ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸਪ੍ਤਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਪ੍ਰਭਾਤਾਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯਾਂ ਪੌਰਾਸ੍ਤੇ ਰਾਘਵਂ ਵਿਨਾ ।
ਸ਼ੋਕੋਪਹਤਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟਾ ਬਭੂਵੁਰ੍ਹਤਚੇਤਸਃ ॥ 1 ॥
ਸ਼ੋਕਜਾਸ਼੍ਰੁਪਰਿਦ੍ਯੂਨਾ ਵੀਕ੍षਮਾਣਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤਤਃ ।
ਆਲੋਕਮਪਿ ਰਾਮਸ੍ਯ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਦੁਃਖਿਤਾਃ ॥ 2 ॥
ਤੇ ਵਿषਾਦਾਰ੍ਤਵਦਨਾ ਰਹਿਤਾਸ੍ਤੇਨ ਧੀਮਤਾ ।
ਕृਪਣਾਃ ਕਰੁਣਾ ਵਾਚੋ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ ॥ 3 ॥
ਧਿਗਸ੍ਤੁ ਖਲੁ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਤਾਂ ਯਯਾऽਪਹृਤਚੇਤਸਃ ।
ਨਾਦ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਾਮਹੇ ਰਾਮਂ ਪृਥੂਰਸ੍ਕਂ ਮਹਾਭੁਜਮ੍ ॥ 4 ॥
ਕਥਂ ਨਾਮ ਮਹਾਬਾਹੁ ਸ੍ਸ ਤਥਾਵਿਤਥਕ੍ਰਿਯਃ ।
ਭਕ੍ਤਂ ਜਨਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪ੍ਰਵਾਸਂ ਰਾਘਵੋ ਗਤਃ ॥ 5 ॥
ਯੋ ਨਃ ਸਦਾ ਪਾਲਯਤਿ ਪਿਤਾ ਪੁਤ੍ਰਾਨਿਵੌਰਸਾਨ੍ ।
ਕਥਂ ਰਘੂਣਾਂ ਸ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨੋ ਵਿਪਿਨਂ ਗਤਃ ॥ 6 ॥
ਇਹੈਵ ਨਿਧਨਂ ਯਾਮੋ ਮਹਾਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਮੇਵ ਵਾ ।
ਰਾਮੇਣ ਰਹਿਤਾਨਾਂ ਹਿ ਕਿਮਰ੍ਥਂ ਜੀਵਿਤਂ ਹਿ ਨਃ ॥ 7 ॥
ਸਨ੍ਤਿ ਸ਼ੁष੍ਕਾਣਿ ਕਾष੍ਠਾਨਿ ਪ੍ਰਭੂਤਾਨਿ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਚ ।
ਤੈਃ ਪ੍ਰਜ੍ਵਾਲ੍ਯ ਚਿਤਾਂ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਾਮੋऽਥ ਪਾਵਕਮ੍ ॥ 8 ॥
ਕਿਂ ਵਕ੍ष੍ਯਾਮੋ ਮਹਾਬਾਹੁਰਨਸੂਯਃ ਪ੍ਰਿਯਂਵਦਃ ।
ਨੀਤ ਸ੍ਸ ਰਾਘਵੋऽਸ੍ਮਾਭਿਰਿਤਿ ਵਕ੍ਤੁਂ ਕਥਂ ਕ੍षਮਮ੍ ॥ 9 ॥
ਸਾ ਨੂਨਂ ਨਗਰੀ ਦੀਨਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾऽਸ੍ਮਾਨ੍ ਰਾਘਵਂ ਵਿਨਾ ।
ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਨਿਰਾਨਨ੍ਦਾ ਸਸ੍ਤ੍ਰੀਬਾਲਵਯੋਧਿਕਾ ॥ 10 ॥
ਨਿਰ੍ਯਾਤਾਸ੍ਤੇਨ ਵੀਰੇਣ ਸਹ ਨਿਤ੍ਯਂ ਜਿਤਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਵਿਹੀਨਾਸ੍ਤੇਨ ਚ ਪੁਨਃ ਕਥਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮ ਤਾਂ ਪੁਰੀਮ੍ ॥ 11 ॥
ਇਤੀਵ ਬਹੁਧਾ ਵਾਚੋ ਬਾਹੁਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਤੇ ਜਨਾਃ ।
ਵਿਲਪਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਾ ਵਿਵਤ੍ਸਾ ਇਵ ਧੇਨਵਃ ॥ 12 ॥
ਤਤੋ ਮਾਰ੍ਗਾਨੁਸਾਰੇਣ ਗਤ੍ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕ੍षਣਂ ਪੁਨਃ ।
ਮਾਰ੍ਗਨਾਸ਼ਾਦ੍ਵਿषਾਦੇਨ ਮਹਤਾ ਸਮਭਿਪ੍ਲੁਤਾਃ ॥ 13 ॥
ਰਥਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਨਾਸ਼ੇਨ ਨ੍ਯਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਮਨਸ੍ਵਿਨਃ ।
ਕਿਮਿਦਂ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਾਮੋ ਦੈਵੇਨੋਪਹਤਾ ਇਤਿ ॥ 14 ॥
ਤਤੋ ਯਥਾਗਤੇਨੈਵ ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਚੇਤਸਃ ।
ਅਯੋਧ੍ਯਾਮਾਗਮਨ੍ਸਰ੍ਵੇ ਪੁਰੀਂ ਵ੍ਯਥਿਤਸਜ੍ਜਨਾਮ੍ ॥ 15 ॥
ਆਲੋਕ੍ਯ ਨਗਰੀਂ ਤਾਂ ਚ ਕ੍षਯਵ੍ਯਾਕੁਲਮਾਨਸਾਃ ।
ਆਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤ ਤੇऽਸ਼੍ਰੂਣਿ ਨਯਨੈਃ ਸ਼ੋਕਪੀਡਿਤੈਃ ॥ 16 ॥
ਏषਾ ਰਾਮੇਣ ਨਗਰੀ ਰਹਿਤਾ ਨਾਤਿਸ਼ੋਭਤੇ ।
ਆਪਗਾ ਗਰੁਡੇਨੇਵ ਹ੍ਰਦਾਦੁਦ੍ਧृਤਪਨ੍ਨਗਾ ॥ 17 ॥
ਚਨ੍ਦ੍ਰਹੀਨਮਿਵਾਕਾਸ਼ਂ ਤੋਯਹੀਨਮਿਵਾਰ੍ਣਵਮ੍ ।
ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਿਹਤਾਨਨ੍ਦਂ ਨਗਰਂ ਤੇ ਵਿਚੇਤਸਃ ॥ 18 ॥
ਤੇ ਤਾਨਿ ਵੇਸ਼੍ਮਾਨਿ ਮਹਾਧਨਾਨਿ ਦੁਃਖੇਨ ਦੁਃਖੋਪਹਤਾ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਃ ।
ਨੈਵ ਪ੍ਰਜਜ੍ਞੁਃ ਸ੍ਵਜਨਂ ਜਨਂ ਵਾ ਨਿਰੀਕ੍षਮਾਣਾਃ ਪ੍ਰਵਿਨष੍ਟਹਰ੍षਾਃ ॥ 19 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptacatvāriṃśassargaḥ |
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ paurāste rāghavaṃ vinā |
śokopahataniśceṣṭā babhūvurhatacetasaḥ || 1 ||
śokajāśruparidyūnā vīkṣamāṇāstatastataḥ |
ālokamapi rāmasya na paśyanti sma duḥkhitāḥ || 2 ||
te viṣādārtavadanā rahitāstena dhīmatā |
kṛpaṇāḥ karuṇā vāco vadanti sma manasvinaḥ || 3 ||
dhigastu khalu nidrāṃ tāṃ yayā'pahṛtacetasaḥ |
nādya paśyāmahe rāmaṃ pṛthūraskaṃ mahābhujam || 4 ||
kathaṃ nāma mahābāhu ssa tathāvitathakriyaḥ |
bhaktaṃ janaṃ parityajya pravāsaṃ rāghavo gataḥ || 5 ||
yo naḥ sadā pālayati pitā putrānivaurasān |
kathaṃ raghūṇāṃ sa śreṣṭhastyaktvā no vipinaṃ gataḥ || 6 ||
ihaiva nidhanaṃ yāmo mahāprasthānameva vā |
rāmeṇa rahitānāṃ hi kimarthaṃ jīvitaṃ hi naḥ || 7 ||
santi śuṣkāṇi kāṣṭhāni prabhūtāni mahānti ca |
taiḥ prajvālya citāṃ sarve praviśāmo'tha pāvakam || 8 ||
kiṃ vakṣyāmo mahābāhuranasūyaḥ priyaṃvadaḥ |
nīta ssa rāghavo'smābhiriti vaktuṃ kathaṃ kṣamam || 9 ||
sā nūnaṃ nagarī dīnā dṛṣṭvā'smān rāghavaṃ vinā |
bhaviṣyati nirānandā sastrībālavayodhikā || 10 ||
niryātāstena vīreṇa saha nityaṃ jitātmanā |
vihīnāstena ca punaḥ kathaṃ paśyāma tāṃ purīm || 11 ||
itīva bahudhā vāco bāhumudyamya te janāḥ |
vilapanti sma duḥkhārtā vivatsā iva dhenavaḥ || 12 ||
tato mārgānusāreṇa gatvā kiñcit kṣaṇaṃ punaḥ |
mārganāśādviṣādena mahatā samabhiplutāḥ || 13 ||
rathasya mārganāśena nyavartanta manasvinaḥ |
kimidaṃ kiṃ kariṣyāmo daivenopahatā iti || 14 ||
tato yathāgatenaiva mārgeṇa klāntacetasaḥ |
ayodhyāmāgamansarve purīṃ vyathitasajjanām || 15 ||
ālokya nagarīṃ tāṃ ca kṣayavyākulamānasāḥ |
āvartayanta te'śrūṇi nayanaiḥ śokapīḍitaiḥ || 16 ||
eṣā rāmeṇa nagarī rahitā nātiśobhate |
āpagā garuḍeneva hradāduddhṛtapannagā || 17 ||
candrahīnamivākāśaṃ toyahīnamivārṇavam |
apaśyannihatānandaṃ nagaraṃ te vicetasaḥ || 18 ||
te tāni veśmāni mahādhanāni duḥkhena duḥkhopahatā viśantaḥ |
naiva prajajñuḥ svajanaṃ janaṃ vā nirīkṣamāṇāḥ pravinaṣṭaharṣāḥ || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ।
प्रभातायां तु शर्वर्यां पौरास्ते राघवं विना ।
शोकोपहतनिश्चेष्टा बभूवुर्हतचेतसः ॥ 1 ॥
शोकजाश्रुपरिद्यूना वीक्षमाणास्ततस्ततः ।
आलोकमपि रामस्य न पश्यन्ति स्म दुःखिताः ॥ 2 ॥
ते विषादार्तवदना रहितास्तेन धीमता ।
कृपणाः करुणा वाचो वदन्ति स्म मनस्विनः ॥ 3 ॥
धिगस्तु खलु निद्रां तां ययाऽपहृतचेतसः ।
नाद्य पश्यामहे रामं पृथूरस्कं महाभुजम् ॥ 4 ॥
कथं नाम महाबाहु स्स तथावितथक्रियः ।
भक्तं जनं परित्यज्य प्रवासं राघवो गतः ॥ 5 ॥
यो नः सदा पालयति पिता पुत्रानिवौरसान् ।
कथं रघूणां स श्रेष्ठस्त्यक्त्वा नो विपिनं गतः ॥ 6 ॥
इहैव निधनं यामो महाप्रस्थानमेव वा ।
रामेण रहितानां हि किमर्थं जीवितं हि नः ॥ 7 ॥
सन्ति शुष्काणि काष्ठानि प्रभूतानि महान्ति च ।
तैः प्रज्वाल्य चितां सर्वे प्रविशामोऽथ पावकम् ॥ 8 ॥
किं वक्ष्यामो महाबाहुरनसूयः प्रियंवदः ।
नीत स्स राघवोऽस्माभिरिति वक्तुं कथं क्षमम् ॥ 9 ॥
सा नूनं नगरी दीना दृष्ट्वाऽस्मान् राघवं विना ।
भविष्यति निरानन्दा सस्त्रीबालवयोधिका ॥ 10 ॥
निर्यातास्तेन वीरेण सह नित्यं जितात्मना ।
विहीनास्तेन च पुनः कथं पश्याम तां पुरीम् ॥ 11 ॥
इतीव बहुधा वाचो बाहुमुद्यम्य ते जनाः ।
विलपन्ति स्म दुःखार्ता विवत्सा इव धेनवः ॥ 12 ॥
ततो मार्गानुसारेण गत्वा किञ्चित् क्षणं पुनः ।
मार्गनाशाद्विषादेन महता समभिप्लुताः ॥ 13 ॥
रथस्य मार्गनाशेन न्यवर्तन्त मनस्विनः ।
किमिदं किं करिष्यामो दैवेनोपहता इति ॥ 14 ॥
ततो यथागतेनैव मार्गेण क्लान्तचेतसः ।
अयोध्यामागमन्सर्वे पुरीं व्यथितसज्जनाम् ॥ 15 ॥
आलोक्य नगरीं तां च क्षयव्याकुलमानसाः ।
आवर्तयन्त तेऽश्रूणि नयनैः शोकपीडितैः ॥ 16 ॥
एषा रामेण नगरी रहिता नातिशोभते ।
आपगा गरुडेनेव ह्रदादुद्धृतपन्नगा ॥ 17 ॥
चन्द्रहीनमिवाकाशं तोयहीनमिवार्णवम् ।
अपश्यन्निहतानन्दं नगरं ते विचेतसः ॥ 18 ॥
ते तानि वेश्मानि महाधनानि दुःखेन दुःखोपहता विशन्तः ।
नैव प्रजज्ञुः स्वजनं जनं वा निरीक्षमाणाः प्रविनष्टहर्षाः ॥ 19 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptacatvāriṃśassargaḥ |
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ paurāste rāghavaṃ vinā |
śokopahataniśceṣṭā babhūvurhatacetasaḥ || 1 ||
śokajāśruparidyūnā vīkṣamāṇāstatastataḥ |
ālokamapi rāmasya na paśyanti sma duḥkhitāḥ || 2 ||
te viṣādārtavadanā rahitāstena dhīmatā |
kṛpaṇāḥ karuṇā vāco vadanti sma manasvinaḥ || 3 ||
dhigastu khalu nidrāṃ tāṃ yayā'pahṛtacetasaḥ |
nādya paśyāmahe rāmaṃ pṛthūraskaṃ mahābhujam || 4 ||
kathaṃ nāma mahābāhu ssa tathāvitathakriyaḥ |
bhaktaṃ janaṃ parityajya pravāsaṃ rāghavo gataḥ || 5 ||
yo naḥ sadā pālayati pitā putrānivaurasān |
kathaṃ raghūṇāṃ sa śreṣṭhastyaktvā no vipinaṃ gataḥ || 6 ||
ihaiva nidhanaṃ yāmo mahāprasthānameva vā |
rāmeṇa rahitānāṃ hi kimarthaṃ jīvitaṃ hi naḥ || 7 ||
santi śuṣkāṇi kāṣṭhāni prabhūtāni mahānti ca |
taiḥ prajvālya citāṃ sarve praviśāmo'tha pāvakam || 8 ||
kiṃ vakṣyāmo mahābāhuranasūyaḥ priyaṃvadaḥ |
nīta ssa rāghavo'smābhiriti vaktuṃ kathaṃ kṣamam || 9 ||
sā nūnaṃ nagarī dīnā dṛṣṭvā'smān rāghavaṃ vinā |
bhaviṣyati nirānandā sastrībālavayodhikā || 10 ||
niryātāstena vīreṇa saha nityaṃ jitātmanā |
vihīnāstena ca punaḥ kathaṃ paśyāma tāṃ purīm || 11 ||
itīva bahudhā vāco bāhumudyamya te janāḥ |
vilapanti sma duḥkhārtā vivatsā iva dhenavaḥ || 12 ||
tato mārgānusāreṇa gatvā kiñcit kṣaṇaṃ punaḥ |
mārganāśādviṣādena mahatā samabhiplutāḥ || 13 ||
rathasya mārganāśena nyavartanta manasvinaḥ |
kimidaṃ kiṃ kariṣyāmo daivenopahatā iti || 14 ||
tato yathāgatenaiva mārgeṇa klāntacetasaḥ |
ayodhyāmāgamansarve purīṃ vyathitasajjanām || 15 ||
ālokya nagarīṃ tāṃ ca kṣayavyākulamānasāḥ |
āvartayanta te'śrūṇi nayanaiḥ śokapīḍitaiḥ || 16 ||
eṣā rāmeṇa nagarī rahitā nātiśobhate |
āpagā garuḍeneva hradāduddhṛtapannagā || 17 ||
candrahīnamivākāśaṃ toyahīnamivārṇavam |
apaśyannihatānandaṃ nagaraṃ te vicetasaḥ || 18 ||
te tāni veśmāni mahādhanāni duḥkhena duḥkhopahatā viśantaḥ |
naiva prajajñuḥ svajanaṃ janaṃ vā nirīkṣamāṇāḥ pravinaṣṭaharṣāḥ || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.