𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌷𑌡𑌶𑍀𑌤𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌆𑌚𑌚𑌕𑍍𑌷𑍇𑌽𑌥 𑌸𑌦𑍍𑌭𑌾𑌵𑌂 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌸𑍍𑌯 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌃 ।
𑌭𑌰𑌤𑌾𑌯𑌾𑌪𑍍𑌰𑌮𑍇𑌯𑌾𑌯 𑌗𑍁𑌹𑍋 𑌗𑌹𑌨𑌗𑍋𑌚𑌰𑌃 ॥ 1 ॥
𑌤𑌂 𑌜𑌾𑌗𑍍𑌰𑌤𑌂 𑌗𑍁𑌣𑍈𑌰𑍍𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌶𑌰𑌚𑌾𑌪𑌾𑌸𑌿𑌧𑌾𑌰𑌿𑌣𑌮𑍍 ।
𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑍃𑌗𑍁𑌪𑍍𑌤𑍍𑌯𑌰𑍍𑌥𑌮𑌤𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌮𑌹𑌂 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌮𑌬𑍃𑌵𑌮𑍍 ॥ 2 ॥
𑌇𑌯𑌂 𑌤𑌾𑌤 𑌸𑍁𑌖𑌾 𑌶𑌯𑍍𑌯𑌾 𑌤𑍍𑌵𑌦𑌰𑍍𑌥𑌮𑍁𑌪𑌕𑌲𑍍𑌪𑌿𑌤𑌾 ।
𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌾𑌶𑍍𑌵𑌸𑌿𑌹𑌿 𑌶𑍇𑌷𑍍𑌵𑌾𑌸𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌸𑍁𑌖𑌂 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌨𑌨𑍍𑌦𑌨 ॥ 3 ॥
𑌉𑌚𑌿𑌤𑍋𑌽𑌯𑌂 𑌜𑌨𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑍋 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌸𑍁𑌖𑍋𑌚𑌿𑌤𑌃 ।
𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌂𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌗𑍁𑌪𑍍𑌤𑍍𑌯𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌜𑌾𑌗𑌰𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌹𑍇 𑌵𑌯𑌮𑍍 ॥ 4 ॥
𑌨𑌹𑌿 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌤𑍍𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌤𑌰𑍋 𑌮𑌮𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌭𑍁𑌵𑌿 𑌕𑌶𑍍𑌚𑌨 ।
𑌮𑍋𑌤𑍍𑌸𑍁𑌕𑍋𑌽𑌭𑍂𑌰𑍍𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌮𑍍𑌯𑍇𑌤𑌦𑌪𑍍𑌯𑌸𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌤𑌵𑌾𑌗𑍍𑌰𑌤𑌃 ॥ 5 ॥
𑌅𑌸𑍍𑌯 𑌪𑍍𑌰𑌸𑌾𑌦𑌾𑌦𑌾𑌶𑌂𑌸𑍇 𑌲𑍋𑌕𑍇𑌽𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍 𑌸𑍁𑌮𑌹𑌦𑍍𑌯𑌶𑌃 ।
𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌵𑌾𑌪𑍍𑌤𑌿𑌂 𑌚 𑌵𑌿𑌪𑍁𑌲𑌾𑌮𑌰𑍍𑌥𑌕𑌾𑌮𑍗 𑌚 𑌕𑍇𑌵𑌲𑌮𑍍 ॥ 6 ॥
𑌸𑍋𑌽𑌹𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌸𑌖𑌂 𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌶𑌯𑌾𑌨𑌂 𑌸𑌹 𑌸𑍀𑌤𑌯𑌾 ।
𑌰𑌕𑍍𑌷𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌧𑌨𑍁𑌷𑍍𑌪𑌾𑌣𑌿 𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑍈 𑌸𑍍𑌸𑍍𑌵𑍈𑌰𑍍𑌜𑍍𑌞𑌾𑌤𑌿𑌭𑌿𑌸𑍍𑌸𑌹 ॥ 7 ॥
𑌨 𑌹𑌿 𑌮𑍇𑌽𑌵𑌿𑌦𑌿𑌤𑌂 𑌕𑌿𑌞𑍍𑌚𑌿𑌦𑍍𑌵𑌨𑍇𑌽𑌸𑍍𑌮𑌿𑌂𑌶𑍍𑌚𑌰𑌤 𑌸𑍍𑌸𑌦𑌾 ।
𑌚𑌤𑍁𑌰𑌙𑍍𑌗𑌂 𑌹𑍍𑌯𑌪𑌿 𑌬𑌲𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌸𑌹𑍇𑌮 𑌵𑌯𑌂 𑌯𑍁𑌧𑌿 ॥ 8 ॥
𑌏𑌵𑌮𑌸𑍍𑌮𑌾𑌭𑌿𑌰𑍁𑌕𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑍇𑌨 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 ।
𑌅𑌨𑍁𑌨𑍀𑌤𑌾 𑌵𑌯𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌮𑍇𑌵𑌾𑌨𑍁𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑌾 ॥ 9 ॥
𑌕𑌥𑌂 𑌦𑌾𑌶𑌰𑌥𑍗 𑌭𑍂𑌮𑍗 𑌶𑌯𑌾𑌨𑍇 𑌸𑌹 𑌸𑍀𑌤𑌯𑌾 ।
𑌶𑌕𑍍𑌯𑌾 𑌨𑌿𑌦𑍍𑌰𑌾 𑌮𑌯𑌾 𑌲𑌬𑍍𑌧𑍁𑌂 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌂 𑌵𑌾 𑌸𑍁𑌖𑌾𑌨𑌿 𑌵𑌾 ॥ 10 ॥
𑌯𑍋 𑌨 𑌦𑍇𑌵𑌾𑌸𑍁𑌰𑍈𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑍈𑌶𑍍𑌶𑌕𑍍𑌯𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌸𑌹𑌿𑌤𑍁𑌂 𑌯𑍁𑌧𑌿 ।
𑌤𑌂 𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌗𑍁𑌹 𑌸𑌂𑌵𑌿𑌷𑍍𑌟𑌂 𑌤𑍃𑌣𑍇𑌷𑍁 𑌸𑌹 𑌸𑍀𑌤𑌯𑌾 ॥ 11 ॥
𑌮𑌹𑌤𑌾 𑌤𑌪𑌸𑌾 𑌲𑌬𑍍𑌧𑍋 𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌪𑌰𑌿𑌶𑍍𑌰𑌮𑍈𑌃 ।
𑌏𑌕𑍋 𑌦𑌶𑌰𑌥𑌸𑍍𑌯𑍈𑌷 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌸𑍍𑌸𑌦𑍃𑌶𑌲𑌕𑍍𑌷𑌣𑌃 ॥ 12 ॥
𑌅𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌪𑍍𑌰𑌵𑍍𑌰𑌾𑌜𑌿𑌤𑍇 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌨 𑌚𑌿𑌰𑌂 𑌵𑌰𑍍𑌤𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ।
𑌵𑌿𑌧𑌵𑌾 𑌮𑍇𑌦𑌿𑌨𑍀 𑌨𑍂𑌨𑌂 𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌰𑌮𑍇𑌵 𑌭𑌵𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 13 ॥
𑌵𑌿𑌨𑌦𑍍𑌯 𑌸𑍁𑌮𑌹𑌾𑌨𑌾𑌦𑌂 𑌶𑍍𑌰𑌮𑍇𑌣𑍋𑌪𑌰𑌤𑌾𑌃 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌯𑌃 ।
𑌨𑌿𑌰𑍍𑌘𑍋𑌷𑍋 𑌵𑌿𑌰𑌤𑍋 𑌨𑍂𑌨𑌮𑌧𑍍𑌯 𑌰𑌾𑌜𑌨𑌿𑌵𑍇𑌶𑌨𑍇 ॥ 14 ॥
𑌕𑍗𑌸𑌲𑍍𑌯𑌾 𑌚𑍈𑌵 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌚 𑌤𑌥𑍈𑌵 𑌜𑌨𑌨𑍀 𑌮𑌮 ।
𑌨𑌾𑌶𑌂𑌸𑍇 𑌯𑌦𑌿 𑌜𑍀𑌵𑍇𑌯𑍁𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌤𑍇 𑌶𑌰𑍍𑌵𑌰𑍀𑌮𑌿𑌮𑌾𑌮𑍍 ॥ 15 ॥
𑌜𑍀𑌵𑍇𑌦𑌪𑌿 𑌚 𑌮𑍇 𑌮𑌾𑌤𑌾 𑌶𑌤𑍍𑌰𑍁𑌘𑍍𑌨𑌸𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌵𑌵𑍇𑌕𑍍𑌷𑌯𑌾 ।
𑌦𑍁𑌃𑌖𑌿𑌤𑌾 𑌯𑌾 𑌤𑍁 𑌕𑍗𑌸𑌲𑍍𑌯𑌾 𑌵𑍀𑌰𑌸𑍂𑌰𑍍𑌵𑌿𑌨𑌶𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 16 ॥
𑌅𑌤𑌿𑌕𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌮𑌤𑌿𑌕𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌮𑌨𑌵𑌾𑌪𑍍𑌯 𑌮𑌨𑍋𑌰𑌥𑌮𑍍 ।
𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑍇 𑌰𑌾𑌮𑌮𑌨𑌿𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌯 𑌪𑌿𑌤𑌾 𑌮𑍇 𑌵𑌿𑌨𑌶𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 17 ॥
𑌸𑌿𑌦𑍍𑌧𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌃 𑌪𑌿𑌤𑌰𑌂 𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌹𑍍𑌯𑍁𑌪𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑍇 ।
𑌪𑍍𑌰𑍇𑌤𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑍇𑌷𑍁 𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇𑌷𑍁 𑌸𑌂𑌸𑍍𑌕𑌰𑌿𑌷𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌭𑍂𑌮𑌿𑌪𑌮𑍍 ॥ 18 ॥
𑌰𑌮𑍍𑌯𑌚𑌤𑍍𑌵𑌰𑌸𑌂𑌸𑍍𑌥𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌸𑍁𑌵𑌿𑌭𑌕𑍍𑌤𑌮𑌹𑌾𑌪𑌥𑌾𑌮𑍍 ।
𑌹𑌰𑍍𑌮𑍍𑌯𑌪𑍍𑌰𑌾𑌸𑌾𑌦𑌮𑍍𑌪𑌨𑍍𑌨𑌾𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌰𑌤𑍍𑌨𑌵𑌿𑌭𑍂𑌷𑌿𑌤𑌾𑌮𑍍 ॥ 19 ॥
𑌗𑌜𑌾𑌶𑍍𑌵𑌰𑌥𑌸𑌮𑍍𑌬𑌾𑌧𑌾𑌂 𑌤𑍂𑌰𑍍𑌯𑌨𑌾𑌦𑌵𑌿𑌨𑌾𑌦𑌿𑌤𑌾𑌮𑍍 ।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌕𑌲𑍍𑌯𑌾𑌣𑌸𑌮𑍍𑌪𑍂𑌰𑍍𑌣𑌾𑌂 𑌹𑍃𑌷𑍍𑌟𑌪𑍁𑌷𑍍𑌟𑌜𑌨𑌾𑌕𑍁𑌲𑌾𑌮𑍍 ॥ 20 ॥
𑌆𑌰𑌾𑌮𑍋𑌦𑍍𑌯𑌾𑌨𑌸𑌮𑍍𑌪𑍂𑌰𑍍𑌣𑌾𑌂 𑌸𑌮𑌾𑌜𑍋𑌤𑍍𑌸𑌵𑌶𑌾𑌲𑌿𑌨𑍀𑌮𑍍 ।
𑌸𑍁𑌖𑌿𑌤𑌾 𑌵𑌿𑌚𑌰𑌿𑌷𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌰𑌾𑌜𑌧𑌾𑌨𑍀𑌂 𑌪𑌿𑌤𑍁𑌰𑍍𑌮𑌮 ॥ 21 ॥
𑌅𑌪𑌿𑌸𑌤𑍍𑌯𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌜𑍍𑌞𑍇𑌨 𑌸𑌾𑌰𑍍𑌧𑌂 𑌕𑍁𑌶𑌲𑌿𑌨𑌾 𑌵𑌯𑌮𑍍 ।
𑌨𑌿𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑍇 𑌸𑌮𑌯𑍇 𑌹𑍍𑌯𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍 𑌸𑍁𑌖𑌿𑌤𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌶𑍇𑌮𑌹𑌿 ॥ 22 ॥
𑌪𑌰𑌿𑌦𑍇𑌵𑌯𑌮𑌾𑌨𑌸𑍍𑌯 𑌤𑌸𑍍𑌯𑍈𑌵𑌂 𑌸𑍁𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌃 ।
𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌤𑍋 𑌰𑌾𑌜𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌸𑍍𑌯 𑌶𑌰𑍍𑌵𑌰𑍀 𑌸𑌾𑌽𑌤𑍍𑌯𑌵𑌰𑍍𑌤𑌤 ॥ 23 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌭𑌾𑌤𑍇 𑌵𑌿𑌮𑌲𑍇 𑌸𑍂𑌰𑍍𑌯𑍇 𑌕𑌾𑌰𑌯𑌿𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌜𑌟𑌾 𑌉𑌭𑍗 ।
𑌅𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍 𑌭𑌾𑌗𑍀𑌰𑌥𑍀𑌤𑍀𑌰𑍇 𑌸𑍁𑌖𑌂 𑌸𑌨𑍍𑌤𑌾𑌰𑌿𑌤𑍗 𑌮𑌯𑌾 ॥ 24 ॥
𑌜𑌟𑌾𑌧𑌰𑍗 𑌤𑍗 𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌚𑍀𑌰𑌵𑌾𑌸𑌸𑍗 𑌮𑌹𑌾𑌬𑌲𑍗 𑌕𑍁𑌞𑍍𑌜𑌰𑌯𑍂𑌥𑌪𑍋𑌪𑌮𑍗 ।
𑌵𑌰𑍇𑌷𑍁𑌚𑌾𑌪𑌾𑌸𑌿𑌧𑌰𑍗 𑌪𑌰𑌨𑍍𑌤𑌪𑍗 𑌵𑍍𑌯𑌪𑍇𑌕𑍍𑌷𑌮𑌾𑌣𑍗 𑌸𑌹 𑌸𑍀𑌤𑌯𑌾 𑌗𑌤𑍗 ॥ 25 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌷𑌡𑌶𑍀𑌤𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaḍaśītitamassargaḥ |
ācacakṣe'tha sadbhāvaṃ lakṣmaṇasya mahātmanaḥ |
bharatāyāprameyāya guho gahanagocaraḥ || 1 ||
taṃ jāgrataṃ guṇairyuktaṃ śaracāpāsidhāriṇam |
bhrātṛguptyarthamatyantamahaṃ lakṣmaṇamabṛvam || 2 ||
iyaṃ tāta sukhā śayyā tvadarthamupakalpitā |
pratyāśvasihi śeṣvāsyāṃ sukhaṃ rāghavanandana || 3 ||
ucito'yaṃ janassarvo duḥkhānāṃ tvaṃ sukhocitaḥ |
dharmātmaṃstasya guptyarthaṃ jāgariṣyāmahe vayam || 4 ||
nahi rāmātpriyataro mamāsti bhuvi kaścana |
motsuko'bhūrbravīmyetadapyasatyaṃ tavāgrataḥ || 5 ||
asya prasādādāśaṃse loke'smin sumahadyaśaḥ |
dharmāvāptiṃ ca vipulāmarthakāmau ca kevalam || 6 ||
so'haṃ priyasakhaṃ rāmaṃ śayānaṃ saha sītayā |
rakṣiṣyāmi dhanuṣpāṇi ssarvai ssvairjñātibhissaha || 7 ||
na hi me'viditaṃ kiñcidvane'smiṃścarata ssadā |
caturaṅgaṃ hyapi balaṃ prasahema vayaṃ yudhi || 8 ||
evamasmābhiruktena lakṣmaṇena mahātmanā |
anunītā vayaṃ sarve dharmamevānupaśyatā || 9 ||
kathaṃ dāśarathau bhūmau śayāne saha sītayā |
śakyā nidrā mayā labdhuṃ jīvitaṃ vā sukhāni vā || 10 ||
yo na devāsuraissarvaiśśakyaḥ prasahituṃ yudhi |
taṃ paśya guha saṃviṣṭaṃ tṛṇeṣu saha sītayā || 11 ||
mahatā tapasā labdho vividhaiśca pariśramaiḥ |
eko daśarathasyaiṣa putrassadṛśalakṣaṇaḥ || 12 ||
asminpravrājite rājā na ciraṃ vartayiṣyati |
vidhavā medinī nūnaṃ kṣiprameva bhaviṣyati || 13 ||
vinadya sumahānādaṃ śrameṇoparatāḥ striyaḥ |
nirghoṣo virato nūnamadhya rājaniveśane || 14 ||
kausalyā caiva rājā ca tathaiva jananī mama |
nāśaṃse yadi jīveyussarve te śarvarīmimām || 15 ||
jīvedapi ca me mātā śatrughnasyānvavekṣayā |
duḥkhitā yā tu kausalyā vīrasūrvinaśiṣyati || 16 ||
atikrāntamatikrāntamanavāpya manoratham |
rājye rāmamanikṣipya pitā me vinaśiṣyati || 17 ||
siddhārthāḥ pitaraṃ vṛttaṃ tasminkāle hyupasthite |
pretakāryeṣu sarveṣu saṃskariṣyanti bhūmipam || 18 ||
ramyacatvarasaṃsthānāṃ suvibhaktamahāpathām |
harmyaprāsādampannāṃ sarvaratnavibhūṣitām || 19 ||
gajāśvarathasambādhāṃ tūryanādavināditām |
sarvakalyāṇasampūrṇāṃ hṛṣṭapuṣṭajanākulām || 20 ||
ārāmodyānasampūrṇāṃ samājotsavaśālinīm |
sukhitā vicariṣyanti rājadhānīṃ piturmama || 21 ||
apisatyapratijñena sārdhaṃ kuśalinā vayam |
nivṛtte samaye hyasmin sukhitāḥ praviśemahi || 22 ||
paridevayamānasya tasyaivaṃ sumahātmanaḥ |
tiṣṭhato rājaputrasya śarvarī sā'tyavartata || 23 ||
prabhāte vimale sūrye kārayitvā jaṭā ubhau |
asmin bhāgīrathītīre sukhaṃ santāritau mayā || 24 ||
jaṭādharau tau drumacīravāsasau mahābalau kuñjarayūthapopamau |
vareṣucāpāsidharau parantapau vyapekṣamāṇau saha sītayā gatau || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaḍaśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ षडशीतितमस्सर्गः ।
आचचक्षेऽथ सद्भावं लक्ष्मणस्य महात्मनः ।
भरतायाप्रमेयाय गुहो गहनगोचरः ॥ 1 ॥
तं जाग्रतं गुणैर्युक्तं शरचापासिधारिणम् ।
भ्रातृगुप्त्यर्थमत्यन्तमहं लक्ष्मणमबृवम् ॥ 2 ॥
इयं तात सुखा शय्या त्वदर्थमुपकल्पिता ।
प्रत्याश्वसिहि शेष्वास्यां सुखं राघवनन्दन ॥ 3 ॥
उचितोऽयं जनस्सर्वो दुःखानां त्वं सुखोचितः ।
धर्मात्मंस्तस्य गुप्त्यर्थं जागरिष्यामहे वयम् ॥ 4 ॥
नहि रामात्प्रियतरो ममास्ति भुवि कश्चन ।
मोत्सुकोऽभूर्ब्रवीम्येतदप्यसत्यं तवाग्रतः ॥ 5 ॥
अस्य प्रसादादाशंसे लोकेऽस्मिन् सुमहद्यशः ।
धर्मावाप्तिं च विपुलामर्थकामौ च केवलम् ॥ 6 ॥
सोऽहं प्रियसखं रामं शयानं सह सीतया ।
रक्षिष्यामि धनुष्पाणि स्सर्वै स्स्वैर्ज्ञातिभिस्सह ॥ 7 ॥
न हि मेऽविदितं किञ्चिद्वनेऽस्मिंश्चरत स्सदा ।
चतुरङ्गं ह्यपि बलं प्रसहेम वयं युधि ॥ 8 ॥
एवमस्माभिरुक्तेन लक्ष्मणेन महात्मना ।
अनुनीता वयं सर्वे धर्ममेवानुपश्यता ॥ 9 ॥
कथं दाशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया ।
शक्या निद्रा मया लब्धुं जीवितं वा सुखानि वा ॥ 10 ॥
यो न देवासुरैस्सर्वैश्शक्यः प्रसहितुं युधि ।
तं पश्य गुह संविष्टं तृणेषु सह सीतया ॥ 11 ॥
महता तपसा लब्धो विविधैश्च परिश्रमैः ।
एको दशरथस्यैष पुत्रस्सदृशलक्षणः ॥ 12 ॥
अस्मिन्प्रव्राजिते राजा न चिरं वर्तयिष्यति ।
विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रमेव भविष्यति ॥ 13 ॥
विनद्य सुमहानादं श्रमेणोपरताः स्त्रियः ।
निर्घोषो विरतो नूनमध्य राजनिवेशने ॥ 14 ॥
कौसल्या चैव राजा च तथैव जननी मम ।
नाशंसे यदि जीवेयुस्सर्वे ते शर्वरीमिमाम् ॥ 15 ॥
जीवेदपि च मे माता शत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया ।
दुःखिता या तु कौसल्या वीरसूर्विनशिष्यति ॥ 16 ॥
अतिक्रान्तमतिक्रान्तमनवाप्य मनोरथम् ।
राज्ये राममनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति ॥ 17 ॥
सिद्धार्थाः पितरं वृत्तं तस्मिन्काले ह्युपस्थिते ।
प्रेतकार्येषु सर्वेषु संस्करिष्यन्ति भूमिपम् ॥ 18 ॥
रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम् ।
हर्म्यप्रासादम्पन्नां सर्वरत्नविभूषिताम् ॥ 19 ॥
गजाश्वरथसम्बाधां तूर्यनादविनादिताम् ।
सर्वकल्याणसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम् ॥ 20 ॥
आरामोद्यानसम्पूर्णां समाजोत्सवशालिनीम् ।
सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम ॥ 21 ॥
अपिसत्यप्रतिज्ञेन सार्धं कुशलिना वयम् ।
निवृत्ते समये ह्यस्मिन् सुखिताः प्रविशेमहि ॥ 22 ॥
परिदेवयमानस्य तस्यैवं सुमहात्मनः ।
तिष्ठतो राजपुत्रस्य शर्वरी साऽत्यवर्तत ॥ 23 ॥
प्रभाते विमले सूर्ये कारयित्वा जटा उभौ ।
अस्मिन् भागीरथीतीरे सुखं सन्तारितौ मया ॥ 24 ॥
जटाधरौ तौ द्रुमचीरवाससौ महाबलौ कुञ्जरयूथपोपमौ ।
वरेषुचापासिधरौ परन्तपौ व्यपेक्षमाणौ सह सीतया गतौ ॥ 25 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षडशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaḍaśītitamassargaḥ |
ācacakṣe'tha sadbhāvaṃ lakṣmaṇasya mahātmanaḥ |
bharatāyāprameyāya guho gahanagocaraḥ || 1 ||
taṃ jāgrataṃ guṇairyuktaṃ śaracāpāsidhāriṇam |
bhrātṛguptyarthamatyantamahaṃ lakṣmaṇamabṛvam || 2 ||
iyaṃ tāta sukhā śayyā tvadarthamupakalpitā |
pratyāśvasihi śeṣvāsyāṃ sukhaṃ rāghavanandana || 3 ||
ucito'yaṃ janassarvo duḥkhānāṃ tvaṃ sukhocitaḥ |
dharmātmaṃstasya guptyarthaṃ jāgariṣyāmahe vayam || 4 ||
nahi rāmātpriyataro mamāsti bhuvi kaścana |
motsuko'bhūrbravīmyetadapyasatyaṃ tavāgrataḥ || 5 ||
asya prasādādāśaṃse loke'smin sumahadyaśaḥ |
dharmāvāptiṃ ca vipulāmarthakāmau ca kevalam || 6 ||
so'haṃ priyasakhaṃ rāmaṃ śayānaṃ saha sītayā |
rakṣiṣyāmi dhanuṣpāṇi ssarvai ssvairjñātibhissaha || 7 ||
na hi me'viditaṃ kiñcidvane'smiṃścarata ssadā |
caturaṅgaṃ hyapi balaṃ prasahema vayaṃ yudhi || 8 ||
evamasmābhiruktena lakṣmaṇena mahātmanā |
anunītā vayaṃ sarve dharmamevānupaśyatā || 9 ||
kathaṃ dāśarathau bhūmau śayāne saha sītayā |
śakyā nidrā mayā labdhuṃ jīvitaṃ vā sukhāni vā || 10 ||
yo na devāsuraissarvaiśśakyaḥ prasahituṃ yudhi |
taṃ paśya guha saṃviṣṭaṃ tṛṇeṣu saha sītayā || 11 ||
mahatā tapasā labdho vividhaiśca pariśramaiḥ |
eko daśarathasyaiṣa putrassadṛśalakṣaṇaḥ || 12 ||
asminpravrājite rājā na ciraṃ vartayiṣyati |
vidhavā medinī nūnaṃ kṣiprameva bhaviṣyati || 13 ||
vinadya sumahānādaṃ śrameṇoparatāḥ striyaḥ |
nirghoṣo virato nūnamadhya rājaniveśane || 14 ||
kausalyā caiva rājā ca tathaiva jananī mama |
nāśaṃse yadi jīveyussarve te śarvarīmimām || 15 ||
jīvedapi ca me mātā śatrughnasyānvavekṣayā |
duḥkhitā yā tu kausalyā vīrasūrvinaśiṣyati || 16 ||
atikrāntamatikrāntamanavāpya manoratham |
rājye rāmamanikṣipya pitā me vinaśiṣyati || 17 ||
siddhārthāḥ pitaraṃ vṛttaṃ tasminkāle hyupasthite |
pretakāryeṣu sarveṣu saṃskariṣyanti bhūmipam || 18 ||
ramyacatvarasaṃsthānāṃ suvibhaktamahāpathām |
harmyaprāsādampannāṃ sarvaratnavibhūṣitām || 19 ||
gajāśvarathasambādhāṃ tūryanādavināditām |
sarvakalyāṇasampūrṇāṃ hṛṣṭapuṣṭajanākulām || 20 ||
ārāmodyānasampūrṇāṃ samājotsavaśālinīm |
sukhitā vicariṣyanti rājadhānīṃ piturmama || 21 ||
apisatyapratijñena sārdhaṃ kuśalinā vayam |
nivṛtte samaye hyasmin sukhitāḥ praviśemahi || 22 ||
paridevayamānasya tasyaivaṃ sumahātmanaḥ |
tiṣṭhato rājaputrasya śarvarī sā'tyavartata || 23 ||
prabhāte vimale sūrye kārayitvā jaṭā ubhau |
asmin bhāgīrathītīre sukhaṃ santāritau mayā || 24 ||
jaṭādharau tau drumacīravāsasau mahābalau kuñjarayūthapopamau |
vareṣucāpāsidharau parantapau vyapekṣamāṇau saha sītayā gatau || 25 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaḍaśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.