vān. ya॒jño ni de॒vīrde॒vebhyo̭ ya॒jñama̭śiṣanna॒smin-thsṷnva॒ti yaja̭māna ā॒śiṣa॒-ssvāhā̭kṛtā-ssamudre॒ṣṭhā ga̭ndha॒rvamāti̭ṣṭha॒tānṷ | vāta̭sya॒ patma̭nni॒ḍa ī̭ḍi॒tāḥ || 21 ||
(pāśaṃ॒ - ~vṛṣṇi̭yāvata - stri॒gṃ॒śacca̭) (a. 6)
va॒ṣa॒ṭkā॒ro vai gā̭yatri॒yai śiro᳚-'china॒-ttasyai॒ rasaḥ॒ parā̭-'pata॒-thsa pṛ̭thi॒vī-mprāvi̭śa॒thsa kha̭di॒ro̭-'bhava॒dyasya̭ khādi॒ra-ssru॒vo bhava̭ti॒ chanda̭sāme॒va rase॒nāva̭ dyati॒ sara̭sā a॒syā-''hṷtayo bhavanti tṛ॒tīya̭syāmi॒to di॒vi soma̭ āsī॒-tta-ṅgāya॒tryā-' ha̭ra॒-ttasya̭ pa॒rṇama̭cchidyata॒ ta-tpa॒rṇo̭-'bhava॒-tta-tpa॒rṇasya̭ parṇa॒tvaṃ-ya~sya̭ parṇa॒mayī̭ ju॒hū- [ju॒hūḥ, bhava̭ti sau॒myā] 22
-rbhava̭ti sau॒myā a॒syā-''hṷtayo bhavanti ju॒ṣante᳚-'sya de॒vā āhṷtīrde॒vā vai brahma̭nnavadanta॒ ta-tpa॒rṇa upā̭-'śṛṇo-thsu॒śravā॒ vai nāma॒ yasya̭ parṇa॒mayī̭ ju॒hūrbhava̭ti॒ na pā॒pagg ślokagṃ̭ śṛṇoti॒ brahma॒ vai pa॒rṇo viṇma॒ruto-'nnaṃ॒-vi~ṇmā̭ru॒to᳚-'śva॒ttho yasya̭ parṇa॒mayī̭ ju॒hūrbhava॒tyā-śva̭t-thyupa॒bhṛd- brahma̭ṇai॒vānna॒mava̭ ru॒ndhe-'tho॒ brahmai॒- [ru॒ndhe-'tho॒ brahma̭, e॒va vi॒śyaddhyṷ̄hati] 23
-va vi॒śyaddhyṷ̄hati rā॒ṣṭraṃ-vai~ pa॒rṇo viḍa̭śva॒ttho ya-tpa̭rṇa॒mayī̭ ju॒hūrbhava॒tyā-śva̭tthyupa॒bhṛ-drā॒ṣṭrame॒va vi॒śyaddhyṷ̄hati pra॒jāpa̭ti॒rvā a̭juho॒-thsā yatrā-''hṷtiḥ pra॒tyati̭ṣṭha॒-ttato॒ vika̭ṅkata॒ uda̭tiṣṭha॒-ttataḥ̭ pra॒jā a̭sṛjata॒ yasya॒ vaika̭ṅkatī dhru॒vā bhava̭ti॒ pratya॒vāsyā ''hṷtayastiṣṭha॒ntyatho॒ praiva jā̭yata e॒tadvai sru॒cāgṃ rū॒paṃ-ya~syai॒vagṃ rṷ̄pā॒-ssruco॒ bhava̭nti॒ sarvā᳚ṇye॒vainagṃ̭ rū॒pāṇi̭ paśū॒nāmupa̭tiṣṭhante॒ nāsyāpa̭-rūpamā॒tmañjā̭yate || 24 ||
(ju॒hū - ratho॒ brahma̭ - sru॒cāgṃ - sa॒ptada̭śa ca) (a. 7)
u॒pa॒yā॒magṛ̭hīto-'si pra॒jāpa̭taye tvā॒ jyoti̭ṣmate॒ jyoti̭ṣmanta-ṅgṛhṇāmi॒ dakṣā̭ya dakṣa॒vṛdhḙ rā॒ta-nde॒vebhyo᳚-'gni ji॒hvebhya̭stvartā॒yubhya॒ indra̭jyeṣṭhebhyo॒ varṷṇarājabhyo॒ vātā̭pibhyaḥ pa॒rjanyā᳚tmabhyo di॒ve tvā॒-'ntari̭kṣāya tvā pṛthi॒vyai tvā-'pe᳚ndra dviṣa॒to mano-'pa॒ jijyā̭sato ja॒hyapa॒ yo no̭-'rātī॒yati॒ ta-ñja̭hi prā॒ṇāya̭ tvā-'pā॒nāya̭ tvā vyā॒nāya̭ tvā sa॒te tvā-'sa̭te tvā॒-'dbhyastvauṣa̭dhībhyo॒ viśve᳚bhyastvā bhū॒tebhyo॒ yataḥ̭ pra॒jā akkhi̭drā॒ ajā̭yanta॒ tasmai᳚ tvā pra॒jāpa̭taye vibhū॒dāvaṃne॒ jyoti̭ṣmate॒ jyoti̭ṣmanta-ñjuhomi || 25 ||
(oṣa̭dhībhya॒ - ścatṷrdaśa ca) (a. 8)
yāṃ-vā~ a̭ddhva॒ryuśca॒ yaja̭mānaśca de॒vatā̭mantari॒tastasyā॒ ā vṛ̭ścyete prājāpa॒tya-nda̭dhigra॒ha-ṅgṛ̭hṇīyā-tpra॒jāpa̭ti॒-ssarvā̭ de॒vatā̭ de॒vatā᳚bhya e॒va nihnṷvāte jye॒ṣṭho vā e॒ṣa grahā̭ṇāṃ॒-ya~syai॒ṣa gṛ॒hyate॒ jyaiṣṭhya̭me॒va ga̭cchati॒ sarvā̭sāṃ॒-vā~ e॒tadde॒vatā̭nāgṃ rū॒paṃ-ya~de॒ṣa graho॒ yasyai॒ṣa gṛ॒hyate॒ sarvā᳚ṇye॒vainagṃ̭ rū॒pāṇi̭ paśū॒nāmupa̭tiṣṭhanta upayā॒magṛ̭hīto- [upayā॒magṛ̭hītaḥ, a॒si॒ pra॒jāpa̭taye] 26
-'si pra॒jāpa̭taye tvā॒ jyoti̭ṣmate॒ jyoti̭ṣmanta-ṅgṛhṇā॒mītyā̭ha॒ jyoti̭re॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkarotyagni-ji॒hvebhya̭stvartā॒yubhya॒ ityā̭hai॒tāva̭tī॒rvai de॒vatā॒stābhya̭ e॒vaina॒gṃ॒ sarvā᳚bhyo gṛhṇā॒tyape᳚ndra dviṣa॒to mana॒ ityā̭ha॒ bhrātṛ̭vyāpanuttyai prā॒ṇāya̭ tvā-'pā॒nāya॒ tvetyā̭ha prā॒ṇāne॒va yaja̭māne dadhāti॒ tasmai᳚ tvā pra॒jāpa̭taye vibhū॒dāvaṃne॒ jyoti̭ṣmate॒ jyoti̭ṣmanta-ñjuho॒mī- [jyoti̭ṣmanta-ñjuho॒mi, ityā̭ha pra॒jāpa̭ti-] 27
-tyā̭ha pra॒jāpa̭ti॒-ssarvā̭ de॒vatā॒-ssarvā᳚bhya e॒vaina̭-nde॒vatā᳚bhyo juhotyājyagra॒ha-ṅgṛ̭hṇīyā॒-tteja̭skāmasya॒ tejo॒ vā ājya̭-nteja॒svyḙva bha̭vati somagra॒ha-ṅgṛ̭hṇīyā-dbrahmavarca॒sakā̭masya brahmavarca॒saṃ-vai~ somo᳚ brahmavarca॒syḙva bha̭vati dadhigra॒ha-ṅgṛ̭hṇīyā-tpa॒śukā̭ma॒syorgvai daddhyūr-kpa॒śava̭ ū॒rjaivāsmā॒ ūrja̭-mpa॒śūnava̭ rundhe || 28 ||
(u॒pa॒yā॒magṛ̭hīto - juhomi॒ - trica̭tvārigṃśacca) (a. 9)
tve kratu॒mapi̭ vṛñjanti॒ viśve॒ dviryade॒te tri-rbhava॒ntyūmāḥ᳚ | svā॒do-ssvādī̭ya-ssvā॒dunā̭ sṛjā॒ samata̭ ū॒ ṣu madhu॒ madhṷnā॒-'bhi yo̭dhi | u॒pa॒yā॒magṛ̭hīto-'si pra॒jāpa̭taye tvā॒ juṣṭa̭-ṅgṛhṇāmye॒ṣa te॒ yoniḥ̭ pra॒jāpa̭taye tvā || prā॒ṇa॒gra॒hā-ngṛ̭hṇātye॒tāva॒dvā a̭sti॒ yāva̭de॒te grahā॒-sstomā॒śchandāgṃ̭si pṛ॒ṣṭhāni॒ diśo॒ yāva̭de॒vāsti॒ ta- [yāva̭de॒vāsti॒ tat, ava̭ rundhe] 29
-dava̭ rundhe jye॒ṣṭhā vā e॒tā-nbrā᳚hma॒ṇāḥ pu॒rā vidāma̭kra॒-ntasmā॒-tteṣā॒gṃ॒ sarvā॒ diśo॒-'bhiji̭tā abhūva॒n॒. yasyai॒ te gṛ॒hyante॒ jyaiṣṭhya̭me॒va ga̭cchatya॒bhi diśo̭ jayati॒ pañca̭ gṛhyante॒ pañca॒ diśa॒-ssarvā᳚sve॒va di॒kṣ-vṛ̭ddhnuvanti॒ nava̭nava gṛhyante॒ nava॒ vai purṷṣe prā॒ṇāḥ prā॒ṇāne॒va yaja̭māneṣu dadhati prāya॒ṇīyḙ codaya॒nīyḙ ca gṛhyante prā॒ṇā vai prā̭ṇagra॒hāḥ [prā॒ṇā vai prā̭ṇagra॒hāḥ, prā॒ṇaire॒va] 30
prā॒ṇaire॒va pra॒yanti̭ prā॒ṇairudya̭nti daśa॒me-'ha̭-ngṛhyante prā॒ṇā vai prā̭ṇagra॒hāḥ prā॒ṇebhyaḥ॒ khalu॒ vā e॒ta-tpra॒jā ya̭nti॒ yadvā̭made॒vyaṃ-yo~ne॒ścyava̭te daśa॒me-'ha̭n. vāmade॒vyaṃ-yo~ne᳚ścyavate॒ ya-dda̭śa॒me-'ha̭-ngṛ॒hyante᳚ prā॒ṇebhya̭ e॒va ta-tpra॒jā naya̭nti | 31
(tat - prā̭ṇagra॒hāḥ - sa॒ptavigṃ̭śacca) (a. 10)
pra de॒vande॒vyā dhi॒yā bhara̭tā jā॒tavḙdasam | ha॒vyā no̭ vakṣadānu॒ṣak || a॒yamu॒ ṣya pradḙva॒yurhotā̭ ya॒jñāya̭ nīyate | ratho॒ na yora॒bhīvṛ̭to॒ ghṛṇī̭vān cetati॒ tmanā᳚ || a॒yama॒gnirṷruṣyatya॒mṛtā̭diva॒ janma̭naḥ | saha̭saści॒-thsahī̭yā-nde॒vo jī॒vāta̭ve kṛ॒taḥ || iḍā̭yāstvā pa॒de va॒ya-nnābhā̭ pṛthi॒vyā adhi̭ | jāta̭vedo॒ ni dhī̭ma॒hyagnḙ ha॒vyāya॒ voḍha̭ve | 32
agne॒ viśvḙbhi-ssvanīka de॒vairūrṇā̭vanta-mpratha॒ma-ssī̭da॒ yoni᳚m | ku॒lā॒yina̭-ṅghṛ॒tava̭ntagṃ savi॒tre ya॒jña-nna̭ya॒ yaja̭mānāya sā॒dhu || sīda̭ hota॒-ssva ṷ lo॒ke ci̭ki॒tvānthsā॒dayā̭ ya॒jñagṃ sṷkṛ॒tasya॒ yonau᳚ | de॒vā॒vīrde॒vān. ha॒viṣā̭ yajā॒syagnḙ bṛ॒ha-dyaja̭māne॒ vayo̭ dhāḥ || ni hotā̭ hotṛ॒ṣada̭ne॒ vidā̭nastve॒ṣo dī̭di॒vāgṃ a̭sada-thsu॒dakṣaḥ̭ | ada̭bdhavrata-pramati॒rvasi̭ṣṭha-ssahasra-mbha॒ra-śśuci̭jihvo a॒gniḥ || tva-ndū॒tastva- [tva-ndū॒tastvam, u॒ naḥ॒ pa॒ra॒spāstvaṃ-va~sya॒ ā] 33
-mṷ naḥ para॒spāstvaṃ-va~sya॒ ā vṛ̭ṣabha praṇe॒tā | agnḙ to॒kasya̭ na॒stanḙ ta॒nūnā॒mapra̭yuccha॒-ndīdya̭dbodhi go॒pāḥ || a॒bhi tvā̭ deva savita॒rīśā̭naṃ॒-vā~ryā̭ṇām | sadā̭-'va-nbhā॒gamī̭mahe || ma॒hī dyauḥ pṛ̭thi॒vī ca̭na i॒maṃ-ya~॒jña-mmi̭mikṣatām | pi॒pṛ॒tā-nno॒ bharī̭mabhiḥ || tvāma̭gne॒ puṣka̭rā॒daddhyatha̭rvā॒ nira̭manthata | mū॒rdhno viśva̭sya vā॒ghataḥ̭ || tamṷ- [tamṷ, tvā॒ da॒ddhyaṅṅṛṣiḥ̭] 34
-tvā da॒ddhyaṅṅṛṣiḥ̭ pu॒tra ī̭dhe॒ atha̭rvaṇaḥ | vṛ॒tra॒haṇa̭-mpuranda॒ram || tamṷ tvā pā॒thyo vṛṣā॒ samī̭dhe dasyu॒hanta̭mam | dha॒na॒-ñja॒yagṃ raṇḙraṇe || u॒ta brṷvantu ja॒ntava॒ uda॒gnirvṛ̭tra॒hā-'ja̭ni | dha॒na॒-ñja॒yo raṇḙraṇe || ā yagṃ haste॒ na khā॒dina॒gṃ॒ śiśṷ-ñjā॒ta-nna bibhra̭ti | vi॒śāma॒gnigg sva̭ddhva॒ram || prade॒va-nde॒vavī̭taye॒ bhara̭tā vasu॒vitta̭mam | āsve yonau॒ ni ṣī̭datu || ā [ ] 35
jā॒ta-ñjā॒tavḙdasi pri॒yagṃ śi̭śī॒tā-'ti̭thim | syo॒na ā gṛ॒hapa̭tim || a॒gninā॒-'gni-ssami̭ddhyate ka॒virgṛ॒hapa̭ti॒ryuvā᳚ | ha॒vya॒vā-ḍju॒hvā᳚syaḥ || tvagg hya̭gne a॒gninā॒ vipro॒ viprḙṇa॒ santhsa॒tā | sakhā॒ sakhyā̭ sami॒ddhyase᳚ || ta-mma̭rjayanta su॒kratṷ-mpuro॒yāvā̭namā॒jiṣṷ | sveṣu॒ kṣayḙṣu vā॒jina᳚m || ya॒jñena̭ ya॒jñama̭yajanta de॒vāstāni॒ dharmā̭ṇi pratha॒mānyā̭sann | te ha॒ nāka̭-mmahi॒mānaḥ̭ sacante॒ yatra॒ pūrvḙ sā॒ddhyā-ssanti̭ de॒vāḥ || 36 ||
(voḍha̭ve- dū॒tastvaṃ - tamṷ - sīda॒tvā - yatra̭ - ca॒tvāri̭ ca) (a. 11)
(pū॒rṇa - rṣa̭yo॒ - 'gninā॒ - ye de॒vāḥ - sūryo̭ mā॒ - santvā̭ nahyāmi - vaṣaṭkā॒ra-ssa kha̭di॒ra - ṷpayā॒magṛ̭hīto-'si॒ - yāṃ-vai~ - tve kratuṃ॒ - prade॒va - mekā̭daśa )
(pū॒rṇā - sa̭ha॒jān - tavā᳚-'gne - prā॒ṇaire॒va - ṣaṭtrigṃ̭śat)
(pū॒rṇā, santi̭ de॒vāḥ)
|| hariḥ̭ om ||
(pra॒jāpa̭ti॒ - yo̭ vā - agne॒ - vi vai - pū॒rṇā - pañca̭) (5)
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe pañcamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्तृतीयकाण्डे पञ्चमः प्रश्नः - इष्टिशेषाभिधानं
ओ-न्नमः परमात्मने, श्री महागणपतये नमः,
श्री गुरुभ्यो नमः । ह॒रिः॒ ओम् ॥
पू॒र्णा प॒श्चादु॒त पू॒र्णा पु॒रस्ता॒दु-न्म॑द्ध्य॒तः पौ᳚र्णमा॒सी जि॑गाय । तस्या᳚-न्दे॒वा अधि॑ सं॒वँस॑न्त उत्त॒मे नाक॑ इ॒ह मा॑दयन्ताम् ॥ यत्ते॑ दे॒वा अद॑धु र्भाग॒धेय॒ममा॑वास्ये सं॒वँस॑न्तो महि॒त्वा । सानो॑ य॒ज्ञ-म्पि॑पृहि विश्ववारे र॒यि-न्नो॑ धेहि सुभगे सु॒वीर᳚म् ॥नि॒वेश॑नी स॒ङ्गम॑नी॒ वसू॑नां॒-विँश्वा॑ रू॒पाणि॒ वसू᳚न्यावे॒शय॑न्ती । स॒ह॒स्र॒पो॒षग्ं सु॒भगा॒ ररा॑णा॒ सा न॒ आग॒न्. वर्च॑सा [आग॒न्. वर्च॑सा, सं॒विँ॒दा॒ना ।] 1
संविँदा॒ना ॥ अग्नी॑षोमौ प्रथ॒मौ वी॒र्ये॑ण॒ वसू᳚-न्रु॒द्राना॑दि॒त्यानि॒ह जि॑न्वतम् । मा॒द्ध्यग्ं हि पौ᳚र्णमा॒स-ञ्जु॒षेथा॒-म्ब्रह्म॑णा वृ॒द्धौ सु॑कृ॒तेन॑ सा॒तावथा॒-ऽस्मभ्यग्ं॑ स॒हवी॑राग्ं र॒यि-न्नि य॑च्छतम् ॥ आ॒दि॒त्याश्चा-ऽङ्गि॑रसश्चा॒ग्नीना-ऽद॑धत॒ ते द॑र्शपूर्णमा॒सौ प्रैफ्स॒-न्तेषा॒मङ्गि॑रसा॒-न्निरु॑प्तग्ं ह॒विरासी॒दथा॑-ऽऽदि॒त्या ए॒तौ होमा॑वपश्य॒-न्ताव॑जुहवु॒स्ततो॒ वै ते द॑र्शपूर्णमा॒सौ [ ] 2
पूर्व॒ आ ऽल॑भन्त दर्शपूर्णमा॒सा-वा॒लभ॑मान ए॒तौ होमौ॑ पु॒रस्ता᳚ज्जुहुया-थ्सा॒क्षादे॒व द॑र्शपूर्णमा॒सावा ल॑भते ब्रह्मवा॒दिनो॑ वदन्ति॒ स त्वै द॑र्शपूर्णमा॒सावा ल॑भेत॒ य ए॑नयोरनु-लो॒मञ्च॑ प्रतिलो॒मञ्च॑ वि॒द्यादित्य॑मावा॒स्या॑या ऊ॒र्ध्व-न्तद॑नुलो॒म-म्पौ᳚र्णमा॒स्यै प्र॑ती॒चीन॒-न्त-त्प्र॑तिलो॒मं-यँ-त्पौ᳚र्णमा॒सी-म्पूर्वा॑मा॒लभे॑त प्रतिलो॒ममे॑ना॒वा ल॑भेता॒-मुम॑प॒क्षीय॑माण॒-मन्वप॑- [-मन्वप॑, क्षी॒ये॒त॒ सा॒र॒स्व॒तौ होमौ॑] 3
-क्षीयेत सारस्व॒तौ होमौ॑ पु॒रस्ता᳚ज्जुहुयादमावा॒स्या॑ वै सर॑स्वत्यनुलो॒म-मे॒वैना॒वा ल॑भते॒ ऽमुमा॒प्याय॑मान॒मन्वा प्या॑यत आग्नावैष्ण॒व-मेका॑दशकपाल-म्पु॒रस्ता॒न्निर्व॑पे॒-थ्सर॑स्वत्यै च॒रुग्ं सर॑स्वते॒ द्वाद॑शकपालं॒-यँदा᳚ग्ने॒यो भव॑त्य॒ग्निर्वै य॑ज्ञमु॒खं-यँ॑ज्ञमु॒खमे॒वर्धि॑-म्पु॒रस्ता᳚-द्धत्ते॒ य-द्वै᳚ष्ण॒वो भव॑ति य॒ज्ञो वै विष्णु॑र्य॒ज्ञमे॒वा-ऽऽरभ्य॒ प्रत॑नुते॒ सर॑स्वत्यै च॒रुर्भ॑वति॒ सर॑स्वते॒ द्वाद॑शकपालो-ऽमावा॒स्या॑ वै सर॑स्वती पू॒र्णमा॑स॒-स्सर॑स्वा॒-न्तावे॒व सा॒क्षादा र॑भत ऋ॒द्ध्नोत्या᳚भ्या॒-न्द्वाद॑शकपाल॒-स्सर॑स्वते भवति मिथुन॒त्वाय॒ प्रजा᳚त्यै मिथु॒नौ गावौ॒ दक्षि॑णा॒ समृ॑द्ध्यै ॥ 4 ॥
(वर्च॑सा॒ - वै ते द॑र्शपूर्णमा॒सा - वप॑ - तनुते॒ सर॑स्वत्यै॒ - पञ्च॑विग्ंशतिश्च) (अ. 1)
ऋष॑यो॒ वा इन्द्र॑-म्प्र॒त्यक्ष॒-न्नाप॑श्य॒-न्तं-वँसि॑ष्ठः प्र॒त्यक्ष॑मपश्य॒-थ्सो᳚-ऽब्रवी॒-द्ब्राह्म॑ण-न्ते वक्ष्यामि॒ यथा॒ त्वत्पु॑रोहिताः प्र॒जाः प्र॑जनि॒ष्यन्ते-ऽथ॒ मेत॑रेभ्य॒ ऋषि॑भ्यो॒ मा प्रवो॑च॒ इति॒ तस्मा॑ ए॒तान्थ्स्तोम॑-भागानब्रवी॒-त्ततो॒ वसि॑ष्ठपुरोहिताः प्र॒जाः प्राजा॑यन्त॒ तस्मा᳚-द्वासि॒ष्ठो ब्र॒ह्मा का॒र्यः॑ प्रैव जा॑यते र॒श्मिर॑सि॒ क्षया॑य त्वा॒ क्षय॑-ञ्जि॒न्वे- [क्षय॑-ञ्जि॒न्वेति॑, आ॒ह॒ दे॒वा वै] 5
-त्या॑ह दे॒वा वै क्षयो॑ दे॒वेभ्य॑ ए॒व य॒ज्ञ-म्प्रा-ऽऽह॒ प्रेति॑रसि॒ धर्मा॑य त्वा॒ धर्म॑-ञ्जि॒न्वेत्या॑ह मनु॒ष्या॑ वै धर्मो॑ मनु॒ष्ये᳚भ्य ए॒व य॒ज्ञ-म्प्रा-ऽऽहान्वि॑तिरसि दि॒वे त्वा॒ दिव॑-ञ्जि॒न्वेत्या॑है॒भ्य ए॒व लो॒केभ्यो॑ य॒ज्ञ-म्प्रा-ऽऽह॑विष्ट॒म्भो॑-ऽसि॒ वृष्ट्यै᳚ त्वा॒ वृष्टि॑-ञ्जि॒न्वेत्या॑ह॒ वृष्टि॑मे॒वा-ऽव॑- [वृष्टि॑मे॒वा-ऽव॑, रु॒न्धे॒ प्र॒वा-] 6
-रुन्धे प्र॒वा-ऽस्य॑नु॒वा-ऽसीत्या॑ह मिथुन॒त्वायो॒शिग॑सि॒ वसु॑भ्यस्त्वा॒ वसू᳚ञ्जि॒न्वेत्या॑हा॒ष्टौ वस॑व॒ एका॑दश रु॒द्रा द्वाद॑शा-ऽऽदि॒त्या ए॒ताव॑न्तो॒ वै दे॒वास्तेभ्य॑ ए॒व य॒ज्ञ-म्प्रा-ऽऽहौजो॑-ऽसि पि॒तृभ्य॑स्त्वा पि॒तॄन् जि॒न्वेत्या॑ह दे॒वाने॒व पि॒तॄननु॒ सन्त॑नोति॒ तन्तु॑रसि प्र॒जाभ्य॑स्त्वा प्र॒जा जि॒न्वे- [प्र॒जा जि॑न्व, इत्या॑ह पि॒तॄने॒व] 7
-त्या॑ह पि॒तॄने॒व प्र॒जा अनु॒ सन्त॑नोति पृतना॒षाड॑सि प॒शुभ्य॑स्त्वा प॒शूञ्जि॒न्वेत्या॑ह प्र॒जा ए॒व प॒शूननु॒ सन्त॑नोतिरे॒वद॒स्यो-ष॑धीभ्य॒ स्त्वौष॑धी-र्जि॒न्वेत्या॒हौष॑धीष्वे॒व प॒शू-न्प्रति॑ष्ठापयत्यभि॒जिद॑सि यु॒क्तग्रा॒वेन्द्रा॑य॒ त्वेन्द्र॑-ञ्जि॒न्वेत्या॑हा॒भिजि॑त्या॒ अधि॑पतिरसि प्रा॒णाय॑ त्वा प्रा॒ण- [प्रा॒णम्, जि॒न्वेत्या॑ह] 8
-ञ्जि॒न्वेत्या॑ह प्र॒जास्वे॒व प्रा॒णा-न्द॑धाति त्रि॒वृद॑सि प्र॒वृद॒सीत्या॑ह मिथुन॒त्वाय॑ सग्ंरो॒हो॑-ऽसि नीरो॒हो॑-ऽसीत्या॑ह॒ प्रजा᳚त्यै वसु॒को॑-ऽसि॒ वेष॑श्रिरसि॒ वस्य॑ष्टिर॒सीत्या॑ह॒ प्रति॑ष्ठित्यै ॥ 9 ॥
(जि॒न्वेत्य - व॑ - प्र॒जा जि॑न्व - प्रा॒णन् - त्रि॒ग्ं॒शच्च॑) (अ. 2)
अ॒ग्निना॑ दे॒वेन॒ पृत॑ना जयामि गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा त्रि॒वृता॒ स्तोमे॑न रथन्त॒रेण॒ साम्ना॑ वषट्का॒रेण॒ वज्रे॑ण पूर्व॒जा-न्भ्रातृ॑व्या॒नध॑रा-न्पादया॒म्यवै॑ना-न्बाधे॒ प्रत्ये॑नान्नुदे॒-ऽस्मिन् क्षये॒-ऽस्मि-न्भू॑मिलो॒के यो᳚-ऽस्मा-न्द्वेष्टि॒ यञ्च॑ व॒य-न्द्वि॒ष्मो विष्णोः॒ क्रमे॒णा-ऽत्ये॑नान् क्रामा॒मीन्द्रे॑ण दे॒वेन॒ पृत॑ना जयामि॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा पञ्चद॒शेन॒ स्तोमे॑न बृह॒ता साम्ना॑ वषट्का॒रेण॒ वज्रे॑ण [वज्रे॑ण, स॒ह॒जान्. विश्वे॑भिर्दे॒वेभिः॒ पृत॑ना] 10
सह॒जान्. विश्वे॑भिर्दे॒वेभिः॒ पृत॑ना जयामि॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा सप्तद॒शेन॒ स्तोमे॑न वामदे॒व्येन॒ साम्ना॑ वषट्का॒रेण॒ वज्रे॑णा पर॒जानिन्द्रे॑ण स॒युजो॑ व॒यग्ं सा॑स॒ह्याम॑ पृतन्य॒तः । घ्नन्तो॑ वृ॒त्राण्य॑प्र॒ति । यत्ते॑ अग्ने॒ तेज॒स्तेना॒ह-न्ते॑ज॒स्वी भू॑यासं॒-यँत्ते॑ अग्ने॒ वर्च॒स्तेना॒हं-वँ॑र्च॒स्वी भू॑यासं॒-यँत्ते॑ अग्ने॒ हर॒स्तेना॒हग्ं ह॑र॒स्वी भू॑यासम् ॥ 11 ॥
(बृ॒ह॒ता साम्ना॑ वषट्का॒रेण॒ वज्रे॑ण॒ - षट्च॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 3)
ये दे॒वा य॑ज्ञ॒हनो॑ यज्ञ॒मुषः॑ पृथि॒व्यामद्ध्यास॑ते । अ॒ग्निर्मा॒ तेभ्यो॑ रक्षतु॒ गच्छे॑म सु॒कृतो॑ व॒यम् ॥ आ-ऽग॑न्म मित्रावरुणा वरेण्या॒ रात्री॑णा-म्भा॒गो यु॒वयो॒र्यो अस्ति॑ । नाक॑-ङ्गृह्णा॒ना-स्सु॑कृ॒तस्य॑ लो॒के तृ॒तीये॑ पृ॒ष्ठे अधि॑ रोच॒ने दि॒वः ॥ ये दे॒वा य॑ज्ञ॒हनो॑ यज्ञ॒मुषो॒-ऽन्तरि॒क्षे-ऽद्ध्यास॑ते । वा॒युर्मा॒ तेभ्यो॑ रक्षतु॒ गच्छे॑म सु॒कृतो॑ व॒यम् ॥ यास्ते॒ रात्री᳚-स्सवित- [रात्री᳚-स्सवितः, दे॒व॒यानी॑रन्त॒रा] 12
-र्देव॒यानी॑रन्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी वि॒यन्ति॑ । गृ॒हैश्च॒ सर्वैः᳚ प्र॒जया॒ न्वग्रे॒ सुवो॒ रुहा॑णास्तरता॒ रजाग्ं॑सि ॥ ये दे॒वा य॑ज्ञ॒हनो॑ यज्ञ॒मुषो॑ दि॒व्यद्ध्यास॑ते । सूर्यो॑ मा॒ तेभ्यो॑ रक्षतु॒ गच्छे॑म सु॒कृतो॑ व॒यम् ॥ येनेन्द्रा॑य स॒मभ॑रः॒ पयाग्॑स्युत्त॒मेन॑ ह॒विषा॑ जातवेदः । तेना᳚-ऽग्ने॒ त्वमु॒त व॑र्धये॒मग्ं स॑जा॒ताना॒ग्॒ श्रैष्ठ्य॒ आ धे᳚ह्येनम् ॥ य॒ज्ञ॒हनो॒ वै दे॒वा य॑ज्ञ॒मुष॑- [दे॒वा य॑ज्ञ॒मुषः॑, स॒न्ति॒ त ए॒षु] 13
-स्सन्ति॒ त ए॒षु लो॒केष्वा॑सत आ॒ददा॑ना विमथ्ना॒ना यो ददा॑ति॒ यो यज॑ते॒ तस्य॑ । ये दे॒वा य॑ज्ञ॒हनः॑ पृथि॒व्यामद्ध्यास॑ते॒ ये अ॒न्तरि॑क्षे॒ ये दि॒वीत्या॑हे॒माने॒व लो॒काग्स्ती॒र्त्वा सगृ॑ह॒-स्सप॑शु-स्सुव॒र्गं-लोँ॒कमे॒त्यप॒ वै सोमे॑नेजा॒नाद्दे॒वता᳚श्च य॒ज्ञश्च॑ क्रामन्त्याग्ने॒य-म्पञ्च॑कपालमुदवसा॒नीय॒-न्निर्व॑पेद॒ग्नि-स्सर्वा॑ दे॒वताः॒ [दे॒वताः᳚, पाङ्क्तो॑ य॒ज्ञो] 14
पाङ्क्तो॑ य॒ज्ञो दे॒वता᳚श्चै॒व य॒ज्ञञ्चाव॑ रुन्धेगाय॒त्रो वा अ॒ग्निर्गा॑य॒त्र छ॑न्दा॒स्त-ञ्छन्द॑सा॒ व्य॑र्धयति॒ य-त्पञ्च॑कपाल-ङ्क॒रोत्य॒ष्टाक॑पालः का॒र्यो᳚-ऽष्टाक्ष॑रा गाय॒त्री गा॑य॒त्रो᳚-ऽग्नि-र्गा॑य॒त्र छ॑न्दा॒-स्स्वेनै॒वैन॒-ञ्छन्द॑सा॒ सम॑र्धयति प॒ङ्क्त्यौ॑ याज्यानुवा॒क्ये॑ भवतः॒ पाङ्क्तो॑ य॒ज्ञस्तेनै॒व य॒ज्ञान्नैति॑ ॥ 15 ॥
(स॒वि॒त॒-र्दे॒वा य॑ज्ञ॒मुषः॒ - सर्वा॑ दे॒वता॒ - स्त्रिच॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 4)
सूर्यो॑ मा दे॒वो दे॒वेभ्यः॑ पातु वा॒युर॒न्तरि॑क्षा॒-द्यज॑मानो॒-ऽग्निर्मा॑ पातु॒ चक्षु॑षः । सक्ष॒ शूष॒ सवि॑त॒र्विश्व॑चर्षण ए॒तेभिः॑ सोम॒ नाम॑भिर्विधेम ते॒ तेभिः॑ सोम॒ नाम॑भिर्विधेम ते ॥ अ॒ह-म्प॒रस्ता॑द॒-हम॒वस्ता॑द॒ह-ञ्ज्योति॑षा॒ वि तमो॑ ववार । यद॒न्तरि॑क्ष॒-न्तदु॑ मे पि॒ता-ऽभू॑द॒हग्ं सूर्य॑मुभ॒यतो॑ ददर्शा॒ह-म्भू॑या समुत्त॒म-स्स॑मा॒नाना॒- [समुत्त॒म-स्स॑मा॒नाना᳚म्, आ स॑मु॒द्रा-] 16
-मा स॑मु॒द्रा-दा-ऽन्तरि॑क्षात्-प्र॒जाप॑तिरुद॒धि-ञ्च्या॑वया॒तीन्द्रः॒ प्रस्नौ॑तु म॒रुतो॑ वर्षय॒न्तून्न॑म्भय पृथि॒वी-म्भि॒न्धीद-न्दि॒व्य-न्नभः॑ । उ॒द्रो दि॒व्यस्य॑ नो दे॒हीशा॑नो॒ विसृ॑जा॒ दृति᳚म् ॥ प॒शवो॒ वा ए॒ते यदा॑दि॒त्य ए॒ष रु॒द्रो यद॒ग्निरोष॑धीः॒ प्रास्या॒ग्नावा॑दि॒त्य-ञ्जु॑होति रु॒द्रादे॒व प॒शून॒न्तर्द॑धा॒त्यथो॒ ओष॑धीष्वे॒व प॒शू- [प॒शून्, प्रति॑ष्ठापयति] 17
-न्प्रति॑ष्ठापयति क॒विर्य॒ज्ञस्य॒ वित॑नोति॒ पन्था॒-न्नाक॑स्य पृ॒ष्ठे अधि॑ रोच॒ने दि॒वः । येन॑ ह॒व्यं-वँह॑सि॒ यासि॑ दू॒त इ॒तः प्रचे॑ता अ॒मुत॒-स्सनी॑यान् ॥ यास्ते॒ विश्वा᳚-स्स॒मिध॒-स्सन्त्य॑ग्ने॒याः पृ॑थि॒व्या-म्ब॒र्॒हिषि॒ सूर्ये॒ याः । तास्ते॑ गच्छ॒न्त्वाहु॑ति-ङ्घृ॒तस्य॑ देवाय॒ते यज॑मानाय॒ शर्म॑ ॥ आ॒शासा॑न-स्सु॒वीर्यग्ं॑ रा॒यस्पोष॒ग्ग्॒ स्वश्वि॑यम् । बृह॒स्पति॑ना रा॒या स्व॒गाकृ॑तो॒ मह्यं॒-यँज॑मानाय तिष्ठ ॥ 18 ॥
(स॒मा॒नाना॒-मोष॑धीष्वे॒व प॒शून् - मह्यं॒-यँज॑माना॒ - यैक॑ञ्च) (अ. 5)
स-न्त्वा॑ नह्यामि॒ पय॑सा घृ॒तेन॒ स-न्त्वा॑ नह्याम्य॒प ओष॑धीभिः । स-न्त्वा॑ नह्यामि प्र॒जया॒-ऽहम॒द्य सा दी᳚क्षि॒ता स॑नवो॒ वाज॑म॒स्मे ॥ प्रैतु॒ ब्रह्म॑ण॒स्पत्नी॒ वेदिं॒-वँर्णे॑न सीदतु । अथा॒हम॑नुका॒मिनी॒ स्वे लो॒के वि॒शा इ॒ह ॥ सु॒प्र॒जस॑स्त्वा व॒यग्ं सु॒पत्नी॒रुप॑ सेदिम । अग्ने॑ सपत्न॒दम्भ॑न॒मद॑ब्धासो॒ अदा᳚भ्यम् ॥ इ॒मं-विँष्या॑मि॒ वरु॑णस्य॒ पाशं॒- [पाश᳚म्, यमब॑द्ध्नीत] 19
-ँयमब॑द्ध्नीत सवि॒ता सु॒केतः॑ । धा॒तुश्च॒ योनौ॑ सुकृ॒तस्य॑ लो॒के स्यो॒न-म्मे॑ स॒ह पत्या॑ करोमि ॥ प्रेह्यु॒देह्यृ॒तस्य॑ वा॒मीरन्व॒ग्निस्ते-ऽग्र॑-न्नय॒त्वदि॑ति॒र्मद्ध्य॑-न्ददताग्ं रु॒द्राव॑सृष्टा-ऽसि यु॒वा नाम॒ मा मा॑ हिग्ंसी॒र्वसु॑भ्यो रु॒द्रेभ्य॑ आदि॒त्येभ्यो॒ विश्वे᳚भ्यो वो दे॒वेभ्यः॑ प॒न्नेज॑नीर्गृह्णामि य॒ज्ञाय॑ वः प॒न्नेज॑नी-स्सादयामि॒ विश्व॑स्य ते॒ विश्वा॑वतो॒ वृष्णि॑यावत॒- [वृष्णि॑यावतः, तवा᳚ग्ने वा॒मीरनु॑] 20
-स्तवा᳚ग्ने वा॒मीरनु॑ स॒दृंशि॒ विश्वा॒ रेताग्ं॑सि धिषी॒या-ऽग॑-न्दे॒वान्. य॒ज्ञो नि दे॒वीर्दे॒वेभ्यो॑ य॒ज्ञम॑शिषन्न॒स्मिन्-थ्सु॑न्व॒ति यज॑मान आ॒शिष॒-स्स्वाहा॑कृता-स्समुद्रे॒ष्ठा ग॑न्ध॒र्वमाति॑ष्ठ॒तानु॑ । वात॑स्य॒ पत्म॑न्नि॒ड ई॑डि॒ताः ॥ 21 ॥
(पाशं॒ - ँवृष्णि॑यावत - स्त्रि॒ग्ं॒शच्च॑) (अ. 6)
व॒ष॒ट्का॒रो वै गा॑यत्रि॒यै शिरो᳚-ऽछिन॒-त्तस्यै॒ रसः॒ परा॑-ऽपत॒-थ्स पृ॑थि॒वी-म्प्रावि॑श॒थ्स ख॑दि॒रो॑-ऽभव॒द्यस्य॑ खादि॒र-स्स्रु॒वो भव॑ति॒ छन्द॑सामे॒व रसे॒नाव॑ द्यति॒ सर॑सा अ॒स्या-ऽऽहु॑तयो भवन्ति तृ॒तीय॑स्यामि॒तो दि॒वि सोम॑ आसी॒-त्त-ङ्गाय॒त्र्या-ऽ ह॑र॒-त्तस्य॑ प॒र्णम॑च्छिद्यत॒ त-त्प॒र्णो॑-ऽभव॒-त्त-त्प॒र्णस्य॑ पर्ण॒त्वं-यँस्य॑ पर्ण॒मयी॑ जु॒हू- [जु॒हूः, भव॑ति सौ॒म्या] 22
-र्भव॑ति सौ॒म्या अ॒स्या-ऽऽहु॑तयो भवन्ति जु॒षन्ते᳚-ऽस्य दे॒वा आहु॑तीर्दे॒वा वै ब्रह्म॑न्नवदन्त॒ त-त्प॒र्ण उपा॑-ऽशृणो-थ्सु॒श्रवा॒ वै नाम॒ यस्य॑ पर्ण॒मयी॑ जु॒हूर्भव॑ति॒ न पा॒पग्ग् श्लोकग्ं॑ शृणोति॒ ब्रह्म॒ वै प॒र्णो विण्म॒रुतो-ऽन्नं॒-विँण्मा॑रु॒तो᳚-ऽश्व॒त्थो यस्य॑ पर्ण॒मयी॑ जु॒हूर्भव॒त्या-श्व॑त्-थ्युप॒भृद्- ब्रह्म॑णै॒वान्न॒मव॑ रु॒न्धे-ऽथो॒ ब्रह्मै॒- [रु॒न्धे-ऽथो॒ ब्रह्म॑, ए॒व वि॒श्यद्ध्यू॑हति] 23
-व वि॒श्यद्ध्यू॑हति रा॒ष्ट्रं-वैँ प॒र्णो विड॑श्व॒त्थो य-त्प॑र्ण॒मयी॑ जु॒हूर्भव॒त्या-श्व॑त्थ्युप॒भृ-द्रा॒ष्ट्रमे॒व वि॒श्यद्ध्यू॑हति प्र॒जाप॑ति॒र्वा अ॑जुहो॒-थ्सा यत्रा-ऽऽहु॑तिः प्र॒त्यति॑ष्ठ॒-त्ततो॒ विक॑ङ्कत॒ उद॑तिष्ठ॒-त्ततः॑ प्र॒जा अ॑सृजत॒ यस्य॒ वैक॑ङ्कती ध्रु॒वा भव॑ति॒ प्रत्य॒वास्या ऽऽहु॑तयस्तिष्ठ॒न्त्यथो॒ प्रैव जा॑यत ए॒तद्वै स्रु॒चाग्ं रू॒पं-यँस्यै॒वग्ं रू॑पा॒-स्स्रुचो॒ भव॑न्ति॒ सर्वा᳚ण्ये॒वैनग्ं॑ रू॒पाणि॑ पशू॒नामुप॑तिष्ठन्ते॒ नास्याप॑-रूपमा॒त्मञ्जा॑यते ॥ 24 ॥
(जु॒हू - रथो॒ ब्रह्म॑ - स्रु॒चाग्ं - स॒प्तद॑श च) (अ. 7)
उ॒प॒या॒मगृ॑हीतो-ऽसि प्र॒जाप॑तये त्वा॒ ज्योति॑ष्मते॒ ज्योति॑ष्मन्त-ङ्गृह्णामि॒ दक्षा॑य दक्ष॒वृधे॑ रा॒त-न्दे॒वेभ्यो᳚-ऽग्नि जि॒ह्वेभ्य॑स्त्वर्ता॒युभ्य॒ इन्द्र॑ज्येष्ठेभ्यो॒ वरु॑णराजभ्यो॒ वाता॑पिभ्यः प॒र्जन्या᳚त्मभ्यो दि॒वे त्वा॒-ऽन्तरि॑क्षाय त्वा पृथि॒व्यै त्वा-ऽपे᳚न्द्र द्विष॒तो मनो-ऽप॒ जिज्या॑सतो ज॒ह्यप॒ यो नो॑-ऽराती॒यति॒ त-ञ्ज॑हि प्रा॒णाय॑ त्वा-ऽपा॒नाय॑ त्वा व्या॒नाय॑ त्वा स॒ते त्वा-ऽस॑ते त्वा॒-ऽद्भ्यस्त्वौष॑धीभ्यो॒ विश्वे᳚भ्यस्त्वा भू॒तेभ्यो॒ यतः॑ प्र॒जा अक्खि॑द्रा॒ अजा॑यन्त॒ तस्मै᳚ त्वा प्र॒जाप॑तये विभू॒दावंने॒ ज्योति॑ष्मते॒ ज्योति॑ष्मन्त-ञ्जुहोमि ॥ 25 ॥
(ओष॑धीभ्य॒ - श्चतु॑र्दश च) (अ. 8)
यां-वाँ अ॑द्ध्व॒र्युश्च॒ यज॑मानश्च दे॒वता॑मन्तरि॒तस्तस्या॒ आ वृ॑श्च्येते प्राजाप॒त्य-न्द॑धिग्र॒ह-ङ्गृ॑ह्णीया-त्प्र॒जाप॑ति॒-स्सर्वा॑ दे॒वता॑ दे॒वता᳚भ्य ए॒व निह्नु॑वाते ज्ये॒ष्ठो वा ए॒ष ग्रहा॑णां॒-यँस्यै॒ष गृ॒ह्यते॒ ज्यैष्ठ्य॑मे॒व ग॑च्छति॒ सर्वा॑सां॒-वाँ ए॒तद्दे॒वता॑नाग्ं रू॒पं-यँदे॒ष ग्रहो॒ यस्यै॒ष गृ॒ह्यते॒ सर्वा᳚ण्ये॒वैनग्ं॑ रू॒पाणि॑ पशू॒नामुप॑तिष्ठन्त उपया॒मगृ॑हीतो- [उपया॒मगृ॑हीतः, अ॒सि॒ प्र॒जाप॑तये] 26
-ऽसि प्र॒जाप॑तये त्वा॒ ज्योति॑ष्मते॒ ज्योति॑ष्मन्त-ङ्गृह्णा॒मीत्या॑ह॒ ज्योति॑रे॒वैनग्ं॑ समा॒नाना᳚-ङ्करोत्यग्नि-जि॒ह्वेभ्य॑स्त्वर्ता॒युभ्य॒ इत्या॑है॒ताव॑ती॒र्वै दे॒वता॒स्ताभ्य॑ ए॒वैन॒ग्ं॒ सर्वा᳚भ्यो गृह्णा॒त्यपे᳚न्द्र द्विष॒तो मन॒ इत्या॑ह॒ भ्रातृ॑व्यापनुत्त्यै प्रा॒णाय॑ त्वा-ऽपा॒नाय॒ त्वेत्या॑ह प्रा॒णाने॒व यज॑माने दधाति॒ तस्मै᳚ त्वा प्र॒जाप॑तये विभू॒दावंने॒ ज्योति॑ष्मते॒ ज्योति॑ष्मन्त-ञ्जुहो॒मी- [ज्योति॑ष्मन्त-ञ्जुहो॒मि, इत्या॑ह प्र॒जाप॑ति-] 27
-त्या॑ह प्र॒जाप॑ति॒-स्सर्वा॑ दे॒वता॒-स्सर्वा᳚भ्य ए॒वैन॑-न्दे॒वता᳚भ्यो जुहोत्याज्यग्र॒ह-ङ्गृ॑ह्णीया॒-त्तेज॑स्कामस्य॒ तेजो॒ वा आज्य॑-न्तेज॒स्व्ये॑व भ॑वति सोमग्र॒ह-ङ्गृ॑ह्णीया-द्ब्रह्मवर्च॒सका॑मस्य ब्रह्मवर्च॒सं-वैँ सोमो᳚ ब्रह्मवर्च॒स्ये॑व भ॑वति दधिग्र॒ह-ङ्गृ॑ह्णीया-त्प॒शुका॑म॒स्योर्ग्वै दद्ध्यूर्-क्प॒शव॑ ऊ॒र्जैवास्मा॒ ऊर्ज॑-म्प॒शूनव॑ रुन्धे ॥ 28 ॥
(उ॒प॒या॒मगृ॑हीतो - जुहोमि॒ - त्रिच॑त्वारिग्ंशच्च) (अ. 9)
त्वे क्रतु॒मपि॑ वृञ्जन्ति॒ विश्वे॒ द्विर्यदे॒ते त्रि-र्भव॒न्त्यूमाः᳚ । स्वा॒दो-स्स्वादी॑य-स्स्वा॒दुना॑ सृजा॒ समत॑ ऊ॒ षु मधु॒ मधु॑ना॒-ऽभि यो॑धि । उ॒प॒या॒मगृ॑हीतो-ऽसि प्र॒जाप॑तये त्वा॒ जुष्ट॑-ङ्गृह्णाम्ये॒ष ते॒ योनिः॑ प्र॒जाप॑तये त्वा ॥ प्रा॒ण॒ग्र॒हा-न्गृ॑ह्णात्ये॒ताव॒द्वा अ॑स्ति॒ याव॑दे॒ते ग्रहा॒-स्स्तोमा॒श्छन्दाग्ं॑सि पृ॒ष्ठानि॒ दिशो॒ याव॑दे॒वास्ति॒ त- [याव॑दे॒वास्ति॒ तत्, अव॑ रुन्धे] 29
-दव॑ रुन्धे ज्ये॒ष्ठा वा ए॒ता-न्ब्रा᳚ह्म॒णाः पु॒रा विदाम॑क्र॒-न्तस्मा॒-त्तेषा॒ग्ं॒ सर्वा॒ दिशो॒-ऽभिजि॑ता अभूव॒न्॒. यस्यै॒ ते गृ॒ह्यन्ते॒ ज्यैष्ठ्य॑मे॒व ग॑च्छत्य॒भि दिशो॑ जयति॒ पञ्च॑ गृह्यन्ते॒ पञ्च॒ दिश॒-स्सर्वा᳚स्वे॒व दि॒क्ष्-वृ॑द्ध्नुवन्ति॒ नव॑नव गृह्यन्ते॒ नव॒ वै पुरु॑षे प्रा॒णाः प्रा॒णाने॒व यज॑मानेषु दधति प्राय॒णीये॑ चोदय॒नीये॑ च गृह्यन्ते प्रा॒णा वै प्रा॑णग्र॒हाः [प्रा॒णा वै प्रा॑णग्र॒हाः, प्रा॒णैरे॒व] 30
प्रा॒णैरे॒व प्र॒यन्ति॑ प्रा॒णैरुद्य॑न्ति दश॒मे-ऽह॑-न्गृह्यन्ते प्रा॒णा वै प्रा॑णग्र॒हाः प्रा॒णेभ्यः॒ खलु॒ वा ए॒त-त्प्र॒जा य॑न्ति॒ यद्वा॑मदे॒व्यं-योँने॒श्च्यव॑ते दश॒मे-ऽह॑न्. वामदे॒व्यं-योँने᳚श्च्यवते॒ य-द्द॑श॒मे-ऽह॑-न्गृ॒ह्यन्ते᳚ प्रा॒णेभ्य॑ ए॒व त-त्प्र॒जा नय॑न्ति । 31
(तत् - प्रा॑णग्र॒हाः - स॒प्तविग्ं॑शच्च) (अ. 10)
प्र दे॒वन्दे॒व्या धि॒या भर॑ता जा॒तवे॑दसम् । ह॒व्या नो॑ वक्षदानु॒षक् ॥ अ॒यमु॒ ष्य प्रदे॑व॒युर्होता॑ य॒ज्ञाय॑ नीयते । रथो॒ न योर॒भीवृ॑तो॒ घृणी॑वान् चेतति॒ त्मना᳚ ॥ अ॒यम॒ग्निरु॑रुष्यत्य॒मृता॑दिव॒ जन्म॑नः । सह॑सश्चि॒-थ्सही॑या-न्दे॒वो जी॒वात॑वे कृ॒तः ॥ इडा॑यास्त्वा प॒दे व॒य-न्नाभा॑ पृथि॒व्या अधि॑ । जात॑वेदो॒ नि धी॑म॒ह्यग्ने॑ ह॒व्याय॒ वोढ॑वे । 32
अग्ने॒ विश्वे॑भि-स्स्वनीक दे॒वैरूर्णा॑वन्त-म्प्रथ॒म-स्सी॑द॒ योनि᳚म् । कु॒ला॒यिन॑-ङ्घृ॒तव॑न्तग्ं सवि॒त्रे य॒ज्ञ-न्न॑य॒ यज॑मानाय सा॒धु ॥ सीद॑ होत॒-स्स्व उ॑ लो॒के चि॑कि॒त्वान्थ्सा॒दया॑ य॒ज्ञग्ं सु॑कृ॒तस्य॒ योनौ᳚ । दे॒वा॒वीर्दे॒वान्. ह॒विषा॑ यजा॒स्यग्ने॑ बृ॒ह-द्यज॑माने॒ वयो॑ धाः ॥ नि होता॑ होतृ॒षद॑ने॒ विदा॑नस्त्वे॒षो दी॑दि॒वाग्ं अ॑सद-थ्सु॒दक्षः॑ । अद॑ब्धव्रत-प्रमति॒र्वसि॑ष्ठ-स्सहस्र-म्भ॒र-श्शुचि॑जिह्वो अ॒ग्निः ॥ त्व-न्दू॒तस्त्व- [त्व-न्दू॒तस्त्वम्, उ॒ नः॒ प॒र॒स्पास्त्वं-वँस्य॒ आ] 33
-मु॑ नः पर॒स्पास्त्वं-वँस्य॒ आ वृ॑षभ प्रणे॒ता । अग्ने॑ तो॒कस्य॑ न॒स्तने॑ त॒नूना॒मप्र॑युच्छ॒-न्दीद्य॑द्बोधि गो॒पाः ॥ अ॒भि त्वा॑ देव सवित॒रीशा॑नं॒-वाँर्या॑णाम् । सदा॑-ऽव-न्भा॒गमी॑महे ॥ म॒ही द्यौः पृ॑थि॒वी च॑न इ॒मं-यँ॒ज्ञ-म्मि॑मिक्षताम् । पि॒पृ॒ता-न्नो॒ भरी॑मभिः ॥ त्वाम॑ग्ने॒ पुष्क॑रा॒दद्ध्यथ॑र्वा॒ निर॑मन्थत । मू॒र्ध्नो विश्व॑स्य वा॒घतः॑ ॥ तमु॑- [तमु॑, त्वा॒ द॒द्ध्यङ्ङृषिः॑] 34
-त्वा द॒द्ध्यङ्ङृषिः॑ पु॒त्र ई॑धे॒ अथ॑र्वणः । वृ॒त्र॒हण॑-म्पुरन्द॒रम् ॥ तमु॑ त्वा पा॒थ्यो वृषा॒ समी॑धे दस्यु॒हन्त॑मम् । ध॒न॒-ञ्ज॒यग्ं रणे॑रणे ॥ उ॒त ब्रु॑वन्तु ज॒न्तव॒ उद॒ग्निर्वृ॑त्र॒हा-ऽज॑नि । ध॒न॒-ञ्ज॒यो रणे॑रणे ॥ आ यग्ं हस्ते॒ न खा॒दिन॒ग्ं॒ शिशु॑-ञ्जा॒त-न्न बिभ्र॑ति । वि॒शाम॒ग्निग्ग् स्व॑द्ध्व॒रम् ॥ प्रदे॒व-न्दे॒ववी॑तये॒ भर॑ता वसु॒वित्त॑मम् । आस्वे योनौ॒ नि षी॑दतु ॥ आ [ ] 35
जा॒त-ञ्जा॒तवे॑दसि प्रि॒यग्ं शि॑शी॒ता-ऽति॑थिम् । स्यो॒न आ गृ॒हप॑तिम् ॥ अ॒ग्निना॒-ऽग्नि-स्समि॑द्ध्यते क॒विर्गृ॒हप॑ति॒र्युवा᳚ । ह॒व्य॒वा-ड्जु॒ह्वा᳚स्यः ॥ त्वग्ग् ह्य॑ग्ने अ॒ग्निना॒ विप्रो॒ विप्रे॑ण॒ सन्थ्स॒ता । सखा॒ सख्या॑ समि॒द्ध्यसे᳚ ॥ त-म्म॑र्जयन्त सु॒क्रतु॑-म्पुरो॒यावा॑नमा॒जिषु॑ । स्वेषु॒ क्षये॑षु वा॒जिन᳚म् ॥ य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजन्त दे॒वास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन्न् । ते ह॒ नाक॑-म्महि॒मानः॑ सचन्ते॒ यत्र॒ पूर्वे॑ सा॒द्ध्या-स्सन्ति॑ दे॒वाः ॥ 36 ॥
(वोढ॑वे- दू॒तस्त्वं - तमु॑ - सीद॒त्वा - यत्र॑ - च॒त्वारि॑ च) (अ. 11)
(पू॒र्ण - र्ष॑यो॒ - ऽग्निना॒ - ये दे॒वाः - सूर्यो॑ मा॒ - सन्त्वा॑ नह्यामि - वषट्का॒र-स्स ख॑दि॒र - उ॑पया॒मगृ॑हीतो-ऽसि॒ - यां-वैँ - त्वे क्रतुं॒ - प्रदे॒व - मेका॑दश )
(पू॒र्णा - स॑ह॒जान् - तवा᳚-ऽग्ने - प्रा॒णैरे॒व - षट्त्रिग्ं॑शत्)
(पू॒र्णा, सन्ति॑ दे॒वाः)
॥ हरिः॑ ओम् ॥
(प्र॒जाप॑ति॒ - यो॑ वा - अग्ने॒ - वि वै - पू॒र्णा - पञ्च॑) (5)
॥ कृष्ण यजुर्वेदीय तैत्तिरीय संहिताया-न्तृतीयकाण्डे पञ्चमः प्रश्न-स्समाप्तः ॥
kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe pañcamaḥ praśnaḥ - iṣṭiśeṣābhidhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
pū॒rṇā pa॒ścādu॒ta pū॒rṇā pu॒rastā॒du-nma̭ddhya॒taḥ pau᳚rṇamā॒sī ji̭gāya | tasyā᳚-nde॒vā adhi̭ saṃ॒va~sa̭nta utta॒me nāka̭ i॒ha mā̭dayantām || yattḙ de॒vā ada̭dhu rbhāga॒dheya॒mamā̭vāsye saṃ॒va~sa̭nto mahi॒tvā | sāno̭ ya॒jña-mpi̭pṛhi viśvavāre ra॒yi-nno̭ dhehi subhage su॒vīra᳚m ||ni॒veśa̭nī sa॒ṅgama̭nī॒ vasṷ̄nāṃ॒-vi~śvā̭ rū॒pāṇi॒ vasū᳚nyāve॒śaya̭ntī | sa॒ha॒sra॒po॒ṣagṃ su॒bhagā॒ rarā̭ṇā॒ sā na॒ āga॒n. varca̭sā [āga॒n. varca̭sā, saṃ॒vi~॒dā॒nā |] 1
saṃvi~dā॒nā || agnī̭ṣomau pratha॒mau vī॒ryḙṇa॒ vasū᳚-nru॒drānā̭di॒tyāni॒ha ji̭nvatam | mā॒ddhyagṃ hi pau᳚rṇamā॒sa-ñju॒ṣethā॒-mbrahma̭ṇā vṛ॒ddhau sṷkṛ॒tena̭ sā॒tāvathā॒-'smabhyagṃ̭ sa॒havī̭rāgṃ ra॒yi-nni ya̭cchatam || ā॒di॒tyāścā-'ṅgi̭rasaścā॒gnīnā-'da̭dhata॒ te da̭rśapūrṇamā॒sau praiphsa॒-nteṣā॒maṅgi̭rasā॒-nnirṷptagṃ ha॒virāsī॒dathā̭-''di॒tyā e॒tau homā̭vapaśya॒-ntāva̭juhavu॒stato॒ vai te da̭rśapūrṇamā॒sau [ ] 2
pūrva॒ ā 'la̭bhanta darśapūrṇamā॒sā-vā॒labha̭māna e॒tau homaṷ pu॒rastā᳚jjuhuyā-thsā॒kṣāde॒va da̭rśapūrṇamā॒sāvā la̭bhate brahmavā॒dino̭ vadanti॒ sa tvai da̭rśapūrṇamā॒sāvā la̭bheta॒ ya ḙnayoranu-lo॒mañca̭ pratilo॒mañca̭ vi॒dyāditya̭māvā॒syā̭yā ū॒rdhva-ntada̭nulo॒ma-mpau᳚rṇamā॒syai pra̭tī॒cīna॒-nta-tpra̭tilo॒maṃ-ya~-tpau᳚rṇamā॒sī-mpūrvā̭mā॒labhḙta pratilo॒mamḙnā॒vā la̭bhetā॒-muma̭pa॒kṣīya̭māṇa॒-manvapa̭- [-manvapa̭, kṣī॒ye॒ta॒ sā॒ra॒sva॒tau homaṷ] 3
-kṣīyeta sārasva॒tau homaṷ pu॒rastā᳚jjuhuyādamāvā॒syā̭ vai sara̭svatyanulo॒ma-me॒vainā॒vā la̭bhate॒ 'mumā॒pyāya̭māna॒manvā pyā̭yata āgnāvaiṣṇa॒va-mekā̭daśakapāla-mpu॒rastā॒nnirva̭pe॒-thsara̭svatyai ca॒rugṃ sara̭svate॒ dvāda̭śakapālaṃ॒-ya~dā᳚gne॒yo bhava̭tya॒gnirvai ya̭jñamu॒khaṃ-ya~̭jñamu॒khame॒vardhi̭-mpu॒rastā᳚-ddhatte॒ ya-dvai᳚ṣṇa॒vo bhava̭ti ya॒jño vai viṣṇṷrya॒jñame॒vā-''rabhya॒ prata̭nute॒ sara̭svatyai ca॒rurbha̭vati॒ sara̭svate॒ dvāda̭śakapālo-'māvā॒syā̭ vai sara̭svatī pū॒rṇamā̭sa॒-ssara̭svā॒-ntāve॒va sā॒kṣādā ra̭bhata ṛ॒ddhnotyā᳚bhyā॒-ndvāda̭śakapāla॒-ssara̭svate bhavati mithuna॒tvāya॒ prajā᳚tyai mithu॒nau gāvau॒ dakṣi̭ṇā॒ samṛ̭ddhyai || 4 ||
(varca̭sā॒ - vai te da̭rśapūrṇamā॒sā - vapa̭ - tanute॒ sara̭svatyai॒ - pañca̭vigṃśatiśca) (a. 1)
ṛṣa̭yo॒ vā indra̭-mpra॒tyakṣa॒-nnāpa̭śya॒-ntaṃ-va~si̭ṣṭhaḥ pra॒tyakṣa̭mapaśya॒-thso᳚-'bravī॒-dbrāhma̭ṇa-nte vakṣyāmi॒ yathā॒ tvatpṷrohitāḥ pra॒jāḥ pra̭jani॒ṣyante-'tha॒ meta̭rebhya॒ ṛṣi̭bhyo॒ mā pravo̭ca॒ iti॒ tasmā̭ e॒tānthstoma̭-bhāgānabravī॒-ttato॒ vasi̭ṣṭhapurohitāḥ pra॒jāḥ prājā̭yanta॒ tasmā᳚-dvāsi॒ṣṭho bra॒hmā kā॒ryaḥ̭ praiva jā̭yate ra॒śmira̭si॒ kṣayā̭ya tvā॒ kṣaya̭-ñji॒nve- [kṣaya̭-ñji॒nveti̭, ā॒ha॒ de॒vā vai] 5
-tyā̭ha de॒vā vai kṣayo̭ de॒vebhya̭ e॒va ya॒jña-mprā-''ha॒ preti̭rasi॒ dharmā̭ya tvā॒ dharma̭-ñji॒nvetyā̭ha manu॒ṣyā̭ vai dharmo̭ manu॒ṣye᳚bhya e॒va ya॒jña-mprā-''hānvi̭tirasi di॒ve tvā॒ diva̭-ñji॒nvetyā̭hai॒bhya e॒va lo॒kebhyo̭ ya॒jña-mprā-''ha̭viṣṭa॒mbho̭-'si॒ vṛṣṭyai᳚ tvā॒ vṛṣṭi̭-ñji॒nvetyā̭ha॒ vṛṣṭi̭me॒vā-'va̭- [vṛṣṭi̭me॒vā-'va̭, ru॒ndhe॒ pra॒vā-] 6
-rundhe pra॒vā-'sya̭nu॒vā-'sītyā̭ha mithuna॒tvāyo॒śiga̭si॒ vasṷbhyastvā॒ vasū᳚ñji॒nvetyā̭hā॒ṣṭau vasa̭va॒ ekā̭daśa ru॒drā dvāda̭śā-''di॒tyā e॒tāva̭nto॒ vai de॒vāstebhya̭ e॒va ya॒jña-mprā-''haujo̭-'si pi॒tṛbhya̭stvā pi॒tṝn ji॒nvetyā̭ha de॒vāne॒va pi॒tṝnanu॒ santa̭noti॒ tantṷrasi pra॒jābhya̭stvā pra॒jā ji॒nve- [pra॒jā ji̭nva, ityā̭ha pi॒tṝne॒va] 7
-tyā̭ha pi॒tṝne॒va pra॒jā anu॒ santa̭noti pṛtanā॒ṣāḍa̭si pa॒śubhya̭stvā pa॒śūñji॒nvetyā̭ha pra॒jā e॒va pa॒śūnanu॒ santa̭notire॒vada॒syo-ṣa̭dhībhya॒ stvauṣa̭dhī-rji॒nvetyā॒hauṣa̭dhīṣve॒va pa॒śū-nprati̭ṣṭhāpayatyabhi॒jida̭si yu॒ktagrā॒vendrā̭ya॒ tvendra̭-ñji॒nvetyā̭hā॒bhiji̭tyā॒ adhi̭patirasi prā॒ṇāya̭ tvā prā॒ṇa- [prā॒ṇam, ji॒nvetyā̭ha] 8
-ñji॒nvetyā̭ha pra॒jāsve॒va prā॒ṇā-nda̭dhāti tri॒vṛda̭si pra॒vṛda॒sītyā̭ha mithuna॒tvāya̭ sagṃro॒ho̭-'si nīro॒ho̭-'sītyā̭ha॒ prajā᳚tyai vasu॒ko̭-'si॒ veṣa̭śrirasi॒ vasya̭ṣṭira॒sītyā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai || 9 ||
(ji॒nvetya - va̭ - pra॒jā ji̭nva - prā॒ṇan - tri॒gṃ॒śacca̭) (a. 2)
a॒gninā̭ de॒vena॒ pṛta̭nā jayāmi gāya॒treṇa॒ chanda̭sā tri॒vṛtā॒ stomḙna rathanta॒reṇa॒ sāmnā̭ vaṣaṭkā॒reṇa॒ vajrḙṇa pūrva॒jā-nbhrātṛ̭vyā॒nadha̭rā-npādayā॒myavai̭nā-nbādhe॒ pratyḙnānnude॒-'smin kṣaye॒-'smi-nbhṷ̄milo॒ke yo᳚-'smā-ndveṣṭi॒ yañca̭ va॒ya-ndvi॒ṣmo viṣṇoḥ॒ krame॒ṇā-'tyḙnān krāmā॒mīndrḙṇa de॒vena॒ pṛta̭nā jayāmi॒ traiṣṭṷbhena॒ chanda̭sā pañcada॒śena॒ stomḙna bṛha॒tā sāmnā̭ vaṣaṭkā॒reṇa॒ vajrḙṇa [vajrḙṇa, sa॒ha॒jān. viśvḙbhirde॒vebhiḥ॒ pṛta̭nā] 10
saha॒jān. viśvḙbhirde॒vebhiḥ॒ pṛta̭nā jayāmi॒ jāga̭tena॒ chanda̭sā saptada॒śena॒ stomḙna vāmade॒vyena॒ sāmnā̭ vaṣaṭkā॒reṇa॒ vajrḙṇā para॒jānindrḙṇa sa॒yujo̭ va॒yagṃ sā̭sa॒hyāma̭ pṛtanya॒taḥ | ghnanto̭ vṛ॒trāṇya̭pra॒ti | yattḙ agne॒ teja॒stenā॒ha-ntḙja॒svī bhṷ̄yāsaṃ॒-ya~ttḙ agne॒ varca॒stenā॒haṃ-va~̭rca॒svī bhṷ̄yāsaṃ॒-ya~ttḙ agne॒ hara॒stenā॒hagṃ ha̭ra॒svī bhṷ̄yāsam || 11 ||
(bṛ॒ha॒tā sāmnā̭ vaṣaṭkā॒reṇa॒ vajrḙṇa॒ - ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 3)
ye de॒vā ya̭jña॒hano̭ yajña॒muṣaḥ̭ pṛthi॒vyāmaddhyāsa̭te | a॒gnirmā॒ tebhyo̭ rakṣatu॒ gacchḙma su॒kṛto̭ va॒yam || ā-'ga̭nma mitrāvaruṇā vareṇyā॒ rātrī̭ṇā-mbhā॒go yu॒vayo॒ryo asti̭ | nāka̭-ṅgṛhṇā॒nā-ssṷkṛ॒tasya̭ lo॒ke tṛ॒tīyḙ pṛ॒ṣṭhe adhi̭ roca॒ne di॒vaḥ || ye de॒vā ya̭jña॒hano̭ yajña॒muṣo॒-'ntari॒kṣe-'ddhyāsa̭te | vā॒yurmā॒ tebhyo̭ rakṣatu॒ gacchḙma su॒kṛto̭ va॒yam || yāste॒ rātrī᳚-ssavita- [rātrī᳚-ssavitaḥ, de॒va॒yānī̭ranta॒rā] 12
-rdeva॒yānī̭ranta॒rā dyāvā̭pṛthi॒vī vi॒yanti̭ | gṛ॒haiśca॒ sarvaiḥ᳚ pra॒jayā॒ nvagre॒ suvo॒ ruhā̭ṇāstaratā॒ rajāgṃ̭si || ye de॒vā ya̭jña॒hano̭ yajña॒muṣo̭ di॒vyaddhyāsa̭te | sūryo̭ mā॒ tebhyo̭ rakṣatu॒ gacchḙma su॒kṛto̭ va॒yam || yenendrā̭ya sa॒mabha̭raḥ॒ payāg̭syutta॒mena̭ ha॒viṣā̭ jātavedaḥ | tenā᳚-'gne॒ tvamu॒ta va̭rdhaye॒magṃ sa̭jā॒tānā॒g॒ śraiṣṭhya॒ ā dhe᳚hyenam || ya॒jña॒hano॒ vai de॒vā ya̭jña॒muṣa̭- [de॒vā ya̭jña॒muṣaḥ̭, sa॒nti॒ ta e॒ṣu] 13
-ssanti॒ ta e॒ṣu lo॒keṣvā̭sata ā॒dadā̭nā vimathnā॒nā yo dadā̭ti॒ yo yaja̭te॒ tasya̭ | ye de॒vā ya̭jña॒hanaḥ̭ pṛthi॒vyāmaddhyāsa̭te॒ ye a॒ntari̭kṣe॒ ye di॒vītyā̭he॒māne॒va lo॒kāgstī॒rtvā sagṛ̭ha॒-ssapa̭śu-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kame॒tyapa॒ vai somḙnejā॒nādde॒vatā᳚śca ya॒jñaśca̭ krāmantyāgne॒ya-mpañca̭kapālamudavasā॒nīya॒-nnirva̭peda॒gni-ssarvā̭ de॒vatāḥ॒ [de॒vatāḥ᳚, pāṅkto̭ ya॒jño] 14
pāṅkto̭ ya॒jño de॒vatā᳚ścai॒va ya॒jñañcāva̭ rundhegāya॒tro vā a॒gnirgā̭ya॒tra cha̭ndā॒sta-ñchanda̭sā॒ vya̭rdhayati॒ ya-tpañca̭kapāla-ṅka॒rotya॒ṣṭāka̭pālaḥ kā॒ryo᳚-'ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī gā̭ya॒tro᳚-'gni-rgā̭ya॒tra cha̭ndā॒-ssvenai॒vaina॒-ñchanda̭sā॒ sama̭rdhayati pa॒ṅktyaṷ yājyānuvā॒kyḙ bhavataḥ॒ pāṅkto̭ ya॒jñastenai॒va ya॒jñānnaiti̭ || 15 ||
(sa॒vi॒ta॒-rde॒vā ya̭jña॒muṣaḥ॒ - sarvā̭ de॒vatā॒ - strica̭tvārigṃśacca) (a. 4)
sūryo̭ mā de॒vo de॒vebhyaḥ̭ pātu vā॒yura॒ntari̭kṣā॒-dyaja̭māno॒-'gnirmā̭ pātu॒ cakṣṷṣaḥ | sakṣa॒ śūṣa॒ savi̭ta॒rviśva̭carṣaṇa e॒tebhiḥ̭ soma॒ nāma̭bhirvidhema te॒ tebhiḥ̭ soma॒ nāma̭bhirvidhema te || a॒ha-mpa॒rastā̭da॒-hama॒vastā̭da॒ha-ñjyoti̭ṣā॒ vi tamo̭ vavāra | yada॒ntari̭kṣa॒-ntadṷ me pi॒tā-'bhṷ̄da॒hagṃ sūrya̭mubha॒yato̭ dadarśā॒ha-mbhṷ̄yā samutta॒ma-ssa̭mā॒nānā॒- [samutta॒ma-ssa̭mā॒nānā᳚m, ā sa̭mu॒drā-] 16
-mā sa̭mu॒drā-dā-'ntari̭kṣāt-pra॒jāpa̭tiruda॒dhi-ñcyā̭vayā॒tīndraḥ॒ prasnaṷtu ma॒ruto̭ varṣaya॒ntūnna̭mbhaya pṛthi॒vī-mbhi॒ndhīda-ndi॒vya-nnabhaḥ̭ | u॒dro di॒vyasya̭ no de॒hīśā̭no॒ visṛ̭jā॒ dṛti᳚m || pa॒śavo॒ vā e॒te yadā̭di॒tya e॒ṣa ru॒dro yada॒gniroṣa̭dhīḥ॒ prāsyā॒gnāvā̭di॒tya-ñjṷhoti ru॒drāde॒va pa॒śūna॒ntarda̭dhā॒tyatho॒ oṣa̭dhīṣve॒va pa॒śū- [pa॒śūn, prati̭ṣṭhāpayati] 17
-nprati̭ṣṭhāpayati ka॒virya॒jñasya॒ vita̭noti॒ panthā॒-nnāka̭sya pṛ॒ṣṭhe adhi̭ roca॒ne di॒vaḥ | yena̭ ha॒vyaṃ-va~ha̭si॒ yāsi̭ dū॒ta i॒taḥ pracḙtā a॒muta॒-ssanī̭yān || yāste॒ viśvā᳚-ssa॒midha॒-ssantya̭gne॒yāḥ pṛ̭thi॒vyā-mba॒r॒hiṣi॒ sūrye॒ yāḥ | tāstḙ gaccha॒ntvāhṷti-ṅghṛ॒tasya̭ devāya॒te yaja̭mānāya॒ śarma̭ || ā॒śāsā̭na-ssu॒vīryagṃ̭ rā॒yaspoṣa॒gg॒ svaśvi̭yam | bṛha॒spati̭nā rā॒yā sva॒gākṛ̭to॒ mahyaṃ॒-ya~ja̭mānāya tiṣṭha || 18 ||
(sa॒mā॒nānā॒-moṣa̭dhīṣve॒va pa॒śūn - mahyaṃ॒-ya~ja̭mānā॒ - yaika̭ñca) (a. 5)
sa-ntvā̭ nahyāmi॒ paya̭sā ghṛ॒tena॒ sa-ntvā̭ nahyāmya॒pa oṣa̭dhībhiḥ | sa-ntvā̭ nahyāmi pra॒jayā॒-'hama॒dya sā dī᳚kṣi॒tā sa̭navo॒ vāja̭ma॒sme || praitu॒ brahma̭ṇa॒spatnī॒ vediṃ॒-va~rṇḙna sīdatu | athā॒hama̭nukā॒minī॒ sve lo॒ke vi॒śā i॒ha || su॒pra॒jasa̭stvā va॒yagṃ su॒patnī॒rupa̭ sedima | agnḙ sapatna॒dambha̭na॒mada̭bdhāso॒ adā᳚bhyam || i॒maṃ-vi~ṣyā̭mi॒ varṷṇasya॒ pāśaṃ॒- [pāśa᳚m, yamaba̭ddhnīta] 19
-~yamaba̭ddhnīta savi॒tā su॒ketaḥ̭ | dhā॒tuśca॒ yonaṷ sukṛ॒tasya̭ lo॒ke syo॒na-mmḙ sa॒ha patyā̭ karomi || prehyu॒dehyṛ॒tasya̭ vā॒mīranva॒gniste-'gra̭-nnaya॒tvadi̭ti॒rmaddhya̭-ndadatāgṃ ru॒drāva̭sṛṣṭā-'si yu॒vā nāma॒ mā mā̭ higṃsī॒rvasṷbhyo ru॒drebhya̭ ādi॒tyebhyo॒ viśve᳚bhyo vo de॒vebhyaḥ̭ pa॒nneja̭nīrgṛhṇāmi ya॒jñāya̭ vaḥ pa॒nneja̭nī-ssādayāmi॒ viśva̭sya te॒ viśvā̭vato॒ vṛṣṇi̭yāvata॒- [vṛṣṇi̭yāvataḥ, tavā᳚gne vā॒mīranṷ] 20
-stavā᳚gne vā॒mīranṷ sa॒dṛṃśi॒ viśvā॒ retāgṃ̭si dhiṣī॒yā-'ga̭-nde॒vān. ya॒jño ni de॒vīrde॒vebhyo̭ ya॒jñama̭śiṣanna॒smin-thsṷnva॒ti yaja̭māna ā॒śiṣa॒-ssvāhā̭kṛtā-ssamudre॒ṣṭhā ga̭ndha॒rvamāti̭ṣṭha॒tānṷ | vāta̭sya॒ patma̭nni॒ḍa ī̭ḍi॒tāḥ || 21 ||
(pāśaṃ॒ - ~vṛṣṇi̭yāvata - stri॒gṃ॒śacca̭) (a. 6)
va॒ṣa॒ṭkā॒ro vai gā̭yatri॒yai śiro᳚-'china॒-ttasyai॒ rasaḥ॒ parā̭-'pata॒-thsa pṛ̭thi॒vī-mprāvi̭śa॒thsa kha̭di॒ro̭-'bhava॒dyasya̭ khādi॒ra-ssru॒vo bhava̭ti॒ chanda̭sāme॒va rase॒nāva̭ dyati॒ sara̭sā a॒syā-''hṷtayo bhavanti tṛ॒tīya̭syāmi॒to di॒vi soma̭ āsī॒-tta-ṅgāya॒tryā-' ha̭ra॒-ttasya̭ pa॒rṇama̭cchidyata॒ ta-tpa॒rṇo̭-'bhava॒-tta-tpa॒rṇasya̭ parṇa॒tvaṃ-ya~sya̭ parṇa॒mayī̭ ju॒hū- [ju॒hūḥ, bhava̭ti sau॒myā] 22
-rbhava̭ti sau॒myā a॒syā-''hṷtayo bhavanti ju॒ṣante᳚-'sya de॒vā āhṷtīrde॒vā vai brahma̭nnavadanta॒ ta-tpa॒rṇa upā̭-'śṛṇo-thsu॒śravā॒ vai nāma॒ yasya̭ parṇa॒mayī̭ ju॒hūrbhava̭ti॒ na pā॒pagg ślokagṃ̭ śṛṇoti॒ brahma॒ vai pa॒rṇo viṇma॒ruto-'nnaṃ॒-vi~ṇmā̭ru॒to᳚-'śva॒ttho yasya̭ parṇa॒mayī̭ ju॒hūrbhava॒tyā-śva̭t-thyupa॒bhṛd- brahma̭ṇai॒vānna॒mava̭ ru॒ndhe-'tho॒ brahmai॒- [ru॒ndhe-'tho॒ brahma̭, e॒va vi॒śyaddhyṷ̄hati] 23
-va vi॒śyaddhyṷ̄hati rā॒ṣṭraṃ-vai~ pa॒rṇo viḍa̭śva॒ttho ya-tpa̭rṇa॒mayī̭ ju॒hūrbhava॒tyā-śva̭tthyupa॒bhṛ-drā॒ṣṭrame॒va vi॒śyaddhyṷ̄hati pra॒jāpa̭ti॒rvā a̭juho॒-thsā yatrā-''hṷtiḥ pra॒tyati̭ṣṭha॒-ttato॒ vika̭ṅkata॒ uda̭tiṣṭha॒-ttataḥ̭ pra॒jā a̭sṛjata॒ yasya॒ vaika̭ṅkatī dhru॒vā bhava̭ti॒ pratya॒vāsyā ''hṷtayastiṣṭha॒ntyatho॒ praiva jā̭yata e॒tadvai sru॒cāgṃ rū॒paṃ-ya~syai॒vagṃ rṷ̄pā॒-ssruco॒ bhava̭nti॒ sarvā᳚ṇye॒vainagṃ̭ rū॒pāṇi̭ paśū॒nāmupa̭tiṣṭhante॒ nāsyāpa̭-rūpamā॒tmañjā̭yate || 24 ||
(ju॒hū - ratho॒ brahma̭ - sru॒cāgṃ - sa॒ptada̭śa ca) (a. 7)
u॒pa॒yā॒magṛ̭hīto-'si pra॒jāpa̭taye tvā॒ jyoti̭ṣmate॒ jyoti̭ṣmanta-ṅgṛhṇāmi॒ dakṣā̭ya dakṣa॒vṛdhḙ rā॒ta-nde॒vebhyo᳚-'gni ji॒hvebhya̭stvartā॒yubhya॒ indra̭jyeṣṭhebhyo॒ varṷṇarājabhyo॒ vātā̭pibhyaḥ pa॒rjanyā᳚tmabhyo di॒ve tvā॒-'ntari̭kṣāya tvā pṛthi॒vyai tvā-'pe᳚ndra dviṣa॒to mano-'pa॒ jijyā̭sato ja॒hyapa॒ yo no̭-'rātī॒yati॒ ta-ñja̭hi prā॒ṇāya̭ tvā-'pā॒nāya̭ tvā vyā॒nāya̭ tvā sa॒te tvā-'sa̭te tvā॒-'dbhyastvauṣa̭dhībhyo॒ viśve᳚bhyastvā bhū॒tebhyo॒ yataḥ̭ pra॒jā akkhi̭drā॒ ajā̭yanta॒ tasmai᳚ tvā pra॒jāpa̭taye vibhū॒dāvaṃne॒ jyoti̭ṣmate॒ jyoti̭ṣmanta-ñjuhomi || 25 ||
(oṣa̭dhībhya॒ - ścatṷrdaśa ca) (a. 8)
yāṃ-vā~ a̭ddhva॒ryuśca॒ yaja̭mānaśca de॒vatā̭mantari॒tastasyā॒ ā vṛ̭ścyete prājāpa॒tya-nda̭dhigra॒ha-ṅgṛ̭hṇīyā-tpra॒jāpa̭ti॒-ssarvā̭ de॒vatā̭ de॒vatā᳚bhya e॒va nihnṷvāte jye॒ṣṭho vā e॒ṣa grahā̭ṇāṃ॒-ya~syai॒ṣa gṛ॒hyate॒ jyaiṣṭhya̭me॒va ga̭cchati॒ sarvā̭sāṃ॒-vā~ e॒tadde॒vatā̭nāgṃ rū॒paṃ-ya~de॒ṣa graho॒ yasyai॒ṣa gṛ॒hyate॒ sarvā᳚ṇye॒vainagṃ̭ rū॒pāṇi̭ paśū॒nāmupa̭tiṣṭhanta upayā॒magṛ̭hīto- [upayā॒magṛ̭hītaḥ, a॒si॒ pra॒jāpa̭taye] 26
-'si pra॒jāpa̭taye tvā॒ jyoti̭ṣmate॒ jyoti̭ṣmanta-ṅgṛhṇā॒mītyā̭ha॒ jyoti̭re॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkarotyagni-ji॒hvebhya̭stvartā॒yubhya॒ ityā̭hai॒tāva̭tī॒rvai de॒vatā॒stābhya̭ e॒vaina॒gṃ॒ sarvā᳚bhyo gṛhṇā॒tyape᳚ndra dviṣa॒to mana॒ ityā̭ha॒ bhrātṛ̭vyāpanuttyai prā॒ṇāya̭ tvā-'pā॒nāya॒ tvetyā̭ha prā॒ṇāne॒va yaja̭māne dadhāti॒ tasmai᳚ tvā pra॒jāpa̭taye vibhū॒dāvaṃne॒ jyoti̭ṣmate॒ jyoti̭ṣmanta-ñjuho॒mī- [jyoti̭ṣmanta-ñjuho॒mi, ityā̭ha pra॒jāpa̭ti-] 27
-tyā̭ha pra॒jāpa̭ti॒-ssarvā̭ de॒vatā॒-ssarvā᳚bhya e॒vaina̭-nde॒vatā᳚bhyo juhotyājyagra॒ha-ṅgṛ̭hṇīyā॒-tteja̭skāmasya॒ tejo॒ vā ājya̭-nteja॒svyḙva bha̭vati somagra॒ha-ṅgṛ̭hṇīyā-dbrahmavarca॒sakā̭masya brahmavarca॒saṃ-vai~ somo᳚ brahmavarca॒syḙva bha̭vati dadhigra॒ha-ṅgṛ̭hṇīyā-tpa॒śukā̭ma॒syorgvai daddhyūr-kpa॒śava̭ ū॒rjaivāsmā॒ ūrja̭-mpa॒śūnava̭ rundhe || 28 ||
(u॒pa॒yā॒magṛ̭hīto - juhomi॒ - trica̭tvārigṃśacca) (a. 9)
tve kratu॒mapi̭ vṛñjanti॒ viśve॒ dviryade॒te tri-rbhava॒ntyūmāḥ᳚ | svā॒do-ssvādī̭ya-ssvā॒dunā̭ sṛjā॒ samata̭ ū॒ ṣu madhu॒ madhṷnā॒-'bhi yo̭dhi | u॒pa॒yā॒magṛ̭hīto-'si pra॒jāpa̭taye tvā॒ juṣṭa̭-ṅgṛhṇāmye॒ṣa te॒ yoniḥ̭ pra॒jāpa̭taye tvā || prā॒ṇa॒gra॒hā-ngṛ̭hṇātye॒tāva॒dvā a̭sti॒ yāva̭de॒te grahā॒-sstomā॒śchandāgṃ̭si pṛ॒ṣṭhāni॒ diśo॒ yāva̭de॒vāsti॒ ta- [yāva̭de॒vāsti॒ tat, ava̭ rundhe] 29
-dava̭ rundhe jye॒ṣṭhā vā e॒tā-nbrā᳚hma॒ṇāḥ pu॒rā vidāma̭kra॒-ntasmā॒-tteṣā॒gṃ॒ sarvā॒ diśo॒-'bhiji̭tā abhūva॒n॒. yasyai॒ te gṛ॒hyante॒ jyaiṣṭhya̭me॒va ga̭cchatya॒bhi diśo̭ jayati॒ pañca̭ gṛhyante॒ pañca॒ diśa॒-ssarvā᳚sve॒va di॒kṣ-vṛ̭ddhnuvanti॒ nava̭nava gṛhyante॒ nava॒ vai purṷṣe prā॒ṇāḥ prā॒ṇāne॒va yaja̭māneṣu dadhati prāya॒ṇīyḙ codaya॒nīyḙ ca gṛhyante prā॒ṇā vai prā̭ṇagra॒hāḥ [prā॒ṇā vai prā̭ṇagra॒hāḥ, prā॒ṇaire॒va] 30
prā॒ṇaire॒va pra॒yanti̭ prā॒ṇairudya̭nti daśa॒me-'ha̭-ngṛhyante prā॒ṇā vai prā̭ṇagra॒hāḥ prā॒ṇebhyaḥ॒ khalu॒ vā e॒ta-tpra॒jā ya̭nti॒ yadvā̭made॒vyaṃ-yo~ne॒ścyava̭te daśa॒me-'ha̭n. vāmade॒vyaṃ-yo~ne᳚ścyavate॒ ya-dda̭śa॒me-'ha̭-ngṛ॒hyante᳚ prā॒ṇebhya̭ e॒va ta-tpra॒jā naya̭nti | 31
(tat - prā̭ṇagra॒hāḥ - sa॒ptavigṃ̭śacca) (a. 10)
pra de॒vande॒vyā dhi॒yā bhara̭tā jā॒tavḙdasam | ha॒vyā no̭ vakṣadānu॒ṣak || a॒yamu॒ ṣya pradḙva॒yurhotā̭ ya॒jñāya̭ nīyate | ratho॒ na yora॒bhīvṛ̭to॒ ghṛṇī̭vān cetati॒ tmanā᳚ || a॒yama॒gnirṷruṣyatya॒mṛtā̭diva॒ janma̭naḥ | saha̭saści॒-thsahī̭yā-nde॒vo jī॒vāta̭ve kṛ॒taḥ || iḍā̭yāstvā pa॒de va॒ya-nnābhā̭ pṛthi॒vyā adhi̭ | jāta̭vedo॒ ni dhī̭ma॒hyagnḙ ha॒vyāya॒ voḍha̭ve | 32
agne॒ viśvḙbhi-ssvanīka de॒vairūrṇā̭vanta-mpratha॒ma-ssī̭da॒ yoni᳚m | ku॒lā॒yina̭-ṅghṛ॒tava̭ntagṃ savi॒tre ya॒jña-nna̭ya॒ yaja̭mānāya sā॒dhu || sīda̭ hota॒-ssva ṷ lo॒ke ci̭ki॒tvānthsā॒dayā̭ ya॒jñagṃ sṷkṛ॒tasya॒ yonau᳚ | de॒vā॒vīrde॒vān. ha॒viṣā̭ yajā॒syagnḙ bṛ॒ha-dyaja̭māne॒ vayo̭ dhāḥ || ni hotā̭ hotṛ॒ṣada̭ne॒ vidā̭nastve॒ṣo dī̭di॒vāgṃ a̭sada-thsu॒dakṣaḥ̭ | ada̭bdhavrata-pramati॒rvasi̭ṣṭha-ssahasra-mbha॒ra-śśuci̭jihvo a॒gniḥ || tva-ndū॒tastva- [tva-ndū॒tastvam, u॒ naḥ॒ pa॒ra॒spāstvaṃ-va~sya॒ ā] 33
-mṷ naḥ para॒spāstvaṃ-va~sya॒ ā vṛ̭ṣabha praṇe॒tā | agnḙ to॒kasya̭ na॒stanḙ ta॒nūnā॒mapra̭yuccha॒-ndīdya̭dbodhi go॒pāḥ || a॒bhi tvā̭ deva savita॒rīśā̭naṃ॒-vā~ryā̭ṇām | sadā̭-'va-nbhā॒gamī̭mahe || ma॒hī dyauḥ pṛ̭thi॒vī ca̭na i॒maṃ-ya~॒jña-mmi̭mikṣatām | pi॒pṛ॒tā-nno॒ bharī̭mabhiḥ || tvāma̭gne॒ puṣka̭rā॒daddhyatha̭rvā॒ nira̭manthata | mū॒rdhno viśva̭sya vā॒ghataḥ̭ || tamṷ- [tamṷ, tvā॒ da॒ddhyaṅṅṛṣiḥ̭] 34
-tvā da॒ddhyaṅṅṛṣiḥ̭ pu॒tra ī̭dhe॒ atha̭rvaṇaḥ | vṛ॒tra॒haṇa̭-mpuranda॒ram || tamṷ tvā pā॒thyo vṛṣā॒ samī̭dhe dasyu॒hanta̭mam | dha॒na॒-ñja॒yagṃ raṇḙraṇe || u॒ta brṷvantu ja॒ntava॒ uda॒gnirvṛ̭tra॒hā-'ja̭ni | dha॒na॒-ñja॒yo raṇḙraṇe || ā yagṃ haste॒ na khā॒dina॒gṃ॒ śiśṷ-ñjā॒ta-nna bibhra̭ti | vi॒śāma॒gnigg sva̭ddhva॒ram || prade॒va-nde॒vavī̭taye॒ bhara̭tā vasu॒vitta̭mam | āsve yonau॒ ni ṣī̭datu || ā [ ] 35
jā॒ta-ñjā॒tavḙdasi pri॒yagṃ śi̭śī॒tā-'ti̭thim | syo॒na ā gṛ॒hapa̭tim || a॒gninā॒-'gni-ssami̭ddhyate ka॒virgṛ॒hapa̭ti॒ryuvā᳚ | ha॒vya॒vā-ḍju॒hvā᳚syaḥ || tvagg hya̭gne a॒gninā॒ vipro॒ viprḙṇa॒ santhsa॒tā | sakhā॒ sakhyā̭ sami॒ddhyase᳚ || ta-mma̭rjayanta su॒kratṷ-mpuro॒yāvā̭namā॒jiṣṷ | sveṣu॒ kṣayḙṣu vā॒jina᳚m || ya॒jñena̭ ya॒jñama̭yajanta de॒vāstāni॒ dharmā̭ṇi pratha॒mānyā̭sann | te ha॒ nāka̭-mmahi॒mānaḥ̭ sacante॒ yatra॒ pūrvḙ sā॒ddhyā-ssanti̭ de॒vāḥ || 36 ||
(voḍha̭ve- dū॒tastvaṃ - tamṷ - sīda॒tvā - yatra̭ - ca॒tvāri̭ ca) (a. 11)
(pū॒rṇa - rṣa̭yo॒ - 'gninā॒ - ye de॒vāḥ - sūryo̭ mā॒ - santvā̭ nahyāmi - vaṣaṭkā॒ra-ssa kha̭di॒ra - ṷpayā॒magṛ̭hīto-'si॒ - yāṃ-vai~ - tve kratuṃ॒ - prade॒va - mekā̭daśa )
(pū॒rṇā - sa̭ha॒jān - tavā᳚-'gne - prā॒ṇaire॒va - ṣaṭtrigṃ̭śat)
(pū॒rṇā, santi̭ de॒vāḥ)
|| hariḥ̭ om ||
(pra॒jāpa̭ti॒ - yo̭ vā - agne॒ - vi vai - pū॒rṇā - pañca̭) (5)
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe pañcamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.