📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
ਨਾਰਾਯਣੀਯਂ ਦਸ਼ਕ 5 - ਵਿਰਾਟ੍ਪੁਰੁषੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ
Narayaniyam Dashaka 5 - Viratpurushotpattih
Vishnu Gurmukhi
ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਮਿਦਂ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦਭਵਤ੍ਪ੍ਰਾਕ੍ਪ੍ਰਾਕृਤਪ੍ਰਕ੍षਯੇ
ਮਾਯਾਯਾਂ ਗੁਣਸਾਮ੍ਯਰੁਦ੍ਧਵਿਕृਤੌ ਤ੍ਵਯ੍ਯਾਗਤਾਯਾਂ ਲਯਮ੍ ।
ਨੋ ਮृਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਤਦਾऽਮृਤਂ ਚ ਸਮਭੂਨ੍ਨਾਹ੍ਨੋ ਨ ਰਾਤ੍ਰੇਃ ਸ੍ਥਿਤਿ-
ਸ੍ਤਤ੍ਰੈਕਸ੍ਤ੍ਵਮਸ਼ਿष੍ਯਥਾਃ ਕਿਲ ਪਰਾਨਨ੍ਦਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਤ੍ਮਨਾ ॥1॥
ਕਾਲਃ ਕਰ੍ਮ ਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਜੀਵਨਿਵਹਾ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਵਿਭੋ
ਚਿਲ੍ਲੀਲਾਰਤਿਮੇਯੁषਿ ਤ੍ਵਯਿ ਤਦਾ ਨਿਰ੍ਲੀਨਤਾਮਾਯਯੁਃ ।
ਤੇषਾਂ ਨੈਵ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵਮਯਿ ਭੋਃ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਤਿष੍ਠਤਾਂ
ਨੋ ਚੇਤ੍ ਕਿਂ ਗਗਨਪ੍ਰਸੂਨਸਦृਸ਼ਾਂ ਭੂਯੋ ਭਵੇਤ੍ਸਮ੍ਭਵਃ ॥2॥
ਏਵਂ ਚ ਦ੍ਵਿਪਰਾਰ੍ਧਕਾਲਵਿਗਤਾਵੀਕ੍षਾਂ ਸਿਸृਕ੍षਾਤ੍ਮਿਕਾਂ
ਬਿਭ੍ਰਾਣੇ ਤ੍ਵਯਿ ਚੁਕ੍षੁਭੇ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੀਭਾਵਾਯ ਮਾਯਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।
ਮਾਯਾਤਃ ਖਲੁ ਕਾਲਸ਼ਕ੍ਤਿਰਖਿਲਾਦृष੍ਟਂ ਸ੍ਵਭਾਵੋऽਪਿ ਚ
ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਯ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਕਾਸ੍ਯ ਵਿਦਧੁਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਸਹਾਯਕ੍ਰਿਯਾਮ੍ ॥3॥
ਮਾਯਾਸਨ੍ਨਿਹਿਤੋऽਪ੍ਰਵਿष੍ਟਵਪੁषਾ ਸਾਕ੍षੀਤਿ ਗੀਤੋ ਭਵਾਨ੍
ਭੇਦੈਸ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਤੋ ਵਿਵਿਸ਼ਿਵਾਨ੍ ਜੀਵੋऽਪਿ ਨੈਵਾਪਰਃ ।
ਕਾਲਾਦਿਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤਾऽਥ ਭਵਤਾ ਸਞ੍ਚੋਦਿਤਾ ਚ ਸ੍ਵਯਂ
ਮਾਯਾ ਸਾ ਖਲੁ ਬੁਦ੍ਧਿਤਤ੍ਤ੍ਵਮਸृਜਦ੍ਯੋऽਸੌ ਮਹਾਨੁਚ੍ਯਤੇ ॥4॥
ਤਤ੍ਰਾਸੌ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤ੍ਮਕੋऽਪਿ ਚ ਮਹਾਨ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਪ੍ਰਧਾਨਃ ਸ੍ਵਯਂ
ਜੀਵੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਖਲੁ ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਮਹਮਿਤ੍ਯੁਦ੍ਬੋਧਨਿष੍ਪਾਦ੍ਕਃ ।
ਚਕ੍ਰੇऽਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਵਿਕਲ੍ਪਬੋਧਕਮਹਨ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਹਾਨ੍ ਖਲ੍ਵਸੌ
ਸਮ੍ਪੁष੍ਟਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣੈਸ੍ਤਮੋऽਤਿਬਹੁਲਂ ਵਿष੍ਣੋ ਭਵਤ੍ਪ੍ਰੇਰਣਾਤ੍ ॥5॥
ਸੋऽਹਂ ਚ ਤ੍ਰਿਗੁਣਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਵਿਧਤਾਮਾਸਾਦ੍ਯ ਵੈਕਾਰਿਕੋ
ਭੂਯਸ੍ਤੈਜਸਤਾਮਸਾਵਿਤਿ ਭਵਨ੍ਨਾਦ੍ਯੇਨ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ
ਦੇਵਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਾਨਿਨੋऽਕृਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਤਾਰ੍ਕਪਾਸ਼੍ਯਸ਼੍ਵਿਨੋ
ਵਹ੍ਨੀਨ੍ਦ੍ਰਾਚ੍ਯੁਤਮਿਤ੍ਰਕਾਨ੍ ਵਿਧੁਵਿਧਿਸ਼੍ਰੀਰੁਦ੍ਰਸ਼ਾਰੀਰਕਾਨ੍ ॥6॥
ਭੂਮਨ੍ ਮਾਨਸਬੁਦ੍ਧ੍ਯਹਙ੍ਕृਤਿਮਿਲਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾਖ੍ਯਵृਤ੍ਤ੍ਯਨ੍ਵਿਤਂ
ਤਚ੍ਚਾਨ੍ਤਃਕਰਣਂ ਵਿਭੋ ਤਵ ਬਲਾਤ੍ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਂਸ਼ ਏਵਾਸृਜਤ੍ ।
ਜਾਤਸ੍ਤੈਜਸਤੋ ਦਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਸ੍ਤਤ੍ਤਾਮਸਾਂਸ਼ਾਤ੍ਪੁਨ-
ਸ੍ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਂ ਨਭਸੋ ਮਰੁਤ੍ਪੁਰਪਤੇ ਸ਼ਬ੍ਦੋऽਜਨਿ ਤ੍ਵਦ੍ਬਲਾਤ੍ ॥7॥
ਸ਼੍ਬ੍ਦਾਦ੍ਵ੍ਯੋਮ ਤਤਃ ਸਸਰ੍ਜਿਥ ਵਿਭੋ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਤਤੋ ਮਾਰੁਤਂ
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰੂਪਮਤੋ ਮਹੋऽਥ ਚ ਰਸਂ ਤੋਯਂ ਚ ਗਨ੍ਧਂ ਮਹੀਮ੍ ।
ਏਵਂ ਮਾਧਵ ਪੂਰ੍ਵਪੂਰ੍ਵਕਲਨਾਦਾਦ੍ਯਾਦ੍ਯਧਰ੍ਮਾਨ੍ਵਿਤਂ
ਭੂਤਗ੍ਰਾਮਮਿਮਂ ਤ੍ਵਮੇਵ ਭਗਵਨ੍ ਪ੍ਰਾਕਾਸ਼ਯਸ੍ਤਾਮਸਾਤ੍ ॥8॥
ਏਤੇ ਭੂਤਗਣਾਸ੍ਤਥੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਣਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਜਾਤਾਃ ਪृਥਙ੍-
ਨੋ ਸ਼ੇਕੁਰ੍ਭੁਵਨਾਣ੍ਡਨਿਰ੍ਮਿਤਿਵਿਧੌ ਦੇਵੈਰਮੀਭਿਸ੍ਤਦਾ ।
ਤ੍ਵਂ ਨਾਨਾਵਿਧਸੂਕ੍ਤਿਭਿਰ੍ਨੁਤਗੁਣਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯਮੂਨ੍ਯਾਵਿਸ਼ਂ-
ਸ਼੍ਚੇष੍ਟਾਸ਼ਕ੍ਤਿਮੁਦੀਰ੍ਯ ਤਾਨਿ ਘਟਯਨ੍ ਹੈਰਣ੍ਯਮਣ੍ਡਂ ਵ੍ਯਧਾਃ ॥9॥
ਅਣ੍ਡਂ ਤਤ੍ਖਲੁ ਪੂਰ੍ਵਸृष੍ਟਸਲਿਲੇऽਤਿष੍ਠਤ੍ ਸਹਸ੍ਰਂ ਸਮਾਃ
ਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਦਨ੍ਨਕृਥਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਜਗਦ੍ਰੂਪਂ ਵਿਰਾਡਾਹ੍ਵਯਮ੍ ।
ਸਾਹਸ੍ਰੈਃ ਕਰਪਾਦਮੂਰ੍ਧਨਿਵਹੈਰ੍ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇषਜੀਵਾਤ੍ਮਕੋ
ਨਿਰ੍ਭਾਤੋऽਸਿ ਮਰੁਤ੍ਪੁਰਾਧਿਪ ਸ ਮਾਂ ਤ੍ਰਾਯਸ੍ਵ ਸਰ੍ਵਾਮਯਾਤ੍ ॥10॥
Roman (IAST) Transliteration
vyaktāvyaktamidaṃ na kiñcidabhavatprākprākṛtaprakṣaye
māyāyāṃ guṇasāmyaruddhavikṛtau tvayyāgatāyāṃ layam |
no mṛtyuśca tadā'mṛtaṃ ca samabhūnnāhno na rātreḥ sthiti-
statraikastvamaśiṣyathāḥ kila parānandaprakāśātmanā ||1||
kālaḥ karma guṇāśca jīvanivahā viśvaṃ ca kāryaṃ vibho
cillīlāratimeyuṣi tvayi tadā nirlīnatāmāyayuḥ |
teṣāṃ naiva vadantyasattvamayi bhoḥ śaktyātmanā tiṣṭhatāṃ
no cet kiṃ gaganaprasūnasadṛśāṃ bhūyo bhavetsambhavaḥ ||2||
evaṃ ca dviparārdhakālavigatāvīkṣāṃ sisṛkṣātmikāṃ
bibhrāṇe tvayi cukṣubhe tribhuvanībhāvāya māyā svayam |
māyātaḥ khalu kālaśaktirakhilādṛṣṭaṃ svabhāvo'pi ca
prādurbhūya guṇānvikāsya vidadhustasyāssahāyakriyām ||3||
māyāsannihito'praviṣṭavapuṣā sākṣīti gīto bhavān
bhedaistāṃ pratibimbato viviśivān jīvo'pi naivāparaḥ |
kālādipratibodhitā'tha bhavatā sañcoditā ca svayaṃ
māyā sā khalu buddhitattvamasṛjadyo'sau mahānucyate ||4||
tatrāsau triguṇātmako'pi ca mahān sattvapradhānaḥ svayaṃ
jīve'smin khalu nirvikalpamahamityudbodhaniṣpādkaḥ |
cakre'smin savikalpabodhakamahantattvaṃ mahān khalvasau
sampuṣṭaṃ triguṇaistamo'tibahulaṃ viṣṇo bhavatpreraṇāt ||5||
so'haṃ ca triguṇakramāt trividhatāmāsādya vaikāriko
bhūyastaijasatāmasāviti bhavannādyena sattvātmanā
devānindriyamānino'kṛta diśāvātārkapāśyaśvino
vahnīndrācyutamitrakān vidhuvidhiśrīrudraśārīrakān ||6||
bhūman mānasabuddhyahaṅkṛtimilaccittākhyavṛttyanvitaṃ
taccāntaḥkaraṇaṃ vibho tava balāt sattvāṃśa evāsṛjat |
jātastaijasato daśendriyagaṇastattāmasāṃśātpuna-
stanmātraṃ nabhaso marutpurapate śabdo'jani tvadbalāt ||7||
śbdādvyoma tataḥ sasarjitha vibho sparśaṃ tato mārutaṃ
tasmādrūpamato maho'tha ca rasaṃ toyaṃ ca gandhaṃ mahīm |
evaṃ mādhava pūrvapūrvakalanādādyādyadharmānvitaṃ
bhūtagrāmamimaṃ tvameva bhagavan prākāśayastāmasāt ||8||
ete bhūtagaṇāstathendriyagaṇā devāśca jātāḥ pṛthaṅ-
no śekurbhuvanāṇḍanirmitividhau devairamībhistadā |
tvaṃ nānāvidhasūktibhirnutaguṇastattvānyamūnyāviśaṃ-
śceṣṭāśaktimudīrya tāni ghaṭayan hairaṇyamaṇḍaṃ vyadhāḥ ||9||
aṇḍaṃ tatkhalu pūrvasṛṣṭasalile'tiṣṭhat sahasraṃ samāḥ
nirbhindannakṛthāścaturdaśajagadrūpaṃ virāḍāhvayam |
sāhasraiḥ karapādamūrdhanivahairniśśeṣajīvātmako
nirbhāto'si marutpurādhipa sa māṃ trāyasva sarvāmayāt ||10||