ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಸಪ್ತಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಪ್ರಭಾತಾಯಾಂ ತು ಶರ್ವರ್ಯಾಂ ಪೌರಾಸ್ತೇ ರಾಘವಂ ವಿನಾ ।
ಶೋಕೋಪಹತನಿಶ್ಚೇಷ್ಟಾ ಬಭೂವುರ್ಹತಚೇತಸಃ ॥ 1 ॥
ಶೋಕಜಾಶ್ರುಪರಿದ್ಯೂನಾ ವೀಕ್ಷಮಾಣಾಸ್ತತಸ್ತತಃ ।
ಆಲೋಕಮಪಿ ರಾಮಸ್ಯ ನ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಸ್ಮ ದುಃಖಿತಾಃ ॥ 2 ॥
ತೇ ವಿಷಾದಾರ್ತವದನಾ ರಹಿತಾಸ್ತೇನ ಧೀಮತಾ ।
ಕೃಪಣಾಃ ಕರುಣಾ ವಾಚೋ ವದನ್ತಿ ಸ್ಮ ಮನಸ್ವಿನಃ ॥ 3 ॥
ಧಿಗಸ್ತು ಖಲು ನಿದ್ರಾಂ ತಾಂ ಯಯಾಽಪಹೃತಚೇತಸಃ ।
ನಾದ್ಯ ಪಶ್ಯಾಮಹೇ ರಾಮಂ ಪೃಥೂರಸ್ಕಂ ಮಹಾಭುಜಮ್ ॥ 4 ॥
ಕಥಂ ನಾಮ ಮಹಾಬಾಹು ಸ್ಸ ತಥಾವಿತಥಕ್ರಿಯಃ ।
ಭಕ್ತಂ ಜನಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಪ್ರವಾಸಂ ರಾಘವೋ ಗತಃ ॥ 5 ॥
ಯೋ ನಃ ಸದಾ ಪಾಲಯತಿ ಪಿತಾ ಪುತ್ರಾನಿವೌರಸಾನ್ ।
ಕಥಂ ರಘೂಣಾಂ ಸ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ನೋ ವಿಪಿನಂ ಗತಃ ॥ 6 ॥
ಇಹೈವ ನಿಧನಂ ಯಾಮೋ ಮಹಾಪ್ರಸ್ಥಾನಮೇವ ವಾ ।
ರಾಮೇಣ ರಹಿತಾನಾಂ ಹಿ ಕಿಮರ್ಥಂ ಜೀವಿತಂ ಹಿ ನಃ ॥ 7 ॥
ಸನ್ತಿ ಶುಷ್ಕಾಣಿ ಕಾಷ್ಠಾನಿ ಪ್ರಭೂತಾನಿ ಮಹಾನ್ತಿ ಚ ।
ತೈಃ ಪ್ರಜ್ವಾಲ್ಯ ಚಿತಾಂ ಸರ್ವೇ ಪ್ರವಿಶಾಮೋಽಥ ಪಾವಕಮ್ ॥ 8 ॥
ಕಿಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೋ ಮಹಾಬಾಹುರನಸೂಯಃ ಪ್ರಿಯಂವದಃ ।
ನೀತ ಸ್ಸ ರಾಘವೋಽಸ್ಮಾಭಿರಿತಿ ವಕ್ತುಂ ಕಥಂ ಕ್ಷಮಮ್ ॥ 9 ॥
ಸಾ ನೂನಂ ನಗರೀ ದೀನಾ ದೃಷ್ಟ್ವಾಽಸ್ಮಾನ್ ರಾಘವಂ ವಿನಾ ।
ಭವಿಷ್ಯತಿ ನಿರಾನನ್ದಾ ಸಸ್ತ್ರೀಬಾಲವಯೋಧಿಕಾ ॥ 10 ॥
ನಿರ್ಯಾತಾಸ್ತೇನ ವೀರೇಣ ಸಹ ನಿತ್ಯಂ ಜಿತಾತ್ಮನಾ ।
ವಿಹೀನಾಸ್ತೇನ ಚ ಪುನಃ ಕಥಂ ಪಶ್ಯಾಮ ತಾಂ ಪುರೀಮ್ ॥ 11 ॥
ಇತೀವ ಬಹುಧಾ ವಾಚೋ ಬಾಹುಮುದ್ಯಮ್ಯ ತೇ ಜನಾಃ ।
ವಿಲಪನ್ತಿ ಸ್ಮ ದುಃಖಾರ್ತಾ ವಿವತ್ಸಾ ಇವ ಧೇನವಃ ॥ 12 ॥
ತತೋ ಮಾರ್ಗಾನುಸಾರೇಣ ಗತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕ್ಷಣಂ ಪುನಃ ।
ಮಾರ್ಗನಾಶಾದ್ವಿಷಾದೇನ ಮಹತಾ ಸಮಭಿಪ್ಲುತಾಃ ॥ 13 ॥
ರಥಸ್ಯ ಮಾರ್ಗನಾಶೇನ ನ್ಯವರ್ತನ್ತ ಮನಸ್ವಿನಃ ।
ಕಿಮಿದಂ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮೋ ದೈವೇನೋಪಹತಾ ಇತಿ ॥ 14 ॥
ತತೋ ಯಥಾಗತೇನೈವ ಮಾರ್ಗೇಣ ಕ್ಲಾನ್ತಚೇತಸಃ ।
ಅಯೋಧ್ಯಾಮಾಗಮನ್ಸರ್ವೇ ಪುರೀಂ ವ್ಯಥಿತಸಜ್ಜನಾಮ್ ॥ 15 ॥
ಆಲೋಕ್ಯ ನಗರೀಂ ತಾಂ ಚ ಕ್ಷಯವ್ಯಾಕುಲಮಾನಸಾಃ ।
ಆವರ್ತಯನ್ತ ತೇಽಶ್ರೂಣಿ ನಯನೈಃ ಶೋಕಪೀಡಿತೈಃ ॥ 16 ॥
ಏಷಾ ರಾಮೇಣ ನಗರೀ ರಹಿತಾ ನಾತಿಶೋಭತೇ ।
ಆಪಗಾ ಗರುಡೇನೇವ ಹ್ರದಾದುದ್ಧೃತಪನ್ನಗಾ ॥ 17 ॥
ಚನ್ದ್ರಹೀನಮಿವಾಕಾಶಂ ತೋಯಹೀನಮಿವಾರ್ಣವಮ್ ।
ಅಪಶ್ಯನ್ನಿಹತಾನನ್ದಂ ನಗರಂ ತೇ ವಿಚೇತಸಃ ॥ 18 ॥
ತೇ ತಾನಿ ವೇಶ್ಮಾನಿ ಮಹಾಧನಾನಿ ದುಃಖೇನ ದುಃಖೋಪಹತಾ ವಿಶನ್ತಃ ।
ನೈವ ಪ್ರಜಜ್ಞುಃ ಸ್ವಜನಂ ಜನಂ ವಾ ನಿರೀಕ್ಷಮಾಣಾಃ ಪ್ರವಿನಷ್ಟಹರ್ಷಾಃ ॥ 19 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಸಪ್ತಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptacatvāriṃśassargaḥ |
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ paurāste rāghavaṃ vinā |
śokopahataniśceṣṭā babhūvurhatacetasaḥ || 1 ||
śokajāśruparidyūnā vīkṣamāṇāstatastataḥ |
ālokamapi rāmasya na paśyanti sma duḥkhitāḥ || 2 ||
te viṣādārtavadanā rahitāstena dhīmatā |
kṛpaṇāḥ karuṇā vāco vadanti sma manasvinaḥ || 3 ||
dhigastu khalu nidrāṃ tāṃ yayā'pahṛtacetasaḥ |
nādya paśyāmahe rāmaṃ pṛthūraskaṃ mahābhujam || 4 ||
kathaṃ nāma mahābāhu ssa tathāvitathakriyaḥ |
bhaktaṃ janaṃ parityajya pravāsaṃ rāghavo gataḥ || 5 ||
yo naḥ sadā pālayati pitā putrānivaurasān |
kathaṃ raghūṇāṃ sa śreṣṭhastyaktvā no vipinaṃ gataḥ || 6 ||
ihaiva nidhanaṃ yāmo mahāprasthānameva vā |
rāmeṇa rahitānāṃ hi kimarthaṃ jīvitaṃ hi naḥ || 7 ||
santi śuṣkāṇi kāṣṭhāni prabhūtāni mahānti ca |
taiḥ prajvālya citāṃ sarve praviśāmo'tha pāvakam || 8 ||
kiṃ vakṣyāmo mahābāhuranasūyaḥ priyaṃvadaḥ |
nīta ssa rāghavo'smābhiriti vaktuṃ kathaṃ kṣamam || 9 ||
sā nūnaṃ nagarī dīnā dṛṣṭvā'smān rāghavaṃ vinā |
bhaviṣyati nirānandā sastrībālavayodhikā || 10 ||
niryātāstena vīreṇa saha nityaṃ jitātmanā |
vihīnāstena ca punaḥ kathaṃ paśyāma tāṃ purīm || 11 ||
itīva bahudhā vāco bāhumudyamya te janāḥ |
vilapanti sma duḥkhārtā vivatsā iva dhenavaḥ || 12 ||
tato mārgānusāreṇa gatvā kiñcit kṣaṇaṃ punaḥ |
mārganāśādviṣādena mahatā samabhiplutāḥ || 13 ||
rathasya mārganāśena nyavartanta manasvinaḥ |
kimidaṃ kiṃ kariṣyāmo daivenopahatā iti || 14 ||
tato yathāgatenaiva mārgeṇa klāntacetasaḥ |
ayodhyāmāgamansarve purīṃ vyathitasajjanām || 15 ||
ālokya nagarīṃ tāṃ ca kṣayavyākulamānasāḥ |
āvartayanta te'śrūṇi nayanaiḥ śokapīḍitaiḥ || 16 ||
eṣā rāmeṇa nagarī rahitā nātiśobhate |
āpagā garuḍeneva hradāduddhṛtapannagā || 17 ||
candrahīnamivākāśaṃ toyahīnamivārṇavam |
apaśyannihatānandaṃ nagaraṃ te vicetasaḥ || 18 ||
te tāni veśmāni mahādhanāni duḥkhena duḥkhopahatā viśantaḥ |
naiva prajajñuḥ svajanaṃ janaṃ vā nirīkṣamāṇāḥ pravinaṣṭaharṣāḥ || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ।
प्रभातायां तु शर्वर्यां पौरास्ते राघवं विना ।
शोकोपहतनिश्चेष्टा बभूवुर्हतचेतसः ॥ 1 ॥
शोकजाश्रुपरिद्यूना वीक्षमाणास्ततस्ततः ।
आलोकमपि रामस्य न पश्यन्ति स्म दुःखिताः ॥ 2 ॥
ते विषादार्तवदना रहितास्तेन धीमता ।
कृपणाः करुणा वाचो वदन्ति स्म मनस्विनः ॥ 3 ॥
धिगस्तु खलु निद्रां तां ययाऽपहृतचेतसः ।
नाद्य पश्यामहे रामं पृथूरस्कं महाभुजम् ॥ 4 ॥
कथं नाम महाबाहु स्स तथावितथक्रियः ।
भक्तं जनं परित्यज्य प्रवासं राघवो गतः ॥ 5 ॥
यो नः सदा पालयति पिता पुत्रानिवौरसान् ।
कथं रघूणां स श्रेष्ठस्त्यक्त्वा नो विपिनं गतः ॥ 6 ॥
इहैव निधनं यामो महाप्रस्थानमेव वा ।
रामेण रहितानां हि किमर्थं जीवितं हि नः ॥ 7 ॥
सन्ति शुष्काणि काष्ठानि प्रभूतानि महान्ति च ।
तैः प्रज्वाल्य चितां सर्वे प्रविशामोऽथ पावकम् ॥ 8 ॥
किं वक्ष्यामो महाबाहुरनसूयः प्रियंवदः ।
नीत स्स राघवोऽस्माभिरिति वक्तुं कथं क्षमम् ॥ 9 ॥
सा नूनं नगरी दीना दृष्ट्वाऽस्मान् राघवं विना ।
भविष्यति निरानन्दा सस्त्रीबालवयोधिका ॥ 10 ॥
निर्यातास्तेन वीरेण सह नित्यं जितात्मना ।
विहीनास्तेन च पुनः कथं पश्याम तां पुरीम् ॥ 11 ॥
इतीव बहुधा वाचो बाहुमुद्यम्य ते जनाः ।
विलपन्ति स्म दुःखार्ता विवत्सा इव धेनवः ॥ 12 ॥
ततो मार्गानुसारेण गत्वा किञ्चित् क्षणं पुनः ।
मार्गनाशाद्विषादेन महता समभिप्लुताः ॥ 13 ॥
रथस्य मार्गनाशेन न्यवर्तन्त मनस्विनः ।
किमिदं किं करिष्यामो दैवेनोपहता इति ॥ 14 ॥
ततो यथागतेनैव मार्गेण क्लान्तचेतसः ।
अयोध्यामागमन्सर्वे पुरीं व्यथितसज्जनाम् ॥ 15 ॥
आलोक्य नगरीं तां च क्षयव्याकुलमानसाः ।
आवर्तयन्त तेऽश्रूणि नयनैः शोकपीडितैः ॥ 16 ॥
एषा रामेण नगरी रहिता नातिशोभते ।
आपगा गरुडेनेव ह्रदादुद्धृतपन्नगा ॥ 17 ॥
चन्द्रहीनमिवाकाशं तोयहीनमिवार्णवम् ।
अपश्यन्निहतानन्दं नगरं ते विचेतसः ॥ 18 ॥
ते तानि वेश्मानि महाधनानि दुःखेन दुःखोपहता विशन्तः ।
नैव प्रजज्ञुः स्वजनं जनं वा निरीक्षमाणाः प्रविनष्टहर्षाः ॥ 19 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptacatvāriṃśassargaḥ |
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ paurāste rāghavaṃ vinā |
śokopahataniśceṣṭā babhūvurhatacetasaḥ || 1 ||
śokajāśruparidyūnā vīkṣamāṇāstatastataḥ |
ālokamapi rāmasya na paśyanti sma duḥkhitāḥ || 2 ||
te viṣādārtavadanā rahitāstena dhīmatā |
kṛpaṇāḥ karuṇā vāco vadanti sma manasvinaḥ || 3 ||
dhigastu khalu nidrāṃ tāṃ yayā'pahṛtacetasaḥ |
nādya paśyāmahe rāmaṃ pṛthūraskaṃ mahābhujam || 4 ||
kathaṃ nāma mahābāhu ssa tathāvitathakriyaḥ |
bhaktaṃ janaṃ parityajya pravāsaṃ rāghavo gataḥ || 5 ||
yo naḥ sadā pālayati pitā putrānivaurasān |
kathaṃ raghūṇāṃ sa śreṣṭhastyaktvā no vipinaṃ gataḥ || 6 ||
ihaiva nidhanaṃ yāmo mahāprasthānameva vā |
rāmeṇa rahitānāṃ hi kimarthaṃ jīvitaṃ hi naḥ || 7 ||
santi śuṣkāṇi kāṣṭhāni prabhūtāni mahānti ca |
taiḥ prajvālya citāṃ sarve praviśāmo'tha pāvakam || 8 ||
kiṃ vakṣyāmo mahābāhuranasūyaḥ priyaṃvadaḥ |
nīta ssa rāghavo'smābhiriti vaktuṃ kathaṃ kṣamam || 9 ||
sā nūnaṃ nagarī dīnā dṛṣṭvā'smān rāghavaṃ vinā |
bhaviṣyati nirānandā sastrībālavayodhikā || 10 ||
niryātāstena vīreṇa saha nityaṃ jitātmanā |
vihīnāstena ca punaḥ kathaṃ paśyāma tāṃ purīm || 11 ||
itīva bahudhā vāco bāhumudyamya te janāḥ |
vilapanti sma duḥkhārtā vivatsā iva dhenavaḥ || 12 ||
tato mārgānusāreṇa gatvā kiñcit kṣaṇaṃ punaḥ |
mārganāśādviṣādena mahatā samabhiplutāḥ || 13 ||
rathasya mārganāśena nyavartanta manasvinaḥ |
kimidaṃ kiṃ kariṣyāmo daivenopahatā iti || 14 ||
tato yathāgatenaiva mārgeṇa klāntacetasaḥ |
ayodhyāmāgamansarve purīṃ vyathitasajjanām || 15 ||
ālokya nagarīṃ tāṃ ca kṣayavyākulamānasāḥ |
āvartayanta te'śrūṇi nayanaiḥ śokapīḍitaiḥ || 16 ||
eṣā rāmeṇa nagarī rahitā nātiśobhate |
āpagā garuḍeneva hradāduddhṛtapannagā || 17 ||
candrahīnamivākāśaṃ toyahīnamivārṇavam |
apaśyannihatānandaṃ nagaraṃ te vicetasaḥ || 18 ||
te tāni veśmāni mahādhanāni duḥkhena duḥkhopahatā viśantaḥ |
naiva prajajñuḥ svajanaṃ janaṃ vā nirīkṣamāṇāḥ pravinaṣṭaharṣāḥ || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.