પ્રાગેવાચાર્યપુત્રાહૃતિનિશમનયા સ્વીયષટ્સૂનુવીક્ષાં
કાઙ્ક્ષન્ત્યા માતુરુક્ત્યા સુતલભુવિ બલિં પ્રાપ્ય તેનાર્ચિતસ્ત્વમ્ ।
ધાતુઃ શાપાદ્ધિરણ્યાન્વિતકશિપુભવાન્ શૌરિજાન્ કંસભગ્ના-
નાનીયૈનાન્ પ્રદર્શ્ય સ્વપદમનયથાઃ પૂર્વપુત્રાન્ મરીચેઃ ॥1॥
શ્રુતદેવ ઇતિ શ્રુતં દ્વિજેન્દ્રં
બહુલાશ્વં નૃપતિં ચ ભક્તિપૂર્ણમ્ ।
યુગપત્ત્વમનુગ્રહીતુકામો
મિથિલાં પ્રાપિથં તાપસૈઃ સમેતઃ ॥2॥
ગચ્છન્ દ્વિમૂર્તિરુભયોર્યુગપન્નિકેત-
મેકેન ભૂરિવિભવૈર્વિહિતોપચારઃ ।
અન્યેન તદ્દિનભૃતૈશ્ચ ફલૌદનાદ્યૈ-
સ્તુલ્યં પ્રસેદિથ દદથ ચ મુક્તિમાભ્યામ્ ॥3॥
ભૂયોઽથ દ્વારવત્યાં દ્વિજતનયમૃતિં તત્પ્રલાપાનપિ ત્વમ્
કો વા દૈવં નિરુન્ધ્યાદિતિ કિલ કથયન્ વિશ્વવોઢાપ્યસોઢાઃ ।
જિષ્ણોર્ગર્વં વિનેતું ત્વયિ મનુજધિયા કુણ્ઠિતાં ચાસ્ય બુદ્ધિં
તત્ત્વારૂઢાં વિધાતું પરમતમપદપ્રેક્ષણેનેતિ મન્યે ॥4॥
નષ્ટા અષ્ટાસ્ય પુત્રાઃ પુનરપિ તવ તૂપેક્ષયા કષ્ટવાદઃ
સ્પષ્ટો જાતો જનાનામથ તદવસરે દ્વારકામાપ પાર્થઃ ।
મૈત્ર્યા તત્રોષિતોઽસૌ નવમસુતમૃતૌ વિપ્રવર્યપ્રરોદં
શ્રુત્વા ચક્રે પ્રતિજ્ઞામનુપહૃતસુતઃ સન્નિવેક્ષ્યે કૃશાનુમ્ ॥5॥
માની સ ત્વામપૃષ્ટ્વા દ્વિજનિલયગતો બાણજાલૈર્મહાસ્ત્રૈ
રુન્ધાનઃ સૂતિગેહં પુનરપિ સહસા દૃષ્ટનષ્ટે કુમારે ।
યામ્યામૈન્દ્રીં તથાઽન્યાઃ સુરવરનગરીર્વિદ્યયાઽઽસાદ્ય સદ્યો
મોઘોદ્યોગઃ પતિષ્યન્ હુતભુજિ ભવતા સસ્મિતં વારિતોઽભૂત્ ॥6॥
સાર્ધં તેન પ્રતીચીં દિશમતિજવિના સ્યન્દનેનાભિયાતો
લોકાલોકં વ્યતીતસ્તિમિરભરમથો ચક્રધામ્ના નિરુન્ધન્ ।
ચક્રાંશુક્લિષ્ટદૃષ્ટિં સ્થિતમથ વિજયં પશ્ય પશ્યેતિ વારાં
પારે ત્વં પ્રાદદર્શઃ કિમપિ હિ તમસાં દૂરદૂરં પદં તે ॥7॥
તત્રાસીનં ભુજઙ્ગાધિપશયનતલે દિવ્યભૂષાયુધાદ્યૈ-
રાવીતં પીતચેલં પ્રતિનવજલદશ્યામલં શ્રીમદઙ્ગમ્ ।
મૂર્તીનામીશિતારં પરમિહ તિસૃણામેકમર્થં શ્રુતીનાં
ત્વામેવ ત્વં પરાત્મન્ પ્રિયસખસહિતો નેમિથ ક્ષેમરૂપમ્ ॥8॥
યુવાં મામેવ દ્વાવધિકવિવૃતાન્તર્હિતતયા
વિભિન્નૌ સન્દ્રષ્ટું સ્વયમહમહાર્ષં દ્વિજસુતાન્ ।
નયેતં દ્રાગેતાનિતિ ખલુ વિતીર્ણાન્ પુનરમૂન્
દ્વિજાયાદાયાદાઃ પ્રણુતમહિમા પાણ્ડુજનુષા ॥9॥
એવં નાનાવિહારૈર્જગદભિરમયન્ વૃષ્ણિવંશં પ્રપુષ્ણ-
ન્નીજાનો યજ્ઞભેદૈરતુલવિહૃતિભિઃ પ્રીણયન્નેણનેત્રાઃ ।
ભૂભારક્ષેપદમ્ભાત્ પદકમલજુષાં મોક્ષણાયાવતીર્ણઃ
પૂર્ણં બ્રહ્મૈવ સાક્ષાદ્યદુષુ મનુજતારૂષિતસ્ત્વં વ્યલાસીઃ ॥10॥
પ્રાયેણ દ્વારવત્યામવૃતદયિ તદા નારદસ્ત્વદ્રસાર્દ્ર-
સ્તસ્માલ્લેભે કદાચિત્ખલુ સુકૃતનિધિસ્ત્વત્પિતા તત્ત્વબોધમ્ ।
ભક્તાનામગ્રયાયી સ ચ ખલુ મતિમાનુદ્ધવસ્ત્વત્ત એવ
પ્રાપ્તો વિજ્ઞાનસારં સ કિલ જનહિતાયાધુનાઽઽસ્તે બદર્યામ્ ॥11॥
સોઽયં કૃષ્ણાવતારો જયતિ તવ વિભો યત્ર સૌહાર્દભીતિ-
સ્નેહદ્વેષાનુરાગપ્રભૃતિભિરતુલૈરશ્રમૈર્યોગભેદૈઃ ।
આર્તિં તીર્ત્વા સમસ્તામમૃતપદમગુસ્સર્વતઃ સર્વલોકાઃ
સ ત્વં વિશ્વાર્તિશાન્ત્યૈ પવનપુરપતે ભક્તિપૂર્ત્યૈ ચ ભૂયાઃ ॥12॥
Roman (IAST) Transliteration
prāgevācāryaputrāhṛtiniśamanayā svīyaṣaṭsūnuvīkṣāṃ
kāṅkṣantyā māturuktyā sutalabhuvi baliṃ prāpya tenārcitastvam |
dhātuḥ śāpāddhiraṇyānvitakaśipubhavān śaurijān kaṃsabhagnā-
nānīyainān pradarśya svapadamanayathāḥ pūrvaputrān marīceḥ ||1||
śrutadeva iti śrutaṃ dvijendraṃ
bahulāśvaṃ nṛpatiṃ ca bhaktipūrṇam |
yugapattvamanugrahītukāmo
mithilāṃ prāpithaṃ tāpasaiḥ sametaḥ ||2||
gacchan dvimūrtirubhayoryugapanniketa-
mekena bhūrivibhavairvihitopacāraḥ |
anyena taddinabhṛtaiśca phalaudanādyai-
stulyaṃ praseditha dadatha ca muktimābhyām ||3||
bhūyo'tha dvāravatyāṃ dvijatanayamṛtiṃ tatpralāpānapi tvam
ko vā daivaṃ nirundhyāditi kila kathayan viśvavoḍhāpyasoḍhāḥ |
jiṣṇorgarvaṃ vinetuṃ tvayi manujadhiyā kuṇṭhitāṃ cāsya buddhiṃ
tattvārūḍhāṃ vidhātuṃ paramatamapadaprekṣaṇeneti manye ||4||
naṣṭā aṣṭāsya putrāḥ punarapi tava tūpekṣayā kaṣṭavādaḥ
spaṣṭo jāto janānāmatha tadavasare dvārakāmāpa pārthaḥ |
maitryā tatroṣito'sau navamasutamṛtau vipravaryaprarodaṃ
śrutvā cakre pratijñāmanupahṛtasutaḥ sannivekṣye kṛśānum ||5||
mānī sa tvāmapṛṣṭvā dvijanilayagato bāṇajālairmahāstrai
rundhānaḥ sūtigehaṃ punarapi sahasā dṛṣṭanaṣṭe kumāre |
yāmyāmaindrīṃ tathā'nyāḥ suravaranagarīrvidyayā''sādya sadyo
moghodyogaḥ patiṣyan hutabhuji bhavatā sasmitaṃ vārito'bhūt ||6||
sārdhaṃ tena pratīcīṃ diśamatijavinā syandanenābhiyāto
lokālokaṃ vyatītastimirabharamatho cakradhāmnā nirundhan |
cakrāṃśukliṣṭadṛṣṭiṃ sthitamatha vijayaṃ paśya paśyeti vārāṃ
pāre tvaṃ prādadarśaḥ kimapi hi tamasāṃ dūradūraṃ padaṃ te ||7||
tatrāsīnaṃ bhujaṅgādhipaśayanatale divyabhūṣāyudhādyai-
rāvītaṃ pītacelaṃ pratinavajaladaśyāmalaṃ śrīmadaṅgam |
mūrtīnāmīśitāraṃ paramiha tisṛṇāmekamarthaṃ śrutīnāṃ
tvāmeva tvaṃ parātman priyasakhasahito nemitha kṣemarūpam ||8||
yuvāṃ māmeva dvāvadhikavivṛtāntarhitatayā
vibhinnau sandraṣṭuṃ svayamahamahārṣaṃ dvijasutān |
nayetaṃ drāgetāniti khalu vitīrṇān punaramūn
dvijāyādāyādāḥ praṇutamahimā pāṇḍujanuṣā ||9||
evaṃ nānāvihārairjagadabhiramayan vṛṣṇivaṃśaṃ prapuṣṇa-
nnījāno yajñabhedairatulavihṛtibhiḥ prīṇayanneṇanetrāḥ |
bhūbhārakṣepadambhāt padakamalajuṣāṃ mokṣaṇāyāvatīrṇaḥ
pūrṇaṃ brahmaiva sākṣādyaduṣu manujatārūṣitastvaṃ vyalāsīḥ ||10||
prāyeṇa dvāravatyāmavṛtadayi tadā nāradastvadrasārdra-
stasmāllebhe kadācitkhalu sukṛtanidhistvatpitā tattvabodham |
bhaktānāmagrayāyī sa ca khalu matimānuddhavastvatta eva
prāpto vijñānasāraṃ sa kila janahitāyādhunā''ste badaryām ||11||
so'yaṃ kṛṣṇāvatāro jayati tava vibho yatra sauhārdabhīti-
snehadveṣānurāgaprabhṛtibhiratulairaśramairyogabhedaiḥ |
ārtiṃ tīrtvā samastāmamṛtapadamagussarvataḥ sarvalokāḥ
sa tvaṃ viśvārtiśāntyai pavanapurapate bhaktipūrtyai ca bhūyāḥ ||12||
Sanskrit — Devanagari (original)
प्रागेवाचार्यपुत्राहृतिनिशमनया स्वीयषट्सूनुवीक्षां
काङ्क्षन्त्या मातुरुक्त्या सुतलभुवि बलिं प्राप्य तेनार्चितस्त्वम् ।
धातुः शापाद्धिरण्यान्वितकशिपुभवान् शौरिजान् कंसभग्ना-
नानीयैनान् प्रदर्श्य स्वपदमनयथाः पूर्वपुत्रान् मरीचेः ॥1॥
श्रुतदेव इति श्रुतं द्विजेन्द्रं
बहुलाश्वं नृपतिं च भक्तिपूर्णम् ।
युगपत्त्वमनुग्रहीतुकामो
मिथिलां प्रापिथं तापसैः समेतः ॥2॥
गच्छन् द्विमूर्तिरुभयोर्युगपन्निकेत-
मेकेन भूरिविभवैर्विहितोपचारः ।
अन्येन तद्दिनभृतैश्च फलौदनाद्यै-
स्तुल्यं प्रसेदिथ ददथ च मुक्तिमाभ्याम् ॥3॥
भूयोऽथ द्वारवत्यां द्विजतनयमृतिं तत्प्रलापानपि त्वम्
को वा दैवं निरुन्ध्यादिति किल कथयन् विश्ववोढाप्यसोढाः ।
जिष्णोर्गर्वं विनेतुं त्वयि मनुजधिया कुण्ठितां चास्य बुद्धिं
तत्त्वारूढां विधातुं परमतमपदप्रेक्षणेनेति मन्ये ॥4॥
नष्टा अष्टास्य पुत्राः पुनरपि तव तूपेक्षया कष्टवादः
स्पष्टो जातो जनानामथ तदवसरे द्वारकामाप पार्थः ।
मैत्र्या तत्रोषितोऽसौ नवमसुतमृतौ विप्रवर्यप्ररोदं
श्रुत्वा चक्रे प्रतिज्ञामनुपहृतसुतः सन्निवेक्ष्ये कृशानुम् ॥5॥
मानी स त्वामपृष्ट्वा द्विजनिलयगतो बाणजालैर्महास्त्रै
रुन्धानः सूतिगेहं पुनरपि सहसा दृष्टनष्टे कुमारे ।
याम्यामैन्द्रीं तथाऽन्याः सुरवरनगरीर्विद्ययाऽऽसाद्य सद्यो
मोघोद्योगः पतिष्यन् हुतभुजि भवता सस्मितं वारितोऽभूत् ॥6॥
सार्धं तेन प्रतीचीं दिशमतिजविना स्यन्दनेनाभियातो
लोकालोकं व्यतीतस्तिमिरभरमथो चक्रधाम्ना निरुन्धन् ।
चक्रांशुक्लिष्टदृष्टिं स्थितमथ विजयं पश्य पश्येति वारां
पारे त्वं प्राददर्शः किमपि हि तमसां दूरदूरं पदं ते ॥7॥
तत्रासीनं भुजङ्गाधिपशयनतले दिव्यभूषायुधाद्यै-
रावीतं पीतचेलं प्रतिनवजलदश्यामलं श्रीमदङ्गम् ।
मूर्तीनामीशितारं परमिह तिसृणामेकमर्थं श्रुतीनां
त्वामेव त्वं परात्मन् प्रियसखसहितो नेमिथ क्षेमरूपम् ॥8॥
युवां मामेव द्वावधिकविवृतान्तर्हिततया
विभिन्नौ सन्द्रष्टुं स्वयमहमहार्षं द्विजसुतान् ।
नयेतं द्रागेतानिति खलु वितीर्णान् पुनरमून्
द्विजायादायादाः प्रणुतमहिमा पाण्डुजनुषा ॥9॥
एवं नानाविहारैर्जगदभिरमयन् वृष्णिवंशं प्रपुष्ण-
न्नीजानो यज्ञभेदैरतुलविहृतिभिः प्रीणयन्नेणनेत्राः ।
भूभारक्षेपदम्भात् पदकमलजुषां मोक्षणायावतीर्णः
पूर्णं ब्रह्मैव साक्षाद्यदुषु मनुजतारूषितस्त्वं व्यलासीः ॥10॥
प्रायेण द्वारवत्यामवृतदयि तदा नारदस्त्वद्रसार्द्र-
स्तस्माल्लेभे कदाचित्खलु सुकृतनिधिस्त्वत्पिता तत्त्वबोधम् ।
भक्तानामग्रयायी स च खलु मतिमानुद्धवस्त्वत्त एव
प्राप्तो विज्ञानसारं स किल जनहितायाधुनाऽऽस्ते बदर्याम् ॥11॥
सोऽयं कृष्णावतारो जयति तव विभो यत्र सौहार्दभीति-
स्नेहद्वेषानुरागप्रभृतिभिरतुलैरश्रमैर्योगभेदैः ।
आर्तिं तीर्त्वा समस्ताममृतपदमगुस्सर्वतः सर्वलोकाः
स त्वं विश्वार्तिशान्त्यै पवनपुरपते भक्तिपूर्त्यै च भूयाः ॥12॥
prāgevācāryaputrāhṛtiniśamanayā svīyaṣaṭsūnuvīkṣāṃ
kāṅkṣantyā māturuktyā sutalabhuvi baliṃ prāpya tenārcitastvam |
dhātuḥ śāpāddhiraṇyānvitakaśipubhavān śaurijān kaṃsabhagnā-
nānīyainān pradarśya svapadamanayathāḥ pūrvaputrān marīceḥ ||1||
śrutadeva iti śrutaṃ dvijendraṃ
bahulāśvaṃ nṛpatiṃ ca bhaktipūrṇam |
yugapattvamanugrahītukāmo
mithilāṃ prāpithaṃ tāpasaiḥ sametaḥ ||2||
gacchan dvimūrtirubhayoryugapanniketa-
mekena bhūrivibhavairvihitopacāraḥ |
anyena taddinabhṛtaiśca phalaudanādyai-
stulyaṃ praseditha dadatha ca muktimābhyām ||3||
bhūyo'tha dvāravatyāṃ dvijatanayamṛtiṃ tatpralāpānapi tvam
ko vā daivaṃ nirundhyāditi kila kathayan viśvavoḍhāpyasoḍhāḥ |
jiṣṇorgarvaṃ vinetuṃ tvayi manujadhiyā kuṇṭhitāṃ cāsya buddhiṃ
tattvārūḍhāṃ vidhātuṃ paramatamapadaprekṣaṇeneti manye ||4||
naṣṭā aṣṭāsya putrāḥ punarapi tava tūpekṣayā kaṣṭavādaḥ
spaṣṭo jāto janānāmatha tadavasare dvārakāmāpa pārthaḥ |
maitryā tatroṣito'sau navamasutamṛtau vipravaryaprarodaṃ
śrutvā cakre pratijñāmanupahṛtasutaḥ sannivekṣye kṛśānum ||5||
mānī sa tvāmapṛṣṭvā dvijanilayagato bāṇajālairmahāstrai
rundhānaḥ sūtigehaṃ punarapi sahasā dṛṣṭanaṣṭe kumāre |
yāmyāmaindrīṃ tathā'nyāḥ suravaranagarīrvidyayā''sādya sadyo
moghodyogaḥ patiṣyan hutabhuji bhavatā sasmitaṃ vārito'bhūt ||6||
sārdhaṃ tena pratīcīṃ diśamatijavinā syandanenābhiyāto
lokālokaṃ vyatītastimirabharamatho cakradhāmnā nirundhan |
cakrāṃśukliṣṭadṛṣṭiṃ sthitamatha vijayaṃ paśya paśyeti vārāṃ
pāre tvaṃ prādadarśaḥ kimapi hi tamasāṃ dūradūraṃ padaṃ te ||7||
tatrāsīnaṃ bhujaṅgādhipaśayanatale divyabhūṣāyudhādyai-
rāvītaṃ pītacelaṃ pratinavajaladaśyāmalaṃ śrīmadaṅgam |
mūrtīnāmīśitāraṃ paramiha tisṛṇāmekamarthaṃ śrutīnāṃ
tvāmeva tvaṃ parātman priyasakhasahito nemitha kṣemarūpam ||8||
yuvāṃ māmeva dvāvadhikavivṛtāntarhitatayā
vibhinnau sandraṣṭuṃ svayamahamahārṣaṃ dvijasutān |
nayetaṃ drāgetāniti khalu vitīrṇān punaramūn
dvijāyādāyādāḥ praṇutamahimā pāṇḍujanuṣā ||9||
evaṃ nānāvihārairjagadabhiramayan vṛṣṇivaṃśaṃ prapuṣṇa-
nnījāno yajñabhedairatulavihṛtibhiḥ prīṇayanneṇanetrāḥ |
bhūbhārakṣepadambhāt padakamalajuṣāṃ mokṣaṇāyāvatīrṇaḥ
pūrṇaṃ brahmaiva sākṣādyaduṣu manujatārūṣitastvaṃ vyalāsīḥ ||10||
prāyeṇa dvāravatyāmavṛtadayi tadā nāradastvadrasārdra-
stasmāllebhe kadācitkhalu sukṛtanidhistvatpitā tattvabodham |
bhaktānāmagrayāyī sa ca khalu matimānuddhavastvatta eva
prāpto vijñānasāraṃ sa kila janahitāyādhunā''ste badaryām ||11||
so'yaṃ kṛṣṇāvatāro jayati tava vibho yatra sauhārdabhīti-
snehadveṣānurāgaprabhṛtibhiratulairaśramairyogabhedaiḥ |
ārtiṃ tīrtvā samastāmamṛtapadamagussarvataḥ sarvalokāḥ
sa tvaṃ viśvārtiśāntyai pavanapurapate bhaktipūrtyai ca bhūyāḥ ||12||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.