Vishnu

ନାରାଯଣୀଯଂ ଦଶକ 17 - ଧ୍ରୁଵଚରିତମ୍

Narayaniyam Dashaka 17 - Dhruvacharitam

🖋️ Oriya script
📄 Download PDF
ଉତ୍ତାନପାଦନୃପତେର୍ମନୁନନ୍ଦନସ୍ଯ
ଜାଯା ବଭୂଵ ସୁରୁଚିର୍ନିତରାମଭୀଷ୍ଟା ।
ଅନ୍ଯା ସୁନୀତିରିତି ଭର୍ତୁରନାଦୃତା ସା
ତ୍ଵାମେଵ ନିତ୍ଯମଗତିଃ ଶରଣଂ ଗତାଽଭୂତ୍ ॥1॥
ଅଙ୍କେ ପିତୁଃ ସୁରୁଚିପୁତ୍ରକମୁତ୍ତମଂ ତଂ
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧ୍ରୁଵଃ କିଲ ସୁନୀତିସୁତୋଽଧିରୋକ୍ଷ୍ଯନ୍ ।
ଆଚିକ୍ଷିପେ କିଲ ଶିଶୁଃ ସୁତରାଂ ସୁରୁଚ୍ଯା
ଦୁସ୍ସନ୍ତ୍ଯଜା ଖଲୁ ଭଵଦ୍ଵିମୁଖୈରସୂଯା ॥2॥
ତ୍ଵନ୍ମୋହିତେ ପିତରି ପଶ୍ଯତି ଦାରଵଶ୍ଯେ
ଦୂରଂ ଦୁରୁକ୍ତିନିହତଃ ସ ଗତୋ ନିଜାମ୍ବାମ୍ ।
ସାଽପି ସ୍ଵକର୍ମଗତିସନ୍ତରଣାଯ ପୁଂସାଂ
ତ୍ଵତ୍ପାଦମେଵ ଶରଣଂ ଶିଶଵେ ଶଶଂସ ॥3॥
ଆକର୍ଣ୍ଯ ସୋଽପି ଭଵଦର୍ଚନନିଶ୍ଚିତାତ୍ମା
ମାନୀ ନିରେତ୍ଯ ନଗରାତ୍ କିଲ ପଞ୍ଚଵର୍ଷଃ ।
ସନ୍ଦୃଷ୍ଟନାରଦନିଵେଦିତମନ୍ତ୍ରମାର୍ଗ-
ସ୍ତ୍ଵାମାରରାଧ ତପସା ମଧୁକାନନାନ୍ତେ ॥4॥
ତାତେ ଵିଷଣ୍ଣହୃଦଯେ ନଗରୀଂ ଗତେନ
ଶ୍ରୀନାରଦେନ ପରିସାନ୍ତ୍ଵିତଚିତ୍ତଵୃତ୍ତୌ ।
ବାଲସ୍ତ୍ଵଦର୍ପିତମନାଃ କ୍ରମଵର୍ଧିତେନ
ନିନ୍ଯେ କଠୋରତପସା କିଲ ପଞ୍ଚମାସାନ୍ ॥5॥
ତାଵତ୍ତପୋବଲନିରୁଚ୍ଛ୍-ଵସିତେ ଦିଗନ୍ତେ
ଦେଵାର୍ଥିତସ୍ତ୍ଵମୁଦଯତ୍କରୁଣାର୍ଦ୍ରଚେତାଃ ।
ତ୍ଵଦ୍ରୂପଚିଦ୍ରସନିଲୀନମତେଃ ପୁରସ୍ତା-
ଦାଵିର୍ବଭୂଵିଥ ଵିଭୋ ଗରୁଡାଧିରୂଢଃ ॥6॥
ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନପ୍ରମଦଭାରତରଙ୍ଗିତଂ ତଂ
ଦୃଗ୍ଭ୍ଯାଂ ନିମଗ୍ନମିଵ ରୂପରସାଯନେ ତେ ।
ତୁଷ୍ଟୂଷମାଣମଵଗମ୍ଯ କପୋଲଦେଶେ
ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟଵାନସି ଦରେଣ ତଥାଽଽଦରେଣ ॥7॥
ତାଵଦ୍ଵିବୋଧଵିମଲଂ ପ୍ରଣୁଵନ୍ତମେନ-
ମାଭାଷଥାସ୍ତ୍ଵମଵଗମ୍ଯ ତଦୀଯଭାଵମ୍ ।
ରାଜ୍ଯଂ ଚିରଂ ସମନୁଭୂଯ ଭଜସ୍ଵ ଭୂଯଃ
ସର୍ଵୋତ୍ତରଂ ଧ୍ରୁଵ ପଦଂ ଵିନିଵୃତ୍ତିହୀନମ୍ ॥8॥
ଇତ୍ଯୂଚିଷି ତ୍ଵଯି ଗତେ ନୃପନନ୍ଦନୋଽସା-
ଵାନନ୍ଦିତାଖିଲଜନୋ ନଗରୀମୁପେତଃ ।
ରେମେ ଚିରଂ ଭଵଦନୁଗ୍ରହପୂର୍ଣକାମ-
ସ୍ତାତେ ଗତେ ଚ ଵନମାଦୃତରାଜ୍ଯଭାରଃ ॥9॥
ଯକ୍ଷେଣ ଦେଵ ନିହତେ ପୁନରୁତ୍ତମେଽସ୍ମିନ୍
ଯକ୍ଷୈଃ ସ ଯୁଦ୍ଧନିରତୋ ଵିରତୋ ମନୂକ୍ତ୍ଯା ।
ଶାନ୍ତ୍ଯା ପ୍ରସନ୍ନହୃଦଯାଦ୍ଧନଦାଦୁପେତା-
ତ୍ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତିମେଵ ସୁଦୃଢାମଵୃଣୋନ୍ମହାତ୍ମା ॥10॥
ଅନ୍ତେ ଭଵତ୍ପୁରୁଷନୀତଵିମାନଯାତୋ
ମାତ୍ରା ସମଂ ଧ୍ରୁଵପଦେ ମୁଦିତୋଽଯମାସ୍ତେ ।
ଏଵଂ ସ୍ଵଭୃତ୍ଯଜନପାଲନଲୋଲଧୀସ୍ତ୍ଵଂ
ଵାତାଲଯାଧିପ ନିରୁନ୍ଧି ମମାମଯୌଘାନ୍ ॥11॥
Roman (IAST) Transliteration
uttānapādanṛpatermanunandanasya
jāyā babhūva surucirnitarāmabhīṣṭā |
anyā sunītiriti bharturanādṛtā sā
tvāmeva nityamagatiḥ śaraṇaṃ gatā'bhūt ||1||
aṅke pituḥ suruciputrakamuttamaṃ taṃ
dṛṣṭvā dhruvaḥ kila sunītisuto'dhirokṣyan |
ācikṣipe kila śiśuḥ sutarāṃ surucyā
dussantyajā khalu bhavadvimukhairasūyā ||2||
tvanmohite pitari paśyati dāravaśye
dūraṃ duruktinihataḥ sa gato nijāmbām |
sā'pi svakarmagatisantaraṇāya puṃsāṃ
tvatpādameva śaraṇaṃ śiśave śaśaṃsa ||3||
ākarṇya so'pi bhavadarcananiścitātmā
mānī niretya nagarāt kila pañcavarṣaḥ |
sandṛṣṭanāradaniveditamantramārga-
stvāmārarādha tapasā madhukānanānte ||4||
tāte viṣaṇṇahṛdaye nagarīṃ gatena
śrīnāradena parisāntvitacittavṛttau |
bālastvadarpitamanāḥ kramavardhitena
ninye kaṭhoratapasā kila pañcamāsān ||5||
tāvattapobalanirucch-vasite digante
devārthitastvamudayatkaruṇārdracetāḥ |
tvadrūpacidrasanilīnamateḥ purastā-
dāvirbabhūvitha vibho garuḍādhirūḍhaḥ ||6||
tvaddarśanapramadabhārataraṅgitaṃ taṃ
dṛgbhyāṃ nimagnamiva rūparasāyane te |
tuṣṭūṣamāṇamavagamya kapoladeśe
saṃspṛṣṭavānasi dareṇa tathā''dareṇa ||7||
tāvadvibodhavimalaṃ praṇuvantamena-
mābhāṣathāstvamavagamya tadīyabhāvam |
rājyaṃ ciraṃ samanubhūya bhajasva bhūyaḥ
sarvottaraṃ dhruva padaṃ vinivṛttihīnam ||8||
ityūciṣi tvayi gate nṛpanandano'sā-
vānanditākhilajano nagarīmupetaḥ |
reme ciraṃ bhavadanugrahapūrṇakāma-
stāte gate ca vanamādṛtarājyabhāraḥ ||9||
yakṣeṇa deva nihate punaruttame'smin
yakṣaiḥ sa yuddhanirato virato manūktyā |
śāntyā prasannahṛdayāddhanadādupetā-
ttvadbhaktimeva sudṛḍhāmavṛṇonmahātmā ||10||
ante bhavatpuruṣanītavimānayāto
mātrā samaṃ dhruvapade mudito'yamāste |
evaṃ svabhṛtyajanapālanaloladhīstvaṃ
vātālayādhipa nirundhi mamāmayaughān ||11||
Sanskrit — Devanagari (original)
उत्तानपादनृपतेर्मनुनन्दनस्य
जाया बभूव सुरुचिर्नितरामभीष्टा ।
अन्या सुनीतिरिति भर्तुरनादृता सा
त्वामेव नित्यमगतिः शरणं गताऽभूत् ॥1॥
अङ्के पितुः सुरुचिपुत्रकमुत्तमं तं
दृष्ट्वा ध्रुवः किल सुनीतिसुतोऽधिरोक्ष्यन् ।
आचिक्षिपे किल शिशुः सुतरां सुरुच्या
दुस्सन्त्यजा खलु भवद्विमुखैरसूया ॥2॥
त्वन्मोहिते पितरि पश्यति दारवश्ये
दूरं दुरुक्तिनिहतः स गतो निजाम्बाम् ।
साऽपि स्वकर्मगतिसन्तरणाय पुंसां
त्वत्पादमेव शरणं शिशवे शशंस ॥3॥
आकर्ण्य सोऽपि भवदर्चननिश्चितात्मा
मानी निरेत्य नगरात् किल पञ्चवर्षः ।
सन्दृष्टनारदनिवेदितमन्त्रमार्ग-
स्त्वामारराध तपसा मधुकाननान्ते ॥4॥
ताते विषण्णहृदये नगरीं गतेन
श्रीनारदेन परिसान्त्वितचित्तवृत्तौ ।
बालस्त्वदर्पितमनाः क्रमवर्धितेन
निन्ये कठोरतपसा किल पञ्चमासान् ॥5॥
तावत्तपोबलनिरुच्छ्-वसिते दिगन्ते
देवार्थितस्त्वमुदयत्करुणार्द्रचेताः ।
त्वद्रूपचिद्रसनिलीनमतेः पुरस्ता-
दाविर्बभूविथ विभो गरुडाधिरूढः ॥6॥
त्वद्दर्शनप्रमदभारतरङ्गितं तं
दृग्भ्यां निमग्नमिव रूपरसायने ते ।
तुष्टूषमाणमवगम्य कपोलदेशे
संस्पृष्टवानसि दरेण तथाऽऽदरेण ॥7॥
तावद्विबोधविमलं प्रणुवन्तमेन-
माभाषथास्त्वमवगम्य तदीयभावम् ।
राज्यं चिरं समनुभूय भजस्व भूयः
सर्वोत्तरं ध्रुव पदं विनिवृत्तिहीनम् ॥8॥
इत्यूचिषि त्वयि गते नृपनन्दनोऽसा-
वानन्दिताखिलजनो नगरीमुपेतः ।
रेमे चिरं भवदनुग्रहपूर्णकाम-
स्ताते गते च वनमादृतराज्यभारः ॥9॥
यक्षेण देव निहते पुनरुत्तमेऽस्मिन्
यक्षैः स युद्धनिरतो विरतो मनूक्त्या ।
शान्त्या प्रसन्नहृदयाद्धनदादुपेता-
त्त्वद्भक्तिमेव सुदृढामवृणोन्महात्मा ॥10॥
अन्ते भवत्पुरुषनीतविमानयातो
मात्रा समं ध्रुवपदे मुदितोऽयमास्ते ।
एवं स्वभृत्यजनपालनलोलधीस्त्वं
वातालयाधिप निरुन्धि ममामयौघान् ॥11॥
uttānapādanṛpatermanunandanasya
jāyā babhūva surucirnitarāmabhīṣṭā |
anyā sunītiriti bharturanādṛtā sā
tvāmeva nityamagatiḥ śaraṇaṃ gatā'bhūt ||1||
aṅke pituḥ suruciputrakamuttamaṃ taṃ
dṛṣṭvā dhruvaḥ kila sunītisuto'dhirokṣyan |
ācikṣipe kila śiśuḥ sutarāṃ surucyā
dussantyajā khalu bhavadvimukhairasūyā ||2||
tvanmohite pitari paśyati dāravaśye
dūraṃ duruktinihataḥ sa gato nijāmbām |
sā'pi svakarmagatisantaraṇāya puṃsāṃ
tvatpādameva śaraṇaṃ śiśave śaśaṃsa ||3||
ākarṇya so'pi bhavadarcananiścitātmā
mānī niretya nagarāt kila pañcavarṣaḥ |
sandṛṣṭanāradaniveditamantramārga-
stvāmārarādha tapasā madhukānanānte ||4||
tāte viṣaṇṇahṛdaye nagarīṃ gatena
śrīnāradena parisāntvitacittavṛttau |
bālastvadarpitamanāḥ kramavardhitena
ninye kaṭhoratapasā kila pañcamāsān ||5||
tāvattapobalanirucch-vasite digante
devārthitastvamudayatkaruṇārdracetāḥ |
tvadrūpacidrasanilīnamateḥ purastā-
dāvirbabhūvitha vibho garuḍādhirūḍhaḥ ||6||
tvaddarśanapramadabhārataraṅgitaṃ taṃ
dṛgbhyāṃ nimagnamiva rūparasāyane te |
tuṣṭūṣamāṇamavagamya kapoladeśe
saṃspṛṣṭavānasi dareṇa tathā''dareṇa ||7||
tāvadvibodhavimalaṃ praṇuvantamena-
mābhāṣathāstvamavagamya tadīyabhāvam |
rājyaṃ ciraṃ samanubhūya bhajasva bhūyaḥ
sarvottaraṃ dhruva padaṃ vinivṛttihīnam ||8||
ityūciṣi tvayi gate nṛpanandano'sā-
vānanditākhilajano nagarīmupetaḥ |
reme ciraṃ bhavadanugrahapūrṇakāma-
stāte gate ca vanamādṛtarājyabhāraḥ ||9||
yakṣeṇa deva nihate punaruttame'smin
yakṣaiḥ sa yuddhanirato virato manūktyā |
śāntyā prasannahṛdayāddhanadādupetā-
ttvadbhaktimeva sudṛḍhāmavṛṇonmahātmā ||10||
ante bhavatpuruṣanītavimānayāto
mātrā samaṃ dhruvapade mudito'yamāste |
evaṃ svabhṛtyajanapālanaloladhīstvaṃ
vātālayādhipa nirundhi mamāmayaughān ||11||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in