ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ପ୍ରଭାତାଯାଂ ତୁ ଶର୍ଵର୍ଯାଂ ପୌରାସ୍ତେ ରାଘଵଂ ଵିନା ।
ଶୋକୋପହତନିଶ୍ଚେଷ୍ଟା ବଭୂଵୁର୍ହତଚେତସଃ ॥ 1 ॥
ଶୋକଜାଶ୍ରୁପରିଦ୍ଯୂନା ଵୀକ୍ଷମାଣାସ୍ତତସ୍ତତଃ ।
ଆଲୋକମପି ରାମସ୍ଯ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସ୍ମ ଦୁଃଖିତାଃ ॥ 2 ॥
ତେ ଵିଷାଦାର୍ତଵଦନା ରହିତାସ୍ତେନ ଧୀମତା ।
କୃପଣାଃ କରୁଣା ଵାଚୋ ଵଦନ୍ତି ସ୍ମ ମନସ୍ଵିନଃ ॥ 3 ॥
ଧିଗସ୍ତୁ ଖଲୁ ନିଦ୍ରାଂ ତାଂ ଯଯାଽପହୃତଚେତସଃ ।
ନାଦ୍ଯ ପଶ୍ଯାମହେ ରାମଂ ପୃଥୂରସ୍କଂ ମହାଭୁଜମ୍ ॥ 4 ॥
କଥଂ ନାମ ମହାବାହୁ ସ୍ସ ତଥାଵିତଥକ୍ରିଯଃ ।
ଭକ୍ତଂ ଜନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରଵାସଂ ରାଘଵୋ ଗତଃ ॥ 5 ॥
ଯୋ ନଃ ସଦା ପାଲଯତି ପିତା ପୁତ୍ରାନିଵୌରସାନ୍ ।
କଥଂ ରଘୂଣାଂ ସ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନୋ ଵିପିନଂ ଗତଃ ॥ 6 ॥
ଇହୈଵ ନିଧନଂ ଯାମୋ ମହାପ୍ରସ୍ଥାନମେଵ ଵା ।
ରାମେଣ ରହିତାନାଂ ହି କିମର୍ଥଂ ଜୀଵିତଂ ହି ନଃ ॥ 7 ॥
ସନ୍ତି ଶୁଷ୍କାଣି କାଷ୍ଠାନି ପ୍ରଭୂତାନି ମହାନ୍ତି ଚ ।
ତୈଃ ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ଚିତାଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରଵିଶାମୋଽଥ ପାଵକମ୍ ॥ 8 ॥
କିଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମୋ ମହାବାହୁରନସୂଯଃ ପ୍ରିଯଂଵଦଃ ।
ନୀତ ସ୍ସ ରାଘଵୋଽସ୍ମାଭିରିତି ଵକ୍ତୁଂ କଥଂ କ୍ଷମମ୍ ॥ 9 ॥
ସା ନୂନଂ ନଗରୀ ଦୀନା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽସ୍ମାନ୍ ରାଘଵଂ ଵିନା ।
ଭଵିଷ୍ଯତି ନିରାନନ୍ଦା ସସ୍ତ୍ରୀବାଲଵଯୋଧିକା ॥ 10 ॥
ନିର୍ଯାତାସ୍ତେନ ଵୀରେଣ ସହ ନିତ୍ଯଂ ଜିତାତ୍ମନା ।
ଵିହୀନାସ୍ତେନ ଚ ପୁନଃ କଥଂ ପଶ୍ଯାମ ତାଂ ପୁରୀମ୍ ॥ 11 ॥
ଇତୀଵ ବହୁଧା ଵାଚୋ ବାହୁମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ତେ ଜନାଃ ।
ଵିଲପନ୍ତି ସ୍ମ ଦୁଃଖାର୍ତା ଵିଵତ୍ସା ଇଵ ଧେନଵଃ ॥ 12 ॥
ତତୋ ମାର୍ଗାନୁସାରେଣ ଗତ୍ଵା କିଞ୍ଚିତ୍ କ୍ଷଣଂ ପୁନଃ ।
ମାର୍ଗନାଶାଦ୍ଵିଷାଦେନ ମହତା ସମଭିପ୍ଲୁତାଃ ॥ 13 ॥
ରଥସ୍ଯ ମାର୍ଗନାଶେନ ନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ମନସ୍ଵିନଃ ।
କିମିଦଂ କିଂ କରିଷ୍ଯାମୋ ଦୈଵେନୋପହତା ଇତି ॥ 14 ॥
ତତୋ ଯଥାଗତେନୈଵ ମାର୍ଗେଣ କ୍ଲାନ୍ତଚେତସଃ ।
ଅଯୋଧ୍ଯାମାଗମନ୍ସର୍ଵେ ପୁରୀଂ ଵ୍ଯଥିତସଜ୍ଜନାମ୍ ॥ 15 ॥
ଆଲୋକ୍ଯ ନଗରୀଂ ତାଂ ଚ କ୍ଷଯଵ୍ଯାକୁଲମାନସାଃ ।
ଆଵର୍ତଯନ୍ତ ତେଽଶ୍ରୂଣି ନଯନୈଃ ଶୋକପୀଡିତୈଃ ॥ 16 ॥
ଏଷା ରାମେଣ ନଗରୀ ରହିତା ନାତିଶୋଭତେ ।
ଆପଗା ଗରୁଡେନେଵ ହ୍ରଦାଦୁଦ୍ଧୃତପନ୍ନଗା ॥ 17 ॥
ଚନ୍ଦ୍ରହୀନମିଵାକାଶଂ ତୋଯହୀନମିଵାର୍ଣଵମ୍ ।
ଅପଶ୍ଯନ୍ନିହତାନନ୍ଦଂ ନଗରଂ ତେ ଵିଚେତସଃ ॥ 18 ॥
ତେ ତାନି ଵେଶ୍ମାନି ମହାଧନାନି ଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖୋପହତା ଵିଶନ୍ତଃ ।
ନୈଵ ପ୍ରଜଜ୍ଞୁଃ ସ୍ଵଜନଂ ଜନଂ ଵା ନିରୀକ୍ଷମାଣାଃ ପ୍ରଵିନଷ୍ଟହର୍ଷାଃ ॥ 19 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptacatvāriṃśassargaḥ |
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ paurāste rāghavaṃ vinā |
śokopahataniśceṣṭā babhūvurhatacetasaḥ || 1 ||
śokajāśruparidyūnā vīkṣamāṇāstatastataḥ |
ālokamapi rāmasya na paśyanti sma duḥkhitāḥ || 2 ||
te viṣādārtavadanā rahitāstena dhīmatā |
kṛpaṇāḥ karuṇā vāco vadanti sma manasvinaḥ || 3 ||
dhigastu khalu nidrāṃ tāṃ yayā'pahṛtacetasaḥ |
nādya paśyāmahe rāmaṃ pṛthūraskaṃ mahābhujam || 4 ||
kathaṃ nāma mahābāhu ssa tathāvitathakriyaḥ |
bhaktaṃ janaṃ parityajya pravāsaṃ rāghavo gataḥ || 5 ||
yo naḥ sadā pālayati pitā putrānivaurasān |
kathaṃ raghūṇāṃ sa śreṣṭhastyaktvā no vipinaṃ gataḥ || 6 ||
ihaiva nidhanaṃ yāmo mahāprasthānameva vā |
rāmeṇa rahitānāṃ hi kimarthaṃ jīvitaṃ hi naḥ || 7 ||
santi śuṣkāṇi kāṣṭhāni prabhūtāni mahānti ca |
taiḥ prajvālya citāṃ sarve praviśāmo'tha pāvakam || 8 ||
kiṃ vakṣyāmo mahābāhuranasūyaḥ priyaṃvadaḥ |
nīta ssa rāghavo'smābhiriti vaktuṃ kathaṃ kṣamam || 9 ||
sā nūnaṃ nagarī dīnā dṛṣṭvā'smān rāghavaṃ vinā |
bhaviṣyati nirānandā sastrībālavayodhikā || 10 ||
niryātāstena vīreṇa saha nityaṃ jitātmanā |
vihīnāstena ca punaḥ kathaṃ paśyāma tāṃ purīm || 11 ||
itīva bahudhā vāco bāhumudyamya te janāḥ |
vilapanti sma duḥkhārtā vivatsā iva dhenavaḥ || 12 ||
tato mārgānusāreṇa gatvā kiñcit kṣaṇaṃ punaḥ |
mārganāśādviṣādena mahatā samabhiplutāḥ || 13 ||
rathasya mārganāśena nyavartanta manasvinaḥ |
kimidaṃ kiṃ kariṣyāmo daivenopahatā iti || 14 ||
tato yathāgatenaiva mārgeṇa klāntacetasaḥ |
ayodhyāmāgamansarve purīṃ vyathitasajjanām || 15 ||
ālokya nagarīṃ tāṃ ca kṣayavyākulamānasāḥ |
āvartayanta te'śrūṇi nayanaiḥ śokapīḍitaiḥ || 16 ||
eṣā rāmeṇa nagarī rahitā nātiśobhate |
āpagā garuḍeneva hradāduddhṛtapannagā || 17 ||
candrahīnamivākāśaṃ toyahīnamivārṇavam |
apaśyannihatānandaṃ nagaraṃ te vicetasaḥ || 18 ||
te tāni veśmāni mahādhanāni duḥkhena duḥkhopahatā viśantaḥ |
naiva prajajñuḥ svajanaṃ janaṃ vā nirīkṣamāṇāḥ pravinaṣṭaharṣāḥ || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ।
प्रभातायां तु शर्वर्यां पौरास्ते राघवं विना ।
शोकोपहतनिश्चेष्टा बभूवुर्हतचेतसः ॥ 1 ॥
शोकजाश्रुपरिद्यूना वीक्षमाणास्ततस्ततः ।
आलोकमपि रामस्य न पश्यन्ति स्म दुःखिताः ॥ 2 ॥
ते विषादार्तवदना रहितास्तेन धीमता ।
कृपणाः करुणा वाचो वदन्ति स्म मनस्विनः ॥ 3 ॥
धिगस्तु खलु निद्रां तां ययाऽपहृतचेतसः ।
नाद्य पश्यामहे रामं पृथूरस्कं महाभुजम् ॥ 4 ॥
कथं नाम महाबाहु स्स तथावितथक्रियः ।
भक्तं जनं परित्यज्य प्रवासं राघवो गतः ॥ 5 ॥
यो नः सदा पालयति पिता पुत्रानिवौरसान् ।
कथं रघूणां स श्रेष्ठस्त्यक्त्वा नो विपिनं गतः ॥ 6 ॥
इहैव निधनं यामो महाप्रस्थानमेव वा ।
रामेण रहितानां हि किमर्थं जीवितं हि नः ॥ 7 ॥
सन्ति शुष्काणि काष्ठानि प्रभूतानि महान्ति च ।
तैः प्रज्वाल्य चितां सर्वे प्रविशामोऽथ पावकम् ॥ 8 ॥
किं वक्ष्यामो महाबाहुरनसूयः प्रियंवदः ।
नीत स्स राघवोऽस्माभिरिति वक्तुं कथं क्षमम् ॥ 9 ॥
सा नूनं नगरी दीना दृष्ट्वाऽस्मान् राघवं विना ।
भविष्यति निरानन्दा सस्त्रीबालवयोधिका ॥ 10 ॥
निर्यातास्तेन वीरेण सह नित्यं जितात्मना ।
विहीनास्तेन च पुनः कथं पश्याम तां पुरीम् ॥ 11 ॥
इतीव बहुधा वाचो बाहुमुद्यम्य ते जनाः ।
विलपन्ति स्म दुःखार्ता विवत्सा इव धेनवः ॥ 12 ॥
ततो मार्गानुसारेण गत्वा किञ्चित् क्षणं पुनः ।
मार्गनाशाद्विषादेन महता समभिप्लुताः ॥ 13 ॥
रथस्य मार्गनाशेन न्यवर्तन्त मनस्विनः ।
किमिदं किं करिष्यामो दैवेनोपहता इति ॥ 14 ॥
ततो यथागतेनैव मार्गेण क्लान्तचेतसः ।
अयोध्यामागमन्सर्वे पुरीं व्यथितसज्जनाम् ॥ 15 ॥
आलोक्य नगरीं तां च क्षयव्याकुलमानसाः ।
आवर्तयन्त तेऽश्रूणि नयनैः शोकपीडितैः ॥ 16 ॥
एषा रामेण नगरी रहिता नातिशोभते ।
आपगा गरुडेनेव ह्रदादुद्धृतपन्नगा ॥ 17 ॥
चन्द्रहीनमिवाकाशं तोयहीनमिवार्णवम् ।
अपश्यन्निहतानन्दं नगरं ते विचेतसः ॥ 18 ॥
ते तानि वेश्मानि महाधनानि दुःखेन दुःखोपहता विशन्तः ।
नैव प्रजज्ञुः स्वजनं जनं वा निरीक्षमाणाः प्रविनष्टहर्षाः ॥ 19 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptacatvāriṃśassargaḥ |
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ paurāste rāghavaṃ vinā |
śokopahataniśceṣṭā babhūvurhatacetasaḥ || 1 ||
śokajāśruparidyūnā vīkṣamāṇāstatastataḥ |
ālokamapi rāmasya na paśyanti sma duḥkhitāḥ || 2 ||
te viṣādārtavadanā rahitāstena dhīmatā |
kṛpaṇāḥ karuṇā vāco vadanti sma manasvinaḥ || 3 ||
dhigastu khalu nidrāṃ tāṃ yayā'pahṛtacetasaḥ |
nādya paśyāmahe rāmaṃ pṛthūraskaṃ mahābhujam || 4 ||
kathaṃ nāma mahābāhu ssa tathāvitathakriyaḥ |
bhaktaṃ janaṃ parityajya pravāsaṃ rāghavo gataḥ || 5 ||
yo naḥ sadā pālayati pitā putrānivaurasān |
kathaṃ raghūṇāṃ sa śreṣṭhastyaktvā no vipinaṃ gataḥ || 6 ||
ihaiva nidhanaṃ yāmo mahāprasthānameva vā |
rāmeṇa rahitānāṃ hi kimarthaṃ jīvitaṃ hi naḥ || 7 ||
santi śuṣkāṇi kāṣṭhāni prabhūtāni mahānti ca |
taiḥ prajvālya citāṃ sarve praviśāmo'tha pāvakam || 8 ||
kiṃ vakṣyāmo mahābāhuranasūyaḥ priyaṃvadaḥ |
nīta ssa rāghavo'smābhiriti vaktuṃ kathaṃ kṣamam || 9 ||
sā nūnaṃ nagarī dīnā dṛṣṭvā'smān rāghavaṃ vinā |
bhaviṣyati nirānandā sastrībālavayodhikā || 10 ||
niryātāstena vīreṇa saha nityaṃ jitātmanā |
vihīnāstena ca punaḥ kathaṃ paśyāma tāṃ purīm || 11 ||
itīva bahudhā vāco bāhumudyamya te janāḥ |
vilapanti sma duḥkhārtā vivatsā iva dhenavaḥ || 12 ||
tato mārgānusāreṇa gatvā kiñcit kṣaṇaṃ punaḥ |
mārganāśādviṣādena mahatā samabhiplutāḥ || 13 ||
rathasya mārganāśena nyavartanta manasvinaḥ |
kimidaṃ kiṃ kariṣyāmo daivenopahatā iti || 14 ||
tato yathāgatenaiva mārgeṇa klāntacetasaḥ |
ayodhyāmāgamansarve purīṃ vyathitasajjanām || 15 ||
ālokya nagarīṃ tāṃ ca kṣayavyākulamānasāḥ |
āvartayanta te'śrūṇi nayanaiḥ śokapīḍitaiḥ || 16 ||
eṣā rāmeṇa nagarī rahitā nātiśobhate |
āpagā garuḍeneva hradāduddhṛtapannagā || 17 ||
candrahīnamivākāśaṃ toyahīnamivārṇavam |
apaśyannihatānandaṃ nagaraṃ te vicetasaḥ || 18 ||
te tāni veśmāni mahādhanāni duḥkhena duḥkhopahatā viśantaḥ |
naiva prajajñuḥ svajanaṃ janaṃ vā nirīkṣamāṇāḥ pravinaṣṭaharṣāḥ || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.