ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ സപ്തചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
പ്രഭാതായാം തു ശര്വര്യാം പൌരാസ്തേ രാഘവം വിനാ ।
ശോകോപഹതനിശ്ചേഷ്ടാ ബഭൂവുര്ഹതചേതസഃ ॥ 1 ॥
ശോകജാശ്രുപരിദ്യൂനാ വീക്ഷമാണാസ്തതസ്തതഃ ।
ആലോകമപി രാമസ്യ ന പശ്യന്തി സ്മ ദുഃഖിതാഃ ॥ 2 ॥
തേ വിഷാദാര്തവദനാ രഹിതാസ്തേന ധീമതാ ।
കൃപണാഃ കരുണാ വാചോ വദന്തി സ്മ മനസ്വിനഃ ॥ 3 ॥
ധിഗസ്തു ഖലു നിദ്രാം താം യയാഽപഹൃതചേതസഃ ।
നാദ്യ പശ്യാമഹേ രാമം പൃഥൂരസ്കം മഹാഭുജമ് ॥ 4 ॥
കഥം നാമ മഹാബാഹു സ്സ തഥാവിതഥക്രിയഃ ।
ഭക്തം ജനം പരിത്യജ്യ പ്രവാസം രാഘവോ ഗതഃ ॥ 5 ॥
യോ നഃ സദാ പാലയതി പിതാ പുത്രാനിവൌരസാന് ।
കഥം രഘൂണാം സ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്യക്ത്വാ നോ വിപിനം ഗതഃ ॥ 6 ॥
ഇഹൈവ നിധനം യാമോ മഹാപ്രസ്ഥാനമേവ വാ ।
രാമേണ രഹിതാനാം ഹി കിമര്ഥം ജീവിതം ഹി നഃ ॥ 7 ॥
സന്തി ശുഷ്കാണി കാഷ്ഠാനി പ്രഭൂതാനി മഹാന്തി ച ।
തൈഃ പ്രജ്വാല്യ ചിതാം സര്വേ പ്രവിശാമോഽഥ പാവകമ് ॥ 8 ॥
കിം വക്ഷ്യാമോ മഹാബാഹുരനസൂയഃ പ്രിയംവദഃ ।
നീത സ്സ രാഘവോഽസ്മാഭിരിതി വക്തും കഥം ക്ഷമമ് ॥ 9 ॥
സാ നൂനം നഗരീ ദീനാ ദൃഷ്ട്വാഽസ്മാന് രാഘവം വിനാ ।
ഭവിഷ്യതി നിരാനന്ദാ സസ്ത്രീബാലവയോധികാ ॥ 10 ॥
നിര്യാതാസ്തേന വീരേണ സഹ നിത്യം ജിതാത്മനാ ।
വിഹീനാസ്തേന ച പുനഃ കഥം പശ്യാമ താം പുരീമ് ॥ 11 ॥
ഇതീവ ബഹുധാ വാചോ ബാഹുമുദ്യമ്യ തേ ജനാഃ ।
വിലപന്തി സ്മ ദുഃഖാര്താ വിവത്സാ ഇവ ധേനവഃ ॥ 12 ॥
തതോ മാര്ഗാനുസാരേണ ഗത്വാ കിഞ്ചിത് ക്ഷണം പുനഃ ।
മാര്ഗനാശാദ്വിഷാദേന മഹതാ സമഭിപ്ലുതാഃ ॥ 13 ॥
രഥസ്യ മാര്ഗനാശേന ന്യവര്തന്ത മനസ്വിനഃ ।
കിമിദം കിം കരിഷ്യാമോ ദൈവേനോപഹതാ ഇതി ॥ 14 ॥
തതോ യഥാഗതേനൈവ മാര്ഗേണ ക്ലാന്തചേതസഃ ।
അയോധ്യാമാഗമന്സര്വേ പുരീം വ്യഥിതസജ്ജനാമ് ॥ 15 ॥
ആലോക്യ നഗരീം താം ച ക്ഷയവ്യാകുലമാനസാഃ ।
ആവര്തയന്ത തേഽശ്രൂണി നയനൈഃ ശോകപീഡിതൈഃ ॥ 16 ॥
ഏഷാ രാമേണ നഗരീ രഹിതാ നാതിശോഭതേ ।
ആപഗാ ഗരുഡേനേവ ഹ്രദാദുദ്ധൃതപന്നഗാ ॥ 17 ॥
ചന്ദ്രഹീനമിവാകാശം തോയഹീനമിവാര്ണവമ് ।
അപശ്യന്നിഹതാനന്ദം നഗരം തേ വിചേതസഃ ॥ 18 ॥
തേ താനി വേശ്മാനി മഹാധനാനി ദുഃഖേന ദുഃഖോപഹതാ വിശന്തഃ ।
നൈവ പ്രജജ്ഞുഃ സ്വജനം ജനം വാ നിരീക്ഷമാണാഃ പ്രവിനഷ്ടഹര്ഷാഃ ॥ 19 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ സപ്തചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptacatvāriṃśassargaḥ |
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ paurāste rāghavaṃ vinā |
śokopahataniśceṣṭā babhūvurhatacetasaḥ || 1 ||
śokajāśruparidyūnā vīkṣamāṇāstatastataḥ |
ālokamapi rāmasya na paśyanti sma duḥkhitāḥ || 2 ||
te viṣādārtavadanā rahitāstena dhīmatā |
kṛpaṇāḥ karuṇā vāco vadanti sma manasvinaḥ || 3 ||
dhigastu khalu nidrāṃ tāṃ yayā'pahṛtacetasaḥ |
nādya paśyāmahe rāmaṃ pṛthūraskaṃ mahābhujam || 4 ||
kathaṃ nāma mahābāhu ssa tathāvitathakriyaḥ |
bhaktaṃ janaṃ parityajya pravāsaṃ rāghavo gataḥ || 5 ||
yo naḥ sadā pālayati pitā putrānivaurasān |
kathaṃ raghūṇāṃ sa śreṣṭhastyaktvā no vipinaṃ gataḥ || 6 ||
ihaiva nidhanaṃ yāmo mahāprasthānameva vā |
rāmeṇa rahitānāṃ hi kimarthaṃ jīvitaṃ hi naḥ || 7 ||
santi śuṣkāṇi kāṣṭhāni prabhūtāni mahānti ca |
taiḥ prajvālya citāṃ sarve praviśāmo'tha pāvakam || 8 ||
kiṃ vakṣyāmo mahābāhuranasūyaḥ priyaṃvadaḥ |
nīta ssa rāghavo'smābhiriti vaktuṃ kathaṃ kṣamam || 9 ||
sā nūnaṃ nagarī dīnā dṛṣṭvā'smān rāghavaṃ vinā |
bhaviṣyati nirānandā sastrībālavayodhikā || 10 ||
niryātāstena vīreṇa saha nityaṃ jitātmanā |
vihīnāstena ca punaḥ kathaṃ paśyāma tāṃ purīm || 11 ||
itīva bahudhā vāco bāhumudyamya te janāḥ |
vilapanti sma duḥkhārtā vivatsā iva dhenavaḥ || 12 ||
tato mārgānusāreṇa gatvā kiñcit kṣaṇaṃ punaḥ |
mārganāśādviṣādena mahatā samabhiplutāḥ || 13 ||
rathasya mārganāśena nyavartanta manasvinaḥ |
kimidaṃ kiṃ kariṣyāmo daivenopahatā iti || 14 ||
tato yathāgatenaiva mārgeṇa klāntacetasaḥ |
ayodhyāmāgamansarve purīṃ vyathitasajjanām || 15 ||
ālokya nagarīṃ tāṃ ca kṣayavyākulamānasāḥ |
āvartayanta te'śrūṇi nayanaiḥ śokapīḍitaiḥ || 16 ||
eṣā rāmeṇa nagarī rahitā nātiśobhate |
āpagā garuḍeneva hradāduddhṛtapannagā || 17 ||
candrahīnamivākāśaṃ toyahīnamivārṇavam |
apaśyannihatānandaṃ nagaraṃ te vicetasaḥ || 18 ||
te tāni veśmāni mahādhanāni duḥkhena duḥkhopahatā viśantaḥ |
naiva prajajñuḥ svajanaṃ janaṃ vā nirīkṣamāṇāḥ pravinaṣṭaharṣāḥ || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ।
प्रभातायां तु शर्वर्यां पौरास्ते राघवं विना ।
शोकोपहतनिश्चेष्टा बभूवुर्हतचेतसः ॥ 1 ॥
शोकजाश्रुपरिद्यूना वीक्षमाणास्ततस्ततः ।
आलोकमपि रामस्य न पश्यन्ति स्म दुःखिताः ॥ 2 ॥
ते विषादार्तवदना रहितास्तेन धीमता ।
कृपणाः करुणा वाचो वदन्ति स्म मनस्विनः ॥ 3 ॥
धिगस्तु खलु निद्रां तां ययाऽपहृतचेतसः ।
नाद्य पश्यामहे रामं पृथूरस्कं महाभुजम् ॥ 4 ॥
कथं नाम महाबाहु स्स तथावितथक्रियः ।
भक्तं जनं परित्यज्य प्रवासं राघवो गतः ॥ 5 ॥
यो नः सदा पालयति पिता पुत्रानिवौरसान् ।
कथं रघूणां स श्रेष्ठस्त्यक्त्वा नो विपिनं गतः ॥ 6 ॥
इहैव निधनं यामो महाप्रस्थानमेव वा ।
रामेण रहितानां हि किमर्थं जीवितं हि नः ॥ 7 ॥
सन्ति शुष्काणि काष्ठानि प्रभूतानि महान्ति च ।
तैः प्रज्वाल्य चितां सर्वे प्रविशामोऽथ पावकम् ॥ 8 ॥
किं वक्ष्यामो महाबाहुरनसूयः प्रियंवदः ।
नीत स्स राघवोऽस्माभिरिति वक्तुं कथं क्षमम् ॥ 9 ॥
सा नूनं नगरी दीना दृष्ट्वाऽस्मान् राघवं विना ।
भविष्यति निरानन्दा सस्त्रीबालवयोधिका ॥ 10 ॥
निर्यातास्तेन वीरेण सह नित्यं जितात्मना ।
विहीनास्तेन च पुनः कथं पश्याम तां पुरीम् ॥ 11 ॥
इतीव बहुधा वाचो बाहुमुद्यम्य ते जनाः ।
विलपन्ति स्म दुःखार्ता विवत्सा इव धेनवः ॥ 12 ॥
ततो मार्गानुसारेण गत्वा किञ्चित् क्षणं पुनः ।
मार्गनाशाद्विषादेन महता समभिप्लुताः ॥ 13 ॥
रथस्य मार्गनाशेन न्यवर्तन्त मनस्विनः ।
किमिदं किं करिष्यामो दैवेनोपहता इति ॥ 14 ॥
ततो यथागतेनैव मार्गेण क्लान्तचेतसः ।
अयोध्यामागमन्सर्वे पुरीं व्यथितसज्जनाम् ॥ 15 ॥
आलोक्य नगरीं तां च क्षयव्याकुलमानसाः ।
आवर्तयन्त तेऽश्रूणि नयनैः शोकपीडितैः ॥ 16 ॥
एषा रामेण नगरी रहिता नातिशोभते ।
आपगा गरुडेनेव ह्रदादुद्धृतपन्नगा ॥ 17 ॥
चन्द्रहीनमिवाकाशं तोयहीनमिवार्णवम् ।
अपश्यन्निहतानन्दं नगरं ते विचेतसः ॥ 18 ॥
ते तानि वेश्मानि महाधनानि दुःखेन दुःखोपहता विशन्तः ।
नैव प्रजज्ञुः स्वजनं जनं वा निरीक्षमाणाः प्रविनष्टहर्षाः ॥ 19 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptacatvāriṃśassargaḥ |
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ paurāste rāghavaṃ vinā |
śokopahataniśceṣṭā babhūvurhatacetasaḥ || 1 ||
śokajāśruparidyūnā vīkṣamāṇāstatastataḥ |
ālokamapi rāmasya na paśyanti sma duḥkhitāḥ || 2 ||
te viṣādārtavadanā rahitāstena dhīmatā |
kṛpaṇāḥ karuṇā vāco vadanti sma manasvinaḥ || 3 ||
dhigastu khalu nidrāṃ tāṃ yayā'pahṛtacetasaḥ |
nādya paśyāmahe rāmaṃ pṛthūraskaṃ mahābhujam || 4 ||
kathaṃ nāma mahābāhu ssa tathāvitathakriyaḥ |
bhaktaṃ janaṃ parityajya pravāsaṃ rāghavo gataḥ || 5 ||
yo naḥ sadā pālayati pitā putrānivaurasān |
kathaṃ raghūṇāṃ sa śreṣṭhastyaktvā no vipinaṃ gataḥ || 6 ||
ihaiva nidhanaṃ yāmo mahāprasthānameva vā |
rāmeṇa rahitānāṃ hi kimarthaṃ jīvitaṃ hi naḥ || 7 ||
santi śuṣkāṇi kāṣṭhāni prabhūtāni mahānti ca |
taiḥ prajvālya citāṃ sarve praviśāmo'tha pāvakam || 8 ||
kiṃ vakṣyāmo mahābāhuranasūyaḥ priyaṃvadaḥ |
nīta ssa rāghavo'smābhiriti vaktuṃ kathaṃ kṣamam || 9 ||
sā nūnaṃ nagarī dīnā dṛṣṭvā'smān rāghavaṃ vinā |
bhaviṣyati nirānandā sastrībālavayodhikā || 10 ||
niryātāstena vīreṇa saha nityaṃ jitātmanā |
vihīnāstena ca punaḥ kathaṃ paśyāma tāṃ purīm || 11 ||
itīva bahudhā vāco bāhumudyamya te janāḥ |
vilapanti sma duḥkhārtā vivatsā iva dhenavaḥ || 12 ||
tato mārgānusāreṇa gatvā kiñcit kṣaṇaṃ punaḥ |
mārganāśādviṣādena mahatā samabhiplutāḥ || 13 ||
rathasya mārganāśena nyavartanta manasvinaḥ |
kimidaṃ kiṃ kariṣyāmo daivenopahatā iti || 14 ||
tato yathāgatenaiva mārgeṇa klāntacetasaḥ |
ayodhyāmāgamansarve purīṃ vyathitasajjanām || 15 ||
ālokya nagarīṃ tāṃ ca kṣayavyākulamānasāḥ |
āvartayanta te'śrūṇi nayanaiḥ śokapīḍitaiḥ || 16 ||
eṣā rāmeṇa nagarī rahitā nātiśobhate |
āpagā garuḍeneva hradāduddhṛtapannagā || 17 ||
candrahīnamivākāśaṃ toyahīnamivārṇavam |
apaśyannihatānandaṃ nagaraṃ te vicetasaḥ || 18 ||
te tāni veśmāni mahādhanāni duḥkhena duḥkhopahatā viśantaḥ |
naiva prajajñuḥ svajanaṃ janaṃ vā nirīkṣamāṇāḥ pravinaṣṭaharṣāḥ || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.