ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଷଣ୍ଣଵତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତାଂ ତଥା ଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ତୁ ମୈଥିଲୀଂ ଗିରିନିମ୍ନଗାମ୍ ।
ନିଷସାଦ ଗିରିପ୍ରସ୍ଥେ ସୀତାଂ ମାଂସେନ ଛନ୍ଦଯନ୍ ॥ 1 ॥
ଇଦଂ ମେଧ୍ଯମିଦଂ ସ୍ଵାଦୁ ନିଷ୍ଟପ୍ତମିଦମଗ୍ନିନା ।
ଏଵମାସ୍ତେ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୀତଯା ସହ ରାଘଵଃ ॥ 2 ॥
ତଥା ତତ୍ରାଽସତସ୍ତସ୍ଯ ଭରତସ୍ଯୌପଯାଯିନଃ ।
ସୈନ୍ଯରେଣୁଶ୍ଚ ଶବ୍ଦଶ୍ଚ ପ୍ରାଦୁରାସ୍ତାଂ ନଭସ୍ପୃଶୌ ॥ 3 ॥
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତ୍ରସ୍ତା ଶ୍ଶବ୍ଦେନ ମହତା ତତଃ ।
ଅର୍ଦିତା ଯୂଥପା ମତ୍ତା ସ୍ସଯୂଥା ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଦିଶଃ ॥ 4 ॥
ସ ତଂ ସୈନ୍ଯସମୁଦ୍ଧୂତଂ ଶବ୍ଦଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ରାଘଵଃ ।
ତାଂ ଶ୍ଚ ଵିପ୍ରଦ୍ରୁତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଯୂଥପାନନ୍ଵଵୈକ୍ଷତ ॥ 5 ॥
ତାଂଶ୍ଚ ଵିଦ୍ରୁଵତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ନିସ୍ଵନମ୍ ।
ଉଵାଚ ରାମ ସ୍ସୌମିତ୍ରିଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍ ॥ 6 ॥
ହନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପଶ୍ଯେହ ସୁମିତ୍ରାସୁପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵଯା ।
ଭୀମସ୍ତନିତଗମ୍ଭୀରସ୍ତୁମୁଲଃ ଶ୍ରୂଯତେ ସ୍ଵନଃ ॥ 7 ॥
ଗଜଯୂଥାନି ଵାଽରଣ୍ଯେ ମହିଷା ଵା ମହାଵନେ ।
ଵିତ୍ରାସିତା ମୃଗା ସ୍ସିଂହୈ ସ୍ସହସା ପ୍ରଦ୍ରୁତା ଦିଶଃ ॥ 8 ॥
ରାଜା ଵା ରାଜପୁତ୍ରୋ ଵା ମୃଗଯାମଟତେ ଵନେ ।
ଅନ୍ଯଦ୍ଵା ଶ୍ଵାପଦଂ କିଞ୍ଚିତ୍ସୌମିତ୍ରେ ଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ॥ 9 ॥
ସୁଦୁଶ୍ଚରୋ ଗିରିଶ୍ଚାଯଂ ପକ୍ଷିଣାମପି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ସର୍ଵମେତଦ୍ଯଥାତତ୍ତ୍ଵମଚିରାତ୍ ଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ॥ 10 ॥
ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସ୍ସନ୍ତ୍ଵରିତ ସ୍ସାଲମାରୁହ୍ଯ ପୁଷ୍ପିତମ୍ ।
ପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ଦିଶ ସ୍ସର୍ଵାଃ ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶମୁଦୈକ୍ଷତ ॥ 11 ॥
ଉଦଙ୍ମୁଖଃ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ଦଦର୍ଶ ମହତୀଂ ଚମୂମ୍ ।
ରଥାଶ୍ଵଗଜସମ୍ବାଧାଂ ଯତ୍ତୈର୍ଯୁକ୍ତାଂ ପଦାତିଭିଃ ॥ 12 ॥
ତାମଶ୍ଵଗଜସମ୍ପୂର୍ଣାଂ ରଥଧ୍ଵଜଵିଭୂଷିତାମ୍ ।
ଶଶଂସ ସେନାଂ ରାମାଯ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 13 ॥
ଅଗ୍ନିଂ ସଂଶମଯତ୍ଵାର୍ଯ ସ୍ସୀତା ଚ ଭଜତାଂ ଗୁହାମ୍ ।
ସଜ୍ଯଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଚାପଂ ଚ ଶରାଂଶ୍ଚ କଵଚଂ ତଥା ॥ 14 ॥
ତଂ ରାମଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ।
ଅଙ୍ଗାଵେକ୍ଷସ୍ଵ ସୌମିତ୍ରେ କସ୍ଯେମାଂ ମନ୍ଯସେ ଚମୂମ୍ ॥ 15 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଦିଧକ୍ଷନ୍ନିଵ ତାଂ ସେନାଂ ରୁଷିତଃ ପାଵକୋ ଯଥା ॥ 16 ॥
ସମ୍ପନ୍ନଂ ରାଜ୍ଯମିଚ୍ଛଂସ୍ତୁ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍ ।
ଆଵାଂ ହନ୍ତୁଂ ସମଭ୍ଯେତି କୈକେଯ୍ଯା ଭରତସ୍ସୁତଃ ॥ 17 ॥
ଏଷ ଵୈ ସୁମହାଞ୍ଛ୍ରୀମାନ୍ଵିଟପୀ ସମ୍ପ୍ରକାଶତେ ।
ଵିରାଜତ୍ଯୁଦ୍ଗତସ୍କନ୍ଧଂ କୋଵିଦାରଧ୍ଵଜୋ ରଥେ ॥ 18 ॥
ଅସୌ ହି ସୁମହାସ୍କନ୍ଧୋ ଵିଟପୀ ଚ ମହାଦ୍ରୁମଃ ।
ଵିରାଜତେ ମହାସୈନ୍ଯେ କୋଵିଦାରଧ୍ଵଜୋ ରଥେ ॥ 19 ॥
ଭଜନ୍ତ୍ଯେତେ ଯଥାକାମମଶ୍ଵାନାରୁହ୍ଯ ଶୀଘ୍ରଗାନ୍ ।
ଏତେ ଭ୍ରାଜନ୍ତି ସଂହୃଷ୍ଟା ଗଜାନାରୁହ୍ଯ ସାଦିନଃ ॥ 20 ॥
ଗୃହୀତଧନୁଷୌ ଚାଵାଂ ଗିରିଂ ଵୀର ଶ୍ରଯାଵହୈ ।
ଅଥଵେହୈଵ ତିଷ୍ଠାଵ ସ୍ସନ୍ନଦ୍ଧାଵୁଦ୍ଯତାଯୁଧୌ ॥ 21 ॥
ଅପି ନୌ ଵଶମାଗଚ୍ଛେତ୍କୋଵିଦାରଧ୍ଵଜୋ ରଣେ ।
ଅପି ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଭରତଂ ଯତ୍କୃତେ ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍ ॥ 22 ॥
ତ୍ଵଯା ରାଘଵ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ସୀତଯା ଚ ମଯା ତଥା ।
ଯନ୍ନିମିତ୍ତଂ ଭଵାନ୍ରାଜ୍ଯାଚ୍ଛ୍ଯୁତୋ ରାଘଵ ଶାଶ୍ଵତାତ୍ ॥ 23 ॥
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽଯମରିର୍ଵୀର ଭରତୋ ଵଧ୍ଯ ଏଵ ମେ ।
ଭରତସ୍ଯ ଵଧେ ଦୋଷଂ ନାହଂ ପଶ୍ଯାମି ରାଘଵ ।
ପୂର୍ଵାପକାରିଣଂ ହତ୍ଵା ନ ହ୍ଯଧର୍ମେଣ ଯୁଜ୍ଯତେ ॥ 24 ॥
ପୂର୍ଵାପକାରୀ ଭରତସ୍ତ୍ଯକ୍ତଧର୍ମଶ୍ଚ ରାଘଵ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନିହତେ କୃତ୍ସ୍ନାମନୁଶାଧି ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ ॥ 25 ॥
ଅଦ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ହତଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ କୈକେଯୀ ରାଜ୍ଯକାମୁକା ।
ମଯା ପଶ୍ଯେତ୍ସୁଦୁଃଖାର୍ତା ହସ୍ତିଭଗ୍ନମିଵ ଦ୍ରୁମମ୍ ॥ 26 ॥
କୈକେଯୀଂ ଚ ଵଧିଷ୍ଯାମି ସାନୁବନ୍ଧାଂ ସବାନ୍ଧଵାମ୍ ।
କଲୁଷେଣାଦ୍ଯ ମହତା ମେଦିନୀ ପରିମୁଚ୍ଯତାମ୍ ॥ 27 ॥
ଅଦ୍ଯେମଂ ସଂଯତଂ କ୍ରୋଧମସତ୍କାରଂ ଚ ମାନଦ ।
ମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଶତ୍ରୁସୈନ୍ଯେଷୁ କକ୍ଷେଷ୍ଵିଵ ହୁତାଶନମ୍ ॥ 28 ॥
ଅଦ୍ଯୈତଚ୍ଛିତ୍ରକୂଟସ୍ଯ କାନନଂ ନିଶିତୈ ଶ୍ଶରୈଃ ।
ଛିନ୍ଦଞ୍ଚତ୍ରୁଶରୀରାଣି କରିଷ୍ଯେ ଶୋଣିତୋକ୍ଷିତମ୍ ॥ 29 ॥
ଶରୈର୍ନିର୍ଭିନ୍ନହୃଦଯାନ୍କୁଞ୍ଜରାଂସ୍ତୁରଗାଂସ୍ତଥା ।
ଶ୍ଵାପଦାଃ ପରିକର୍ଷନ୍ତୁ ନରାଂଶ୍ଚ ନିହତାନ୍ମଯା ॥ 30 ॥
ଶରାଣାଂ ଧନୁଷଶ୍ଚାହମନୃଣୋଽସ୍ମିନ୍ମହାଵନେ ।
ସସୈନ୍ଯଂ ଭରତଂ ହତ୍ଵା ଭଵିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ ॥ 31 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଷଣ୍ଣଵତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṇṇavatitamassargaḥ |
tāṃ tathā darśayitvā tu maithilīṃ girinimnagām |
niṣasāda giriprasthe sītāṃ māṃsena chandayan || 1 ||
idaṃ medhyamidaṃ svādu niṣṭaptamidamagninā |
evamāste sa dharmātmā sītayā saha rāghavaḥ || 2 ||
tathā tatrā'satastasya bharatasyaupayāyinaḥ |
sainyareṇuśca śabdaśca prādurāstāṃ nabhaspṛśau || 3 ||
etasminnantare trastā śśabdena mahatā tataḥ |
arditā yūthapā mattā ssayūthā dudruvurdiśaḥ || 4 ||
sa taṃ sainyasamuddhūtaṃ śabdaṃ śuśrāva rāghavaḥ |
tāṃ śca vipradrutānsarvānyūthapānanvavaikṣata || 5 ||
tāṃśca vidruvato dṛṣṭvā taṃ ca śrutvā ca nisvanam |
uvāca rāma ssaumitriṃ lakṣmaṇaṃ dīptatejasam || 6 ||
hanta lakṣmaṇa paśyeha sumitrāsuprajāstvayā |
bhīmastanitagambhīrastumulaḥ śrūyate svanaḥ || 7 ||
gajayūthāni vā'raṇye mahiṣā vā mahāvane |
vitrāsitā mṛgā ssiṃhai ssahasā pradrutā diśaḥ || 8 ||
rājā vā rājaputro vā mṛgayāmaṭate vane |
anyadvā śvāpadaṃ kiñcitsaumitre jñātumarhasi || 9 ||
suduścaro giriścāyaṃ pakṣiṇāmapi lakṣmaṇa |
sarvametadyathātattvamacirāt jñātumarhasi || 10 ||
sa lakṣmaṇa ssantvarita ssālamāruhya puṣpitam |
prekṣamāṇo diśa ssarvāḥ pūrvāṃ diśamudaikṣata || 11 ||
udaṅmukhaḥ prekṣamāṇo dadarśa mahatīṃ camūm |
rathāśvagajasambādhāṃ yattairyuktāṃ padātibhiḥ || 12 ||
tāmaśvagajasampūrṇāṃ rathadhvajavibhūṣitām |
śaśaṃsa senāṃ rāmāya vacanaṃ cedamabravīt || 13 ||
agniṃ saṃśamayatvārya ssītā ca bhajatāṃ guhām |
sajyaṃ kuruṣva cāpaṃ ca śarāṃśca kavacaṃ tathā || 14 ||
taṃ rāmaḥ puruṣavyāghro lakṣmaṇaṃ pratyuvāca ha |
aṅgāvekṣasva saumitre kasyemāṃ manyase camūm || 15 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇo vākyamabravīt |
didhakṣanniva tāṃ senāṃ ruṣitaḥ pāvako yathā || 16 ||
sampannaṃ rājyamicchaṃstu vyaktaṃ prāpyābhiṣecanam |
āvāṃ hantuṃ samabhyeti kaikeyyā bharatassutaḥ || 17 ||
eṣa vai sumahāñchrīmānviṭapī samprakāśate |
virājatyudgataskandhaṃ kovidāradhvajo rathe || 18 ||
asau hi sumahāskandho viṭapī ca mahādrumaḥ |
virājate mahāsainye kovidāradhvajo rathe || 19 ||
bhajantyete yathākāmamaśvānāruhya śīghragān |
ete bhrājanti saṃhṛṣṭā gajānāruhya sādinaḥ || 20 ||
gṛhītadhanuṣau cāvāṃ giriṃ vīra śrayāvahai |
athavehaiva tiṣṭhāva ssannaddhāvudyatāyudhau || 21 ||
api nau vaśamāgacchetkovidāradhvajo raṇe |
api drakṣyāmi bharataṃ yatkṛte vyasanaṃ mahat || 22 ||
tvayā rāghava samprāptaṃ sītayā ca mayā tathā |
yannimittaṃ bhavānrājyācchyuto rāghava śāśvatāt || 23 ||
samprāpto'yamarirvīra bharato vadhya eva me |
bharatasya vadhe doṣaṃ nāhaṃ paśyāmi rāghava |
pūrvāpakāriṇaṃ hatvā na hyadharmeṇa yujyate || 24 ||
pūrvāpakārī bharatastyaktadharmaśca rāghava |
etasminnihate kṛtsnāmanuśādhi vasundharām || 25 ||
adya putraṃ hataṃ saṅkhye kaikeyī rājyakāmukā |
mayā paśyetsuduḥkhārtā hastibhagnamiva drumam || 26 ||
kaikeyīṃ ca vadhiṣyāmi sānubandhāṃ sabāndhavām |
kaluṣeṇādya mahatā medinī parimucyatām || 27 ||
adyemaṃ saṃyataṃ krodhamasatkāraṃ ca mānada |
mokṣyāmi śatrusainyeṣu kakṣeṣviva hutāśanam || 28 ||
adyaitacchitrakūṭasya kānanaṃ niśitai śśaraiḥ |
chindañcatruśarīrāṇi kariṣye śoṇitokṣitam || 29 ||
śarairnirbhinnahṛdayānkuñjarāṃsturagāṃstathā |
śvāpadāḥ parikarṣantu narāṃśca nihatānmayā || 30 ||
śarāṇāṃ dhanuṣaścāhamanṛṇo'sminmahāvane |
sasainyaṃ bharataṃ hatvā bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṇṇavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ षण्णवतितमस्सर्गः ।
तां तथा दर्शयित्वा तु मैथिलीं गिरिनिम्नगाम् ।
निषसाद गिरिप्रस्थे सीतां मांसेन छन्दयन् ॥ 1 ॥
इदं मेध्यमिदं स्वादु निष्टप्तमिदमग्निना ।
एवमास्ते स धर्मात्मा सीतया सह राघवः ॥ 2 ॥
तथा तत्राऽसतस्तस्य भरतस्यौपयायिनः ।
सैन्यरेणुश्च शब्दश्च प्रादुरास्तां नभस्पृशौ ॥ 3 ॥
एतस्मिन्नन्तरे त्रस्ता श्शब्देन महता ततः ।
अर्दिता यूथपा मत्ता स्सयूथा दुद्रुवुर्दिशः ॥ 4 ॥
स तं सैन्यसमुद्धूतं शब्दं शुश्राव राघवः ।
तां श्च विप्रद्रुतान्सर्वान्यूथपानन्ववैक्षत ॥ 5 ॥
तांश्च विद्रुवतो दृष्ट्वा तं च श्रुत्वा च निस्वनम् ।
उवाच राम स्सौमित्रिं लक्ष्मणं दीप्ततेजसम् ॥ 6 ॥
हन्त लक्ष्मण पश्येह सुमित्रासुप्रजास्त्वया ।
भीमस्तनितगम्भीरस्तुमुलः श्रूयते स्वनः ॥ 7 ॥
गजयूथानि वाऽरण्ये महिषा वा महावने ।
वित्रासिता मृगा स्सिंहै स्सहसा प्रद्रुता दिशः ॥ 8 ॥
राजा वा राजपुत्रो वा मृगयामटते वने ।
अन्यद्वा श्वापदं किञ्चित्सौमित्रे ज्ञातुमर्हसि ॥ 9 ॥
सुदुश्चरो गिरिश्चायं पक्षिणामपि लक्ष्मण ।
सर्वमेतद्यथातत्त्वमचिरात् ज्ञातुमर्हसि ॥ 10 ॥
स लक्ष्मण स्सन्त्वरित स्सालमारुह्य पुष्पितम् ।
प्रेक्षमाणो दिश स्सर्वाः पूर्वां दिशमुदैक्षत ॥ 11 ॥
उदङ्मुखः प्रेक्षमाणो ददर्श महतीं चमूम् ।
रथाश्वगजसम्बाधां यत्तैर्युक्तां पदातिभिः ॥ 12 ॥
तामश्वगजसम्पूर्णां रथध्वजविभूषिताम् ।
शशंस सेनां रामाय वचनं चेदमब्रवीत् ॥ 13 ॥
अग्निं संशमयत्वार्य स्सीता च भजतां गुहाम् ।
सज्यं कुरुष्व चापं च शरांश्च कवचं तथा ॥ 14 ॥
तं रामः पुरुषव्याघ्रो लक्ष्मणं प्रत्युवाच ह ।
अङ्गावेक्षस्व सौमित्रे कस्येमां मन्यसे चमूम् ॥ 15 ॥
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत् ।
दिधक्षन्निव तां सेनां रुषितः पावको यथा ॥ 16 ॥
सम्पन्नं राज्यमिच्छंस्तु व्यक्तं प्राप्याभिषेचनम् ।
आवां हन्तुं समभ्येति कैकेय्या भरतस्सुतः ॥ 17 ॥
एष वै सुमहाञ्छ्रीमान्विटपी सम्प्रकाशते ।
विराजत्युद्गतस्कन्धं कोविदारध्वजो रथे ॥ 18 ॥
असौ हि सुमहास्कन्धो विटपी च महाद्रुमः ।
विराजते महासैन्ये कोविदारध्वजो रथे ॥ 19 ॥
भजन्त्येते यथाकाममश्वानारुह्य शीघ्रगान् ।
एते भ्राजन्ति संहृष्टा गजानारुह्य सादिनः ॥ 20 ॥
गृहीतधनुषौ चावां गिरिं वीर श्रयावहै ।
अथवेहैव तिष्ठाव स्सन्नद्धावुद्यतायुधौ ॥ 21 ॥
अपि नौ वशमागच्छेत्कोविदारध्वजो रणे ।
अपि द्रक्ष्यामि भरतं यत्कृते व्यसनं महत् ॥ 22 ॥
त्वया राघव सम्प्राप्तं सीतया च मया तथा ।
यन्निमित्तं भवान्राज्याच्छ्युतो राघव शाश्वतात् ॥ 23 ॥
सम्प्राप्तोऽयमरिर्वीर भरतो वध्य एव मे ।
भरतस्य वधे दोषं नाहं पश्यामि राघव ।
पूर्वापकारिणं हत्वा न ह्यधर्मेण युज्यते ॥ 24 ॥
पूर्वापकारी भरतस्त्यक्तधर्मश्च राघव ।
एतस्मिन्निहते कृत्स्नामनुशाधि वसुन्धराम् ॥ 25 ॥
अद्य पुत्रं हतं सङ्ख्ये कैकेयी राज्यकामुका ।
मया पश्येत्सुदुःखार्ता हस्तिभग्नमिव द्रुमम् ॥ 26 ॥
कैकेयीं च वधिष्यामि सानुबन्धां सबान्धवाम् ।
कलुषेणाद्य महता मेदिनी परिमुच्यताम् ॥ 27 ॥
अद्येमं संयतं क्रोधमसत्कारं च मानद ।
मोक्ष्यामि शत्रुसैन्येषु कक्षेष्विव हुताशनम् ॥ 28 ॥
अद्यैतच्छित्रकूटस्य काननं निशितै श्शरैः ।
छिन्दञ्चत्रुशरीराणि करिष्ये शोणितोक्षितम् ॥ 29 ॥
शरैर्निर्भिन्नहृदयान्कुञ्जरांस्तुरगांस्तथा ।
श्वापदाः परिकर्षन्तु नरांश्च निहतान्मया ॥ 30 ॥
शराणां धनुषश्चाहमनृणोऽस्मिन्महावने ।
ससैन्यं भरतं हत्वा भविष्यामि न संशयः ॥ 31 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षण्णवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṇṇavatitamassargaḥ |
tāṃ tathā darśayitvā tu maithilīṃ girinimnagām |
niṣasāda giriprasthe sītāṃ māṃsena chandayan || 1 ||
idaṃ medhyamidaṃ svādu niṣṭaptamidamagninā |
evamāste sa dharmātmā sītayā saha rāghavaḥ || 2 ||
tathā tatrā'satastasya bharatasyaupayāyinaḥ |
sainyareṇuśca śabdaśca prādurāstāṃ nabhaspṛśau || 3 ||
etasminnantare trastā śśabdena mahatā tataḥ |
arditā yūthapā mattā ssayūthā dudruvurdiśaḥ || 4 ||
sa taṃ sainyasamuddhūtaṃ śabdaṃ śuśrāva rāghavaḥ |
tāṃ śca vipradrutānsarvānyūthapānanvavaikṣata || 5 ||
tāṃśca vidruvato dṛṣṭvā taṃ ca śrutvā ca nisvanam |
uvāca rāma ssaumitriṃ lakṣmaṇaṃ dīptatejasam || 6 ||
hanta lakṣmaṇa paśyeha sumitrāsuprajāstvayā |
bhīmastanitagambhīrastumulaḥ śrūyate svanaḥ || 7 ||
gajayūthāni vā'raṇye mahiṣā vā mahāvane |
vitrāsitā mṛgā ssiṃhai ssahasā pradrutā diśaḥ || 8 ||
rājā vā rājaputro vā mṛgayāmaṭate vane |
anyadvā śvāpadaṃ kiñcitsaumitre jñātumarhasi || 9 ||
suduścaro giriścāyaṃ pakṣiṇāmapi lakṣmaṇa |
sarvametadyathātattvamacirāt jñātumarhasi || 10 ||
sa lakṣmaṇa ssantvarita ssālamāruhya puṣpitam |
prekṣamāṇo diśa ssarvāḥ pūrvāṃ diśamudaikṣata || 11 ||
udaṅmukhaḥ prekṣamāṇo dadarśa mahatīṃ camūm |
rathāśvagajasambādhāṃ yattairyuktāṃ padātibhiḥ || 12 ||
tāmaśvagajasampūrṇāṃ rathadhvajavibhūṣitām |
śaśaṃsa senāṃ rāmāya vacanaṃ cedamabravīt || 13 ||
agniṃ saṃśamayatvārya ssītā ca bhajatāṃ guhām |
sajyaṃ kuruṣva cāpaṃ ca śarāṃśca kavacaṃ tathā || 14 ||
taṃ rāmaḥ puruṣavyāghro lakṣmaṇaṃ pratyuvāca ha |
aṅgāvekṣasva saumitre kasyemāṃ manyase camūm || 15 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇo vākyamabravīt |
didhakṣanniva tāṃ senāṃ ruṣitaḥ pāvako yathā || 16 ||
sampannaṃ rājyamicchaṃstu vyaktaṃ prāpyābhiṣecanam |
āvāṃ hantuṃ samabhyeti kaikeyyā bharatassutaḥ || 17 ||
eṣa vai sumahāñchrīmānviṭapī samprakāśate |
virājatyudgataskandhaṃ kovidāradhvajo rathe || 18 ||
asau hi sumahāskandho viṭapī ca mahādrumaḥ |
virājate mahāsainye kovidāradhvajo rathe || 19 ||
bhajantyete yathākāmamaśvānāruhya śīghragān |
ete bhrājanti saṃhṛṣṭā gajānāruhya sādinaḥ || 20 ||
gṛhītadhanuṣau cāvāṃ giriṃ vīra śrayāvahai |
athavehaiva tiṣṭhāva ssannaddhāvudyatāyudhau || 21 ||
api nau vaśamāgacchetkovidāradhvajo raṇe |
api drakṣyāmi bharataṃ yatkṛte vyasanaṃ mahat || 22 ||
tvayā rāghava samprāptaṃ sītayā ca mayā tathā |
yannimittaṃ bhavānrājyācchyuto rāghava śāśvatāt || 23 ||
samprāpto'yamarirvīra bharato vadhya eva me |
bharatasya vadhe doṣaṃ nāhaṃ paśyāmi rāghava |
pūrvāpakāriṇaṃ hatvā na hyadharmeṇa yujyate || 24 ||
pūrvāpakārī bharatastyaktadharmaśca rāghava |
etasminnihate kṛtsnāmanuśādhi vasundharām || 25 ||
adya putraṃ hataṃ saṅkhye kaikeyī rājyakāmukā |
mayā paśyetsuduḥkhārtā hastibhagnamiva drumam || 26 ||
kaikeyīṃ ca vadhiṣyāmi sānubandhāṃ sabāndhavām |
kaluṣeṇādya mahatā medinī parimucyatām || 27 ||
adyemaṃ saṃyataṃ krodhamasatkāraṃ ca mānada |
mokṣyāmi śatrusainyeṣu kakṣeṣviva hutāśanam || 28 ||
adyaitacchitrakūṭasya kānanaṃ niśitai śśaraiḥ |
chindañcatruśarīrāṇi kariṣye śoṇitokṣitam || 29 ||
śarairnirbhinnahṛdayānkuñjarāṃsturagāṃstathā |
śvāpadāḥ parikarṣantu narāṃśca nihatānmayā || 30 ||
śarāṇāṃ dhanuṣaścāhamanṛṇo'sminmahāvane |
sasainyaṃ bharataṃ hatvā bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṇṇavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.