Vishnu

ನಾರಾಯಣೀಯಂ ದಶಕ 80 - ಸ್ಯಮನ್ತಕೋಪಾಖ್ಯಾನಮ್

Narayaniyam Dashaka 80 - Syamantakopakhyanam

🖋️ Kannada script
📄 Download PDF
ಸತ್ರಾಜಿತಸ್ತ್ವಮಥ ಲುಬ್ಧವದರ್ಕಲಬ್ಧಂ
ದಿವ್ಯಂ ಸ್ಯಮನ್ತಕಮಣಿಂ ಭಗವನ್ನಯಾಚೀಃ ।
ತತ್ಕಾರಣಂ ಬಹುವಿಧಂ ಮಮ ಭಾತಿ ನೂನಂ
ತಸ್ಯಾತ್ಮಜಾಂ ತ್ವಯಿ ರತಾಂ ಛಲತೋ ವಿವೋಢುಮ್ ॥1॥
ಅದತ್ತಂ ತಂ ತುಭ್ಯಂ ಮಣಿವರಮನೇನಾಲ್ಪಮನಸಾ
ಪ್ರಸೇನಸ್ತದ್ಭ್ರಾತಾ ಗಲಭುವಿ ವಹನ್ ಪ್ರಾಪ ಮೃಗಯಾಮ್ ।
ಅಹನ್ನೇನಂ ಸಿಂಹೋ ಮಣಿಮಹಸಿ ಮಾಂಸಭ್ರಮವಶಾತ್
ಕಪೀನ್ದ್ರಸ್ತಂ ಹತ್ವಾ ಮಣಿಮಪಿ ಚ ಬಾಲಾಯ ದದಿವಾನ್ ॥2॥
ಶಶಂಸುಃ ಸತ್ರಾಜಿದ್ಗಿರಮನು ಜನಾಸ್ತ್ವಾಂ ಮಣಿಹರಂ
ಜನಾನಾಂ ಪೀಯೂಷಂ ಭವತಿ ಗುಣಿನಾಂ ದೋಷಕಣಿಕಾ ।
ತತಃ ಸರ್ವಜ್ಞೋಽಪಿ ಸ್ವಜನಸಹಿತೋ ಮಾರ್ಗಣಪರಃ
ಪ್ರಸೇನಂ ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹರಿಮಪಿ ಗತೋಽಭೂಃ ಕಪಿಗುಹಾಮ್ ॥3॥
ಭವನ್ತಮವಿತರ್ಕಯನ್ನತಿವಯಾಃ ಸ್ವಯಂ ಜಾಮ್ಬವಾನ್
ಮುಕುನ್ದಶರಣಂ ಹಿ ಮಾಂ ಕ ಇಹ ರೋದ್ಧುಮಿತ್ಯಾಲಪನ್ ।
ವಿಭೋ ರಘುಪತೇ ಹರೇ ಜಯ ಜಯೇತ್ಯಲಂ ಮುಷ್ಟಿಭಿ-
ಶ್ಚಿರಂ ತವ ಸಮರ್ಚನಂ ವ್ಯಧಿತ ಭಕ್ತಚೂಡಾಮಣಿಃ ॥4॥
ಬುಧ್ವಾಽಥ ತೇನ ದತ್ತಾಂ ನವರಮಣೀಂ ವರಮಣಿಂ ಚ ಪರಿಗೃಹ್ಣನ್ ।
ಅನುಗೃಹ್ಣನ್ನಮುಮಾಗಾಃ ಸಪದಿ ಚ ಸತ್ರಾಜಿತೇ ಮಣಿಂ ಪ್ರಾದಾಃ ॥5॥
ತದನು ಸ ಖಲು ಬ್ರೀಲಾಲೋಲೋ ವಿಲೋಲವಿಲೋಚನಾಂ
ದುಹಿತರಮಹೋ ಧೀಮಾನ್ ಭಾಮಾಂ ಗಿರೈವ ಪರಾರ್ಪಿತಾಮ್ ।
ಅದಿತ ಮಣಿನಾ ತುಭ್ಯಂ ಲಭ್ಯಂ ಸಮೇತ್ಯ ಭವಾನಪಿ
ಪ್ರಮುದಿತಮನಾಸ್ತಸ್ಯೈವಾದಾನ್ಮಣಿಂ ಗಹನಾಶಯಃ ॥6॥
ವ್ರೀಲಾಕುಲಾಂ ರಮಯತಿ ತ್ವಯಿ ಸತ್ಯಭಾಮಾಂ
ಕೌನ್ತೇಯದಾಹಕಥಯಾಥ ಕುರೂನ್ ಪ್ರಯಾತೇ ।
ಹೀ ಗಾನ್ದಿನೇಯಕೃತವರ್ಮಗಿರಾ ನಿಪಾತ್ಯ
ಸತ್ರಾಜಿತಂ ಶತಧನುರ್ಮಣಿಮಾಜಹಾರ ॥7॥
ಶೋಕಾತ್ ಕುರೂನುಪಗತಾಮವಲೋಕ್ಯ ಕಾನ್ತಾಂ
ಹತ್ವಾ ದ್ರುತಂ ಶತಧನುಂ ಸಮಹರ್ಷಯಸ್ತಾಮ್ ।
ರತ್ನೇ ಸಶಙ್ಕ ಇವ ಮೈಥಿಲಗೇಹಮೇತ್ಯ
ರಾಮೋ ಗದಾಂ ಸಮಶಿಶಿಕ್ಷತ ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಮ್ ॥8॥
ಅಕ್ರೂರ ಏಷ ಭಗವನ್ ಭವದಿಚ್ಛಯೈವ
ಸತ್ರಾಜಿತಃ ಕುಚರಿತಸ್ಯ ಯುಯೋಜ ಹಿಂಸಾಮ್ ।
ಅಕ್ರೂರತೋ ಮಣಿಮನಾಹೃತವಾನ್ ಪುನಸ್ತ್ವಂ
ತಸ್ಯೈವ ಭೂತಿಮುಪಧಾತುಮಿತಿ ಬ್ರುವನ್ತಿ ॥9॥
ಭಕ್ತಸ್ತ್ವಯಿ ಸ್ಥಿರತರಃ ಸ ಹಿ ಗಾನ್ದಿನೇಯ-
ಸ್ತಸ್ಯೈವ ಕಾಪಥಮತಿಃ ಕಥಮೀಶ ಜಾತಾ ।
ವಿಜ್ಞಾನವಾನ್ ಪ್ರಶಮವಾನಹಮಿತ್ಯುದೀರ್ಣಂ
ಗರ್ವಂ ಧ್ರುವಂ ಶಮಯಿತುಂ ಭವತಾ ಕೃತೈವ ॥10॥
ಯಾತಂ ಭಯೇನ ಕೃತವರ್ಮಯುತಂ ಪುನಸ್ತ-
ಮಾಹೂಯ ತದ್ವಿನಿಹಿತಂ ಚ ಮಣಿಂ ಪ್ರಕಾಶ್ಯ ।
ತತ್ರೈವ ಸುವ್ರತಧರೇ ವಿನಿಧಾಯ ತುಷ್ಯನ್
ಭಾಮಾಕುಚಾನ್ತಶಯನಃ ಪವನೇಶ ಪಾಯಾಃ ॥11॥
Roman (IAST) Transliteration
satrājitastvamatha lubdhavadarkalabdhaṃ
divyaṃ syamantakamaṇiṃ bhagavannayācīḥ |
tatkāraṇaṃ bahuvidhaṃ mama bhāti nūnaṃ
tasyātmajāṃ tvayi ratāṃ chalato vivoḍhum ||1||
adattaṃ taṃ tubhyaṃ maṇivaramanenālpamanasā
prasenastadbhrātā galabhuvi vahan prāpa mṛgayām |
ahannenaṃ siṃho maṇimahasi māṃsabhramavaśāt
kapīndrastaṃ hatvā maṇimapi ca bālāya dadivān ||2||
śaśaṃsuḥ satrājidgiramanu janāstvāṃ maṇiharaṃ
janānāṃ pīyūṣaṃ bhavati guṇināṃ doṣakaṇikā |
tataḥ sarvajño'pi svajanasahito mārgaṇaparaḥ
prasenaṃ taṃ dṛṣṭvā harimapi gato'bhūḥ kapiguhām ||3||
bhavantamavitarkayannativayāḥ svayaṃ jāmbavān
mukundaśaraṇaṃ hi māṃ ka iha roddhumityālapan |
vibho raghupate hare jaya jayetyalaṃ muṣṭibhi-
ściraṃ tava samarcanaṃ vyadhita bhaktacūḍāmaṇiḥ ||4||
budhvā'tha tena dattāṃ navaramaṇīṃ varamaṇiṃ ca parigṛhṇan |
anugṛhṇannamumāgāḥ sapadi ca satrājite maṇiṃ prādāḥ ||5||
tadanu sa khalu brīlālolo vilolavilocanāṃ
duhitaramaho dhīmān bhāmāṃ giraiva parārpitām |
adita maṇinā tubhyaṃ labhyaṃ sametya bhavānapi
pramuditamanāstasyaivādānmaṇiṃ gahanāśayaḥ ||6||
vrīlākulāṃ ramayati tvayi satyabhāmāṃ
kaunteyadāhakathayātha kurūn prayāte |
hī gāndineyakṛtavarmagirā nipātya
satrājitaṃ śatadhanurmaṇimājahāra ||7||
śokāt kurūnupagatāmavalokya kāntāṃ
hatvā drutaṃ śatadhanuṃ samaharṣayastām |
ratne saśaṅka iva maithilagehametya
rāmo gadāṃ samaśiśikṣata dhārtarāṣṭram ||8||
akrūra eṣa bhagavan bhavadicchayaiva
satrājitaḥ kucaritasya yuyoja hiṃsām |
akrūrato maṇimanāhṛtavān punastvaṃ
tasyaiva bhūtimupadhātumiti bruvanti ||9||
bhaktastvayi sthirataraḥ sa hi gāndineya-
stasyaiva kāpathamatiḥ kathamīśa jātā |
vijñānavān praśamavānahamityudīrṇaṃ
garvaṃ dhruvaṃ śamayituṃ bhavatā kṛtaiva ||10||
yātaṃ bhayena kṛtavarmayutaṃ punasta-
māhūya tadvinihitaṃ ca maṇiṃ prakāśya |
tatraiva suvratadhare vinidhāya tuṣyan
bhāmākucāntaśayanaḥ pavaneśa pāyāḥ ||11||
Sanskrit — Devanagari (original)
सत्राजितस्त्वमथ लुब्धवदर्कलब्धं
दिव्यं स्यमन्तकमणिं भगवन्नयाचीः ।
तत्कारणं बहुविधं मम भाति नूनं
तस्यात्मजां त्वयि रतां छलतो विवोढुम् ॥1॥
अदत्तं तं तुभ्यं मणिवरमनेनाल्पमनसा
प्रसेनस्तद्भ्राता गलभुवि वहन् प्राप मृगयाम् ।
अहन्नेनं सिंहो मणिमहसि मांसभ्रमवशात्
कपीन्द्रस्तं हत्वा मणिमपि च बालाय ददिवान् ॥2॥
शशंसुः सत्राजिद्गिरमनु जनास्त्वां मणिहरं
जनानां पीयूषं भवति गुणिनां दोषकणिका ।
ततः सर्वज्ञोऽपि स्वजनसहितो मार्गणपरः
प्रसेनं तं दृष्ट्वा हरिमपि गतोऽभूः कपिगुहाम् ॥3॥
भवन्तमवितर्कयन्नतिवयाः स्वयं जाम्बवान्
मुकुन्दशरणं हि मां क इह रोद्धुमित्यालपन् ।
विभो रघुपते हरे जय जयेत्यलं मुष्टिभि-
श्चिरं तव समर्चनं व्यधित भक्तचूडामणिः ॥4॥
बुध्वाऽथ तेन दत्तां नवरमणीं वरमणिं च परिगृह्णन् ।
अनुगृह्णन्नमुमागाः सपदि च सत्राजिते मणिं प्रादाः ॥5॥
तदनु स खलु ब्रीलालोलो विलोलविलोचनां
दुहितरमहो धीमान् भामां गिरैव परार्पिताम् ।
अदित मणिना तुभ्यं लभ्यं समेत्य भवानपि
प्रमुदितमनास्तस्यैवादान्मणिं गहनाशयः ॥6॥
व्रीलाकुलां रमयति त्वयि सत्यभामां
कौन्तेयदाहकथयाथ कुरून् प्रयाते ।
ही गान्दिनेयकृतवर्मगिरा निपात्य
सत्राजितं शतधनुर्मणिमाजहार ॥7॥
शोकात् कुरूनुपगतामवलोक्य कान्तां
हत्वा द्रुतं शतधनुं समहर्षयस्ताम् ।
रत्ने सशङ्क इव मैथिलगेहमेत्य
रामो गदां समशिशिक्षत धार्तराष्ट्रम् ॥8॥
अक्रूर एष भगवन् भवदिच्छयैव
सत्राजितः कुचरितस्य युयोज हिंसाम् ।
अक्रूरतो मणिमनाहृतवान् पुनस्त्वं
तस्यैव भूतिमुपधातुमिति ब्रुवन्ति ॥9॥
भक्तस्त्वयि स्थिरतरः स हि गान्दिनेय-
स्तस्यैव कापथमतिः कथमीश जाता ।
विज्ञानवान् प्रशमवानहमित्युदीर्णं
गर्वं ध्रुवं शमयितुं भवता कृतैव ॥10॥
यातं भयेन कृतवर्मयुतं पुनस्त-
माहूय तद्विनिहितं च मणिं प्रकाश्य ।
तत्रैव सुव्रतधरे विनिधाय तुष्यन्
भामाकुचान्तशयनः पवनेश पायाः ॥11॥
satrājitastvamatha lubdhavadarkalabdhaṃ
divyaṃ syamantakamaṇiṃ bhagavannayācīḥ |
tatkāraṇaṃ bahuvidhaṃ mama bhāti nūnaṃ
tasyātmajāṃ tvayi ratāṃ chalato vivoḍhum ||1||
adattaṃ taṃ tubhyaṃ maṇivaramanenālpamanasā
prasenastadbhrātā galabhuvi vahan prāpa mṛgayām |
ahannenaṃ siṃho maṇimahasi māṃsabhramavaśāt
kapīndrastaṃ hatvā maṇimapi ca bālāya dadivān ||2||
śaśaṃsuḥ satrājidgiramanu janāstvāṃ maṇiharaṃ
janānāṃ pīyūṣaṃ bhavati guṇināṃ doṣakaṇikā |
tataḥ sarvajño'pi svajanasahito mārgaṇaparaḥ
prasenaṃ taṃ dṛṣṭvā harimapi gato'bhūḥ kapiguhām ||3||
bhavantamavitarkayannativayāḥ svayaṃ jāmbavān
mukundaśaraṇaṃ hi māṃ ka iha roddhumityālapan |
vibho raghupate hare jaya jayetyalaṃ muṣṭibhi-
ściraṃ tava samarcanaṃ vyadhita bhaktacūḍāmaṇiḥ ||4||
budhvā'tha tena dattāṃ navaramaṇīṃ varamaṇiṃ ca parigṛhṇan |
anugṛhṇannamumāgāḥ sapadi ca satrājite maṇiṃ prādāḥ ||5||
tadanu sa khalu brīlālolo vilolavilocanāṃ
duhitaramaho dhīmān bhāmāṃ giraiva parārpitām |
adita maṇinā tubhyaṃ labhyaṃ sametya bhavānapi
pramuditamanāstasyaivādānmaṇiṃ gahanāśayaḥ ||6||
vrīlākulāṃ ramayati tvayi satyabhāmāṃ
kaunteyadāhakathayātha kurūn prayāte |
hī gāndineyakṛtavarmagirā nipātya
satrājitaṃ śatadhanurmaṇimājahāra ||7||
śokāt kurūnupagatāmavalokya kāntāṃ
hatvā drutaṃ śatadhanuṃ samaharṣayastām |
ratne saśaṅka iva maithilagehametya
rāmo gadāṃ samaśiśikṣata dhārtarāṣṭram ||8||
akrūra eṣa bhagavan bhavadicchayaiva
satrājitaḥ kucaritasya yuyoja hiṃsām |
akrūrato maṇimanāhṛtavān punastvaṃ
tasyaiva bhūtimupadhātumiti bruvanti ||9||
bhaktastvayi sthirataraḥ sa hi gāndineya-
stasyaiva kāpathamatiḥ kathamīśa jātā |
vijñānavān praśamavānahamityudīrṇaṃ
garvaṃ dhruvaṃ śamayituṃ bhavatā kṛtaiva ||10||
yātaṃ bhayena kṛtavarmayutaṃ punasta-
māhūya tadvinihitaṃ ca maṇiṃ prakāśya |
tatraiva suvratadhare vinidhāya tuṣyan
bhāmākucāntaśayanaḥ pavaneśa pāyāḥ ||11||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in