Vishnu

ନାରାଯଣୀଯଂ ଦଶକ 80 - ସ୍ଯମନ୍ତକୋପାଖ୍ଯାନମ୍

Narayaniyam Dashaka 80 - Syamantakopakhyanam

🖋️ Oriya script
📄 Download PDF
ସତ୍ରାଜିତସ୍ତ୍ଵମଥ ଲୁବ୍ଧଵଦର୍କଲବ୍ଧଂ
ଦିଵ୍ଯଂ ସ୍ଯମନ୍ତକମଣିଂ ଭଗଵନ୍ନଯାଚୀଃ ।
ତତ୍କାରଣଂ ବହୁଵିଧଂ ମମ ଭାତି ନୂନଂ
ତସ୍ଯାତ୍ମଜାଂ ତ୍ଵଯି ରତାଂ ଛଲତୋ ଵିଵୋଢୁମ୍ ॥1॥
ଅଦତ୍ତଂ ତଂ ତୁଭ୍ଯଂ ମଣିଵରମନେନାଲ୍ପମନସା
ପ୍ରସେନସ୍ତଦ୍ଭ୍ରାତା ଗଲଭୁଵି ଵହନ୍ ପ୍ରାପ ମୃଗଯାମ୍ ।
ଅହନ୍ନେନଂ ସିଂହୋ ମଣିମହସି ମାଂସଭ୍ରମଵଶାତ୍
କପୀନ୍ଦ୍ରସ୍ତଂ ହତ୍ଵା ମଣିମପି ଚ ବାଲାଯ ଦଦିଵାନ୍ ॥2॥
ଶଶଂସୁଃ ସତ୍ରାଜିଦ୍ଗିରମନୁ ଜନାସ୍ତ୍ଵାଂ ମଣିହରଂ
ଜନାନାଂ ପୀଯୂଷଂ ଭଵତି ଗୁଣିନାଂ ଦୋଷକଣିକା ।
ତତଃ ସର୍ଵଜ୍ଞୋଽପି ସ୍ଵଜନସହିତୋ ମାର୍ଗଣପରଃ
ପ୍ରସେନଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିମପି ଗତୋଽଭୂଃ କପିଗୁହାମ୍ ॥3॥
ଭଵନ୍ତମଵିତର୍କଯନ୍ନତିଵଯାଃ ସ୍ଵଯଂ ଜାମ୍ବଵାନ୍
ମୁକୁନ୍ଦଶରଣଂ ହି ମାଂ କ ଇହ ରୋଦ୍ଧୁମିତ୍ଯାଲପନ୍ ।
ଵିଭୋ ରଘୁପତେ ହରେ ଜଯ ଜଯେତ୍ଯଲଂ ମୁଷ୍ଟିଭି-
ଶ୍ଚିରଂ ତଵ ସମର୍ଚନଂ ଵ୍ଯଧିତ ଭକ୍ତଚୂଡାମଣିଃ ॥4॥
ବୁଧ୍ଵାଽଥ ତେନ ଦତ୍ତାଂ ନଵରମଣୀଂ ଵରମଣିଂ ଚ ପରିଗୃହ୍ଣନ୍ ।
ଅନୁଗୃହ୍ଣନ୍ନମୁମାଗାଃ ସପଦି ଚ ସତ୍ରାଜିତେ ମଣିଂ ପ୍ରାଦାଃ ॥5॥
ତଦନୁ ସ ଖଲୁ ବ୍ରୀଲାଲୋଲୋ ଵିଲୋଲଵିଲୋଚନାଂ
ଦୁହିତରମହୋ ଧୀମାନ୍ ଭାମାଂ ଗିରୈଵ ପରାର୍ପିତାମ୍ ।
ଅଦିତ ମଣିନା ତୁଭ୍ଯଂ ଲଭ୍ଯଂ ସମେତ୍ଯ ଭଵାନପି
ପ୍ରମୁଦିତମନାସ୍ତସ୍ଯୈଵାଦାନ୍ମଣିଂ ଗହନାଶଯଃ ॥6॥
ଵ୍ରୀଲାକୁଲାଂ ରମଯତି ତ୍ଵଯି ସତ୍ଯଭାମାଂ
କୌନ୍ତେଯଦାହକଥଯାଥ କୁରୂନ୍ ପ୍ରଯାତେ ।
ହୀ ଗାନ୍ଦିନେଯକୃତଵର୍ମଗିରା ନିପାତ୍ଯ
ସତ୍ରାଜିତଂ ଶତଧନୁର୍ମଣିମାଜହାର ॥7॥
ଶୋକାତ୍ କୁରୂନୁପଗତାମଵଲୋକ୍ଯ କାନ୍ତାଂ
ହତ୍ଵା ଦ୍ରୁତଂ ଶତଧନୁଂ ସମହର୍ଷଯସ୍ତାମ୍ ।
ରତ୍ନେ ସଶଙ୍କ ଇଵ ମୈଥିଲଗେହମେତ୍ଯ
ରାମୋ ଗଦାଂ ସମଶିଶିକ୍ଷତ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମ୍ ॥8॥
ଅକ୍ରୂର ଏଷ ଭଗଵନ୍ ଭଵଦିଚ୍ଛଯୈଵ
ସତ୍ରାଜିତଃ କୁଚରିତସ୍ଯ ଯୁଯୋଜ ହିଂସାମ୍ ।
ଅକ୍ରୂରତୋ ମଣିମନାହୃତଵାନ୍ ପୁନସ୍ତ୍ଵଂ
ତସ୍ଯୈଵ ଭୂତିମୁପଧାତୁମିତି ବ୍ରୁଵନ୍ତି ॥9॥
ଭକ୍ତସ୍ତ୍ଵଯି ସ୍ଥିରତରଃ ସ ହି ଗାନ୍ଦିନେଯ-
ସ୍ତସ୍ଯୈଵ କାପଥମତିଃ କଥମୀଶ ଜାତା ।
ଵିଜ୍ଞାନଵାନ୍ ପ୍ରଶମଵାନହମିତ୍ଯୁଦୀର୍ଣଂ
ଗର୍ଵଂ ଧ୍ରୁଵଂ ଶମଯିତୁଂ ଭଵତା କୃତୈଵ ॥10॥
ଯାତଂ ଭଯେନ କୃତଵର୍ମଯୁତଂ ପୁନସ୍ତ-
ମାହୂଯ ତଦ୍ଵିନିହିତଂ ଚ ମଣିଂ ପ୍ରକାଶ୍ଯ ।
ତତ୍ରୈଵ ସୁଵ୍ରତଧରେ ଵିନିଧାଯ ତୁଷ୍ଯନ୍
ଭାମାକୁଚାନ୍ତଶଯନଃ ପଵନେଶ ପାଯାଃ ॥11॥
Roman (IAST) Transliteration
satrājitastvamatha lubdhavadarkalabdhaṃ
divyaṃ syamantakamaṇiṃ bhagavannayācīḥ |
tatkāraṇaṃ bahuvidhaṃ mama bhāti nūnaṃ
tasyātmajāṃ tvayi ratāṃ chalato vivoḍhum ||1||
adattaṃ taṃ tubhyaṃ maṇivaramanenālpamanasā
prasenastadbhrātā galabhuvi vahan prāpa mṛgayām |
ahannenaṃ siṃho maṇimahasi māṃsabhramavaśāt
kapīndrastaṃ hatvā maṇimapi ca bālāya dadivān ||2||
śaśaṃsuḥ satrājidgiramanu janāstvāṃ maṇiharaṃ
janānāṃ pīyūṣaṃ bhavati guṇināṃ doṣakaṇikā |
tataḥ sarvajño'pi svajanasahito mārgaṇaparaḥ
prasenaṃ taṃ dṛṣṭvā harimapi gato'bhūḥ kapiguhām ||3||
bhavantamavitarkayannativayāḥ svayaṃ jāmbavān
mukundaśaraṇaṃ hi māṃ ka iha roddhumityālapan |
vibho raghupate hare jaya jayetyalaṃ muṣṭibhi-
ściraṃ tava samarcanaṃ vyadhita bhaktacūḍāmaṇiḥ ||4||
budhvā'tha tena dattāṃ navaramaṇīṃ varamaṇiṃ ca parigṛhṇan |
anugṛhṇannamumāgāḥ sapadi ca satrājite maṇiṃ prādāḥ ||5||
tadanu sa khalu brīlālolo vilolavilocanāṃ
duhitaramaho dhīmān bhāmāṃ giraiva parārpitām |
adita maṇinā tubhyaṃ labhyaṃ sametya bhavānapi
pramuditamanāstasyaivādānmaṇiṃ gahanāśayaḥ ||6||
vrīlākulāṃ ramayati tvayi satyabhāmāṃ
kaunteyadāhakathayātha kurūn prayāte |
hī gāndineyakṛtavarmagirā nipātya
satrājitaṃ śatadhanurmaṇimājahāra ||7||
śokāt kurūnupagatāmavalokya kāntāṃ
hatvā drutaṃ śatadhanuṃ samaharṣayastām |
ratne saśaṅka iva maithilagehametya
rāmo gadāṃ samaśiśikṣata dhārtarāṣṭram ||8||
akrūra eṣa bhagavan bhavadicchayaiva
satrājitaḥ kucaritasya yuyoja hiṃsām |
akrūrato maṇimanāhṛtavān punastvaṃ
tasyaiva bhūtimupadhātumiti bruvanti ||9||
bhaktastvayi sthirataraḥ sa hi gāndineya-
stasyaiva kāpathamatiḥ kathamīśa jātā |
vijñānavān praśamavānahamityudīrṇaṃ
garvaṃ dhruvaṃ śamayituṃ bhavatā kṛtaiva ||10||
yātaṃ bhayena kṛtavarmayutaṃ punasta-
māhūya tadvinihitaṃ ca maṇiṃ prakāśya |
tatraiva suvratadhare vinidhāya tuṣyan
bhāmākucāntaśayanaḥ pavaneśa pāyāḥ ||11||
Sanskrit — Devanagari (original)
सत्राजितस्त्वमथ लुब्धवदर्कलब्धं
दिव्यं स्यमन्तकमणिं भगवन्नयाचीः ।
तत्कारणं बहुविधं मम भाति नूनं
तस्यात्मजां त्वयि रतां छलतो विवोढुम् ॥1॥
अदत्तं तं तुभ्यं मणिवरमनेनाल्पमनसा
प्रसेनस्तद्भ्राता गलभुवि वहन् प्राप मृगयाम् ।
अहन्नेनं सिंहो मणिमहसि मांसभ्रमवशात्
कपीन्द्रस्तं हत्वा मणिमपि च बालाय ददिवान् ॥2॥
शशंसुः सत्राजिद्गिरमनु जनास्त्वां मणिहरं
जनानां पीयूषं भवति गुणिनां दोषकणिका ।
ततः सर्वज्ञोऽपि स्वजनसहितो मार्गणपरः
प्रसेनं तं दृष्ट्वा हरिमपि गतोऽभूः कपिगुहाम् ॥3॥
भवन्तमवितर्कयन्नतिवयाः स्वयं जाम्बवान्
मुकुन्दशरणं हि मां क इह रोद्धुमित्यालपन् ।
विभो रघुपते हरे जय जयेत्यलं मुष्टिभि-
श्चिरं तव समर्चनं व्यधित भक्तचूडामणिः ॥4॥
बुध्वाऽथ तेन दत्तां नवरमणीं वरमणिं च परिगृह्णन् ।
अनुगृह्णन्नमुमागाः सपदि च सत्राजिते मणिं प्रादाः ॥5॥
तदनु स खलु ब्रीलालोलो विलोलविलोचनां
दुहितरमहो धीमान् भामां गिरैव परार्पिताम् ।
अदित मणिना तुभ्यं लभ्यं समेत्य भवानपि
प्रमुदितमनास्तस्यैवादान्मणिं गहनाशयः ॥6॥
व्रीलाकुलां रमयति त्वयि सत्यभामां
कौन्तेयदाहकथयाथ कुरून् प्रयाते ।
ही गान्दिनेयकृतवर्मगिरा निपात्य
सत्राजितं शतधनुर्मणिमाजहार ॥7॥
शोकात् कुरूनुपगतामवलोक्य कान्तां
हत्वा द्रुतं शतधनुं समहर्षयस्ताम् ।
रत्ने सशङ्क इव मैथिलगेहमेत्य
रामो गदां समशिशिक्षत धार्तराष्ट्रम् ॥8॥
अक्रूर एष भगवन् भवदिच्छयैव
सत्राजितः कुचरितस्य युयोज हिंसाम् ।
अक्रूरतो मणिमनाहृतवान् पुनस्त्वं
तस्यैव भूतिमुपधातुमिति ब्रुवन्ति ॥9॥
भक्तस्त्वयि स्थिरतरः स हि गान्दिनेय-
स्तस्यैव कापथमतिः कथमीश जाता ।
विज्ञानवान् प्रशमवानहमित्युदीर्णं
गर्वं ध्रुवं शमयितुं भवता कृतैव ॥10॥
यातं भयेन कृतवर्मयुतं पुनस्त-
माहूय तद्विनिहितं च मणिं प्रकाश्य ।
तत्रैव सुव्रतधरे विनिधाय तुष्यन्
भामाकुचान्तशयनः पवनेश पायाः ॥11॥
satrājitastvamatha lubdhavadarkalabdhaṃ
divyaṃ syamantakamaṇiṃ bhagavannayācīḥ |
tatkāraṇaṃ bahuvidhaṃ mama bhāti nūnaṃ
tasyātmajāṃ tvayi ratāṃ chalato vivoḍhum ||1||
adattaṃ taṃ tubhyaṃ maṇivaramanenālpamanasā
prasenastadbhrātā galabhuvi vahan prāpa mṛgayām |
ahannenaṃ siṃho maṇimahasi māṃsabhramavaśāt
kapīndrastaṃ hatvā maṇimapi ca bālāya dadivān ||2||
śaśaṃsuḥ satrājidgiramanu janāstvāṃ maṇiharaṃ
janānāṃ pīyūṣaṃ bhavati guṇināṃ doṣakaṇikā |
tataḥ sarvajño'pi svajanasahito mārgaṇaparaḥ
prasenaṃ taṃ dṛṣṭvā harimapi gato'bhūḥ kapiguhām ||3||
bhavantamavitarkayannativayāḥ svayaṃ jāmbavān
mukundaśaraṇaṃ hi māṃ ka iha roddhumityālapan |
vibho raghupate hare jaya jayetyalaṃ muṣṭibhi-
ściraṃ tava samarcanaṃ vyadhita bhaktacūḍāmaṇiḥ ||4||
budhvā'tha tena dattāṃ navaramaṇīṃ varamaṇiṃ ca parigṛhṇan |
anugṛhṇannamumāgāḥ sapadi ca satrājite maṇiṃ prādāḥ ||5||
tadanu sa khalu brīlālolo vilolavilocanāṃ
duhitaramaho dhīmān bhāmāṃ giraiva parārpitām |
adita maṇinā tubhyaṃ labhyaṃ sametya bhavānapi
pramuditamanāstasyaivādānmaṇiṃ gahanāśayaḥ ||6||
vrīlākulāṃ ramayati tvayi satyabhāmāṃ
kaunteyadāhakathayātha kurūn prayāte |
hī gāndineyakṛtavarmagirā nipātya
satrājitaṃ śatadhanurmaṇimājahāra ||7||
śokāt kurūnupagatāmavalokya kāntāṃ
hatvā drutaṃ śatadhanuṃ samaharṣayastām |
ratne saśaṅka iva maithilagehametya
rāmo gadāṃ samaśiśikṣata dhārtarāṣṭram ||8||
akrūra eṣa bhagavan bhavadicchayaiva
satrājitaḥ kucaritasya yuyoja hiṃsām |
akrūrato maṇimanāhṛtavān punastvaṃ
tasyaiva bhūtimupadhātumiti bruvanti ||9||
bhaktastvayi sthirataraḥ sa hi gāndineya-
stasyaiva kāpathamatiḥ kathamīśa jātā |
vijñānavān praśamavānahamityudīrṇaṃ
garvaṃ dhruvaṃ śamayituṃ bhavatā kṛtaiva ||10||
yātaṃ bhayena kṛtavarmayutaṃ punasta-
māhūya tadvinihitaṃ ca maṇiṃ prakāśya |
tatraiva suvratadhare vinidhāya tuṣyan
bhāmākucāntaśayanaḥ pavaneśa pāyāḥ ||11||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in