𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌸𑌪𑍍𑌤𑌚𑌤𑍍𑌵𑌾𑌰𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌪𑍍𑌰𑌭𑌾𑌤𑌾𑌯𑌾𑌂 𑌤𑍁 𑌶𑌰𑍍𑌵𑌰𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌪𑍗𑌰𑌾𑌸𑍍𑌤𑍇 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌂 𑌵𑌿𑌨𑌾 ।
𑌶𑍋𑌕𑍋𑌪𑌹𑌤𑌨𑌿𑌶𑍍𑌚𑍇𑌷𑍍𑌟𑌾 𑌬𑌭𑍂𑌵𑍁𑌰𑍍𑌹𑌤𑌚𑍇𑌤𑌸𑌃 ॥ 1 ॥
𑌶𑍋𑌕𑌜𑌾𑌶𑍍𑌰𑍁𑌪𑌰𑌿𑌦𑍍𑌯𑍂𑌨𑌾 𑌵𑍀𑌕𑍍𑌷𑌮𑌾𑌣𑌾𑌸𑍍𑌤𑌤𑌸𑍍𑌤𑌤𑌃 ।
𑌆𑌲𑍋𑌕𑌮𑌪𑌿 𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌯 𑌨 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌸𑍍𑌮 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌿𑌤𑌾𑌃 ॥ 2 ॥
𑌤𑍇 𑌵𑌿𑌷𑌾𑌦𑌾𑌰𑍍𑌤𑌵𑌦𑌨𑌾 𑌰𑌹𑌿𑌤𑌾𑌸𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌧𑍀𑌮𑌤𑌾 ।
𑌕𑍃𑌪𑌣𑌾𑌃 𑌕𑌰𑍁𑌣𑌾 𑌵𑌾𑌚𑍋 𑌵𑌦𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌸𑍍𑌮 𑌮𑌨𑌸𑍍𑌵𑌿𑌨𑌃 ॥ 3 ॥
𑌧𑌿𑌗𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌖𑌲𑍁 𑌨𑌿𑌦𑍍𑌰𑌾𑌂 𑌤𑌾𑌂 𑌯𑌯𑌾𑌽𑌪𑌹𑍃𑌤𑌚𑍇𑌤𑌸𑌃 ।
𑌨𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮𑌹𑍇 𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌪𑍃𑌥𑍂𑌰𑌸𑍍𑌕𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌭𑍁𑌜𑌮𑍍 ॥ 4 ॥
𑌕𑌥𑌂 𑌨𑌾𑌮 𑌮𑌹𑌾𑌬𑌾𑌹𑍁 𑌸𑍍𑌸 𑌤𑌥𑌾𑌵𑌿𑌤𑌥𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌃 ।
𑌭𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌜𑌨𑌂 𑌪𑌰𑌿𑌤𑍍𑌯𑌜𑍍𑌯 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌾𑌸𑌂 𑌰𑌾𑌘𑌵𑍋 𑌗𑌤𑌃 ॥ 5 ॥
𑌯𑍋 𑌨𑌃 𑌸𑌦𑌾 𑌪𑌾𑌲𑌯𑌤𑌿 𑌪𑌿𑌤𑌾 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌾𑌨𑌿𑌵𑍗𑌰𑌸𑌾𑌨𑍍 ।
𑌕𑌥𑌂 𑌰𑌘𑍂𑌣𑌾𑌂 𑌸 𑌶𑍍𑌰𑍇𑌷𑍍𑌠𑌸𑍍𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌨𑍋 𑌵𑌿𑌪𑌿𑌨𑌂 𑌗𑌤𑌃 ॥ 6 ॥
𑌇𑌹𑍈𑌵 𑌨𑌿𑌧𑌨𑌂 𑌯𑌾𑌮𑍋 𑌮𑌹𑌾𑌪𑍍𑌰𑌸𑍍𑌥𑌾𑌨𑌮𑍇𑌵 𑌵𑌾 ।
𑌰𑌾𑌮𑍇𑌣 𑌰𑌹𑌿𑌤𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌹𑌿 𑌕𑌿𑌮𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌂 𑌹𑌿 𑌨𑌃 ॥ 7 ॥
𑌸𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌶𑍁𑌷𑍍𑌕𑌾𑌣𑌿 𑌕𑌾𑌷𑍍𑌠𑌾𑌨𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌭𑍂𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌮𑌹𑌾𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌚 ।
𑌤𑍈𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌜𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌯 𑌚𑌿𑌤𑌾𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌶𑌾𑌮𑍋𑌽𑌥 𑌪𑌾𑌵𑌕𑌮𑍍 ॥ 8 ॥
𑌕𑌿𑌂 𑌵𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑍋 𑌮𑌹𑌾𑌬𑌾𑌹𑍁𑌰𑌨𑌸𑍂𑌯𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌂𑌵𑌦𑌃 ।
𑌨𑍀𑌤 𑌸𑍍𑌸 𑌰𑌾𑌘𑌵𑍋𑌽𑌸𑍍𑌮𑌾𑌭𑌿𑌰𑌿𑌤𑌿 𑌵𑌕𑍍𑌤𑍁𑌂 𑌕𑌥𑌂 𑌕𑍍𑌷𑌮𑌮𑍍 ॥ 9 ॥
𑌸𑌾 𑌨𑍂𑌨𑌂 𑌨𑌗𑌰𑍀 𑌦𑍀𑌨𑌾 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾𑌽𑌸𑍍𑌮𑌾𑌨𑍍 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌂 𑌵𑌿𑌨𑌾 ।
𑌭𑌵𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌨𑌿𑌰𑌾𑌨𑌨𑍍𑌦𑌾 𑌸𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌬𑌾𑌲𑌵𑌯𑍋𑌧𑌿𑌕𑌾 ॥ 10 ॥
𑌨𑌿𑌰𑍍𑌯𑌾𑌤𑌾𑌸𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌵𑍀𑌰𑍇𑌣 𑌸𑌹 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌜𑌿𑌤𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 ।
𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌚 𑌪𑍁𑌨𑌃 𑌕𑌥𑌂 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮 𑌤𑌾𑌂 𑌪𑍁𑌰𑍀𑌮𑍍 ॥ 11 ॥
𑌇𑌤𑍀𑌵 𑌬𑌹𑍁𑌧𑌾 𑌵𑌾𑌚𑍋 𑌬𑌾𑌹𑍁𑌮𑍁𑌦𑍍𑌯𑌮𑍍𑌯 𑌤𑍇 𑌜𑌨𑌾𑌃 ।
𑌵𑌿𑌲𑌪𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌸𑍍𑌮 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌾𑌰𑍍𑌤𑌾 𑌵𑌿𑌵𑌤𑍍𑌸𑌾 𑌇𑌵 𑌧𑍇𑌨𑌵𑌃 ॥ 12 ॥
𑌤𑌤𑍋 𑌮𑌾𑌰𑍍𑌗𑌾𑌨𑍁𑌸𑌾𑌰𑍇𑌣 𑌗𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌕𑌿𑌞𑍍𑌚𑌿𑌤𑍍 𑌕𑍍𑌷𑌣𑌂 𑌪𑍁𑌨𑌃 ।
𑌮𑌾𑌰𑍍𑌗𑌨𑌾𑌶𑌾𑌦𑍍𑌵𑌿𑌷𑌾𑌦𑍇𑌨 𑌮𑌹𑌤𑌾 𑌸𑌮𑌭𑌿𑌪𑍍𑌲𑍁𑌤𑌾𑌃 ॥ 13 ॥
𑌰𑌥𑌸𑍍𑌯 𑌮𑌾𑌰𑍍𑌗𑌨𑌾𑌶𑍇𑌨 𑌨𑍍𑌯𑌵𑌰𑍍𑌤𑌨𑍍𑌤 𑌮𑌨𑌸𑍍𑌵𑌿𑌨𑌃 ।
𑌕𑌿𑌮𑌿𑌦𑌂 𑌕𑌿𑌂 𑌕𑌰𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑍋 𑌦𑍈𑌵𑍇𑌨𑍋𑌪𑌹𑌤𑌾 𑌇𑌤𑌿 ॥ 14 ॥
𑌤𑌤𑍋 𑌯𑌥𑌾𑌗𑌤𑍇𑌨𑍈𑌵 𑌮𑌾𑌰𑍍𑌗𑍇𑌣 𑌕𑍍𑌲𑌾𑌨𑍍𑌤𑌚𑍇𑌤𑌸𑌃 ।
𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌮𑌾𑌗𑌮𑌨𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌪𑍁𑌰𑍀𑌂 𑌵𑍍𑌯𑌥𑌿𑌤𑌸𑌜𑍍𑌜𑌨𑌾𑌮𑍍 ॥ 15 ॥
𑌆𑌲𑍋𑌕𑍍𑌯 𑌨𑌗𑌰𑍀𑌂 𑌤𑌾𑌂 𑌚 𑌕𑍍𑌷𑌯𑌵𑍍𑌯𑌾𑌕𑍁𑌲𑌮𑌾𑌨𑌸𑌾𑌃 ।
𑌆𑌵𑌰𑍍𑌤𑌯𑌨𑍍𑌤 𑌤𑍇𑌽𑌶𑍍𑌰𑍂𑌣𑌿 𑌨𑌯𑌨𑍈𑌃 𑌶𑍋𑌕𑌪𑍀𑌡𑌿𑌤𑍈𑌃 ॥ 16 ॥
𑌏𑌷𑌾 𑌰𑌾𑌮𑍇𑌣 𑌨𑌗𑌰𑍀 𑌰𑌹𑌿𑌤𑌾 𑌨𑌾𑌤𑌿𑌶𑍋𑌭𑌤𑍇 ।
𑌆𑌪𑌗𑌾 𑌗𑌰𑍁𑌡𑍇𑌨𑍇𑌵 𑌹𑍍𑌰𑌦𑌾𑌦𑍁𑌦𑍍𑌧𑍃𑌤𑌪𑌨𑍍𑌨𑌗𑌾 ॥ 17 ॥
𑌚𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌹𑍀𑌨𑌮𑌿𑌵𑌾𑌕𑌾𑌶𑌂 𑌤𑍋𑌯𑌹𑍀𑌨𑌮𑌿𑌵𑌾𑌰𑍍𑌣𑌵𑌮𑍍 ।
𑌅𑌪𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌨𑌿𑌹𑌤𑌾𑌨𑌨𑍍𑌦𑌂 𑌨𑌗𑌰𑌂 𑌤𑍇 𑌵𑌿𑌚𑍇𑌤𑌸𑌃 ॥ 18 ॥
𑌤𑍇 𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌵𑍇𑌶𑍍𑌮𑌾𑌨𑌿 𑌮𑌹𑌾𑌧𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌦𑍁𑌃𑌖𑍇𑌨 𑌦𑍁𑌃𑌖𑍋𑌪𑌹𑌤𑌾 𑌵𑌿𑌶𑌨𑍍𑌤𑌃 ।
𑌨𑍈𑌵 𑌪𑍍𑌰𑌜𑌜𑍍𑌞𑍁𑌃 𑌸𑍍𑌵𑌜𑌨𑌂 𑌜𑌨𑌂 𑌵𑌾 𑌨𑌿𑌰𑍀𑌕𑍍𑌷𑌮𑌾𑌣𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌨𑌷𑍍𑌟𑌹𑌰𑍍𑌷𑌾𑌃 ॥ 19 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌸𑌪𑍍𑌤𑌚𑌤𑍍𑌵𑌾𑌰𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptacatvāriṃśassargaḥ |
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ paurāste rāghavaṃ vinā |
śokopahataniśceṣṭā babhūvurhatacetasaḥ || 1 ||
śokajāśruparidyūnā vīkṣamāṇāstatastataḥ |
ālokamapi rāmasya na paśyanti sma duḥkhitāḥ || 2 ||
te viṣādārtavadanā rahitāstena dhīmatā |
kṛpaṇāḥ karuṇā vāco vadanti sma manasvinaḥ || 3 ||
dhigastu khalu nidrāṃ tāṃ yayā'pahṛtacetasaḥ |
nādya paśyāmahe rāmaṃ pṛthūraskaṃ mahābhujam || 4 ||
kathaṃ nāma mahābāhu ssa tathāvitathakriyaḥ |
bhaktaṃ janaṃ parityajya pravāsaṃ rāghavo gataḥ || 5 ||
yo naḥ sadā pālayati pitā putrānivaurasān |
kathaṃ raghūṇāṃ sa śreṣṭhastyaktvā no vipinaṃ gataḥ || 6 ||
ihaiva nidhanaṃ yāmo mahāprasthānameva vā |
rāmeṇa rahitānāṃ hi kimarthaṃ jīvitaṃ hi naḥ || 7 ||
santi śuṣkāṇi kāṣṭhāni prabhūtāni mahānti ca |
taiḥ prajvālya citāṃ sarve praviśāmo'tha pāvakam || 8 ||
kiṃ vakṣyāmo mahābāhuranasūyaḥ priyaṃvadaḥ |
nīta ssa rāghavo'smābhiriti vaktuṃ kathaṃ kṣamam || 9 ||
sā nūnaṃ nagarī dīnā dṛṣṭvā'smān rāghavaṃ vinā |
bhaviṣyati nirānandā sastrībālavayodhikā || 10 ||
niryātāstena vīreṇa saha nityaṃ jitātmanā |
vihīnāstena ca punaḥ kathaṃ paśyāma tāṃ purīm || 11 ||
itīva bahudhā vāco bāhumudyamya te janāḥ |
vilapanti sma duḥkhārtā vivatsā iva dhenavaḥ || 12 ||
tato mārgānusāreṇa gatvā kiñcit kṣaṇaṃ punaḥ |
mārganāśādviṣādena mahatā samabhiplutāḥ || 13 ||
rathasya mārganāśena nyavartanta manasvinaḥ |
kimidaṃ kiṃ kariṣyāmo daivenopahatā iti || 14 ||
tato yathāgatenaiva mārgeṇa klāntacetasaḥ |
ayodhyāmāgamansarve purīṃ vyathitasajjanām || 15 ||
ālokya nagarīṃ tāṃ ca kṣayavyākulamānasāḥ |
āvartayanta te'śrūṇi nayanaiḥ śokapīḍitaiḥ || 16 ||
eṣā rāmeṇa nagarī rahitā nātiśobhate |
āpagā garuḍeneva hradāduddhṛtapannagā || 17 ||
candrahīnamivākāśaṃ toyahīnamivārṇavam |
apaśyannihatānandaṃ nagaraṃ te vicetasaḥ || 18 ||
te tāni veśmāni mahādhanāni duḥkhena duḥkhopahatā viśantaḥ |
naiva prajajñuḥ svajanaṃ janaṃ vā nirīkṣamāṇāḥ pravinaṣṭaharṣāḥ || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ।
प्रभातायां तु शर्वर्यां पौरास्ते राघवं विना ।
शोकोपहतनिश्चेष्टा बभूवुर्हतचेतसः ॥ 1 ॥
शोकजाश्रुपरिद्यूना वीक्षमाणास्ततस्ततः ।
आलोकमपि रामस्य न पश्यन्ति स्म दुःखिताः ॥ 2 ॥
ते विषादार्तवदना रहितास्तेन धीमता ।
कृपणाः करुणा वाचो वदन्ति स्म मनस्विनः ॥ 3 ॥
धिगस्तु खलु निद्रां तां ययाऽपहृतचेतसः ।
नाद्य पश्यामहे रामं पृथूरस्कं महाभुजम् ॥ 4 ॥
कथं नाम महाबाहु स्स तथावितथक्रियः ।
भक्तं जनं परित्यज्य प्रवासं राघवो गतः ॥ 5 ॥
यो नः सदा पालयति पिता पुत्रानिवौरसान् ।
कथं रघूणां स श्रेष्ठस्त्यक्त्वा नो विपिनं गतः ॥ 6 ॥
इहैव निधनं यामो महाप्रस्थानमेव वा ।
रामेण रहितानां हि किमर्थं जीवितं हि नः ॥ 7 ॥
सन्ति शुष्काणि काष्ठानि प्रभूतानि महान्ति च ।
तैः प्रज्वाल्य चितां सर्वे प्रविशामोऽथ पावकम् ॥ 8 ॥
किं वक्ष्यामो महाबाहुरनसूयः प्रियंवदः ।
नीत स्स राघवोऽस्माभिरिति वक्तुं कथं क्षमम् ॥ 9 ॥
सा नूनं नगरी दीना दृष्ट्वाऽस्मान् राघवं विना ।
भविष्यति निरानन्दा सस्त्रीबालवयोधिका ॥ 10 ॥
निर्यातास्तेन वीरेण सह नित्यं जितात्मना ।
विहीनास्तेन च पुनः कथं पश्याम तां पुरीम् ॥ 11 ॥
इतीव बहुधा वाचो बाहुमुद्यम्य ते जनाः ।
विलपन्ति स्म दुःखार्ता विवत्सा इव धेनवः ॥ 12 ॥
ततो मार्गानुसारेण गत्वा किञ्चित् क्षणं पुनः ।
मार्गनाशाद्विषादेन महता समभिप्लुताः ॥ 13 ॥
रथस्य मार्गनाशेन न्यवर्तन्त मनस्विनः ।
किमिदं किं करिष्यामो दैवेनोपहता इति ॥ 14 ॥
ततो यथागतेनैव मार्गेण क्लान्तचेतसः ।
अयोध्यामागमन्सर्वे पुरीं व्यथितसज्जनाम् ॥ 15 ॥
आलोक्य नगरीं तां च क्षयव्याकुलमानसाः ।
आवर्तयन्त तेऽश्रूणि नयनैः शोकपीडितैः ॥ 16 ॥
एषा रामेण नगरी रहिता नातिशोभते ।
आपगा गरुडेनेव ह्रदादुद्धृतपन्नगा ॥ 17 ॥
चन्द्रहीनमिवाकाशं तोयहीनमिवार्णवम् ।
अपश्यन्निहतानन्दं नगरं ते विचेतसः ॥ 18 ॥
ते तानि वेश्मानि महाधनानि दुःखेन दुःखोपहता विशन्तः ।
नैव प्रजज्ञुः स्वजनं जनं वा निरीक्षमाणाः प्रविनष्टहर्षाः ॥ 19 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्तचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptacatvāriṃśassargaḥ |
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ paurāste rāghavaṃ vinā |
śokopahataniśceṣṭā babhūvurhatacetasaḥ || 1 ||
śokajāśruparidyūnā vīkṣamāṇāstatastataḥ |
ālokamapi rāmasya na paśyanti sma duḥkhitāḥ || 2 ||
te viṣādārtavadanā rahitāstena dhīmatā |
kṛpaṇāḥ karuṇā vāco vadanti sma manasvinaḥ || 3 ||
dhigastu khalu nidrāṃ tāṃ yayā'pahṛtacetasaḥ |
nādya paśyāmahe rāmaṃ pṛthūraskaṃ mahābhujam || 4 ||
kathaṃ nāma mahābāhu ssa tathāvitathakriyaḥ |
bhaktaṃ janaṃ parityajya pravāsaṃ rāghavo gataḥ || 5 ||
yo naḥ sadā pālayati pitā putrānivaurasān |
kathaṃ raghūṇāṃ sa śreṣṭhastyaktvā no vipinaṃ gataḥ || 6 ||
ihaiva nidhanaṃ yāmo mahāprasthānameva vā |
rāmeṇa rahitānāṃ hi kimarthaṃ jīvitaṃ hi naḥ || 7 ||
santi śuṣkāṇi kāṣṭhāni prabhūtāni mahānti ca |
taiḥ prajvālya citāṃ sarve praviśāmo'tha pāvakam || 8 ||
kiṃ vakṣyāmo mahābāhuranasūyaḥ priyaṃvadaḥ |
nīta ssa rāghavo'smābhiriti vaktuṃ kathaṃ kṣamam || 9 ||
sā nūnaṃ nagarī dīnā dṛṣṭvā'smān rāghavaṃ vinā |
bhaviṣyati nirānandā sastrībālavayodhikā || 10 ||
niryātāstena vīreṇa saha nityaṃ jitātmanā |
vihīnāstena ca punaḥ kathaṃ paśyāma tāṃ purīm || 11 ||
itīva bahudhā vāco bāhumudyamya te janāḥ |
vilapanti sma duḥkhārtā vivatsā iva dhenavaḥ || 12 ||
tato mārgānusāreṇa gatvā kiñcit kṣaṇaṃ punaḥ |
mārganāśādviṣādena mahatā samabhiplutāḥ || 13 ||
rathasya mārganāśena nyavartanta manasvinaḥ |
kimidaṃ kiṃ kariṣyāmo daivenopahatā iti || 14 ||
tato yathāgatenaiva mārgeṇa klāntacetasaḥ |
ayodhyāmāgamansarve purīṃ vyathitasajjanām || 15 ||
ālokya nagarīṃ tāṃ ca kṣayavyākulamānasāḥ |
āvartayanta te'śrūṇi nayanaiḥ śokapīḍitaiḥ || 16 ||
eṣā rāmeṇa nagarī rahitā nātiśobhate |
āpagā garuḍeneva hradāduddhṛtapannagā || 17 ||
candrahīnamivākāśaṃ toyahīnamivārṇavam |
apaśyannihatānandaṃ nagaraṃ te vicetasaḥ || 18 ||
te tāni veśmāni mahādhanāni duḥkhena duḥkhopahatā viśantaḥ |
naiva prajajñuḥ svajanaṃ janaṃ vā nirīkṣamāṇāḥ pravinaṣṭaharṣāḥ || 19 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.