Narayaniyam Dashaka 88 - Santanagopalam

ॐ

નારાયણીયં દશક 88 - સન્તાનગોપાલમ્

Vishnu Narayana Bhattathiri Gujarati

પ્રાગેવાચાર્યપુત્રાહૃતિનિશમનયા સ્વીયષટ્સૂનુવીક્ષાં

કાઙ્ક્ષન્ત્યા માતુરુક્ત્યા સુતલભુવિ બલિં પ્રાપ્ય તેનાર્ચિતસ્ત્વમ્ ।

ધાતુઃ શાપાદ્ધિરણ્યાન્વિતકશિપુભવાન્ શૌરિજાન્ કંસભગ્ના-

નાનીયૈનાન્ પ્રદર્શ્ય સ્વપદમનયથાઃ પૂર્વપુત્રાન્ મરીચેઃ ॥1॥

શ્રુતદેવ ઇતિ શ્રુતં દ્વિજેન્દ્રં

બહુલાશ્વં નૃપતિં ચ ભક્તિપૂર્ણમ્ ।

યુગપત્ત્વમનુગ્રહીતુકામો

મિથિલાં પ્રાપિથં તાપસૈઃ સમેતઃ ॥2॥

ગચ્છન્ દ્વિમૂર્તિરુભયોર્યુગપન્નિકેત-

મેકેન ભૂરિવિભવૈર્વિહિતોપચારઃ ।

અન્યેન તદ્દિનભૃતૈશ્ચ ફલૌદનાદ્યૈ-

સ્તુલ્યં પ્રસેદિથ દદથ ચ મુક્તિમાભ્યામ્ ॥3॥

ભૂયોઽથ દ્વારવત્યાં દ્વિજતનયમૃતિં તત્પ્રલાપાનપિ ત્વમ્

કો વા દૈવં નિરુન્ધ્યાદિતિ કિલ કથયન્ વિશ્વવોઢાપ્યસોઢાઃ ।

જિષ્ણોર્ગર્વં વિનેતું ત્વયિ મનુજધિયા કુણ્ઠિતાં ચાસ્ય બુદ્ધિં

તત્ત્વારૂઢાં વિધાતું પરમતમપદપ્રેક્ષણેનેતિ મન્યે ॥4॥

નષ્ટા અષ્ટાસ્ય પુત્રાઃ પુનરપિ તવ તૂપેક્ષયા કષ્ટવાદઃ

સ્પષ્ટો જાતો જનાનામથ તદવસરે દ્વારકામાપ પાર્થઃ ।

મૈત્ર્યા તત્રોષિતોઽસૌ નવમસુતમૃતૌ વિપ્રવર્યપ્રરોદં

શ્રુત્વા ચક્રે પ્રતિજ્ઞામનુપહૃતસુતઃ સન્નિવેક્ષ્યે કૃશાનુમ્ ॥5॥

માની સ ત્વામપૃષ્ટ્વા દ્વિજનિલયગતો બાણજાલૈર્મહાસ્ત્રૈ

રુન્ધાનઃ સૂતિગેહં પુનરપિ સહસા દૃષ્ટનષ્ટે કુમારે ।

યામ્યામૈન્દ્રીં તથાઽન્યાઃ સુરવરનગરીર્વિદ્યયાઽઽસાદ્ય સદ્યો

મોઘોદ્યોગઃ પતિષ્યન્ હુતભુજિ ભવતા સસ્મિતં વારિતોઽભૂત્ ॥6॥

સાર્ધં તેન પ્રતીચીં દિશમતિજવિના સ્યન્દનેનાભિયાતો

લોકાલોકં વ્યતીતસ્તિમિરભરમથો ચક્રધામ્ના નિરુન્ધન્ ।

ચક્રાંશુક્લિષ્ટદૃષ્ટિં સ્થિતમથ વિજયં પશ્ય પશ્યેતિ વારાં

પારે ત્વં પ્રાદદર્શઃ કિમપિ હિ તમસાં દૂરદૂરં પદં તે ॥7॥

તત્રાસીનં ભુજઙ્ગાધિપશયનતલે દિવ્યભૂષાયુધાદ્યૈ-

રાવીતં પીતચેલં પ્રતિનવજલદશ્યામલં શ્રીમદઙ્ગમ્ ।

મૂર્તીનામીશિતારં પરમિહ તિસૃણામેકમર્થં શ્રુતીનાં

ત્વામેવ ત્વં પરાત્મન્ પ્રિયસખસહિતો નેમિથ ક્ષેમરૂપમ્ ॥8॥

યુવાં મામેવ દ્વાવધિકવિવૃતાન્તર્હિતતયા

વિભિન્નૌ સન્દ્રષ્ટું સ્વયમહમહાર્ષં દ્વિજસુતાન્ ।

નયેતં દ્રાગેતાનિતિ ખલુ વિતીર્ણાન્ પુનરમૂન્

દ્વિજાયાદાયાદાઃ પ્રણુતમહિમા પાણ્ડુજનુષા ॥9॥

એવં નાનાવિહારૈર્જગદભિરમયન્ વૃષ્ણિવંશં પ્રપુષ્ણ-

ન્નીજાનો યજ્ઞભેદૈરતુલવિહૃતિભિઃ પ્રીણયન્નેણનેત્રાઃ ।

ભૂભારક્ષેપદમ્ભાત્ પદકમલજુષાં મોક્ષણાયાવતીર્ણઃ

પૂર્ણં બ્રહ્મૈવ સાક્ષાદ્યદુષુ મનુજતારૂષિતસ્ત્વં વ્યલાસીઃ ॥10॥

પ્રાયેણ દ્વારવત્યામવૃતદયિ તદા નારદસ્ત્વદ્રસાર્દ્ર-

સ્તસ્માલ્લેભે કદાચિત્ખલુ સુકૃતનિધિસ્ત્વત્પિતા તત્ત્વબોધમ્ ।

ભક્તાનામગ્રયાયી સ ચ ખલુ મતિમાનુદ્ધવસ્ત્વત્ત એવ

પ્રાપ્તો વિજ્ઞાનસારં સ કિલ જનહિતાયાધુનાઽઽસ્તે બદર્યામ્ ॥11॥

સોઽયં કૃષ્ણાવતારો જયતિ તવ વિભો યત્ર સૌહાર્દભીતિ-

સ્નેહદ્વેષાનુરાગપ્રભૃતિભિરતુલૈરશ્રમૈર્યોગભેદૈઃ ।

આર્તિં તીર્ત્વા સમસ્તામમૃતપદમગુસ્સર્વતઃ સર્વલોકાઃ

સ ત્વં વિશ્વાર્તિશાન્ત્યૈ પવનપુરપતે ભક્તિપૂર્ત્યૈ ચ ભૂયાઃ ॥12॥

Roman (IAST) Transliteration

prāgevācāryaputrāhṛtiniśamanayā svīyaṣaṭsūnuvīkṣāṃ

kāṅkṣantyā māturuktyā sutalabhuvi baliṃ prāpya tenārcitastvam |

dhātuḥ śāpāddhiraṇyānvitakaśipubhavān śaurijān kaṃsabhagnā-

nānīyainān pradarśya svapadamanayathāḥ pūrvaputrān marīceḥ ||1||

śrutadeva iti śrutaṃ dvijendraṃ

bahulāśvaṃ nṛpatiṃ ca bhaktipūrṇam |

yugapattvamanugrahītukāmo

mithilāṃ prāpithaṃ tāpasaiḥ sametaḥ ||2||

gacchan dvimūrtirubhayoryugapanniketa-

mekena bhūrivibhavairvihitopacāraḥ |

anyena taddinabhṛtaiśca phalaudanādyai-

stulyaṃ praseditha dadatha ca muktimābhyām ||3||

bhūyo'tha dvāravatyāṃ dvijatanayamṛtiṃ tatpralāpānapi tvam

ko vā daivaṃ nirundhyāditi kila kathayan viśvavoḍhāpyasoḍhāḥ |

jiṣṇorgarvaṃ vinetuṃ tvayi manujadhiyā kuṇṭhitāṃ cāsya buddhiṃ

tattvārūḍhāṃ vidhātuṃ paramatamapadaprekṣaṇeneti manye ||4||

naṣṭā aṣṭāsya putrāḥ punarapi tava tūpekṣayā kaṣṭavādaḥ

spaṣṭo jāto janānāmatha tadavasare dvārakāmāpa pārthaḥ |

maitryā tatroṣito'sau navamasutamṛtau vipravaryaprarodaṃ

śrutvā cakre pratijñāmanupahṛtasutaḥ sannivekṣye kṛśānum ||5||

mānī sa tvāmapṛṣṭvā dvijanilayagato bāṇajālairmahāstrai

rundhānaḥ sūtigehaṃ punarapi sahasā dṛṣṭanaṣṭe kumāre |

yāmyāmaindrīṃ tathā'nyāḥ suravaranagarīrvidyayā''sādya sadyo

moghodyogaḥ patiṣyan hutabhuji bhavatā sasmitaṃ vārito'bhūt ||6||

sārdhaṃ tena pratīcīṃ diśamatijavinā syandanenābhiyāto

lokālokaṃ vyatītastimirabharamatho cakradhāmnā nirundhan |

cakrāṃśukliṣṭadṛṣṭiṃ sthitamatha vijayaṃ paśya paśyeti vārāṃ

pāre tvaṃ prādadarśaḥ kimapi hi tamasāṃ dūradūraṃ padaṃ te ||7||

tatrāsīnaṃ bhujaṅgādhipaśayanatale divyabhūṣāyudhādyai-

rāvītaṃ pītacelaṃ pratinavajaladaśyāmalaṃ śrīmadaṅgam |

mūrtīnāmīśitāraṃ paramiha tisṛṇāmekamarthaṃ śrutīnāṃ

tvāmeva tvaṃ parātman priyasakhasahito nemitha kṣemarūpam ||8||

yuvāṃ māmeva dvāvadhikavivṛtāntarhitatayā

vibhinnau sandraṣṭuṃ svayamahamahārṣaṃ dvijasutān |

nayetaṃ drāgetāniti khalu vitīrṇān punaramūn

dvijāyādāyādāḥ praṇutamahimā pāṇḍujanuṣā ||9||

evaṃ nānāvihārairjagadabhiramayan vṛṣṇivaṃśaṃ prapuṣṇa-

nnījāno yajñabhedairatulavihṛtibhiḥ prīṇayanneṇanetrāḥ |

bhūbhārakṣepadambhāt padakamalajuṣāṃ mokṣaṇāyāvatīrṇaḥ

pūrṇaṃ brahmaiva sākṣādyaduṣu manujatārūṣitastvaṃ vyalāsīḥ ||10||

prāyeṇa dvāravatyāmavṛtadayi tadā nāradastvadrasārdra-

stasmāllebhe kadācitkhalu sukṛtanidhistvatpitā tattvabodham |

bhaktānāmagrayāyī sa ca khalu matimānuddhavastvatta eva

prāpto vijñānasāraṃ sa kila janahitāyādhunā''ste badaryām ||11||

so'yaṃ kṛṣṇāvatāro jayati tava vibho yatra sauhārdabhīti-

snehadveṣānurāgaprabhṛtibhiratulairaśramairyogabhedaiḥ |

ārtiṃ tīrtvā samastāmamṛtapadamagussarvataḥ sarvalokāḥ

sa tvaṃ viśvārtiśāntyai pavanapurapate bhaktipūrtyai ca bhūyāḥ ||12||