Valmiki Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 47 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Nepali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Nepali

राम वन गएपछि अयोध्याका नगरवासीहरू शोकले पीडित भई निश्चेष्ट भए र रामको झलक पनि देख्न सकेनन्। उनीहरूले निद्रालाई धिक्कार्दै रामबिना जीवनको प्रयोजन नभएको भन्दै चितामा प्रवेश गर्नेसम्मको कुरा गरे। केही क्षण बाटो गएर बाटो नपाएर ती धैर्यवान्हरू फर्किए र शोकले पीडित भई अयोध्या फर्के। रामबिनाको नगरी गरुडले सर्प निकालेको पोखरीजस्तै, चन्द्रमाबिनाको आकाश र पानीबिनाको समुद्रजस्तै शोभा नदिने भएको देखेर उनीहरू विह्वल भए। दुःखले पीडित ती मानिसहरू महलहरूमा प्रवेश गर्दा हर्ष नष्ट भएकाले आफ्ना स्वजनलाई पनि चिन्न सकेनन्।

AI-generated · not yet verified

The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ।

Shloka 1

प्रभातायां तु शर्वर्यां पौरास्ते राघवं विना ।
शोकोपहतनिश्चेष्टा बभूवुर्हतचेतसः ॥ 1 ॥

prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ paurāste rāghavaṃ vinā |
śokopahataniśceṣṭā babhūvurhatacetasaḥ || 1 ||

त्यस रात्रि बिहान भएपछि राघव (राम) बिना ती नगरवासीहरू शोकले पीडित भई निश्चेष्ट र चेतना हराएका भए। ^AI

Shloka 2

शोकजाश्रुपरिद्यूना वीक्षमाणास्ततस्ततः ।
आलोकमपि रामस्य न पश्यन्ति स्म दुःखिताः ॥ 2 ॥

śokajāśruparidyūnā vīkṣamāṇāstatastataḥ |
ālokamapi rāmasya na paśyanti sma duḥkhitāḥ || 2 ||

शोकले उत्पन्न आँसुले मलिन भई चारैतिर हेर्दै ती दुःखीहरूले रामको झलकसम्म पनि देख्न सकेनन्। ^AI

Shloka 3

ते विषादार्तवदना रहितास्तेन धीमता ।
कृपणाः करुणा वाचो वदन्ति स्म मनस्विनः ॥ 3 ॥

te viṣādārtavadanā rahitāstena dhīmatā |
kṛpaṇāḥ karuṇā vāco vadanti sma manasvinaḥ || 3 ||

विषादले आर्त भएका मुख भएका, ती धीमान् (राम) बाट रहित, दीन र धैर्यवान् ती नगरवासीहरूले करुणापूर्ण वचन बोले। ^AI

Shloka 4

धिगस्तु खलु निद्रां तां ययाऽपहृतचेतसः ।
नाद्य पश्यामहे रामं पृथूरस्कं महाभुजम् ॥ 4 ॥

dhigastu khalu nidrāṃ tāṃ yayā'pahṛtacetasaḥ |
nādya paśyāmahe rāmaṃ pṛthūraskaṃ mahābhujam || 4 ||

धिक्कार हो त्यो निद्रालाई, जसले चेतना हरण गर्यो; आज हामीले पृथु (चौडा) वक्ष र महाभुज भएका रामलाई देख्न पाएनौं। ^AI

Shloka 5

कथं नाम महाबाहु स्स तथावितथक्रियः ।
भक्तं जनं परित्यज्य प्रवासं राघवो गतः ॥ 5 ॥

kathaṃ nāma mahābāhu ssa tathāvitathakriyaḥ |
bhaktaṃ janaṃ parityajya pravāsaṃ rāghavo gataḥ || 5 ||

महाबाहु, सत्य कार्य गर्ने ती राघवले आफ्ना भक्त जनलाई त्यागेर कसरी परदेश गए? ^AI

Shloka 6

यो नः सदा पालयति पिता पुत्रानिवौरसान् ।
कथं रघूणां स श्रेष्ठस्त्यक्त्वा नो विपिनं गतः ॥ 6 ॥

yo naḥ sadā pālayati pitā putrānivaurasān |
kathaṃ raghūṇāṃ sa śreṣṭhastyaktvā no vipinaṃ gataḥ || 6 ||

जसले हामीलाई सधैं आफ्नै पुत्रहरूझैं पालन गर्थे, रघुहरूमा श्रेष्ठ ती कसरी हामीलाई त्यागेर वन गए? ^AI

Shloka 7

इहैव निधनं यामो महाप्रस्थानमेव वा ।
रामेण रहितानां हि किमर्थं जीवितं हि नः ॥ 7 ॥

ihaiva nidhanaṃ yāmo mahāprasthānameva vā |
rāmeṇa rahitānāṃ hi kimarthaṃ jīvitaṃ hi naḥ || 7 ||

हामी यहीँ मृत्यु प्राप्त गरौं वा महाप्रस्थान (मृत्युयात्रा) नै गरौं; रामबाट रहित हामीलाई जीवनको के प्रयोजन? ^AI

Shloka 8

सन्ति शुष्काणि काष्ठानि प्रभूतानि महान्ति च ।
तैः प्रज्वाल्य चितां सर्वे प्रविशामोऽथ पावकम् ॥ 8 ॥

santi śuṣkāṇi kāṣṭhāni prabhūtāni mahānti ca |
taiḥ prajvālya citāṃ sarve praviśāmo'tha pāvakam || 8 ||

सुक्खा, प्रशस्त र ठूला काठहरू छन्; तीले चिता प्रज्वलित गरेर हामी सबैले अग्निमा प्रवेश गरौं। ^AI

Shloka 9

किं वक्ष्यामो महाबाहुरनसूयः प्रियंवदः ।
नीत स्स राघवोऽस्माभिरिति वक्तुं कथं क्षमम् ॥ 9 ॥

kiṃ vakṣyāmo mahābāhuranasūyaḥ priyaṃvadaḥ |
nīta ssa rāghavo'smābhiriti vaktuṃ kathaṃ kṣamam || 9 ||

हामी के भनौं? महाबाहु, दोषदृष्टि नगर्ने र प्रिय बोल्ने ती राघवलाई हामीले लगेको भनी भन्न कसरी उचित हुन्छ? ^AI

Shloka 10

सा नूनं नगरी दीना दृष्ट्वाऽस्मान् राघवं विना ।
भविष्यति निरानन्दा सस्त्रीबालवयोधिका ॥ 10 ॥

sā nūnaṃ nagarī dīnā dṛṣṭvā'smān rāghavaṃ vinā |
bhaviṣyati nirānandā sastrībālavayodhikā || 10 ||

ती नगरीले निश्चय नै हामीलाई राघवबिना देखेर दीन हुनेछिन्, स्त्री, बालक र वृद्धसहित भई आनन्दरहित हुनेछिन्। ^AI

Shloka 11

निर्यातास्तेन वीरेण सह नित्यं जितात्मना ।
विहीनास्तेन च पुनः कथं पश्याम तां पुरीम् ॥ 11 ॥

niryātāstena vīreṇa saha nityaṃ jitātmanā |
vihīnāstena ca punaḥ kathaṃ paśyāma tāṃ purīm || 11 ||

जो वीर र नित्य जितेन्द्रिय थिए, तिनीसँग सधैं साथ रहेका हामी तिनीबाट अब छुट्टिएर त्यो पुरीलाई फेरि कसरी हेर्ने? ^AI

Shloka 12

इतीव बहुधा वाचो बाहुमुद्यम्य ते जनाः ।
विलपन्ति स्म दुःखार्ता विवत्सा इव धेनवः ॥ 12 ॥

itīva bahudhā vāco bāhumudyamya te janāḥ |
vilapanti sma duḥkhārtā vivatsā iva dhenavaḥ || 12 ||

यसरी धेरै प्रकारका वचन बोल्दै ती मानिसहरूले हात उठाएर दुःखले पीडित भई बाछोबाट छुट्टिएका गाईझैं विलाप गरे। ^AI

Shloka 13

ततो मार्गानुसारेण गत्वा किञ्चित् क्षणं पुनः ।
मार्गनाशाद्विषादेन महता समभिप्लुताः ॥ 13 ॥

tato mārgānusāreṇa gatvā kiñcit kṣaṇaṃ punaḥ |
mārganāśādviṣādena mahatā samabhiplutāḥ || 13 ||

त्यसपछि बाटोको अनुसार केही क्षण गएर फेरि बाटो नपाएर ठूलो विषादले घेरिए। ^AI

Shloka 14

रथस्य मार्गनाशेन न्यवर्तन्त मनस्विनः ।
किमिदं किं करिष्यामो दैवेनोपहता इति ॥ 14 ॥

rathasya mārganāśena nyavartanta manasvinaḥ |
kimidaṃ kiṃ kariṣyāmo daivenopahatā iti || 14 ||

रथको बाटो नपाएर ती धैर्यवानहरू फर्किए — 'यो के भयो, अब के गरौं? दैवले नै हामीलाई आघात पुर्‍याएको हो' भनी। ^AI

Shloka 15

ततो यथागतेनैव मार्गेण क्लान्तचेतसः ।
अयोध्यामागमन्सर्वे पुरीं व्यथितसज्जनाम् ॥ 15 ॥

tato yathāgatenaiva mārgeṇa klāntacetasaḥ |
ayodhyāmāgamansarve purīṃ vyathitasajjanām || 15 ||

त्यसपछि आएकै बाटोले थाकेका मन भएका ती सबैले शोकले पीडित सज्जनहरू भएको त्यो अयोध्या नगरीमा आए। ^AI

Shloka 16

आलोक्य नगरीं तां च क्षयव्याकुलमानसाः ।
आवर्तयन्त तेऽश्रूणि नयनैः शोकपीडितैः ॥ 16 ॥

ālokya nagarīṃ tāṃ ca kṣayavyākulamānasāḥ |
āvartayanta te'śrūṇi nayanaiḥ śokapīḍitaiḥ || 16 ||

त्यो नगरीलाई हेरेर क्षयले व्याकुल मन भएका तिनीहरूले शोकले पीडित आँखाबाट आँसु बगाए। ^AI

Shloka 17

एषा रामेण नगरी रहिता नातिशोभते ।
आपगा गरुडेनेव ह्रदादुद्धृतपन्नगा ॥ 17 ॥

eṣā rāmeṇa nagarī rahitā nātiśobhate |
āpagā garuḍeneva hradāduddhṛtapannagā || 17 ||

रामबाट रहित भएको यो नगरी अब त्यति शोभा दिँदैन, जसरी गरुडले सर्पलाई तलबाट निकालेपछि त्यो तलाउ (पोखरी) शोभा दिँदैन । ^AI

Shloka 18

चन्द्रहीनमिवाकाशं तोयहीनमिवार्णवम् ।
अपश्यन्निहतानन्दं नगरं ते विचेतसः ॥ 18 ॥

candrahīnamivākāśaṃ toyahīnamivārṇavam |
apaśyannihatānandaṃ nagaraṃ te vicetasaḥ || 18 ||

चन्द्रमाबाट रहित आकाश र पानीबाट रहित समुद्रजस्तै आनन्द हरण भएको त्यो नगरलाई देखेर ती (नगरवासीहरू) विह्वल भए । ^AI

Shloka 19

ते तानि वेश्मानि महाधनानि दुःखेन दुःखोपहता विशन्तः ।
नैव प्रजज्ञुः स्वजनं जनं वा निरीक्षमाणाः प्रविनष्टहर्षाः ॥ 19 ॥

te tāni veśmāni mahādhanāni duḥkhena duḥkhopahatā viśantaḥ |
naiva prajajñuḥ svajanaṃ janaṃ vā nirīkṣamāṇāḥ pravinaṣṭaharṣāḥ || 19 ||

दुःखले पीडित ती मानिसहरू ठूलो धन भएका ती महलहरूमा दुःखका साथ प्रवेश गर्दै, आफ्ना स्वजन वा अरू मानिसहरूलाई हेर्दा पनि, हर्ष नष्ट भएकाले केही पनि चिन्न सकेनन् । ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ।

प्रभातायां तु शर्वर्यां पौरास्ते राघवं विना ।

शोकोपहतनिश्चेष्टा बभूवुर्हतचेतसः ॥ 1 ॥

शोकजाश्रुपरिद्यूना वीक्षमाणास्ततस्ततः ।

आलोकमपि रामस्य न पश्यन्ति स्म दुःखिताः ॥ 2 ॥

ते विषादार्तवदना रहितास्तेन धीमता ।

कृपणाः करुणा वाचो वदन्ति स्म मनस्विनः ॥ 3 ॥

धिगस्तु खलु निद्रां तां ययाऽपहृतचेतसः ।

नाद्य पश्यामहे रामं पृथूरस्कं महाभुजम् ॥ 4 ॥

कथं नाम महाबाहु स्स तथावितथक्रियः ।

भक्तं जनं परित्यज्य प्रवासं राघवो गतः ॥ 5 ॥

यो नः सदा पालयति पिता पुत्रानिवौरसान् ।

कथं रघूणां स श्रेष्ठस्त्यक्त्वा नो विपिनं गतः ॥ 6 ॥

इहैव निधनं यामो महाप्रस्थानमेव वा ।

रामेण रहितानां हि किमर्थं जीवितं हि नः ॥ 7 ॥

सन्ति शुष्काणि काष्ठानि प्रभूतानि महान्ति च ।

तैः प्रज्वाल्य चितां सर्वे प्रविशामोऽथ पावकम् ॥ 8 ॥

किं वक्ष्यामो महाबाहुरनसूयः प्रियंवदः ।

नीत स्स राघवोऽस्माभिरिति वक्तुं कथं क्षमम् ॥ 9 ॥

सा नूनं नगरी दीना दृष्ट्वाऽस्मान् राघवं विना ।

भविष्यति निरानन्दा सस्त्रीबालवयोधिका ॥ 10 ॥

निर्यातास्तेन वीरेण सह नित्यं जितात्मना ।

विहीनास्तेन च पुनः कथं पश्याम तां पुरीम् ॥ 11 ॥

इतीव बहुधा वाचो बाहुमुद्यम्य ते जनाः ।

विलपन्ति स्म दुःखार्ता विवत्सा इव धेनवः ॥ 12 ॥

ततो मार्गानुसारेण गत्वा किञ्चित् क्षणं पुनः ।

मार्गनाशाद्विषादेन महता समभिप्लुताः ॥ 13 ॥

रथस्य मार्गनाशेन न्यवर्तन्त मनस्विनः ।

किमिदं किं करिष्यामो दैवेनोपहता इति ॥ 14 ॥

ततो यथागतेनैव मार्गेण क्लान्तचेतसः ।

अयोध्यामागमन्सर्वे पुरीं व्यथितसज्जनाम् ॥ 15 ॥

आलोक्य नगरीं तां च क्षयव्याकुलमानसाः ।

आवर्तयन्त तेऽश्रूणि नयनैः शोकपीडितैः ॥ 16 ॥

एषा रामेण नगरी रहिता नातिशोभते ।

आपगा गरुडेनेव ह्रदादुद्धृतपन्नगा ॥ 17 ॥

चन्द्रहीनमिवाकाशं तोयहीनमिवार्णवम् ।

अपश्यन्निहतानन्दं नगरं ते विचेतसः ॥ 18 ॥

ते तानि वेश्मानि महाधनानि दुःखेन दुःखोपहता विशन्तः ।

नैव प्रजज्ञुः स्वजनं जनं वा निरीक्षमाणाः प्रविनष्टहर्षाः ॥ 19 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

2.47 अयोध्याकाण्ड - सप्तचत्वारिंश सर्गः