ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁରଶୀତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତୋ ନିଵିଷ୍ଟାଂ ଧ୍ଵଜିନୀଂ ଗଙ୍ଗାମନ୍ଵାଶ୍ରିତାଂ ନଦୀମ୍ ।
ନିଷାଦରାଜୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଜ୍ଞାତୀନ୍ସନ୍ତ୍ଵରିତୋଽଽବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
ମହତୀଯମିତସ୍ସେନା ସାଗରାଭା ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ।
ନାସ୍ଯାନ୍ତମଧିଗଚ୍ଛାମି ମନସାପି ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ ॥ 2 ॥
ଯଥା ତୁ ଖଲୁ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଭରତ ସ୍ସ୍ଵଯମାଗତଃ ।
ସ ଏଷ ହି ମହାକାଯଃ କୋଵିଦାରଧ୍ଵଜୋ ରଥେ ॥ 3 ॥
ବନ୍ଧଯିଷ୍ଯତି ଵା ଦାଶାନଥଵାଽସ୍ମାନ୍ଵଧିଷ୍ଯତି ।
ଅଥ ଦାଶରଥିଂ ରାମଂ ପିତ୍ରା ରାଜ୍ଯାଦ୍ଵିଵାସିତମ୍ ॥ 4 ॥
ସମ୍ପନ୍ନାଂ ଶ୍ରିଯମନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ସ୍ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞ ସ୍ସୁଦୁର୍ଲଭାମ୍ ।
ଭରତଃ କୈକଯୀପୁତ୍ରୋ ହନ୍ତୁଂ ସମଧିଗଚ୍ଛତି ॥ 5 ॥
ଭର୍ତାଚୈଵ ସଖାଚୈଵ ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ମମ ।
ତସ୍ଯାର୍ଥକାମାସ୍ସନ୍ନଦ୍ଧା ଗଙ୍ଗାଽନୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠତ ॥ 6 ॥
ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ସର୍ଵେ ଦାଶାଶ୍ଚ ଗଙ୍ଗାମନ୍ଵାଶ୍ରିତା ନଦୀମ୍ ।
ବଲଯୁକ୍ତା ନଦୀରକ୍ଷା ମାଂସମୂଲଫଲାଶନାଃ ॥ 7 ॥
ନାଵାଂ ଶତାନାଂ ପଞ୍ଚାନାଂ କୈଵର୍ତାନାଂ ଶତଂ ଶତମ୍ ।
ସନ୍ନଦ୍ଧାନାଂ ତଥା ଯୂନାଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଵିତ୍ଯଭ୍ଯଚୋଦଯତ୍ ॥ 8 ॥
ଯଦାଽଽଦୁଷ୍ଟସ୍ତୁ ଭରତୋ ରାମସ୍ଯେହ ଭଵିଷ୍ଯତି ।
ସେଯଂ ସ୍ଵସ୍ତିମତୀ ସେନା ଗଙ୍ଗାମଦ୍ଯ ତରିଷ୍ଯତି ॥ 9 ॥
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵୋପାଯନଂ ଗୃହ୍ଯ ମତ୍ସ୍ଯମାଂସମଧୂନି ଚ ।
ଅଭିଚକ୍ରାମ ଭରତଂ ନିଷାଦାଧିପତିର୍ଗୁହଃ ॥ 10 ॥
ତମାଯାନ୍ତଂ ତୁ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସୂତପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।
ଭରତାଯାଽଚଚକ୍ଷେଽଥ ଵିନଯଜ୍ଞୋ ଵିନୀତଵତ୍ ॥ 11 ॥
ଏଷ ଜ୍ଞାତିସହସ୍ରେଣ ସ୍ଥପତିଃ ପରିଵାରିତଃ ।
କୁଶଲୋ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ଵୃଦ୍ଧୋ ଭ୍ରାତୁଶ୍ଚ ତେ ସଖା ॥ 12 ॥
ତସ୍ମାତ୍ପଶ୍ଯତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତ୍ଵାଂ ନିଷାଦାଧିପୋ ଗୁହଃ ।
ଅସଂଶଯଂ ଵିଜାନୀତେ ଯତ୍ର ତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ 13 ॥
ଏତତ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁମନ୍ତ୍ରାଦ୍ଭରତ ଶ୍ଶୁଭମ୍ ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଗୁହଃ ପଶ୍ଯତୁ ମାମିତି ॥ 14 ॥
ଲବ୍ଧ୍ଵାଽଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାଂ ସଂହୃଷ୍ଟୋ ଜ୍ଞାତିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ ।
ଆଗମ୍ଯ ଭରତଂ ପ୍ରହ୍ଵୋ ଗୁହୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 15 ॥
ନିଷ୍କୁଟଶ୍ଚୈଵ ଦେଶୋଽଯଂ ଵଞ୍ଚିତାଶ୍ଚାପି ତେ ଵଯମ୍ ।
ନିଵେଦଯାମସ୍ତେ ସର୍ଵେ ସ୍ଵକେ ଦାସକୁଲେ ଵସ ॥ 16 ॥
ଅସ୍ତି ମୂଲଂ ଫଲଞ୍ଚୈଵ ନିଷାଦୈସ୍ସମୁପାହୃତମ୍ ।
ଆର୍ଦ୍ରଂ ଚ ମାଂସଂ ଶୁଷ୍କଂ ଚ ଵନ୍ଯଂ ଚୋଚ୍ଚାଵଚଂ ମହତ୍ ॥ 17 ॥
ଆଶଂସେ ସ୍ଵାଶିତା ସେନା ଵତ୍ସ୍ଯତୀମାଂ ଵିଭାଵରୀମ୍ ।
ଅର୍ଚିତୋ ଵିଵିଧୈଃ କାମୈ ଶ୍ଶ୍ଵ ସ୍ସସୈନ୍ଯୋ ଗମିଷ୍ଯସି ॥ 18 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଚତୁରଶୀତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha caturaśītitamassargaḥ |
tato niviṣṭāṃ dhvajinīṃ gaṅgāmanvāśritāṃ nadīm |
niṣādarājo dṛṣṭvaiva jñātīnsantvarito''bravīt || 1 ||
mahatīyamitassenā sāgarābhā pradṛśyate |
nāsyāntamadhigacchāmi manasāpi vicintayan || 2 ||
yathā tu khalu durbuddhirbharata ssvayamāgataḥ |
sa eṣa hi mahākāyaḥ kovidāradhvajo rathe || 3 ||
bandhayiṣyati vā dāśānathavā'smānvadhiṣyati |
atha dāśarathiṃ rāmaṃ pitrā rājyādvivāsitam || 4 ||
sampannāṃ śriyamanvicchanstasya rājña ssudurlabhām |
bharataḥ kaikayīputro hantuṃ samadhigacchati || 5 ||
bhartācaiva sakhācaiva rāmo dāśarathirmama |
tasyārthakāmāssannaddhā gaṅgā'nūpe pratiṣṭhata || 6 ||
tiṣṭhantu sarve dāśāśca gaṅgāmanvāśritā nadīm |
balayuktā nadīrakṣā māṃsamūlaphalāśanāḥ || 7 ||
nāvāṃ śatānāṃ pañcānāṃ kaivartānāṃ śataṃ śatam |
sannaddhānāṃ tathā yūnāṃ tiṣṭhantvityabhyacodayat || 8 ||
yadā''duṣṭastu bharato rāmasyeha bhaviṣyati |
seyaṃ svastimatī senā gaṅgāmadya tariṣyati || 9 ||
ityuktvopāyanaṃ gṛhya matsyamāṃsamadhūni ca |
abhicakrāma bharataṃ niṣādādhipatirguhaḥ || 10 ||
tamāyāntaṃ tu samprekṣya sūtaputraḥ pratāpavān |
bharatāyā'cacakṣe'tha vinayajño vinītavat || 11 ||
eṣa jñātisahasreṇa sthapatiḥ parivāritaḥ |
kuśalo daṇḍakāraṇye vṛddho bhrātuśca te sakhā || 12 ||
tasmātpaśyatu kākutstha tvāṃ niṣādādhipo guhaḥ |
asaṃśayaṃ vijānīte yatra tau rāmalakṣmaṇau || 13 ||
etattu vacanaṃ śrutvā sumantrādbharata śśubham |
uvāca vacanaṃ śīghraṃ guhaḥ paśyatu māmiti || 14 ||
labdhvā'bhyanujñāṃ saṃhṛṣṭo jñātibhiḥ parivāritaḥ |
āgamya bharataṃ prahvo guho vacanamabravīt || 15 ||
niṣkuṭaścaiva deśo'yaṃ vañcitāścāpi te vayam |
nivedayāmaste sarve svake dāsakule vasa || 16 ||
asti mūlaṃ phalañcaiva niṣādaissamupāhṛtam |
ārdraṃ ca māṃsaṃ śuṣkaṃ ca vanyaṃ coccāvacaṃ mahat || 17 ||
āśaṃse svāśitā senā vatsyatīmāṃ vibhāvarīm |
arcito vividhaiḥ kāmai śśva ssasainyo gamiṣyasi || 18 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe caturaśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ चतुरशीतितमस्सर्गः ।
ततो निविष्टां ध्वजिनीं गङ्गामन्वाश्रितां नदीम् ।
निषादराजो दृष्ट्वैव ज्ञातीन्सन्त्वरितोऽऽब्रवीत् ॥ 1 ॥
महतीयमितस्सेना सागराभा प्रदृश्यते ।
नास्यान्तमधिगच्छामि मनसापि विचिन्तयन् ॥ 2 ॥
यथा तु खलु दुर्बुद्धिर्भरत स्स्वयमागतः ।
स एष हि महाकायः कोविदारध्वजो रथे ॥ 3 ॥
बन्धयिष्यति वा दाशानथवाऽस्मान्वधिष्यति ।
अथ दाशरथिं रामं पित्रा राज्याद्विवासितम् ॥ 4 ॥
सम्पन्नां श्रियमन्विच्छन्स्तस्य राज्ञ स्सुदुर्लभाम् ।
भरतः कैकयीपुत्रो हन्तुं समधिगच्छति ॥ 5 ॥
भर्ताचैव सखाचैव रामो दाशरथिर्मम ।
तस्यार्थकामास्सन्नद्धा गङ्गाऽनूपे प्रतिष्ठत ॥ 6 ॥
तिष्ठन्तु सर्वे दाशाश्च गङ्गामन्वाश्रिता नदीम् ।
बलयुक्ता नदीरक्षा मांसमूलफलाशनाः ॥ 7 ॥
नावां शतानां पञ्चानां कैवर्तानां शतं शतम् ।
सन्नद्धानां तथा यूनां तिष्ठन्त्वित्यभ्यचोदयत् ॥ 8 ॥
यदाऽऽदुष्टस्तु भरतो रामस्येह भविष्यति ।
सेयं स्वस्तिमती सेना गङ्गामद्य तरिष्यति ॥ 9 ॥
इत्युक्त्वोपायनं गृह्य मत्स्यमांसमधूनि च ।
अभिचक्राम भरतं निषादाधिपतिर्गुहः ॥ 10 ॥
तमायान्तं तु सम्प्रेक्ष्य सूतपुत्रः प्रतापवान् ।
भरतायाऽचचक्षेऽथ विनयज्ञो विनीतवत् ॥ 11 ॥
एष ज्ञातिसहस्रेण स्थपतिः परिवारितः ।
कुशलो दण्डकारण्ये वृद्धो भ्रातुश्च ते सखा ॥ 12 ॥
तस्मात्पश्यतु काकुत्स्थ त्वां निषादाधिपो गुहः ।
असंशयं विजानीते यत्र तौ रामलक्ष्मणौ ॥ 13 ॥
एतत्तु वचनं श्रुत्वा सुमन्त्राद्भरत श्शुभम् ।
उवाच वचनं शीघ्रं गुहः पश्यतु मामिति ॥ 14 ॥
लब्ध्वाऽभ्यनुज्ञां संहृष्टो ज्ञातिभिः परिवारितः ।
आगम्य भरतं प्रह्वो गुहो वचनमब्रवीत् ॥ 15 ॥
निष्कुटश्चैव देशोऽयं वञ्चिताश्चापि ते वयम् ।
निवेदयामस्ते सर्वे स्वके दासकुले वस ॥ 16 ॥
अस्ति मूलं फलञ्चैव निषादैस्समुपाहृतम् ।
आर्द्रं च मांसं शुष्कं च वन्यं चोच्चावचं महत् ॥ 17 ॥
आशंसे स्वाशिता सेना वत्स्यतीमां विभावरीम् ।
अर्चितो विविधैः कामै श्श्व स्ससैन्यो गमिष्यसि ॥ 18 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे चतुरशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha caturaśītitamassargaḥ |
tato niviṣṭāṃ dhvajinīṃ gaṅgāmanvāśritāṃ nadīm |
niṣādarājo dṛṣṭvaiva jñātīnsantvarito''bravīt || 1 ||
mahatīyamitassenā sāgarābhā pradṛśyate |
nāsyāntamadhigacchāmi manasāpi vicintayan || 2 ||
yathā tu khalu durbuddhirbharata ssvayamāgataḥ |
sa eṣa hi mahākāyaḥ kovidāradhvajo rathe || 3 ||
bandhayiṣyati vā dāśānathavā'smānvadhiṣyati |
atha dāśarathiṃ rāmaṃ pitrā rājyādvivāsitam || 4 ||
sampannāṃ śriyamanvicchanstasya rājña ssudurlabhām |
bharataḥ kaikayīputro hantuṃ samadhigacchati || 5 ||
bhartācaiva sakhācaiva rāmo dāśarathirmama |
tasyārthakāmāssannaddhā gaṅgā'nūpe pratiṣṭhata || 6 ||
tiṣṭhantu sarve dāśāśca gaṅgāmanvāśritā nadīm |
balayuktā nadīrakṣā māṃsamūlaphalāśanāḥ || 7 ||
nāvāṃ śatānāṃ pañcānāṃ kaivartānāṃ śataṃ śatam |
sannaddhānāṃ tathā yūnāṃ tiṣṭhantvityabhyacodayat || 8 ||
yadā''duṣṭastu bharato rāmasyeha bhaviṣyati |
seyaṃ svastimatī senā gaṅgāmadya tariṣyati || 9 ||
ityuktvopāyanaṃ gṛhya matsyamāṃsamadhūni ca |
abhicakrāma bharataṃ niṣādādhipatirguhaḥ || 10 ||
tamāyāntaṃ tu samprekṣya sūtaputraḥ pratāpavān |
bharatāyā'cacakṣe'tha vinayajño vinītavat || 11 ||
eṣa jñātisahasreṇa sthapatiḥ parivāritaḥ |
kuśalo daṇḍakāraṇye vṛddho bhrātuśca te sakhā || 12 ||
tasmātpaśyatu kākutstha tvāṃ niṣādādhipo guhaḥ |
asaṃśayaṃ vijānīte yatra tau rāmalakṣmaṇau || 13 ||
etattu vacanaṃ śrutvā sumantrādbharata śśubham |
uvāca vacanaṃ śīghraṃ guhaḥ paśyatu māmiti || 14 ||
labdhvā'bhyanujñāṃ saṃhṛṣṭo jñātibhiḥ parivāritaḥ |
āgamya bharataṃ prahvo guho vacanamabravīt || 15 ||
niṣkuṭaścaiva deśo'yaṃ vañcitāścāpi te vayam |
nivedayāmaste sarve svake dāsakule vasa || 16 ||
asti mūlaṃ phalañcaiva niṣādaissamupāhṛtam |
ārdraṃ ca māṃsaṃ śuṣkaṃ ca vanyaṃ coccāvacaṃ mahat || 17 ||
āśaṃse svāśitā senā vatsyatīmāṃ vibhāvarīm |
arcito vividhaiḥ kāmai śśva ssasainyo gamiṣyasi || 18 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe caturaśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.