Vishnu

નારાયણીયં દશક 75 - કંસવધ

Narayaniyam Dashaka 75 - Kamsavadha

🖋️ Gujarati script
📄 Download PDF
પ્રાતઃ સન્ત્રસ્તભોજક્ષિતિપતિવચસા પ્રસ્તુતે મલ્લતૂર્યે
સઙ્ઘે રાજ્ઞાં ચ મઞ્ચાનભિયયુષિ ગતે નન્દગોપેઽપિ હર્મ્યમ્ ।
કંસે સૌધાધિરૂઢે ત્વમપિ સહબલઃ સાનુગશ્ચારુવેષો
રઙ્ગદ્વારં ગતોઽભૂઃ કુપિતકુવલયાપીડનાગાવલીઢમ્ ॥1॥
પાપિષ્ઠાપેહિ માર્ગાદ્દ્રુતમિતિ વચસા નિષ્ઠુરક્રુદ્ધબુદ્ધે-
રમ્બષ્ઠસ્ય પ્રણોદાદધિકજવજુષા હસ્તિના ગૃહ્યમાણઃ ।
કેલીમુક્તોઽથ ગોપીકુચકલશચિરસ્પર્ધિનં કુમ્ભમસ્ય
વ્યાહત્યાલીયથાસ્ત્વં ચરણભુવિ પુનર્નિર્ગતો વલ્ગુહાસી ॥2॥
હસ્તપ્રાપ્યોઽપ્યગમ્યો ઝટિતિ મુનિજનસ્યેવ ધાવન્ ગજેન્દ્રં
ક્રીડન્નાપાત્ય ભૂમૌ પુનરભિપતતસ્તસ્ય દન્તં સજીવમ્ ।
મૂલાદુન્મૂલ્ય તન્મૂલગમહિતમહામૌક્તિકાન્યાત્મમિત્રે
પ્રાદાસ્ત્વં હારમેભિર્લલિતવિરચિતં રાધિકાયૈ દિશેતિ ॥3॥
ગૃહ્ણાનં દન્તમંસે યુતમથ હલિના રઙ્ગમઙ્ગાવિશન્તં
ત્વાં મઙ્ગલ્યાઙ્ગભઙ્ગીરભસહૃતમનોલોચના વીક્ષ્ય લોકાઃ ।
હંહો ધન્યો હિ નન્દો નહિ નહિ પશુપાલાઙ્ગના નો યશોદા
નો નો ધન્યેક્ષણાઃ સ્મસ્ત્રિજગતિ વયમેવેતિ સર્વે શશંસુઃ ॥4॥
પૂર્ણં બ્રહ્મૈવ સાક્ષાન્નિરવધિ પરમાનન્દસાન્દ્રપ્રકાશં
ગોપેશુ ત્વં વ્યલાસીર્ન ખલુ બહુજનૈસ્તાવદાવેદિતોઽભૂઃ ।
દૃષ્ટ્વાઽથ ત્વાં તદેદમ્પ્રથમમુપગતે પુણ્યકાલે જનૌઘાઃ
પૂર્ણાનન્દા વિપાપાઃ સરસમભિજગુસ્ત્વત્કૃતાનિ સ્મૃતાનિ ॥5॥
ચાણૂરો મલ્લવીરસ્તદનુ નૃપગિરા મુષ્ટિકો મુષ્ટિશાલી
ત્વાં રામં ચાભિપેદે ઝટઝટિતિ મિથો મુષ્ટિપાતાતિરૂક્ષમ્ ।
ઉત્પાતાપાતનાકર્ષણવિવિધરણાન્યાસતાં તત્ર ચિત્રં
મૃત્યોઃ પ્રાગેવ મલ્લપ્રભુરગમદયં ભૂરિશો બન્ધમોક્ષાન્ ॥6॥
હા ધિક્ કષ્ટં કુમારૌ સુલલિતવપુષૌ મલ્લવીરૌ કઠોરૌ
ન દ્રક્ષ્યામો વ્રજામસ્ત્વરિતમિતિ જને ભાષમાણે તદાનીમ્ ।
ચાણૂરં તં કરોદ્ભ્રામણવિગલદસું પોથયામાસિથોર્વ્યાં
પિષ્ટોઽભૂન્મુષ્ટિકોઽપિ દ્રુતમથ હલિના નષ્ટશિષ્ટૈર્દધાવે ॥7॥
કંસ સંવાર્ય તૂર્યં ખલમતિરવિદન્ કાર્યમાર્યાન્ પિતૃંસ્તા-
નાહન્તું વ્યાપ્તમૂર્તેસ્તવ ચ સમશિષદ્દૂરમુત્સારણાય ।
રુષ્ટો દુષ્ટોક્તિભિસ્ત્વં ગરુડ ઇવ ગિરિં મઞ્ચમઞ્ચન્નુદઞ્ચત્-
ખડ્ગવ્યાવલ્ગદુસ્સઙ્ગ્રહમપિ ચ હઠાત્ પ્રાગ્રહીરૌગ્રસેનિમ્ ॥8॥
સદ્યો નિષ્પિષ્ટસન્ધિં ભુવિ નરપતિમાપાત્ય તસ્યોપરિષ્ટા-
ત્ત્વય્યાપાત્યે તદૈવ ત્વદુપરિ પતિતા નાકિનાં પુષ્પવૃષ્ટિઃ ।
કિં કિં બ્રૂમસ્તદાનીં સતતમપિ ભિયા ત્વદ્ગતાત્મા સ ભેજે
સાયુજ્યં ત્વદ્વધોત્થા પરમ પરમિયં વાસના કાલનેમેઃ ॥9॥
તદ્ભ્રાતૃનષ્ટ પિષ્ટ્વા દ્રુતમથ પિતરૌ સન્નમન્નુગ્રસેનં
કૃત્વા રાજાનમુચ્ચૈર્યદુકુલમખિલં મોદયન્ કામદાનૈઃ ।
ભક્તાનામુત્તમં ચોદ્ધવમમરગુરોરાપ્તનીતિં સખાયં
લબ્ધ્વા તુષ્ટો નગર્યાં પવનપુરપતે રુન્ધિ મે સર્વરોગાન્ ॥10॥
Roman (IAST) Transliteration
prātaḥ santrastabhojakṣitipativacasā prastute mallatūrye
saṅghe rājñāṃ ca mañcānabhiyayuṣi gate nandagope'pi harmyam |
kaṃse saudhādhirūḍhe tvamapi sahabalaḥ sānugaścāruveṣo
raṅgadvāraṃ gato'bhūḥ kupitakuvalayāpīḍanāgāvalīḍham ||1||
pāpiṣṭhāpehi mārgāddrutamiti vacasā niṣṭhurakruddhabuddhe-
rambaṣṭhasya praṇodādadhikajavajuṣā hastinā gṛhyamāṇaḥ |
kelīmukto'tha gopīkucakalaśaciraspardhinaṃ kumbhamasya
vyāhatyālīyathāstvaṃ caraṇabhuvi punarnirgato valguhāsī ||2||
hastaprāpyo'pyagamyo jhaṭiti munijanasyeva dhāvan gajendraṃ
krīḍannāpātya bhūmau punarabhipatatastasya dantaṃ sajīvam |
mūlādunmūlya tanmūlagamahitamahāmauktikānyātmamitre
prādāstvaṃ hāramebhirlalitaviracitaṃ rādhikāyai diśeti ||3||
gṛhṇānaṃ dantamaṃse yutamatha halinā raṅgamaṅgāviśantaṃ
tvāṃ maṅgalyāṅgabhaṅgīrabhasahṛtamanolocanā vīkṣya lokāḥ |
haṃho dhanyo hi nando nahi nahi paśupālāṅganā no yaśodā
no no dhanyekṣaṇāḥ smastrijagati vayameveti sarve śaśaṃsuḥ ||4||
pūrṇaṃ brahmaiva sākṣānniravadhi paramānandasāndraprakāśaṃ
gopeśu tvaṃ vyalāsīrna khalu bahujanaistāvadāvedito'bhūḥ |
dṛṣṭvā'tha tvāṃ tadedamprathamamupagate puṇyakāle janaughāḥ
pūrṇānandā vipāpāḥ sarasamabhijagustvatkṛtāni smṛtāni ||5||
cāṇūro mallavīrastadanu nṛpagirā muṣṭiko muṣṭiśālī
tvāṃ rāmaṃ cābhipede jhaṭajhaṭiti mitho muṣṭipātātirūkṣam |
utpātāpātanākarṣaṇavividharaṇānyāsatāṃ tatra citraṃ
mṛtyoḥ prāgeva mallaprabhuragamadayaṃ bhūriśo bandhamokṣān ||6||
hā dhik kaṣṭaṃ kumārau sulalitavapuṣau mallavīrau kaṭhorau
na drakṣyāmo vrajāmastvaritamiti jane bhāṣamāṇe tadānīm |
cāṇūraṃ taṃ karodbhrāmaṇavigaladasuṃ pothayāmāsithorvyāṃ
piṣṭo'bhūnmuṣṭiko'pi drutamatha halinā naṣṭaśiṣṭairdadhāve ||7||
kaṃsa saṃvārya tūryaṃ khalamatiravidan kāryamāryān pitṛṃstā-
nāhantuṃ vyāptamūrtestava ca samaśiṣaddūramutsāraṇāya |
ruṣṭo duṣṭoktibhistvaṃ garuḍa iva giriṃ mañcamañcannudañcat-
khaḍgavyāvalgadussaṅgrahamapi ca haṭhāt prāgrahīraugrasenim ||8||
sadyo niṣpiṣṭasandhiṃ bhuvi narapatimāpātya tasyopariṣṭā-
ttvayyāpātye tadaiva tvadupari patitā nākināṃ puṣpavṛṣṭiḥ |
kiṃ kiṃ brūmastadānīṃ satatamapi bhiyā tvadgatātmā sa bheje
sāyujyaṃ tvadvadhotthā parama paramiyaṃ vāsanā kālanemeḥ ||9||
tadbhrātṛnaṣṭa piṣṭvā drutamatha pitarau sannamannugrasenaṃ
kṛtvā rājānamuccairyadukulamakhilaṃ modayan kāmadānaiḥ |
bhaktānāmuttamaṃ coddhavamamaragurorāptanītiṃ sakhāyaṃ
labdhvā tuṣṭo nagaryāṃ pavanapurapate rundhi me sarvarogān ||10||
Sanskrit — Devanagari (original)
प्रातः सन्त्रस्तभोजक्षितिपतिवचसा प्रस्तुते मल्लतूर्ये
सङ्घे राज्ञां च मञ्चानभिययुषि गते नन्दगोपेऽपि हर्म्यम् ।
कंसे सौधाधिरूढे त्वमपि सहबलः सानुगश्चारुवेषो
रङ्गद्वारं गतोऽभूः कुपितकुवलयापीडनागावलीढम् ॥1॥
पापिष्ठापेहि मार्गाद्द्रुतमिति वचसा निष्ठुरक्रुद्धबुद्धे-
रम्बष्ठस्य प्रणोदादधिकजवजुषा हस्तिना गृह्यमाणः ।
केलीमुक्तोऽथ गोपीकुचकलशचिरस्पर्धिनं कुम्भमस्य
व्याहत्यालीयथास्त्वं चरणभुवि पुनर्निर्गतो वल्गुहासी ॥2॥
हस्तप्राप्योऽप्यगम्यो झटिति मुनिजनस्येव धावन् गजेन्द्रं
क्रीडन्नापात्य भूमौ पुनरभिपततस्तस्य दन्तं सजीवम् ।
मूलादुन्मूल्य तन्मूलगमहितमहामौक्तिकान्यात्ममित्रे
प्रादास्त्वं हारमेभिर्ललितविरचितं राधिकायै दिशेति ॥3॥
गृह्णानं दन्तमंसे युतमथ हलिना रङ्गमङ्गाविशन्तं
त्वां मङ्गल्याङ्गभङ्गीरभसहृतमनोलोचना वीक्ष्य लोकाः ।
हंहो धन्यो हि नन्दो नहि नहि पशुपालाङ्गना नो यशोदा
नो नो धन्येक्षणाः स्मस्त्रिजगति वयमेवेति सर्वे शशंसुः ॥4॥
पूर्णं ब्रह्मैव साक्षान्निरवधि परमानन्दसान्द्रप्रकाशं
गोपेशु त्वं व्यलासीर्न खलु बहुजनैस्तावदावेदितोऽभूः ।
दृष्ट्वाऽथ त्वां तदेदम्प्रथममुपगते पुण्यकाले जनौघाः
पूर्णानन्दा विपापाः सरसमभिजगुस्त्वत्कृतानि स्मृतानि ॥5॥
चाणूरो मल्लवीरस्तदनु नृपगिरा मुष्टिको मुष्टिशाली
त्वां रामं चाभिपेदे झटझटिति मिथो मुष्टिपातातिरूक्षम् ।
उत्पातापातनाकर्षणविविधरणान्यासतां तत्र चित्रं
मृत्योः प्रागेव मल्लप्रभुरगमदयं भूरिशो बन्धमोक्षान् ॥6॥
हा धिक् कष्टं कुमारौ सुललितवपुषौ मल्लवीरौ कठोरौ
न द्रक्ष्यामो व्रजामस्त्वरितमिति जने भाषमाणे तदानीम् ।
चाणूरं तं करोद्भ्रामणविगलदसुं पोथयामासिथोर्व्यां
पिष्टोऽभून्मुष्टिकोऽपि द्रुतमथ हलिना नष्टशिष्टैर्दधावे ॥7॥
कंस संवार्य तूर्यं खलमतिरविदन् कार्यमार्यान् पितृंस्ता-
नाहन्तुं व्याप्तमूर्तेस्तव च समशिषद्दूरमुत्सारणाय ।
रुष्टो दुष्टोक्तिभिस्त्वं गरुड इव गिरिं मञ्चमञ्चन्नुदञ्चत्-
खड्गव्यावल्गदुस्सङ्ग्रहमपि च हठात् प्राग्रहीरौग्रसेनिम् ॥8॥
सद्यो निष्पिष्टसन्धिं भुवि नरपतिमापात्य तस्योपरिष्टा-
त्त्वय्यापात्ये तदैव त्वदुपरि पतिता नाकिनां पुष्पवृष्टिः ।
किं किं ब्रूमस्तदानीं सततमपि भिया त्वद्गतात्मा स भेजे
सायुज्यं त्वद्वधोत्था परम परमियं वासना कालनेमेः ॥9॥
तद्भ्रातृनष्ट पिष्ट्वा द्रुतमथ पितरौ सन्नमन्नुग्रसेनं
कृत्वा राजानमुच्चैर्यदुकुलमखिलं मोदयन् कामदानैः ।
भक्तानामुत्तमं चोद्धवममरगुरोराप्तनीतिं सखायं
लब्ध्वा तुष्टो नगर्यां पवनपुरपते रुन्धि मे सर्वरोगान् ॥10॥
prātaḥ santrastabhojakṣitipativacasā prastute mallatūrye
saṅghe rājñāṃ ca mañcānabhiyayuṣi gate nandagope'pi harmyam |
kaṃse saudhādhirūḍhe tvamapi sahabalaḥ sānugaścāruveṣo
raṅgadvāraṃ gato'bhūḥ kupitakuvalayāpīḍanāgāvalīḍham ||1||
pāpiṣṭhāpehi mārgāddrutamiti vacasā niṣṭhurakruddhabuddhe-
rambaṣṭhasya praṇodādadhikajavajuṣā hastinā gṛhyamāṇaḥ |
kelīmukto'tha gopīkucakalaśaciraspardhinaṃ kumbhamasya
vyāhatyālīyathāstvaṃ caraṇabhuvi punarnirgato valguhāsī ||2||
hastaprāpyo'pyagamyo jhaṭiti munijanasyeva dhāvan gajendraṃ
krīḍannāpātya bhūmau punarabhipatatastasya dantaṃ sajīvam |
mūlādunmūlya tanmūlagamahitamahāmauktikānyātmamitre
prādāstvaṃ hāramebhirlalitaviracitaṃ rādhikāyai diśeti ||3||
gṛhṇānaṃ dantamaṃse yutamatha halinā raṅgamaṅgāviśantaṃ
tvāṃ maṅgalyāṅgabhaṅgīrabhasahṛtamanolocanā vīkṣya lokāḥ |
haṃho dhanyo hi nando nahi nahi paśupālāṅganā no yaśodā
no no dhanyekṣaṇāḥ smastrijagati vayameveti sarve śaśaṃsuḥ ||4||
pūrṇaṃ brahmaiva sākṣānniravadhi paramānandasāndraprakāśaṃ
gopeśu tvaṃ vyalāsīrna khalu bahujanaistāvadāvedito'bhūḥ |
dṛṣṭvā'tha tvāṃ tadedamprathamamupagate puṇyakāle janaughāḥ
pūrṇānandā vipāpāḥ sarasamabhijagustvatkṛtāni smṛtāni ||5||
cāṇūro mallavīrastadanu nṛpagirā muṣṭiko muṣṭiśālī
tvāṃ rāmaṃ cābhipede jhaṭajhaṭiti mitho muṣṭipātātirūkṣam |
utpātāpātanākarṣaṇavividharaṇānyāsatāṃ tatra citraṃ
mṛtyoḥ prāgeva mallaprabhuragamadayaṃ bhūriśo bandhamokṣān ||6||
hā dhik kaṣṭaṃ kumārau sulalitavapuṣau mallavīrau kaṭhorau
na drakṣyāmo vrajāmastvaritamiti jane bhāṣamāṇe tadānīm |
cāṇūraṃ taṃ karodbhrāmaṇavigaladasuṃ pothayāmāsithorvyāṃ
piṣṭo'bhūnmuṣṭiko'pi drutamatha halinā naṣṭaśiṣṭairdadhāve ||7||
kaṃsa saṃvārya tūryaṃ khalamatiravidan kāryamāryān pitṛṃstā-
nāhantuṃ vyāptamūrtestava ca samaśiṣaddūramutsāraṇāya |
ruṣṭo duṣṭoktibhistvaṃ garuḍa iva giriṃ mañcamañcannudañcat-
khaḍgavyāvalgadussaṅgrahamapi ca haṭhāt prāgrahīraugrasenim ||8||
sadyo niṣpiṣṭasandhiṃ bhuvi narapatimāpātya tasyopariṣṭā-
ttvayyāpātye tadaiva tvadupari patitā nākināṃ puṣpavṛṣṭiḥ |
kiṃ kiṃ brūmastadānīṃ satatamapi bhiyā tvadgatātmā sa bheje
sāyujyaṃ tvadvadhotthā parama paramiyaṃ vāsanā kālanemeḥ ||9||
tadbhrātṛnaṣṭa piṣṭvā drutamatha pitarau sannamannugrasenaṃ
kṛtvā rājānamuccairyadukulamakhilaṃ modayan kāmadānaiḥ |
bhaktānāmuttamaṃ coddhavamamaragurorāptanītiṃ sakhāyaṃ
labdhvā tuṣṭo nagaryāṃ pavanapurapate rundhi me sarvarogān ||10||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in