Vishnu

ਨਾਰਾਯਣੀਯਂ ਦਸ਼ਕ 17 - ਧ੍ਰੁਵਚਰਿਤਮ੍

Narayaniyam Dashaka 17 - Dhruvacharitam

🖋️ Gurmukhi script
📄 Download PDF
ਉਤ੍ਤਾਨਪਾਦਨृਪਤੇਰ੍ਮਨੁਨਨ੍ਦਨਸ੍ਯ
ਜਾਯਾ ਬਭੂਵ ਸੁਰੁਚਿਰ੍ਨਿਤਰਾਮਭੀष੍ਟਾ ।
ਅਨ੍ਯਾ ਸੁਨੀਤਿਰਿਤਿ ਭਰ੍ਤੁਰਨਾਦृਤਾ ਸਾ
ਤ੍ਵਾਮੇਵ ਨਿਤ੍ਯਮਗਤਿਃ ਸ਼ਰਣਂ ਗਤਾऽਭੂਤ੍ ॥1॥
ਅਙ੍ਕੇ ਪਿਤੁਃ ਸੁਰੁਚਿਪੁਤ੍ਰਕਮੁਤ੍ਤਮਂ ਤਂ
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧ੍ਰੁਵਃ ਕਿਲ ਸੁਨੀਤਿਸੁਤੋऽਧਿਰੋਕ੍ष੍ਯਨ੍ ।
ਆਚਿਕ੍षਿਪੇ ਕਿਲ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ ਸੁਤਰਾਂ ਸੁਰੁਚ੍ਯਾ
ਦੁਸ੍ਸਨ੍ਤ੍ਯਜਾ ਖਲੁ ਭਵਦ੍ਵਿਮੁਖੈਰਸੂਯਾ ॥2॥
ਤ੍ਵਨ੍ਮੋਹਿਤੇ ਪਿਤਰਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਦਾਰਵਸ਼੍ਯੇ
ਦੂਰਂ ਦੁਰੁਕ੍ਤਿਨਿਹਤਃ ਸ ਗਤੋ ਨਿਜਾਮ੍ਬਾਮ੍ ।
ਸਾऽਪਿ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਗਤਿਸਨ੍ਤਰਣਾਯ ਪੁਂਸਾਂ
ਤ੍ਵਤ੍ਪਾਦਮੇਵ ਸ਼ਰਣਂ ਸ਼ਿਸ਼ਵੇ ਸ਼ਸ਼ਂਸ ॥3॥
ਆਕਰ੍ਣ੍ਯ ਸੋऽਪਿ ਭਵਦਰ੍ਚਨਨਿਸ਼੍ਚਿਤਾਤ੍ਮਾ
ਮਾਨੀ ਨਿਰੇਤ੍ਯ ਨਗਰਾਤ੍ ਕਿਲ ਪਞ੍ਚਵਰ੍षਃ ।
ਸਨ੍ਦृष੍ਟਨਾਰਦਨਿਵੇਦਿਤਮਨ੍ਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗ-
ਸ੍ਤ੍ਵਾਮਾਰਰਾਧ ਤਪਸਾ ਮਧੁਕਾਨਨਾਨ੍ਤੇ ॥4॥
ਤਾਤੇ ਵਿषਣ੍ਣਹृਦਯੇ ਨਗਰੀਂ ਗਤੇਨ
ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਦੇਨ ਪਰਿਸਾਨ੍ਤ੍ਵਿਤਚਿਤ੍ਤਵृਤ੍ਤੌ ।
ਬਾਲਸ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਪਿਤਮਨਾਃ ਕ੍ਰਮਵਰ੍ਧਿਤੇਨ
ਨਿਨ੍ਯੇ ਕਠੋਰਤਪਸਾ ਕਿਲ ਪਞ੍ਚਮਾਸਾਨ੍ ॥5॥
ਤਾਵਤ੍ਤਪੋਬਲਨਿਰੁਚ੍ਛ੍-ਵਸਿਤੇ ਦਿਗਨ੍ਤੇ
ਦੇਵਾਰ੍ਥਿਤਸ੍ਤ੍ਵਮੁਦਯਤ੍ਕਰੁਣਾਰ੍ਦ੍ਰਚੇਤਾਃ ।
ਤ੍ਵਦ੍ਰੂਪਚਿਦ੍ਰਸਨਿਲੀਨਮਤੇਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾ-
ਦਾਵਿਰ੍ਬਭੂਵਿਥ ਵਿਭੋ ਗਰੁਡਾਧਿਰੂਢਃ ॥6॥
ਤ੍ਵਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਪ੍ਰਮਦਭਾਰਤਰਙ੍ਗਿਤਂ ਤਂ
ਦृਗ੍ਭ੍ਯਾਂ ਨਿਮਗ੍ਨਮਿਵ ਰੂਪਰਸਾਯਨੇ ਤੇ ।
ਤੁष੍ਟੂषਮਾਣਮਵਗਮ੍ਯ ਕਪੋਲਦੇਸ਼ੇ
ਸਂਸ੍ਪृष੍ਟਵਾਨਸਿ ਦਰੇਣ ਤਥਾऽऽਦਰੇਣ ॥7॥
ਤਾਵਦ੍ਵਿਬੋਧਵਿਮਲਂ ਪ੍ਰਣੁਵਨ੍ਤਮੇਨ-
ਮਾਭਾषਥਾਸ੍ਤ੍ਵਮਵਗਮ੍ਯ ਤਦੀਯਭਾਵਮ੍ ।
ਰਾਜ੍ਯਂ ਚਿਰਂ ਸਮਨੁਭੂਯ ਭਜਸ੍ਵ ਭੂਯਃ
ਸਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰਂ ਧ੍ਰੁਵ ਪਦਂ ਵਿਨਿਵृਤ੍ਤਿਹੀਨਮ੍ ॥8॥
ਇਤ੍ਯੂਚਿषਿ ਤ੍ਵਯਿ ਗਤੇ ਨृਪਨਨ੍ਦਨੋऽਸਾ-
ਵਾਨਨ੍ਦਿਤਾਖਿਲਜਨੋ ਨਗਰੀਮੁਪੇਤਃ ।
ਰੇਮੇ ਚਿਰਂ ਭਵਦਨੁਗ੍ਰਹਪੂਰ੍ਣਕਾਮ-
ਸ੍ਤਾਤੇ ਗਤੇ ਚ ਵਨਮਾਦृਤਰਾਜ੍ਯਭਾਰਃ ॥9॥
ਯਕ੍षੇਣ ਦੇਵ ਨਿਹਤੇ ਪੁਨਰੁਤ੍ਤਮੇऽਸ੍ਮਿਨ੍
ਯਕ੍षੈਃ ਸ ਯੁਦ੍ਧਨਿਰਤੋ ਵਿਰਤੋ ਮਨੂਕ੍ਤ੍ਯਾ ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਹृਦਯਾਦ੍ਧਨਦਾਦੁਪੇਤਾ-
ਤ੍ਤ੍ਵਦ੍ਭਕ੍ਤਿਮੇਵ ਸੁਦृਢਾਮਵृਣੋਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਾ ॥10॥
ਅਨ੍ਤੇ ਭਵਤ੍ਪੁਰੁषਨੀਤਵਿਮਾਨਯਾਤੋ
ਮਾਤ੍ਰਾ ਸਮਂ ਧ੍ਰੁਵਪਦੇ ਮੁਦਿਤੋऽਯਮਾਸ੍ਤੇ ।
ਏਵਂ ਸ੍ਵਭृਤ੍ਯਜਨਪਾਲਨਲੋਲਧੀਸ੍ਤ੍ਵਂ
ਵਾਤਾਲਯਾਧਿਪ ਨਿਰੁਨ੍ਧਿ ਮਮਾਮਯੌਘਾਨ੍ ॥11॥
Roman (IAST) Transliteration
uttānapādanṛpatermanunandanasya
jāyā babhūva surucirnitarāmabhīṣṭā |
anyā sunītiriti bharturanādṛtā sā
tvāmeva nityamagatiḥ śaraṇaṃ gatā'bhūt ||1||
aṅke pituḥ suruciputrakamuttamaṃ taṃ
dṛṣṭvā dhruvaḥ kila sunītisuto'dhirokṣyan |
ācikṣipe kila śiśuḥ sutarāṃ surucyā
dussantyajā khalu bhavadvimukhairasūyā ||2||
tvanmohite pitari paśyati dāravaśye
dūraṃ duruktinihataḥ sa gato nijāmbām |
sā'pi svakarmagatisantaraṇāya puṃsāṃ
tvatpādameva śaraṇaṃ śiśave śaśaṃsa ||3||
ākarṇya so'pi bhavadarcananiścitātmā
mānī niretya nagarāt kila pañcavarṣaḥ |
sandṛṣṭanāradaniveditamantramārga-
stvāmārarādha tapasā madhukānanānte ||4||
tāte viṣaṇṇahṛdaye nagarīṃ gatena
śrīnāradena parisāntvitacittavṛttau |
bālastvadarpitamanāḥ kramavardhitena
ninye kaṭhoratapasā kila pañcamāsān ||5||
tāvattapobalanirucch-vasite digante
devārthitastvamudayatkaruṇārdracetāḥ |
tvadrūpacidrasanilīnamateḥ purastā-
dāvirbabhūvitha vibho garuḍādhirūḍhaḥ ||6||
tvaddarśanapramadabhārataraṅgitaṃ taṃ
dṛgbhyāṃ nimagnamiva rūparasāyane te |
tuṣṭūṣamāṇamavagamya kapoladeśe
saṃspṛṣṭavānasi dareṇa tathā''dareṇa ||7||
tāvadvibodhavimalaṃ praṇuvantamena-
mābhāṣathāstvamavagamya tadīyabhāvam |
rājyaṃ ciraṃ samanubhūya bhajasva bhūyaḥ
sarvottaraṃ dhruva padaṃ vinivṛttihīnam ||8||
ityūciṣi tvayi gate nṛpanandano'sā-
vānanditākhilajano nagarīmupetaḥ |
reme ciraṃ bhavadanugrahapūrṇakāma-
stāte gate ca vanamādṛtarājyabhāraḥ ||9||
yakṣeṇa deva nihate punaruttame'smin
yakṣaiḥ sa yuddhanirato virato manūktyā |
śāntyā prasannahṛdayāddhanadādupetā-
ttvadbhaktimeva sudṛḍhāmavṛṇonmahātmā ||10||
ante bhavatpuruṣanītavimānayāto
mātrā samaṃ dhruvapade mudito'yamāste |
evaṃ svabhṛtyajanapālanaloladhīstvaṃ
vātālayādhipa nirundhi mamāmayaughān ||11||
Sanskrit — Devanagari (original)
उत्तानपादनृपतेर्मनुनन्दनस्य
जाया बभूव सुरुचिर्नितरामभीष्टा ।
अन्या सुनीतिरिति भर्तुरनादृता सा
त्वामेव नित्यमगतिः शरणं गताऽभूत् ॥1॥
अङ्के पितुः सुरुचिपुत्रकमुत्तमं तं
दृष्ट्वा ध्रुवः किल सुनीतिसुतोऽधिरोक्ष्यन् ।
आचिक्षिपे किल शिशुः सुतरां सुरुच्या
दुस्सन्त्यजा खलु भवद्विमुखैरसूया ॥2॥
त्वन्मोहिते पितरि पश्यति दारवश्ये
दूरं दुरुक्तिनिहतः स गतो निजाम्बाम् ।
साऽपि स्वकर्मगतिसन्तरणाय पुंसां
त्वत्पादमेव शरणं शिशवे शशंस ॥3॥
आकर्ण्य सोऽपि भवदर्चननिश्चितात्मा
मानी निरेत्य नगरात् किल पञ्चवर्षः ।
सन्दृष्टनारदनिवेदितमन्त्रमार्ग-
स्त्वामारराध तपसा मधुकाननान्ते ॥4॥
ताते विषण्णहृदये नगरीं गतेन
श्रीनारदेन परिसान्त्वितचित्तवृत्तौ ।
बालस्त्वदर्पितमनाः क्रमवर्धितेन
निन्ये कठोरतपसा किल पञ्चमासान् ॥5॥
तावत्तपोबलनिरुच्छ्-वसिते दिगन्ते
देवार्थितस्त्वमुदयत्करुणार्द्रचेताः ।
त्वद्रूपचिद्रसनिलीनमतेः पुरस्ता-
दाविर्बभूविथ विभो गरुडाधिरूढः ॥6॥
त्वद्दर्शनप्रमदभारतरङ्गितं तं
दृग्भ्यां निमग्नमिव रूपरसायने ते ।
तुष्टूषमाणमवगम्य कपोलदेशे
संस्पृष्टवानसि दरेण तथाऽऽदरेण ॥7॥
तावद्विबोधविमलं प्रणुवन्तमेन-
माभाषथास्त्वमवगम्य तदीयभावम् ।
राज्यं चिरं समनुभूय भजस्व भूयः
सर्वोत्तरं ध्रुव पदं विनिवृत्तिहीनम् ॥8॥
इत्यूचिषि त्वयि गते नृपनन्दनोऽसा-
वानन्दिताखिलजनो नगरीमुपेतः ।
रेमे चिरं भवदनुग्रहपूर्णकाम-
स्ताते गते च वनमादृतराज्यभारः ॥9॥
यक्षेण देव निहते पुनरुत्तमेऽस्मिन्
यक्षैः स युद्धनिरतो विरतो मनूक्त्या ।
शान्त्या प्रसन्नहृदयाद्धनदादुपेता-
त्त्वद्भक्तिमेव सुदृढामवृणोन्महात्मा ॥10॥
अन्ते भवत्पुरुषनीतविमानयातो
मात्रा समं ध्रुवपदे मुदितोऽयमास्ते ।
एवं स्वभृत्यजनपालनलोलधीस्त्वं
वातालयाधिप निरुन्धि ममामयौघान् ॥11॥
uttānapādanṛpatermanunandanasya
jāyā babhūva surucirnitarāmabhīṣṭā |
anyā sunītiriti bharturanādṛtā sā
tvāmeva nityamagatiḥ śaraṇaṃ gatā'bhūt ||1||
aṅke pituḥ suruciputrakamuttamaṃ taṃ
dṛṣṭvā dhruvaḥ kila sunītisuto'dhirokṣyan |
ācikṣipe kila śiśuḥ sutarāṃ surucyā
dussantyajā khalu bhavadvimukhairasūyā ||2||
tvanmohite pitari paśyati dāravaśye
dūraṃ duruktinihataḥ sa gato nijāmbām |
sā'pi svakarmagatisantaraṇāya puṃsāṃ
tvatpādameva śaraṇaṃ śiśave śaśaṃsa ||3||
ākarṇya so'pi bhavadarcananiścitātmā
mānī niretya nagarāt kila pañcavarṣaḥ |
sandṛṣṭanāradaniveditamantramārga-
stvāmārarādha tapasā madhukānanānte ||4||
tāte viṣaṇṇahṛdaye nagarīṃ gatena
śrīnāradena parisāntvitacittavṛttau |
bālastvadarpitamanāḥ kramavardhitena
ninye kaṭhoratapasā kila pañcamāsān ||5||
tāvattapobalanirucch-vasite digante
devārthitastvamudayatkaruṇārdracetāḥ |
tvadrūpacidrasanilīnamateḥ purastā-
dāvirbabhūvitha vibho garuḍādhirūḍhaḥ ||6||
tvaddarśanapramadabhārataraṅgitaṃ taṃ
dṛgbhyāṃ nimagnamiva rūparasāyane te |
tuṣṭūṣamāṇamavagamya kapoladeśe
saṃspṛṣṭavānasi dareṇa tathā''dareṇa ||7||
tāvadvibodhavimalaṃ praṇuvantamena-
mābhāṣathāstvamavagamya tadīyabhāvam |
rājyaṃ ciraṃ samanubhūya bhajasva bhūyaḥ
sarvottaraṃ dhruva padaṃ vinivṛttihīnam ||8||
ityūciṣi tvayi gate nṛpanandano'sā-
vānanditākhilajano nagarīmupetaḥ |
reme ciraṃ bhavadanugrahapūrṇakāma-
stāte gate ca vanamādṛtarājyabhāraḥ ||9||
yakṣeṇa deva nihate punaruttame'smin
yakṣaiḥ sa yuddhanirato virato manūktyā |
śāntyā prasannahṛdayāddhanadādupetā-
ttvadbhaktimeva sudṛḍhāmavṛṇonmahātmā ||10||
ante bhavatpuruṣanītavimānayāto
mātrā samaṃ dhruvapade mudito'yamāste |
evaṃ svabhṛtyajanapālanaloladhīstvaṃ
vātālayādhipa nirundhi mamāmayaughān ||11||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in