Vishnu

નારાયણીયં દશક 7 - વિરાટ્સ્બ્રહ્મણઃ જન્મ, તપઃ તથા વૈકુણ્ઠદર્શનમ્વરૂપવર્ણનમ્

Narayaniyam Dashaka 7 - Viratsbrahmanah Janma, Tapah Tatha Vaikunthadarshanamvarupavarnanam

🖋️ Gujarati script
📄 Download PDF
એવં દેવ ચતુર્દશાત્મકજગદ્રૂપેણ જાતઃ પુન-
સ્તસ્યોર્ધ્વં ખલુ સત્યલોકનિલયે જાતોઽસિ ધાતા સ્વયમ્ ।
યં શંસન્તિ હિરણ્યગર્ભમખિલત્રૈલોક્યજીવાત્મકં
યોઽભૂત્ સ્ફીતરજોવિકારવિકસન્નાનાસિસૃક્ષારસઃ ॥1॥
સોઽયં વિશ્વવિસર્ગદત્તહૃદયઃ સમ્પશ્યમાનઃ સ્વયં
બોધં ખલ્વનવાપ્ય વિશ્વવિષયં ચિન્તાકુલસ્તસ્થિવાન્ ।
તાવત્ત્વં જગતાં પતે તપ તપેત્યેવં હિ વૈહાયસીં
વાણીમેનમશિશ્રવઃ શ્રુતિસુખાં કુર્વંસ્તપઃપ્રેરણામ્ ॥2॥
કોઽસૌ મામવદત્ પુમાનિતિ જલાપૂર્ણે જગન્મણ્ડલે
દિક્ષૂદ્વીક્ષ્ય કિમપ્યનીક્ષિતવતા વાક્યાર્થમુત્પશ્યતા ।
દિવ્યં વર્ષસહસ્રમાત્તતપસા તેન ત્વમારાધિત -
સ્તસ્મૈ દર્શિતવાનસિ સ્વનિલયં વૈકુણ્ઠમેકાદ્ભુતમ્ ॥3॥
માયા યત્ર કદાપિ નો વિકુરુતે ભાતે જગદ્ભ્યો બહિઃ
શોકક્રોધવિમોહસાધ્વસમુખા ભાવાસ્તુ દૂરં ગતાઃ ।
સાન્દ્રાનન્દઝરી ચ યત્ર પરમજ્યોતિઃપ્રકાશાત્મકે
તત્તે ધામ વિભાવિતં વિજયતે વૈકુણ્ઠરૂપં વિભો ॥4॥
યસ્મિન્નામ ચતુર્ભુજા હરિમણિશ્યામાવદાતત્વિષો
નાનાભૂષણરત્નદીપિતદિશો રાજદ્વિમાનાલયાઃ ।
ભક્તિપ્રાપ્તતથાવિધોન્નતપદા દીવ્યન્તિ દિવ્યા જના-
તત્તે ધામ નિરસ્તસર્વશમલં વૈકુણ્ઠરૂપં જયેત્ ॥5॥
નાનાદિવ્યવધૂજનૈરભિવૃતા વિદ્યુલ્લતાતુલ્યયા
વિશ્વોન્માદનહૃદ્યગાત્રલતયા વિદ્યોતિતાશાન્તરા ।
ત્વત્પાદામ્બુજસૌરભૈકકુતુકાલ્લક્ષ્મીઃ સ્વયં લક્ષ્યતે
યસ્મિન્ વિસ્મયનીયદિવ્યવિભવં તત્તે પદં દેહિ મે ॥6॥
તત્રૈવં પ્રતિદર્શિતે નિજપદે રત્નાસનાધ્યાસિતં
ભાસ્વત્કોટિલસત્કિરીટકટકાદ્યાકલ્પદીપ્રાકૃતિ ।
શ્રીવત્સાઙ્કિતમાત્તકૌસ્તુભમણિચ્છાયારુણં કારણં
વિશ્વેષાં તવ રૂપમૈક્ષત વિધિસ્તત્તે વિભો ભાતુ મે ॥7॥
કાલામ્ભોદકલાયકોમલરુચીચક્રેણ ચક્રં દિશા -
માવૃણ્વાનમુદારમન્દહસિતસ્યન્દપ્રસન્નાનનમ્ ।
રાજત્કમ્બુગદારિપઙ્કજધરશ્રીમદ્ભુજામણ્ડલં
સ્રષ્ટુસ્તુષ્ટિકરં વપુસ્તવ વિભો મદ્રોગમુદ્વાસયેત્ ॥8॥
દૃષ્ટ્વા સમ્ભૃતસમ્ભ્રમઃ કમલભૂસ્ત્વત્પાદપાથોરુહે
હર્ષાવેશવશંવદો નિપતિતઃ પ્રીત્યા કૃતાર્થીભવન્ ।
જાનાસ્યેવ મનીષિતં મમ વિભો જ્ઞાનં તદાપાદય
દ્વૈતાદ્વૈતભવત્સ્વરૂપપરમિત્યાચષ્ટ તં ત્વાં ભજે ॥9॥
આતામ્રે ચરણે વિનમ્રમથ તં હસ્તેન હસ્તે સ્પૃશન્
બોધસ્તે ભવિતા ન સર્ગવિધિભિર્બન્ધોઽપિ સઞ્જાયતે ।
ઇત્યાભાષ્ય ગિરં પ્રતોષ્ય નિતરાં તચ્ચિત્તગૂઢઃ સ્વયં
સૃષ્ટૌ તં સમુદૈરયઃ સ ભગવન્નુલ્લાસયોલ્લાઘતામ્ ॥10॥
Roman (IAST) Transliteration
evaṃ deva caturdaśātmakajagadrūpeṇa jātaḥ puna-
stasyordhvaṃ khalu satyalokanilaye jāto'si dhātā svayam |
yaṃ śaṃsanti hiraṇyagarbhamakhilatrailokyajīvātmakaṃ
yo'bhūt sphītarajovikāravikasannānāsisṛkṣārasaḥ ||1||
so'yaṃ viśvavisargadattahṛdayaḥ sampaśyamānaḥ svayaṃ
bodhaṃ khalvanavāpya viśvaviṣayaṃ cintākulastasthivān |
tāvattvaṃ jagatāṃ pate tapa tapetyevaṃ hi vaihāyasīṃ
vāṇīmenamaśiśravaḥ śrutisukhāṃ kurvaṃstapaḥpreraṇām ||2||
ko'sau māmavadat pumāniti jalāpūrṇe jaganmaṇḍale
dikṣūdvīkṣya kimapyanīkṣitavatā vākyārthamutpaśyatā |
divyaṃ varṣasahasramāttatapasā tena tvamārādhita -
stasmai darśitavānasi svanilayaṃ vaikuṇṭhamekādbhutam ||3||
māyā yatra kadāpi no vikurute bhāte jagadbhyo bahiḥ
śokakrodhavimohasādhvasamukhā bhāvāstu dūraṃ gatāḥ |
sāndrānandajharī ca yatra paramajyotiḥprakāśātmake
tatte dhāma vibhāvitaṃ vijayate vaikuṇṭharūpaṃ vibho ||4||
yasminnāma caturbhujā harimaṇiśyāmāvadātatviṣo
nānābhūṣaṇaratnadīpitadiśo rājadvimānālayāḥ |
bhaktiprāptatathāvidhonnatapadā dīvyanti divyā janā-
tatte dhāma nirastasarvaśamalaṃ vaikuṇṭharūpaṃ jayet ||5||
nānādivyavadhūjanairabhivṛtā vidyullatātulyayā
viśvonmādanahṛdyagātralatayā vidyotitāśāntarā |
tvatpādāmbujasaurabhaikakutukāllakṣmīḥ svayaṃ lakṣyate
yasmin vismayanīyadivyavibhavaṃ tatte padaṃ dehi me ||6||
tatraivaṃ pratidarśite nijapade ratnāsanādhyāsitaṃ
bhāsvatkoṭilasatkirīṭakaṭakādyākalpadīprākṛti |
śrīvatsāṅkitamāttakaustubhamaṇicchāyāruṇaṃ kāraṇaṃ
viśveṣāṃ tava rūpamaikṣata vidhistatte vibho bhātu me ||7||
kālāmbhodakalāyakomalarucīcakreṇa cakraṃ diśā -
māvṛṇvānamudāramandahasitasyandaprasannānanam |
rājatkambugadāripaṅkajadharaśrīmadbhujāmaṇḍalaṃ
sraṣṭustuṣṭikaraṃ vapustava vibho madrogamudvāsayet ||8||
dṛṣṭvā sambhṛtasambhramaḥ kamalabhūstvatpādapāthoruhe
harṣāveśavaśaṃvado nipatitaḥ prītyā kṛtārthībhavan |
jānāsyeva manīṣitaṃ mama vibho jñānaṃ tadāpādaya
dvaitādvaitabhavatsvarūpaparamityācaṣṭa taṃ tvāṃ bhaje ||9||
ātāmre caraṇe vinamramatha taṃ hastena haste spṛśan
bodhaste bhavitā na sargavidhibhirbandho'pi sañjāyate |
ityābhāṣya giraṃ pratoṣya nitarāṃ taccittagūḍhaḥ svayaṃ
sṛṣṭau taṃ samudairayaḥ sa bhagavannullāsayollāghatām ||10||
Sanskrit — Devanagari (original)
एवं देव चतुर्दशात्मकजगद्रूपेण जातः पुन-
स्तस्योर्ध्वं खलु सत्यलोकनिलये जातोऽसि धाता स्वयम् ।
यं शंसन्ति हिरण्यगर्भमखिलत्रैलोक्यजीवात्मकं
योऽभूत् स्फीतरजोविकारविकसन्नानासिसृक्षारसः ॥1॥
सोऽयं विश्वविसर्गदत्तहृदयः सम्पश्यमानः स्वयं
बोधं खल्वनवाप्य विश्वविषयं चिन्ताकुलस्तस्थिवान् ।
तावत्त्वं जगतां पते तप तपेत्येवं हि वैहायसीं
वाणीमेनमशिश्रवः श्रुतिसुखां कुर्वंस्तपःप्रेरणाम् ॥2॥
कोऽसौ मामवदत् पुमानिति जलापूर्णे जगन्मण्डले
दिक्षूद्वीक्ष्य किमप्यनीक्षितवता वाक्यार्थमुत्पश्यता ।
दिव्यं वर्षसहस्रमात्ततपसा तेन त्वमाराधित -
स्तस्मै दर्शितवानसि स्वनिलयं वैकुण्ठमेकाद्भुतम् ॥3॥
माया यत्र कदापि नो विकुरुते भाते जगद्भ्यो बहिः
शोकक्रोधविमोहसाध्वसमुखा भावास्तु दूरं गताः ।
सान्द्रानन्दझरी च यत्र परमज्योतिःप्रकाशात्मके
तत्ते धाम विभावितं विजयते वैकुण्ठरूपं विभो ॥4॥
यस्मिन्नाम चतुर्भुजा हरिमणिश्यामावदातत्विषो
नानाभूषणरत्नदीपितदिशो राजद्विमानालयाः ।
भक्तिप्राप्ततथाविधोन्नतपदा दीव्यन्ति दिव्या जना-
तत्ते धाम निरस्तसर्वशमलं वैकुण्ठरूपं जयेत् ॥5॥
नानादिव्यवधूजनैरभिवृता विद्युल्लतातुल्यया
विश्वोन्मादनहृद्यगात्रलतया विद्योतिताशान्तरा ।
त्वत्पादाम्बुजसौरभैककुतुकाल्लक्ष्मीः स्वयं लक्ष्यते
यस्मिन् विस्मयनीयदिव्यविभवं तत्ते पदं देहि मे ॥6॥
तत्रैवं प्रतिदर्शिते निजपदे रत्नासनाध्यासितं
भास्वत्कोटिलसत्किरीटकटकाद्याकल्पदीप्राकृति ।
श्रीवत्साङ्कितमात्तकौस्तुभमणिच्छायारुणं कारणं
विश्वेषां तव रूपमैक्षत विधिस्तत्ते विभो भातु मे ॥7॥
कालाम्भोदकलायकोमलरुचीचक्रेण चक्रं दिशा -
मावृण्वानमुदारमन्दहसितस्यन्दप्रसन्नाननम् ।
राजत्कम्बुगदारिपङ्कजधरश्रीमद्भुजामण्डलं
स्रष्टुस्तुष्टिकरं वपुस्तव विभो मद्रोगमुद्वासयेत् ॥8॥
दृष्ट्वा सम्भृतसम्भ्रमः कमलभूस्त्वत्पादपाथोरुहे
हर्षावेशवशंवदो निपतितः प्रीत्या कृतार्थीभवन् ।
जानास्येव मनीषितं मम विभो ज्ञानं तदापादय
द्वैताद्वैतभवत्स्वरूपपरमित्याचष्ट तं त्वां भजे ॥9॥
आताम्रे चरणे विनम्रमथ तं हस्तेन हस्ते स्पृशन्
बोधस्ते भविता न सर्गविधिभिर्बन्धोऽपि सञ्जायते ।
इत्याभाष्य गिरं प्रतोष्य नितरां तच्चित्तगूढः स्वयं
सृष्टौ तं समुदैरयः स भगवन्नुल्लासयोल्लाघताम् ॥10॥
evaṃ deva caturdaśātmakajagadrūpeṇa jātaḥ puna-
stasyordhvaṃ khalu satyalokanilaye jāto'si dhātā svayam |
yaṃ śaṃsanti hiraṇyagarbhamakhilatrailokyajīvātmakaṃ
yo'bhūt sphītarajovikāravikasannānāsisṛkṣārasaḥ ||1||
so'yaṃ viśvavisargadattahṛdayaḥ sampaśyamānaḥ svayaṃ
bodhaṃ khalvanavāpya viśvaviṣayaṃ cintākulastasthivān |
tāvattvaṃ jagatāṃ pate tapa tapetyevaṃ hi vaihāyasīṃ
vāṇīmenamaśiśravaḥ śrutisukhāṃ kurvaṃstapaḥpreraṇām ||2||
ko'sau māmavadat pumāniti jalāpūrṇe jaganmaṇḍale
dikṣūdvīkṣya kimapyanīkṣitavatā vākyārthamutpaśyatā |
divyaṃ varṣasahasramāttatapasā tena tvamārādhita -
stasmai darśitavānasi svanilayaṃ vaikuṇṭhamekādbhutam ||3||
māyā yatra kadāpi no vikurute bhāte jagadbhyo bahiḥ
śokakrodhavimohasādhvasamukhā bhāvāstu dūraṃ gatāḥ |
sāndrānandajharī ca yatra paramajyotiḥprakāśātmake
tatte dhāma vibhāvitaṃ vijayate vaikuṇṭharūpaṃ vibho ||4||
yasminnāma caturbhujā harimaṇiśyāmāvadātatviṣo
nānābhūṣaṇaratnadīpitadiśo rājadvimānālayāḥ |
bhaktiprāptatathāvidhonnatapadā dīvyanti divyā janā-
tatte dhāma nirastasarvaśamalaṃ vaikuṇṭharūpaṃ jayet ||5||
nānādivyavadhūjanairabhivṛtā vidyullatātulyayā
viśvonmādanahṛdyagātralatayā vidyotitāśāntarā |
tvatpādāmbujasaurabhaikakutukāllakṣmīḥ svayaṃ lakṣyate
yasmin vismayanīyadivyavibhavaṃ tatte padaṃ dehi me ||6||
tatraivaṃ pratidarśite nijapade ratnāsanādhyāsitaṃ
bhāsvatkoṭilasatkirīṭakaṭakādyākalpadīprākṛti |
śrīvatsāṅkitamāttakaustubhamaṇicchāyāruṇaṃ kāraṇaṃ
viśveṣāṃ tava rūpamaikṣata vidhistatte vibho bhātu me ||7||
kālāmbhodakalāyakomalarucīcakreṇa cakraṃ diśā -
māvṛṇvānamudāramandahasitasyandaprasannānanam |
rājatkambugadāripaṅkajadharaśrīmadbhujāmaṇḍalaṃ
sraṣṭustuṣṭikaraṃ vapustava vibho madrogamudvāsayet ||8||
dṛṣṭvā sambhṛtasambhramaḥ kamalabhūstvatpādapāthoruhe
harṣāveśavaśaṃvado nipatitaḥ prītyā kṛtārthībhavan |
jānāsyeva manīṣitaṃ mama vibho jñānaṃ tadāpādaya
dvaitādvaitabhavatsvarūpaparamityācaṣṭa taṃ tvāṃ bhaje ||9||
ātāmre caraṇe vinamramatha taṃ hastena haste spṛśan
bodhaste bhavitā na sargavidhibhirbandho'pi sañjāyate |
ityābhāṣya giraṃ pratoṣya nitarāṃ taccittagūḍhaḥ svayaṃ
sṛṣṭau taṃ samudairayaḥ sa bhagavannullāsayollāghatām ||10||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in