Vishnu

ନାରାଯଣୀଯଂ ଦଶକ 18 - ପୃଥୁଚରିତମ୍

Narayaniyam Dashaka 18 - Prithucharitam

✍️ Melpathur Narayana Bhattathiri 🖋️ Oriya script
📄 Download PDF
ଜାତସ୍ଯ ଧ୍ରୁଵକୁଲ ଏଵ ତୁଙ୍ଗକୀର୍ତେ-
ରଙ୍ଗସ୍ଯ ଵ୍ଯଜନି ସୁତଃ ସ ଵେନନାମା ।
ଯଦ୍ଦୋଷଵ୍ଯଥିତମତିଃ ସ ରାଜଵର୍ଯ-
ସ୍ତ୍ଵତ୍ପାଦେ ନିହିତମନା ଵନଂ ଗତୋଽଭୂତ୍ ॥1॥
ପାପୋଽପି କ୍ଷିତିତଲପାଲନାଯ ଵେନଃ
ପୌରାଦ୍ଯୈରୁପନିହିତଃ କଠୋରଵୀର୍ଯଃ ।
ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ନିଜବଲମେଵ ସମ୍ପ୍ରଶଂସନ୍
ଭୂଚକ୍ରେ ତଵ ଯଜନାନ୍ଯଯଂ ନ୍ଯରୌତ୍ସୀତ୍ ॥2॥
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ହିତକଥନାଯ ତାପସୌଘେ
ମତ୍ତୋଽନ୍ଯୋ ଭୁଵନପତିର୍ନ କଶ୍ଚନେତି ।
ତ୍ଵନ୍ନିନ୍ଦାଵଚନପରୋ ମୁନୀଶ୍ଵରୈସ୍ତୈଃ
ଶାପାଗ୍ନୌ ଶଲଭଦଶାମନାଯି ଵେନଃ ॥3॥
ତନ୍ନାଶାତ୍ ଖଲଜନଭୀରୁକୈର୍ମୁନୀନ୍ଦ୍ରୈ-
ସ୍ତନ୍ମାତ୍ରା ଚିରପରିରକ୍ଷିତେ ତଦଙ୍ଗେ ।
ତ୍ଯକ୍ତାଘେ ପରିମଥିତାଦଥୋରୁଦଣ୍ଡା-
ଦ୍ଦୋର୍ଦଣ୍ଡେ ପରିମଥିତେ ତ୍ଵମାଵିରାସୀଃ ॥4॥
ଵିଖ୍ଯାତଃ ପୃଥୁରିତି ତାପସୋପଦିଷ୍ଟୈଃ
ସୂତାଦ୍ଯୈଃ ପରିଣୁତଭାଵିଭୂରିଵୀର୍ଯଃ ।
ଵେନାର୍ତ୍ଯା କବଲିତସମ୍ପଦଂ ଧରିତ୍ରୀ-
ମାକ୍ରାନ୍ତାଂ ନିଜଧନୁଷା ସମାମକାର୍ଷୀଃ ॥5॥
ଭୂଯସ୍ତାଂ ନିଜକୁଲମୁଖ୍ଯଵତ୍ସଯୁକ୍ତ୍ଯୈ-
ର୍ଦେଵାଦ୍ଯୈଃ ସମୁଚିତଚାରୁଭାଜନେଷୁ ।
ଅନ୍ନାଦୀନ୍ଯଭିଲଷିତାନି ଯାନି ତାନି
ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦଂ ସୁରଭିତନୂମଦୂଦୁହସ୍ତ୍ଵମ୍ ॥6॥
ଆତ୍ମାନଂ ଯଜତି ମଖୈସ୍ତ୍ଵଯି ତ୍ରିଧାମ-
ନ୍ନାରବ୍ଧେ ଶତତମଵାଜିମେଧଯାଗେ ।
ସ୍ପର୍ଧାଲୁଃ ଶତମଖ ଏତ୍ଯ ନୀଚଵେଷୋ
ହୃତ୍ଵାଽଶ୍ଵଂ ତଵ ତନଯାତ୍ ପରାଜିତୋଽଭୂତ୍ ॥7॥
ଦେଵେନ୍ଦ୍ରଂ ମୁହୁରିତି ଵାଜିନଂ ହରନ୍ତଂ
ଵହ୍ନୌ ତଂ ମୁନିଵରମଣ୍ଡଲେ ଜୁହୂଷୌ ।
ରୁନ୍ଧାନେ କମଲଭଵେ କ୍ରତୋଃ ସମାପ୍ତୌ
ସାକ୍ଷାତ୍ତ୍ଵଂ ମଧୁରିପୁମୈକ୍ଷଥାଃ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵମ୍ ॥8॥
ତଦ୍ଦତ୍ତଂ ଵରମୁପଲଭ୍ଯ ଭକ୍ତିମେକାଂ
ଗଙ୍ଗାନ୍ତେ ଵିହିତପଦଃ କଦାପି ଦେଵ ।
ସତ୍ରସ୍ଥଂ ମୁନିନିଵହଂ ହିତାନି ଶଂସ-
ନ୍ନୈକ୍ଷିଷ୍ଠାଃ ସନକମୁଖାନ୍ ମୁନୀନ୍ ପୁରସ୍ତାତ୍ ॥9॥
ଵିଜ୍ଞାନଂ ସନକମୁଖୋଦିତଂ ଦଧାନଃ
ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ସ୍ଵଯମଗମୋ ଵନାନ୍ତସେଵୀ ।
ତତ୍ତାଦୃକ୍ପୃଥୁଵପୁରୀଶ ସତ୍ଵରଂ ମେ
ରୋଗୌଘଂ ପ୍ରଶମଯ ଵାତଗେହଵାସିନ୍ ॥10॥
Roman (IAST) Transliteration
jātasya dhruvakula eva tuṅgakīrte-
raṅgasya vyajani sutaḥ sa venanāmā |
yaddoṣavyathitamatiḥ sa rājavarya-
stvatpāde nihitamanā vanaṃ gato'bhūt ||1||
pāpo'pi kṣititalapālanāya venaḥ
paurādyairupanihitaḥ kaṭhoravīryaḥ |
sarvebhyo nijabalameva sampraśaṃsan
bhūcakre tava yajanānyayaṃ nyarautsīt ||2||
samprāpte hitakathanāya tāpasaughe
matto'nyo bhuvanapatirna kaścaneti |
tvannindāvacanaparo munīśvaraistaiḥ
śāpāgnau śalabhadaśāmanāyi venaḥ ||3||
tannāśāt khalajanabhīrukairmunīndrai-
stanmātrā ciraparirakṣite tadaṅge |
tyaktāghe parimathitādathorudaṇḍā-
ddordaṇḍe parimathite tvamāvirāsīḥ ||4||
vikhyātaḥ pṛthuriti tāpasopadiṣṭaiḥ
sūtādyaiḥ pariṇutabhāvibhūrivīryaḥ |
venārtyā kabalitasampadaṃ dharitrī-
mākrāntāṃ nijadhanuṣā samāmakārṣīḥ ||5||
bhūyastāṃ nijakulamukhyavatsayuktyai-
rdevādyaiḥ samucitacārubhājaneṣu |
annādīnyabhilaṣitāni yāni tāni
svacchandaṃ surabhitanūmadūduhastvam ||6||
ātmānaṃ yajati makhaistvayi tridhāma-
nnārabdhe śatatamavājimedhayāge |
spardhāluḥ śatamakha etya nīcaveṣo
hṛtvā'śvaṃ tava tanayāt parājito'bhūt ||7||
devendraṃ muhuriti vājinaṃ harantaṃ
vahnau taṃ munivaramaṇḍale juhūṣau |
rundhāne kamalabhave kratoḥ samāptau
sākṣāttvaṃ madhuripumaikṣathāḥ svayaṃ svam ||8||
taddattaṃ varamupalabhya bhaktimekāṃ
gaṅgānte vihitapadaḥ kadāpi deva |
satrasthaṃ muninivahaṃ hitāni śaṃsa-
nnaikṣiṣṭhāḥ sanakamukhān munīn purastāt ||9||
vijñānaṃ sanakamukhoditaṃ dadhānaḥ
svātmānaṃ svayamagamo vanāntasevī |
tattādṛkpṛthuvapurīśa satvaraṃ me
rogaughaṃ praśamaya vātagehavāsin ||10||
Sanskrit — Devanagari (original)
जातस्य ध्रुवकुल एव तुङ्गकीर्ते-
रङ्गस्य व्यजनि सुतः स वेननामा ।
यद्दोषव्यथितमतिः स राजवर्य-
स्त्वत्पादे निहितमना वनं गतोऽभूत् ॥1॥
पापोऽपि क्षितितलपालनाय वेनः
पौराद्यैरुपनिहितः कठोरवीर्यः ।
सर्वेभ्यो निजबलमेव सम्प्रशंसन्
भूचक्रे तव यजनान्ययं न्यरौत्सीत् ॥2॥
सम्प्राप्ते हितकथनाय तापसौघे
मत्तोऽन्यो भुवनपतिर्न कश्चनेति ।
त्वन्निन्दावचनपरो मुनीश्वरैस्तैः
शापाग्नौ शलभदशामनायि वेनः ॥3॥
तन्नाशात् खलजनभीरुकैर्मुनीन्द्रै-
स्तन्मात्रा चिरपरिरक्षिते तदङ्गे ।
त्यक्ताघे परिमथितादथोरुदण्डा-
द्दोर्दण्डे परिमथिते त्वमाविरासीः ॥4॥
विख्यातः पृथुरिति तापसोपदिष्टैः
सूताद्यैः परिणुतभाविभूरिवीर्यः ।
वेनार्त्या कबलितसम्पदं धरित्री-
माक्रान्तां निजधनुषा समामकार्षीः ॥5॥
भूयस्तां निजकुलमुख्यवत्सयुक्त्यै-
र्देवाद्यैः समुचितचारुभाजनेषु ।
अन्नादीन्यभिलषितानि यानि तानि
स्वच्छन्दं सुरभितनूमदूदुहस्त्वम् ॥6॥
आत्मानं यजति मखैस्त्वयि त्रिधाम-
न्नारब्धे शततमवाजिमेधयागे ।
स्पर्धालुः शतमख एत्य नीचवेषो
हृत्वाऽश्वं तव तनयात् पराजितोऽभूत् ॥7॥
देवेन्द्रं मुहुरिति वाजिनं हरन्तं
वह्नौ तं मुनिवरमण्डले जुहूषौ ।
रुन्धाने कमलभवे क्रतोः समाप्तौ
साक्षात्त्वं मधुरिपुमैक्षथाः स्वयं स्वम् ॥8॥
तद्दत्तं वरमुपलभ्य भक्तिमेकां
गङ्गान्ते विहितपदः कदापि देव ।
सत्रस्थं मुनिनिवहं हितानि शंस-
न्नैक्षिष्ठाः सनकमुखान् मुनीन् पुरस्तात् ॥9॥
विज्ञानं सनकमुखोदितं दधानः
स्वात्मानं स्वयमगमो वनान्तसेवी ।
तत्तादृक्पृथुवपुरीश सत्वरं मे
रोगौघं प्रशमय वातगेहवासिन् ॥10॥
jātasya dhruvakula eva tuṅgakīrte-
raṅgasya vyajani sutaḥ sa venanāmā |
yaddoṣavyathitamatiḥ sa rājavarya-
stvatpāde nihitamanā vanaṃ gato'bhūt ||1||
pāpo'pi kṣititalapālanāya venaḥ
paurādyairupanihitaḥ kaṭhoravīryaḥ |
sarvebhyo nijabalameva sampraśaṃsan
bhūcakre tava yajanānyayaṃ nyarautsīt ||2||
samprāpte hitakathanāya tāpasaughe
matto'nyo bhuvanapatirna kaścaneti |
tvannindāvacanaparo munīśvaraistaiḥ
śāpāgnau śalabhadaśāmanāyi venaḥ ||3||
tannāśāt khalajanabhīrukairmunīndrai-
stanmātrā ciraparirakṣite tadaṅge |
tyaktāghe parimathitādathorudaṇḍā-
ddordaṇḍe parimathite tvamāvirāsīḥ ||4||
vikhyātaḥ pṛthuriti tāpasopadiṣṭaiḥ
sūtādyaiḥ pariṇutabhāvibhūrivīryaḥ |
venārtyā kabalitasampadaṃ dharitrī-
mākrāntāṃ nijadhanuṣā samāmakārṣīḥ ||5||
bhūyastāṃ nijakulamukhyavatsayuktyai-
rdevādyaiḥ samucitacārubhājaneṣu |
annādīnyabhilaṣitāni yāni tāni
svacchandaṃ surabhitanūmadūduhastvam ||6||
ātmānaṃ yajati makhaistvayi tridhāma-
nnārabdhe śatatamavājimedhayāge |
spardhāluḥ śatamakha etya nīcaveṣo
hṛtvā'śvaṃ tava tanayāt parājito'bhūt ||7||
devendraṃ muhuriti vājinaṃ harantaṃ
vahnau taṃ munivaramaṇḍale juhūṣau |
rundhāne kamalabhave kratoḥ samāptau
sākṣāttvaṃ madhuripumaikṣathāḥ svayaṃ svam ||8||
taddattaṃ varamupalabhya bhaktimekāṃ
gaṅgānte vihitapadaḥ kadāpi deva |
satrasthaṃ muninivahaṃ hitāni śaṃsa-
nnaikṣiṣṭhāḥ sanakamukhān munīn purastāt ||9||
vijñānaṃ sanakamukhoditaṃ dadhānaḥ
svātmānaṃ svayamagamo vanāntasevī |
tattādṛkpṛthuvapurīśa satvaraṃ me
rogaughaṃ praśamaya vātagehavāsin ||10||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in