𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌚𑌤𑍁𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌤𑌤𑌃 𑌕𑌮𑌲𑌪𑌤𑍍𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌃 𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮𑍋 𑌨𑌿𑌰𑍁𑌪𑌮𑍋 𑌮𑌹𑌾𑌨𑍍 ।
𑌉𑌵𑌾𑌚 𑌰𑌾𑌮 𑌸𑍍𑌤𑌂 𑌸𑍂𑌤𑌂 𑌪𑌿𑌤𑍁𑌰𑌾𑌖𑍍𑌯𑌾𑌹𑌿 𑌮𑌾𑌮𑌿𑌤𑌿 ॥ 1 ॥
𑌸 𑌰𑌾𑌮𑌪𑍍𑌰𑍇𑌷𑌿𑌤𑌃 𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌰𑌂 𑌸𑌨𑍍𑌤𑌾𑌪𑌕𑌲𑍁𑌷𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑌃 ।
𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌶𑍍𑌯 𑌨𑍃𑌪𑌤𑌿𑌂 𑌸𑍂𑌤𑍋 𑌨𑌿𑌶𑍍𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌦𑌦𑌰𑍍𑌶 𑌹 ॥ 2 ॥
𑌉𑌪𑌰𑌕𑍍𑌤𑌮𑌿𑌵𑌾𑌦𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌭𑌸𑍍𑌮𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍𑌨𑌮𑌿𑌵𑌾𑌨𑌲𑌮𑍍 ।
𑌤𑌟𑌾𑌕𑌮𑌿𑌵 𑌨𑌿𑌸𑍍𑌤𑍋𑌯𑌮𑌪𑌶𑍍𑌯𑌜𑍍𑌜𑌗𑌤𑍀𑌪𑌤𑌿𑌮𑍍 ॥ 3 ॥
𑌆𑌲𑍋𑌕𑍍𑌯 𑌤𑍁 𑌮𑌹𑌾𑌪𑍍𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌃 𑌪𑌰𑌮𑌾𑌕𑍁𑌲𑌚𑍇𑌤𑌸𑌮𑍍 ।
𑌰𑌾𑌮𑌮𑍇𑌵𑌾𑌨𑍁𑌶𑍋𑌚𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌸𑍂𑌤𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌞𑍍𑌜𑌲𑌿𑌰𑌾𑌸𑌦𑌤𑍍 ॥ 4 ॥
𑌤𑌂 𑌵𑌰𑍍𑌧𑌯𑌿𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌰𑌾𑌜𑌾𑌨𑌂 𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌸𑍂𑌤𑍋 𑌜𑌯𑌾𑌶𑌿𑌷𑌾 ।
𑌭𑌯𑌵𑌿𑌕𑍍𑌲𑌬𑌯𑌾 𑌵𑌾𑌚𑌾 𑌮𑌨𑍍𑌦𑌯𑌾 𑌶𑍍𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌣𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ॥ 5 ॥
𑌅𑌯𑌂 𑌸 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌵𑍍𑌯𑌾𑌘𑍍𑌰𑍋 𑌦𑍍𑌵𑌾𑌰𑌿 𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌤𑌿 𑌤𑍇 𑌸𑍁𑌤𑌃 ।
𑌬𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌮𑌣𑍇𑌭𑍍𑌯𑍋 𑌧𑌨𑌂 𑌦𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌞𑍍𑌚𑍈𑌵𑍋𑌪𑌜𑍀𑌵𑌿𑌨𑌾𑌮𑍍 ॥ 6 ॥
𑌗𑌮𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌮𑌹𑌾𑌰𑌣𑍍𑌯𑌂 𑌤𑌂 𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌜𑌗𑌤𑍀𑌪𑌤𑍇 ।
𑌵𑍃𑌤𑌂 𑌰𑌾𑌜𑌗𑍁𑌣𑍈 𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑍈𑌰𑌾𑌦𑌿𑌤𑍍𑌯𑌮𑌿𑌵 𑌰𑌶𑍍𑌮𑌿𑌭𑌿𑌃 ॥ 7 ॥
𑌸 𑌸𑌤𑍍𑌯𑌵𑌾𑌦𑍀 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾 𑌗𑌾𑌮𑍍𑌭𑍀𑌰𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌸𑌾𑌗𑌰𑍋𑌪𑌮𑌃 ।
𑌆𑌕𑌾𑌶 𑌇𑌵 𑌨𑌿𑌷𑍍𑌪𑌙𑍍𑌕𑍋 𑌨𑌰𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑍁𑌵𑌾𑌚 𑌤𑌮𑍍 ॥ 8 ॥
𑌸𑍁𑌮𑌨𑍍𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌾𑌨𑌯 𑌮𑍇 𑌦𑌾𑌰𑌾𑌨𑍍 𑌯𑍇 𑌕𑍇𑌚𑌿𑌦𑌿𑌹 𑌮𑌾𑌮𑌕𑌾𑌃 ।
𑌦𑌾𑌰𑍈𑌃 𑌪𑌰𑌿𑌵𑍃𑌤𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑍈𑌰𑍍𑌦𑍍𑌰𑌷𑍍𑌟𑍁𑌮𑌿𑌚𑍍𑌛𑌾𑌮𑌿 𑌧𑌾𑌰𑍍𑌮𑌿𑌕𑌮𑍍 ॥ 9 ॥
𑌸𑍋𑌽𑌨𑍍𑌤𑌃𑌪𑍁𑌰𑌮𑌤𑍀𑌤𑍍𑌯𑍈𑌵 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌯𑌸𑍍𑌤𑌾 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ।
𑌆𑌰𑍍𑌯𑌾𑌹𑍍𑌵𑌯𑌤𑌿 𑌵𑍋 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌗𑌮𑍍𑌯𑌤𑌾𑌂 𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌮𑌾 𑌚𑌿𑌰𑌮𑍍 ॥ 10 ॥
𑌏𑌵𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑌾𑌃 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌯 𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌃 𑌸𑍁𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌨𑍃𑌪𑌾𑌜𑍍𑌞𑌯𑌾 ।
𑌪𑍍𑌰𑌚𑌕𑍍𑌰𑌮𑍁 𑌸𑍍𑌤𑌦𑍍𑌭𑌵𑌨𑌂 𑌭𑌰𑍍𑌤𑍁𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌾𑌯 𑌶𑌾𑌸𑌨𑌮𑍍 ॥ 11 ॥
𑌅𑌰𑍍𑌧𑌸𑌪𑍍𑌤𑌶𑌤𑌾𑌸𑍍𑌤𑌾𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌪𑍍𑌰𑌮𑌦𑌾𑌸𑍍𑌤𑌾𑌮𑍍𑌰𑌲𑍋𑌚𑌨𑌾𑌃 ।
𑌕𑍗𑌸𑌲𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌪𑌰𑌿𑌵𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌥 𑌶𑌨𑍈𑌰𑍍𑌜𑌗𑍍𑌮𑍁𑌰𑍍𑌧𑍃𑌤𑌵𑍍𑌰𑌤𑌾𑌃 ॥ 12 ॥
𑌆𑌗𑌤𑍇𑌷𑍁 𑌚 𑌦𑌾𑌰𑍇𑌷𑍁 𑌸𑌮𑌵𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌮𑌹𑍀𑌪𑌤𑌿𑌃 ।
𑌉𑌵𑌾𑌚 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌤𑌂 𑌸𑍂𑌤𑌂 𑌸𑍁𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌾𑌽𑌨𑌯 𑌮𑍇 𑌸𑍁𑌤𑌮𑍍 ॥ 13 ॥
𑌸 𑌸𑍂𑌤𑍋 𑌰𑌾𑌮𑌮𑌾𑌦𑌾𑌯 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌂 𑌮𑍈𑌥𑌿𑌲𑍀𑌂 𑌤𑌦𑌾 ।
𑌜𑌗𑌾𑌮𑌾𑌭𑌿𑌮𑍁𑌖𑌸𑍍𑌤𑍂𑌰𑍍𑌣𑌂 𑌸𑌕𑌾𑌶𑌂 𑌜𑌗𑌤𑍀𑌪𑌤𑍇𑌃 ॥ 14 ॥
𑌸 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌮𑌾𑌯𑌾𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌦𑍂𑌰𑌾𑌤𑍍𑌕𑍃𑌤𑌾𑌞𑍍𑌜𑌲𑌿𑌮𑍍 ।
𑌉𑌤𑍍𑌪𑌪𑌾𑌤𑌾𑌸𑌨𑌾𑌤𑍍𑌤𑍂𑌰𑍍𑌣𑌮𑌾𑌰𑍍𑌤 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌜𑌨𑌸𑌂𑌵𑍃𑌤𑌃 ॥ 15 ॥
𑌸𑍋𑌽𑌭𑌿𑌦𑍁𑌦𑍍𑌰𑌾𑌵 𑌵𑍇𑌗𑍇𑌨 𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌵𑌿𑌶𑌾𑌮𑍍𑌪𑌤𑌿𑌃 ।
𑌤𑌮𑌸𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌯 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌾𑌰𑍍𑌤𑌃 𑌪𑌪𑌾𑌤 𑌭𑍁𑌵𑌿 𑌮𑍂𑌰𑍍𑌛𑌿𑌤𑌃 ॥ 16 ॥
𑌤𑌂 𑌰𑌾𑌮𑍋𑌽𑌭𑍍𑌯𑌪𑌤𑌤𑍍 𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌰𑌂 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌶𑍍𑌚 𑌮𑌹𑌾𑌰𑌥𑌃 ।
𑌵𑌿𑌸𑌞𑍍𑌜𑍍𑌞𑌮𑌿𑌵 𑌦𑍁𑌃𑌖𑍇𑌨 𑌸𑌶𑍋𑌕𑌂 𑌨𑍃𑌪𑌤𑌿𑌂 𑌤𑌦𑌾 ॥ 17 ॥
𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑌨𑌿𑌨𑌾𑌦𑌶𑍍𑌚 𑌸𑌞𑍍𑌜𑌜𑍍𑌞𑍇 𑌰𑌾𑌜𑌵𑍇𑌶𑍍𑌮𑌨𑌿 ।
𑌹𑌾 𑌹𑌾 𑌰𑌾𑌮𑍇𑌤𑌿 𑌸𑌹𑌸𑌾 𑌭𑍂𑌷𑌣𑌧𑍍𑌵𑌨𑌿𑌮𑍂𑌰𑍍𑌛𑌿𑌤𑌃 ॥ 18 ॥
𑌤𑌂 𑌪𑌰𑌿𑌷𑍍𑌵𑌜𑍍𑌯 𑌬𑌾𑌹𑍁𑌭𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌤𑌾𑌵𑍁𑌭𑍗 𑌰𑌾𑌮𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑍗 ।
𑌪𑌰𑍍𑌯𑌂𑌙𑍍𑌕𑍇 𑌸𑍀𑌤𑌯𑌾 𑌸𑌾𑌰𑍍𑌧𑌂 𑌰𑍁𑌦𑌨𑍍𑌤𑌃 𑌸𑌮𑌵𑍇𑌶𑌯𑌨𑍍 ॥ 19 ॥
𑌅𑌥 𑌰𑌾𑌮𑍋 𑌮𑍁𑌹𑍂𑌰𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌲𑌬𑍍𑌧𑌸𑌞𑍍𑌜𑍍𑌞𑌂 𑌮𑌹𑍀𑌪𑌤𑌿𑌮𑍍 ।
𑌉𑌵𑌾𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌞𑍍𑌜𑌲𑌿𑌰𑍍𑌭𑍂𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌶𑍋𑌕𑌾𑌰𑍍𑌣𑌵𑌪𑌰𑌿𑌪𑍍𑌲𑍁𑌤𑌮𑍍 ॥ 20 ॥
𑌆𑌪𑍃𑌚𑍍𑌛𑍇 𑌤𑍍𑌵𑌾𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌰𑌾𑌜 𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇𑌷𑌾𑌮𑍀𑌶𑍍𑌵𑌰𑍋𑌽𑌸𑌿 𑌨𑌃 ।
𑌪𑍍𑌰𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌂 𑌦𑌣𑍍𑌡𑌕𑌾𑌰𑌣𑍍𑌯𑌂 𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌕𑍁𑌶𑌲𑍇𑌨 𑌮𑌾𑌮𑍍 ॥ 21 ॥
𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌂 𑌚𑌾𑌨𑍁𑌜𑌾𑌨𑍀𑌹𑌿 𑌸𑍀𑌤𑌾 𑌚𑌾𑌨𑍍𑌵𑍇𑌤𑌿 𑌮𑌾𑌂 𑌵𑌨𑌮𑍍 ।
𑌕𑌾𑌰𑌣𑍈𑌰𑍍𑌬𑌹𑍁𑌭𑌿 𑌸𑍍𑌤𑌥𑍍𑌯𑍈𑌰𑍍𑌵𑌾𑌰𑍍𑌯𑌮𑌾𑌣𑍗 𑌨 𑌚𑍇𑌚𑍍𑌛𑌤𑌃 ॥ 22 ॥
𑌅𑌨𑍁𑌜𑌾𑌨𑍀𑌹𑌿 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌨𑍍𑌨𑌃 𑌶𑍋𑌕𑌮𑍁𑌤𑍍𑌸𑍃𑌜𑍍𑌯 𑌮𑌾𑌨𑌦 ।
𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌂 𑌮𑌾𑌂 𑌚 𑌸𑍀𑌤𑌾𑌂 𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌜𑌾𑌪𑌤𑌿𑌰𑌿𑌵 𑌪𑍍𑌰𑌜𑌾𑌃 ॥ 23 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌤𑍀𑌕𑍍𑌷𑌮𑌾𑌣𑌮𑌵𑍍𑌯𑌗𑍍𑌰𑌮𑌨𑍁𑌜𑍍𑌞𑌾𑌂 𑌜𑌗𑌤𑍀𑌪𑌤𑍇𑌃 ।
𑌉𑌵𑌾𑌚 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌸𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌵𑌨𑌵𑌾𑌸𑌾𑌯 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌮𑍍 ॥ 24 ॥
𑌅𑌹𑌂 𑌰𑌾𑌘𑌵 𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍍𑌯𑌾 𑌵𑌰𑌦𑌾𑌨𑍇𑌨 𑌮𑍋𑌹𑌿𑌤𑌃 ।
𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌯𑌾𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌮𑍇𑌵𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌭𑌵 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌨𑌿𑌗𑍃𑌹𑍍𑌯 𑌮𑌾𑌮𑍍 ॥ 25 ॥
𑌏𑌵𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑍋 𑌨𑍃𑌪𑌤𑌿𑌨𑌾 𑌰𑌾𑌮𑍋 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌭𑍃𑌤𑌾𑌂 𑌵𑌰𑌃 ।
𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑍁𑌵𑌾𑌚𑌾𑌞𑍍𑌜𑌲𑌿𑌂 𑌕𑍃𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌪𑌿𑌤𑌰𑌂 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌕𑍋𑌵𑌿𑌦𑌃 ॥ 26 ॥
𑌭𑌵𑌾𑌨𑍍𑌵𑌰𑍍𑌷 𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑌾𑌯 𑌪𑍃𑌥𑌿𑌵𑍍𑌯𑌾 𑌨𑍃𑌪𑌤𑍇 𑌪𑌤𑌿𑌃 ।
𑌅𑌹𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌰𑌣𑍍𑌯𑍇𑌵𑌤𑍍𑌸𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌨 𑌮𑍇 𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾𑌽𑌨𑍃𑌤𑌮𑍍 ॥ 27 ॥
𑌨𑌵 𑌪𑌞𑍍𑌚 𑌚 𑌵𑌰𑍍𑌷𑌾𑌣𑌿 𑌵𑌨𑌵𑌾𑌸𑍇 𑌵𑌿𑌹𑍃𑌤𑍍𑌯 𑌤𑍇 ।
𑌪𑍁𑌨𑌃𑌪𑌾𑌦𑍗 𑌗𑍍𑌰𑌹𑍀𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌨𑌰𑌾𑌧𑌿𑌪 ॥ 28 ॥
𑌰𑍁𑌦𑌨𑍍𑌨𑌾𑌰𑍍𑌤𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌂 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌸𑌤𑍍𑌯𑌪𑌾𑌶𑍇𑌨 𑌸𑌂𑌯𑌤𑌃 ।
𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍍𑌯𑌾 𑌚𑍋𑌦𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌮𑌿𑌥𑍋 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌤𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ॥ 29 ॥
𑌶𑍍𑌰𑍇𑌯𑌸𑍇 𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑌯𑍇 𑌤𑌾𑌤 𑌪𑍁𑌨𑌰𑌾𑌗𑌮𑌨𑌾𑌯 𑌚 ।
𑌗𑌚𑍍𑌛𑌸𑍍𑌵𑌾𑌰𑌿𑌷𑍍𑌟𑌮𑌵𑍍𑌯𑌗𑍍𑌰𑌃 𑌪𑌨𑍍𑌥𑌾𑌨𑌮𑌕𑍁𑌤𑍋𑌭𑌯𑌮𑍍 ॥ 30 ॥
𑌨 𑌹𑌿 𑌸𑌤𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌸𑍍𑌤𑌾𑌤 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌭𑌿𑌮𑌨𑌸 𑌸𑍍𑌤𑌵 ।
𑌵𑌿𑌨𑌿𑌵𑌰𑍍𑌤𑌯𑌿𑌤𑍁𑌂 𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌃 𑌶𑌕𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌰𑌘𑍁𑌨𑌨𑍍𑌦𑌨 ॥ 31 ॥
𑌅𑌦𑍍𑌯 𑌤𑍍𑌵𑌿𑌦𑌾𑌨𑍀𑌂 𑌰𑌜𑌨𑍀𑌂 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰 𑌮𑌾 𑌗𑌚𑍍𑌛 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌥𑌾 ।
𑌏𑌕𑌾𑌹𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑍇𑌨𑌾𑌪𑌿 𑌸𑌾𑌧𑍁 𑌤𑌾𑌵𑌚𑍍𑌚𑌰𑌾𑌮𑍍𑌯𑌹𑌮𑍍 ॥ 32 ॥
𑌮𑌾𑌤𑌰𑌂 𑌮𑌾𑌂 𑌚 𑌸𑌮𑍍𑌪𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍 𑌵𑌸𑍇𑌮𑌾𑌮𑌦𑍍𑌯 𑌶𑌰𑍍𑌵𑌰𑍀𑌮𑍍 ।
𑌤𑌰𑍍𑌪𑌿𑌤 𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌕𑌾𑌮𑍈𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌶𑍍𑌵𑌃 𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌸𑌾𑌧𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌸𑌿 ॥ 33 ॥
𑌦𑍁𑌷𑍍𑌕𑌰𑌂 𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌤𑍇 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌥𑌾 𑌰𑌾𑌘𑌵 𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾 ।
𑌮𑌤𑍍𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌂𑌸𑍍𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌯𑌦𑍍𑌯𑌾𑌸𑌿 𑌵𑌿𑌜𑌨𑌂 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 34 ॥
𑌨 𑌚𑍈𑌤𑌨𑍍𑌮𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌂 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰 𑌶𑌪𑍇 𑌸𑌤𑍍𑌯𑍇𑌨 𑌰𑌾𑌘𑌵 ।
𑌛𑌨𑍍𑌨𑌯𑌾 𑌚𑌲𑌿𑌤𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌸𑍍𑌮𑌿 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾 𑌛𑌨𑍍𑌨𑌾𑌗𑍍𑌨𑌿𑌕𑌲𑍍𑌪𑌯𑌾 ॥ 35 ॥
𑌵𑌞𑍍𑌚𑌨𑌾 𑌯𑌾 𑌤𑍁 𑌲𑌬𑍍𑌧𑌾 𑌮𑍇 𑌤𑌾𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌨𑌿𑌸𑍍𑌤𑌰𑍍𑌤𑍁𑌮𑌿𑌚𑍍𑌛𑌸𑌿 ।
𑌅𑌨𑌯𑌾 𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌸𑌾𑌦𑌿𑌨𑍍𑌯𑌾 𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍍𑌯𑌾𑌽𑌭𑌿𑌪𑍍𑌰𑌚𑍋𑌦𑌿𑌤𑌃 ॥ 36 ॥
𑌨 𑌚𑍈𑌤𑌦𑌾𑌶𑍍𑌚𑌰𑍍𑌯𑌤𑌮𑌂 𑌯𑌤𑍍𑌤𑌜𑍍𑌯𑍇𑌷𑍍𑌠𑌸𑍍𑌸𑍁𑌤𑍋 𑌮𑌮 ।
𑌅𑌪𑌾𑌨𑍃𑌤𑌕𑌥𑌂 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰 𑌪𑌿𑌤𑌰𑌂 𑌕𑌰𑍍𑌤𑍁𑌮𑌿𑌚𑍍𑌛𑌸𑌿 ॥ 37 ॥
𑌅𑌥 𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌪𑌿𑌤𑍁𑌰𑌾𑌰𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌭𑌾𑌷𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑍇𑌨 𑌸𑌹 𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑍍𑌰𑌾 𑌦𑍀𑌨𑍋 𑌵𑌚𑌨𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ॥ 38 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌸𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌯𑌾𑌨𑌦𑍍𑌯 𑌗𑍁𑌣𑌾𑌨𑍍𑌕𑍋 𑌮𑍇 𑌶𑍍𑌵𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑍍 𑌪𑍍𑌰𑌦𑌾𑌸𑍍𑌯𑌤𑌿 ।
𑌅𑌪𑌕𑍍𑌰𑌮𑌣𑌮𑍇𑌵𑌾𑌤𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌕𑌾𑌮𑍈𑌰𑌹𑌂 𑌵𑍃𑌣𑍇 ॥ 39 ॥
𑌇𑌯𑌂 𑌸𑌰𑌾𑌷𑍍𑌟𑍍𑌰𑌾 𑌸𑌜𑌨𑌾 𑌧𑌨𑌧𑌾𑌨𑍍𑌯𑌸𑌮𑌾𑌕𑍁𑌲𑌾 ।
𑌮𑌯𑌾 𑌵𑌿𑌸𑍃𑌷𑍍𑌟𑌾 𑌵𑌸𑍁𑌧𑌾 𑌭𑌰𑌤𑌾𑌯 𑌪𑍍𑌰𑌦𑍀𑌯𑌤𑌾𑌮𑍍 ॥ 40 ॥
𑌵𑌨𑌵𑌾𑌸𑌕𑍃𑌤𑌾 𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌰𑍍𑌨 𑌚 𑌮𑍇𑌽𑌦𑍍𑌯 𑌚𑌲𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ।
𑌯𑌸𑍍𑌤𑍁𑌷𑍍𑌟𑍇𑌨 𑌵𑌰𑍋 𑌦𑌤𑍍𑌤𑌃 𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍍𑌯𑍈 𑌵𑌰𑌦 𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾 ॥ 41 ॥
𑌦𑍀𑌯𑌤𑌾𑌂 𑌨𑌿𑌖𑌿𑌲𑍇𑌨𑍈𑌵 𑌸𑌤𑍍𑌯𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌭𑌵 𑌪𑌾𑌰𑍍𑌥𑌿𑌵 ।
𑌅𑌹𑌂 𑌨𑌿𑌦𑍇𑌶𑌂 𑌭𑌵𑌤𑍋 𑌯𑌥𑍋𑌕𑍍𑌤𑌮𑌨𑍁𑌪𑌾𑌲𑌯𑌨𑍍 ॥ 42 ॥
𑌚𑌤𑍁𑌰𑍍𑌦𑌶 𑌸𑌮𑌾 𑌵𑌤𑍍𑌸𑍍𑌯𑍇 𑌵𑌨𑍇 𑌵𑌨𑌚𑌰𑍈𑌸𑍍𑌸𑌹 ।
𑌮𑌾 𑌵𑌿𑌮𑌰𑍍𑌶𑍋 𑌵𑌸𑍁𑌮𑌤𑍀 𑌭𑌰𑌤𑌾𑌯 𑌪𑍍𑌰𑌦𑍀𑌯𑌤𑌾𑌮𑍍 ॥ 43 ॥
𑌨 𑌹𑌿 𑌮𑍇 𑌕𑌾𑌙𑍍𑌕𑍍𑌷𑌿𑌤𑌂 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌂 𑌸𑍁𑌖𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌿 𑌵𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌮𑍍 ।
𑌯𑌥𑌾𑌨𑌿𑌦𑍇𑌶𑌂 𑌕𑌰𑍍𑌤𑍁𑌂 𑌵𑍈 𑌤𑌵𑍈𑌵 𑌰𑌘𑍁𑌨𑌨𑍍𑌦𑌨 ॥ 44 ॥
𑌅𑌪𑌗𑌚𑍍𑌛𑌤𑍁 𑌤𑍇 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌂 𑌮𑌾𑌭𑍂𑌰𑍍𑌬𑌾𑌷𑍍𑌪𑌪𑌰𑌿𑌪𑍍𑌲𑍁𑌤𑌃 ।
𑌨 𑌹𑌿 𑌕𑍍𑌷𑍁𑌭𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌧𑌰𑍍𑌷𑌃 𑌸𑌮𑍁𑌦𑍍𑌰𑌃 𑌸𑌰𑌿𑌤𑌾𑌂 𑌪𑌤𑌿𑌃 ॥ 45 ॥
𑌨𑍈𑌵𑌾𑌹𑌂 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌮𑌿𑌚𑍍𑌛𑌾𑌮𑌿 𑌨 𑌸𑍁𑌖𑌂 𑌨 𑌚 𑌮𑍇𑌦𑌿𑌨𑍀𑌮𑍍 ।
𑌨𑍈𑌵 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌨𑌿𑌮𑌾𑌨𑍍 𑌕𑌾𑌮𑌾 𑌨𑍍𑌨𑌸𑍍𑌵𑌰𑍍𑌗𑌂 𑌨𑍈𑌵 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 46 ॥
𑌤𑍍𑌵𑌾𑌮𑌹𑌂 𑌸𑌤𑍍𑌯𑌮𑌿𑌚𑍍𑌛𑌾𑌮𑌿 𑌨𑌾𑌨𑍃𑌤𑌂 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌰𑍍𑌷𑌭 ।
𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌷𑌂 𑌤𑌵 𑌸𑌤𑍍𑌯𑍇𑌨 𑌸𑍁𑌕𑍃𑌤𑍇𑌨 𑌚 𑌤𑍇 𑌶𑌪𑍇 ॥ 47 ॥
𑌨 𑌚 𑌶𑌕𑍍𑌯𑌂 𑌮𑌯𑌾 𑌤𑌾𑌤 𑌸𑍍𑌥𑌾𑌤𑍁𑌂 𑌕𑍍𑌷𑌣𑌮𑌪𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌭𑍋 ।
𑌸 𑌶𑍋𑌕𑌂 𑌧𑌾𑌰𑌯𑌸𑍍𑌵𑍇𑌮𑌂 𑌨 𑌹𑌿 𑌮𑍇𑌽𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌵𑌿𑌪𑌰𑍍𑌯𑌯𑌃 ॥ 48 ॥
𑌅𑌰𑍍𑌥𑌿𑌤𑍋 𑌹𑍍𑌯𑌸𑍍𑌮𑌿 𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍍𑌯𑌾 𑌵𑌨𑌂 𑌗𑌚𑍍𑌛𑍇𑌤𑌿 𑌰𑌾𑌘𑌵 ।
𑌮𑌯𑌾 𑌚𑍋𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌵𑍍𑌰𑌜𑌾𑌮𑍀𑌤𑌿 𑌤𑌤𑍍𑌸𑌤𑍍𑌯𑌮𑌨𑍁𑌪𑌾𑌲𑌯𑍇 ॥ 49 ॥
𑌮𑌾 𑌚𑍋𑌤𑍍𑌕𑌣𑍍𑌠𑌾𑌂 𑌕𑍃𑌥𑌾 𑌦𑍇𑌵 𑌵𑌨𑍇 𑌰𑌂𑌸𑍍𑌯𑌾𑌮𑌹𑍇 𑌵𑌯𑌮𑍍 ।
𑌪𑍍𑌰𑌶𑌾𑌨𑍍𑌤𑌹𑌰𑌿𑌣𑌾𑌕𑍀𑌰𑍍𑌣𑍇 𑌨𑌾𑌨𑌾𑌶𑌕𑍁𑌨𑌿𑌨𑌾𑌦𑌿𑌤𑍇 ॥ 50 ॥
𑌪𑌿𑌤𑌾 𑌹𑌿 𑌦𑍈𑌵𑌤𑌂 𑌤𑌾𑌤 𑌦𑍇𑌵𑌤𑌾𑌨𑌾𑌮𑌪𑌿 𑌸𑍍𑌮𑍃𑌤𑌮𑍍 ।
𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌦𑍈𑌵𑌤𑌮𑌿𑌤𑍍𑌯𑍇𑌵 𑌕𑌰𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌪𑌿𑌤𑍁𑌰𑍍𑌵𑌚𑌃 ॥ 51 ॥
𑌚𑌤𑍁𑌰𑍍𑌦𑌶𑌸𑍁 𑌵𑌰𑍍𑌷𑍇𑌷𑍁 𑌗𑌤𑍇𑌷𑍁 𑌨𑌰𑌸𑌤𑍍𑌤𑌮 ।
𑌪𑍁𑌨𑌰𑍍𑌦𑍍𑌰𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌸𑌿 𑌮𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑌂 𑌸𑌨𑍍𑌤𑌾𑌪𑍋𑌽𑌯𑌂 𑌵𑌿𑌮𑍁𑌚𑍍𑌯𑌤𑌾𑌮𑍍 ॥ 52 ॥
𑌯𑍇𑌨 𑌸𑌂𑌸𑍍𑌤𑌮𑍍𑌭𑌨𑍀𑌯𑍋𑌽𑌯𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑍋 𑌬𑌾𑌷𑍍𑌪𑌗𑌲𑍋 𑌜𑌨𑌃 ।
𑌸 𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌶𑌾𑌰𑍍𑌦𑍂𑌲 𑌕𑌿𑌮𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌂 𑌗𑌤𑌃 ॥ 53 ॥
𑌪𑍁𑌰𑌂 𑌚 𑌰𑌾𑌷𑍍𑌟𑍍𑌰𑌂 𑌚 𑌮𑌹𑍀 𑌚 𑌕𑍇𑌵𑌲𑌾 𑌮𑌯𑌾 𑌨𑌿𑌸𑍃𑌷𑍍𑌟𑌾 𑌭𑌰𑌤𑌾𑌯 𑌦𑍀𑌯𑌤𑌾𑌮𑍍 ।
𑌅𑌹𑌂 𑌨𑌿𑌦𑍇𑌶𑌂 𑌭𑌵𑌤𑍋𑌽𑌨𑍁𑌪𑌾𑌲𑌯𑌨𑍍 𑌵𑌨𑌂 𑌗𑌮𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌚𑌿𑌰𑌾𑌯 𑌸𑍇𑌵𑌿𑌤𑍁𑌮𑍍 ॥ 54 ॥
𑌮𑌯𑌾 𑌨𑌿𑌸𑍃𑌷𑍍𑌟𑌾𑌂 𑌭𑌰𑌤𑍋 𑌮𑌹𑍀𑌮𑌿𑌮𑌾𑌂 𑌸𑌶𑍈𑌲𑌷𑌣𑍍𑌡𑌾𑌂 𑌸𑌪𑍁𑌰𑌾𑌂 𑌸𑌕𑌾𑌨𑌨𑌾𑌮𑍍 ।
𑌶𑌿𑌵𑌾𑌂 𑌸𑍁𑌸𑍀𑌮𑌾𑌮𑌨𑍁𑌶𑌾𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌕𑍇𑌵𑌲𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾 𑌯𑌦𑍁𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌨𑍃𑌪𑌤𑍇 𑌤𑌥𑌾𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌤𑌤𑍍 ॥ 55 ॥
𑌨 𑌮𑍇 𑌤𑌥𑌾 𑌪𑌾𑌰𑍍𑌥𑌿𑌵 𑌧𑍀𑌯𑌤𑍇 𑌮𑌨𑍋 𑌮𑌹𑌤𑍍𑌸𑍁 𑌕𑌾𑌮𑍇𑌷𑍁 𑌨 𑌚𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌃𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑍇 ।
𑌯𑌥𑌾 𑌨𑌿𑌦𑍇𑌶𑍇 𑌤𑌵 𑌶𑌿𑌷𑍍𑌟𑌸𑌮𑍍𑌮𑌤𑍇 𑌵𑍍𑌯𑌪𑍈𑌤𑍁 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌂 𑌤𑌵 𑌮𑌤𑍍𑌕𑍃𑌤𑍇𑌽𑌨𑌘 ॥ 56 ॥
𑌤𑌦𑌦𑍍𑌯 𑌨𑍈𑌵𑌾𑌨𑌘 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌮𑌵𑍍𑌯𑌯𑌂 𑌨 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌕𑌾𑌮𑌾𑌨𑍍𑌨 𑌸𑍁𑌖𑌂 𑌨 𑌮𑍈𑌥𑌿𑌲𑍀𑌮𑍍 ।
𑌨 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌾𑌮𑌨𑍃𑌤𑍇𑌨 𑌯𑍋𑌜𑌯𑌨𑍍 𑌵𑍃𑌣𑍀𑌯 𑌸𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌵𑍍𑌰𑌤𑌮𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌤𑍇 𑌤𑌥𑌾 ॥ 57 ॥
𑌫𑌲𑌾𑌨𑌿 𑌮𑍂𑌲𑌾𑌨𑌿 𑌚 𑌭𑌕𑍍𑌷𑌯𑌨𑍍𑌵𑌨𑍇 𑌗𑌿𑌰𑍀𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍 𑌸𑌰𑌿𑌤𑌸𑍍𑌸𑌰𑌾𑌂𑌸𑌿 𑌚 ।
𑌵𑌨𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌶𑍍𑌯𑍈𑌵 𑌵𑌿𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑌪𑌾𑌦𑌪𑌂 𑌸𑍁𑌖𑍀 𑌭𑌵𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌤𑌵𑌾𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌵𑍃𑌤𑌿𑌃 ॥ 58 ॥
𑌏𑌵𑌂 𑌸 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌵𑍍𑌯𑌸𑌨𑌾𑌭𑌿𑌪𑌨𑍍𑌨𑌃 𑌶𑍋𑌕𑍇𑌨 𑌦𑍁𑌃𑌖𑍇𑌨 𑌚 𑌤𑌾𑌮𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨𑌃 ।
𑌆𑌲𑌿𑌙𑍍𑌗𑍍𑌯 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌸𑍁𑌵𑌿𑌨𑌷𑍍𑌟𑌸𑌞𑍍𑌜𑍍𑌞𑍋 𑌮𑍋𑌹𑌂 𑌗𑌤𑍋 𑌨𑍈𑌵 𑌚𑌿𑌚𑍇𑌷𑍍𑌟 𑌕𑌿𑌂𑌞𑍍𑌚𑌿𑌤𑍍 ॥ 59 ॥
𑌦𑍇𑌵𑍍𑌯𑌸𑍍𑌤𑌤 𑌸𑍍𑌸𑌂𑌰𑍁𑌰𑍁𑌦𑍁𑌸𑍍𑌸𑌮𑍇𑌤𑌾 𑌸𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌵𑌰𑍍𑌜𑌯𑌿𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌨𑌰𑌦𑍇𑌵𑌪𑌤𑍍𑌨𑍀𑌮𑍍 ।
𑌰𑍁𑌦𑌨𑍍 𑌸𑍁𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑍋𑌽𑌽𑌪𑌿 𑌜𑌗𑌾𑌮 𑌮𑍂𑌰𑍍𑌛𑌾𑌂 𑌹𑌾𑌹𑌾𑌕𑍃𑌤𑌂 𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌬𑌭𑍂𑌵 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌮𑍍 ॥ 60 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌚𑌤𑍁𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha catustriṃśassargaḥ |
tataḥ kamalapatrākṣaḥ śyāmo nirupamo mahān |
uvāca rāma staṃ sūtaṃ piturākhyāhi māmiti || 1 ||
sa rāmapreṣitaḥ kṣipraṃ santāpakaluṣendriyaḥ |
praviśya nṛpatiṃ sūto niśvasantaṃ dadarśa ha || 2 ||
uparaktamivādityaṃ bhasmacchannamivānalam |
taṭākamiva nistoyamapaśyajjagatīpatim || 3 ||
ālokya tu mahāprājñaḥ paramākulacetasam |
rāmamevānuśocantaṃ sūtaḥ prāñjalirāsadat || 4 ||
taṃ vardhayitvā rājānaṃ pūrvaṃ sūto jayāśiṣā |
bhayaviklabayā vācā mandayā ślakṣṇamabravīt || 5 ||
ayaṃ sa puruṣavyāghro dvāri tiṣṭhati te sutaḥ |
brāhmaṇebhyo dhanaṃ datvā sarvañcaivopajīvinām || 6 ||
gamiṣyati mahāraṇyaṃ taṃ paśya jagatīpate |
vṛtaṃ rājaguṇai ssarvairādityamiva raśmibhiḥ || 7 ||
sa satyavādī dharmātmā gāmbhīryātsāgaropamaḥ |
ākāśa iva niṣpaṅko narendraḥ pratyuvāca tam || 8 ||
sumanntrānaya me dārān ye kecidiha māmakāḥ |
dāraiḥ parivṛtassarvairdraṣṭumicchāmi dhārmikam || 9 ||
so'ntaḥpuramatītyaiva striyastā vākyamabravīt |
āryāhvayati vo rājā gamyatāṃ tatra mā ciram || 10 ||
evamuktāḥ striya ssarvāḥ sumantreṇa nṛpājñayā |
pracakramu stadbhavanaṃ bharturājñāya śāsanam || 11 ||
ardhasaptaśatāstāstu pramadāstāmralocanāḥ |
kausalyāṃ parivāryātha śanairjagmurdhṛtavratāḥ || 12 ||
āgateṣu ca dāreṣu samavekṣya mahīpatiḥ |
uvāca rājā taṃ sūtaṃ sumantrā'naya me sutam || 13 ||
sa sūto rāmamādāya lakṣmaṇaṃ maithilīṃ tadā |
jagāmābhimukhastūrṇaṃ sakāśaṃ jagatīpateḥ || 14 ||
sa rājā putramāyāntaṃ dṛṣṭvā dūrātkṛtāñjalim |
utpapātāsanāttūrṇamārta strījanasaṃvṛtaḥ || 15 ||
so'bhidudrāva vegena rāmaṃ dṛṣṭvā viśāmpatiḥ |
tamasamprāpya duḥkhārtaḥ papāta bhuvi mūrchitaḥ || 16 ||
taṃ rāmo'bhyapatat kṣipraṃ lakṣmaṇaśca mahārathaḥ |
visañjñamiva duḥkhena saśokaṃ nṛpatiṃ tadā || 17 ||
strīsahasraninādaśca sañjajñe rājaveśmani |
hā hā rāmeti sahasā bhūṣaṇadhvanimūrchitaḥ || 18 ||
taṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ tāvubhau rāmalakṣmaṇau |
paryaṃṅke sītayā sārdhaṃ rudantaḥ samaveśayan || 19 ||
atha rāmo muhūrtena labdhasañjñaṃ mahīpatim |
uvāca prāñjalirbhūtvā śokārṇavapariplutam || 20 ||
āpṛcche tvāṃ mahārāja sarveṣāmīśvaro'si naḥ |
prasthitaṃ daṇḍakāraṇyaṃ paśya tvaṃ kuśalena mām || 21 ||
lakṣmaṇaṃ cānujānīhi sītā cānveti māṃ vanam |
kāraṇairbahubhi stathyairvāryamāṇau na cecchataḥ || 22 ||
anujānīhi sarvānnaḥ śokamutsṛjya mānada |
lakṣmaṇaṃ māṃ ca sītāṃ ca prajāpatiriva prajāḥ || 23 ||
pratīkṣamāṇamavyagramanujñāṃ jagatīpateḥ |
uvāca rājā samprekṣya vanavāsāya rāghavam || 24 ||
ahaṃ rāghava kaikeyyā varadānena mohitaḥ |
ayodhyāyāstvamevādya bhava rājā nigṛhya mām || 25 ||
evamukto nṛpatinā rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ |
pratyuvācāñjaliṃ kṛtvā pitaraṃ vākyakovidaḥ || 26 ||
bhavānvarṣa sahasrāya pṛthivyā nṛpate patiḥ |
ahaṃ tvaraṇyevatsyāmi na me kāryaṃ tvayā'nṛtam || 27 ||
nava pañca ca varṣāṇi vanavāse vihṛtya te |
punaḥpādau grahīṣyāmi pratijñānte narādhipa || 28 ||
rudannārtaḥ priyaṃ putraṃ satyapāśena saṃyataḥ |
kaikeyyā codyamānastu mitho rājā tamabravīt || 29 ||
śreyase vṛddhaye tāta punarāgamanāya ca |
gacchasvāriṣṭamavyagraḥ panthānamakutobhayam || 30 ||
na hi satyātmanastāta dharmābhimanasa stava |
vinivartayituṃ buddhiḥ śakyate raghunandana || 31 ||
adya tvidānīṃ rajanīṃ putra mā gaccha sarvathā |
ekāhadarśanenāpi sādhu tāvaccarāmyaham || 32 ||
mātaraṃ māṃ ca sampaśyan vasemāmadya śarvarīm |
tarpita ssarvakāmaistvaṃ śvaḥ kāle sādhayiṣyasi || 33 ||
duṣkaraṃ kriyate putra sarvathā rāghava tvayā |
matpriyārthaṃ priyāṃstyaktvā yadyāsi vijanaṃ vanam || 34 ||
na caitanme priyaṃ putra śape satyena rāghava |
channayā calitastvasmi striyā channāgnikalpayā || 35 ||
vañcanā yā tu labdhā me tāṃ tvaṃ nistartumicchasi |
anayā vṛttasādinyā kaikeyyā'bhipracoditaḥ || 36 ||
na caitadāścaryatamaṃ yattajyeṣṭhassuto mama |
apānṛtakathaṃ putra pitaraṃ kartumicchasi || 37 ||
atha rāmastathā śrutvā piturārtasya bhāṣitam |
lakṣmaṇena saha bhrātrā dīno vacanamabravīt || 38 ||
prāpsyāmi yānadya guṇānko me śvastān pradāsyati |
apakramaṇamevātaḥ sarvakāmairahaṃ vṛṇe || 39 ||
iyaṃ sarāṣṭrā sajanā dhanadhānyasamākulā |
mayā visṛṣṭā vasudhā bharatāya pradīyatām || 40 ||
vanavāsakṛtā buddhirna ca me'dya caliṣyati |
yastuṣṭena varo dattaḥ kaikeyyai varada tvayā || 41 ||
dīyatāṃ nikhilenaiva satyastvaṃ bhava pārthiva |
ahaṃ nideśaṃ bhavato yathoktamanupālayan || 42 ||
caturdaśa samā vatsye vane vanacaraissaha |
mā vimarśo vasumatī bharatāya pradīyatām || 43 ||
na hi me kāṅkṣitaṃ rājyaṃ sukhamātmani vā priyam |
yathānideśaṃ kartuṃ vai tavaiva raghunandana || 44 ||
apagacchatu te duḥkhaṃ mābhūrbāṣpapariplutaḥ |
na hi kṣubhyati durdharṣaḥ samudraḥ saritāṃ patiḥ || 45 ||
naivāhaṃ rājyamicchāmi na sukhaṃ na ca medinīm |
naiva sarvānimān kāmā nnasvargaṃ naiva jīvitam || 46 ||
tvāmahaṃ satyamicchāmi nānṛtaṃ puruṣarṣabha |
pratyakṣaṃ tava satyena sukṛtena ca te śape || 47 ||
na ca śakyaṃ mayā tāta sthātuṃ kṣaṇamapi prabho |
sa śokaṃ dhārayasvemaṃ na hi me'sti viparyayaḥ || 48 ||
arthito hyasmi kaikeyyā vanaṃ gaccheti rāghava |
mayā coktaṃ vrajāmīti tatsatyamanupālaye || 49 ||
mā cotkaṇṭhāṃ kṛthā deva vane raṃsyāmahe vayam |
praśāntahariṇākīrṇe nānāśakuninādite || 50 ||
pitā hi daivataṃ tāta devatānāmapi smṛtam |
tasmāddaivatamityeva kariṣyāmi piturvacaḥ || 51 ||
caturdaśasu varṣeṣu gateṣu narasattama |
punardrakṣyasi māṃ prāptaṃ santāpo'yaṃ vimucyatām || 52 ||
yena saṃstambhanīyo'yaṃ sarvo bāṣpagalo janaḥ |
sa tvaṃ puruṣaśārdūla kimarthaṃ vikriyāṃ gataḥ || 53 ||
puraṃ ca rāṣṭraṃ ca mahī ca kevalā mayā nisṛṣṭā bharatāya dīyatām |
ahaṃ nideśaṃ bhavato'nupālayan vanaṃ gamiṣyāmi cirāya sevitum || 54 ||
mayā nisṛṣṭāṃ bharato mahīmimāṃ saśailaṣaṇḍāṃ sapurāṃ sakānanām |
śivāṃ susīmāmanuśāstu kevalaṃ tvayā yaduktaṃ nṛpate tathāstu tat || 55 ||
na me tathā pārthiva dhīyate mano mahatsu kāmeṣu na cātmanaḥpriye |
yathā nideśe tava śiṣṭasammate vyapaitu duḥkhaṃ tava matkṛte'nagha || 56 ||
tadadya naivānagha rājyamavyayaṃ na sarvakāmānna sukhaṃ na maithilīm |
na jīvitaṃ tvāmanṛtena yojayan vṛṇīya satyaṃ vratamastu te tathā || 57 ||
phalāni mūlāni ca bhakṣayanvane girīṃśca paśyan saritassarāṃsi ca |
vanaṃ praviśyaiva vicitrapādapaṃ sukhī bhaviṣyāmi tavāstu nirvṛtiḥ || 58 ||
evaṃ sa rājā vyasanābhipannaḥ śokena duḥkhena ca tāmyamānaḥ |
āliṅgya putraṃ suvinaṣṭasañjño mohaṃ gato naiva ciceṣṭa kiṃñcit || 59 ||
devyastata ssaṃrurudussametā stāṃ varjayitvā naradevapatnīm |
rudan sumantro''pi jagāma mūrchāṃ hāhākṛtaṃ tatra babhūva sarvam || 60 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catustriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ चतुस्त्रिंशस्सर्गः ।
ततः कमलपत्राक्षः श्यामो निरुपमो महान् ।
उवाच राम स्तं सूतं पितुराख्याहि मामिति ॥ 1 ॥
स रामप्रेषितः क्षिप्रं सन्तापकलुषेन्द्रियः ।
प्रविश्य नृपतिं सूतो निश्वसन्तं ददर्श ह ॥ 2 ॥
उपरक्तमिवादित्यं भस्मच्छन्नमिवानलम् ।
तटाकमिव निस्तोयमपश्यज्जगतीपतिम् ॥ 3 ॥
आलोक्य तु महाप्राज्ञः परमाकुलचेतसम् ।
राममेवानुशोचन्तं सूतः प्राञ्जलिरासदत् ॥ 4 ॥
तं वर्धयित्वा राजानं पूर्वं सूतो जयाशिषा ।
भयविक्लबया वाचा मन्दया श्लक्ष्णमब्रवीत् ॥ 5 ॥
अयं स पुरुषव्याघ्रो द्वारि तिष्ठति ते सुतः ।
ब्राह्मणेभ्यो धनं दत्वा सर्वञ्चैवोपजीविनाम् ॥ 6 ॥
गमिष्यति महारण्यं तं पश्य जगतीपते ।
वृतं राजगुणै स्सर्वैरादित्यमिव रश्मिभिः ॥ 7 ॥
स सत्यवादी धर्मात्मा गाम्भीर्यात्सागरोपमः ।
आकाश इव निष्पङ्को नरेन्द्रः प्रत्युवाच तम् ॥ 8 ॥
सुमन्न्त्रानय मे दारान् ये केचिदिह मामकाः ।
दारैः परिवृतस्सर्वैर्द्रष्टुमिच्छामि धार्मिकम् ॥ 9 ॥
सोऽन्तःपुरमतीत्यैव स्त्रियस्ता वाक्यमब्रवीत् ।
आर्याह्वयति वो राजा गम्यतां तत्र मा चिरम् ॥ 10 ॥
एवमुक्ताः स्त्रिय स्सर्वाः सुमन्त्रेण नृपाज्ञया ।
प्रचक्रमु स्तद्भवनं भर्तुराज्ञाय शासनम् ॥ 11 ॥
अर्धसप्तशतास्तास्तु प्रमदास्ताम्रलोचनाः ।
कौसल्यां परिवार्याथ शनैर्जग्मुर्धृतव्रताः ॥ 12 ॥
आगतेषु च दारेषु समवेक्ष्य महीपतिः ।
उवाच राजा तं सूतं सुमन्त्राऽनय मे सुतम् ॥ 13 ॥
स सूतो राममादाय लक्ष्मणं मैथिलीं तदा ।
जगामाभिमुखस्तूर्णं सकाशं जगतीपतेः ॥ 14 ॥
स राजा पुत्रमायान्तं दृष्ट्वा दूरात्कृताञ्जलिम् ।
उत्पपातासनात्तूर्णमार्त स्त्रीजनसंवृतः ॥ 15 ॥
सोऽभिदुद्राव वेगेन रामं दृष्ट्वा विशाम्पतिः ।
तमसम्प्राप्य दुःखार्तः पपात भुवि मूर्छितः ॥ 16 ॥
तं रामोऽभ्यपतत् क्षिप्रं लक्ष्मणश्च महारथः ।
विसञ्ज्ञमिव दुःखेन सशोकं नृपतिं तदा ॥ 17 ॥
स्त्रीसहस्रनिनादश्च सञ्जज्ञे राजवेश्मनि ।
हा हा रामेति सहसा भूषणध्वनिमूर्छितः ॥ 18 ॥
तं परिष्वज्य बाहुभ्यां तावुभौ रामलक्ष्मणौ ।
पर्यंङ्के सीतया सार्धं रुदन्तः समवेशयन् ॥ 19 ॥
अथ रामो मुहूर्तेन लब्धसञ्ज्ञं महीपतिम् ।
उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा शोकार्णवपरिप्लुतम् ॥ 20 ॥
आपृच्छे त्वां महाराज सर्वेषामीश्वरोऽसि नः ।
प्रस्थितं दण्डकारण्यं पश्य त्वं कुशलेन माम् ॥ 21 ॥
लक्ष्मणं चानुजानीहि सीता चान्वेति मां वनम् ।
कारणैर्बहुभि स्तथ्यैर्वार्यमाणौ न चेच्छतः ॥ 22 ॥
अनुजानीहि सर्वान्नः शोकमुत्सृज्य मानद ।
लक्ष्मणं मां च सीतां च प्रजापतिरिव प्रजाः ॥ 23 ॥
प्रतीक्षमाणमव्यग्रमनुज्ञां जगतीपतेः ।
उवाच राजा सम्प्रेक्ष्य वनवासाय राघवम् ॥ 24 ॥
अहं राघव कैकेय्या वरदानेन मोहितः ।
अयोध्यायास्त्वमेवाद्य भव राजा निगृह्य माम् ॥ 25 ॥
एवमुक्तो नृपतिना रामो धर्मभृतां वरः ।
प्रत्युवाचाञ्जलिं कृत्वा पितरं वाक्यकोविदः ॥ 26 ॥
भवान्वर्ष सहस्राय पृथिव्या नृपते पतिः ।
अहं त्वरण्येवत्स्यामि न मे कार्यं त्वयाऽनृतम् ॥ 27 ॥
नव पञ्च च वर्षाणि वनवासे विहृत्य ते ।
पुनःपादौ ग्रहीष्यामि प्रतिज्ञान्ते नराधिप ॥ 28 ॥
रुदन्नार्तः प्रियं पुत्रं सत्यपाशेन संयतः ।
कैकेय्या चोद्यमानस्तु मिथो राजा तमब्रवीत् ॥ 29 ॥
श्रेयसे वृद्धये तात पुनरागमनाय च ।
गच्छस्वारिष्टमव्यग्रः पन्थानमकुतोभयम् ॥ 30 ॥
न हि सत्यात्मनस्तात धर्माभिमनस स्तव ।
विनिवर्तयितुं बुद्धिः शक्यते रघुनन्दन ॥ 31 ॥
अद्य त्विदानीं रजनीं पुत्र मा गच्छ सर्वथा ।
एकाहदर्शनेनापि साधु तावच्चराम्यहम् ॥ 32 ॥
मातरं मां च सम्पश्यन् वसेमामद्य शर्वरीम् ।
तर्पित स्सर्वकामैस्त्वं श्वः काले साधयिष्यसि ॥ 33 ॥
दुष्करं क्रियते पुत्र सर्वथा राघव त्वया ।
मत्प्रियार्थं प्रियांस्त्यक्त्वा यद्यासि विजनं वनम् ॥ 34 ॥
न चैतन्मे प्रियं पुत्र शपे सत्येन राघव ।
छन्नया चलितस्त्वस्मि स्त्रिया छन्नाग्निकल्पया ॥ 35 ॥
वञ्चना या तु लब्धा मे तां त्वं निस्तर्तुमिच्छसि ।
अनया वृत्तसादिन्या कैकेय्याऽभिप्रचोदितः ॥ 36 ॥
न चैतदाश्चर्यतमं यत्तज्येष्ठस्सुतो मम ।
अपानृतकथं पुत्र पितरं कर्तुमिच्छसि ॥ 37 ॥
अथ रामस्तथा श्रुत्वा पितुरार्तस्य भाषितम् ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा दीनो वचनमब्रवीत् ॥ 38 ॥
प्राप्स्यामि यानद्य गुणान्को मे श्वस्तान् प्रदास्यति ।
अपक्रमणमेवातः सर्वकामैरहं वृणे ॥ 39 ॥
इयं सराष्ट्रा सजना धनधान्यसमाकुला ।
मया विसृष्टा वसुधा भरताय प्रदीयताम् ॥ 40 ॥
वनवासकृता बुद्धिर्न च मेऽद्य चलिष्यति ।
यस्तुष्टेन वरो दत्तः कैकेय्यै वरद त्वया ॥ 41 ॥
दीयतां निखिलेनैव सत्यस्त्वं भव पार्थिव ।
अहं निदेशं भवतो यथोक्तमनुपालयन् ॥ 42 ॥
चतुर्दश समा वत्स्ये वने वनचरैस्सह ।
मा विमर्शो वसुमती भरताय प्रदीयताम् ॥ 43 ॥
न हि मे काङ्क्षितं राज्यं सुखमात्मनि वा प्रियम् ।
यथानिदेशं कर्तुं वै तवैव रघुनन्दन ॥ 44 ॥
अपगच्छतु ते दुःखं माभूर्बाष्पपरिप्लुतः ।
न हि क्षुभ्यति दुर्धर्षः समुद्रः सरितां पतिः ॥ 45 ॥
नैवाहं राज्यमिच्छामि न सुखं न च मेदिनीम् ।
नैव सर्वानिमान् कामा न्नस्वर्गं नैव जीवितम् ॥ 46 ॥
त्वामहं सत्यमिच्छामि नानृतं पुरुषर्षभ ।
प्रत्यक्षं तव सत्येन सुकृतेन च ते शपे ॥ 47 ॥
न च शक्यं मया तात स्थातुं क्षणमपि प्रभो ।
स शोकं धारयस्वेमं न हि मेऽस्ति विपर्ययः ॥ 48 ॥
अर्थितो ह्यस्मि कैकेय्या वनं गच्छेति राघव ।
मया चोक्तं व्रजामीति तत्सत्यमनुपालये ॥ 49 ॥
मा चोत्कण्ठां कृथा देव वने रंस्यामहे वयम् ।
प्रशान्तहरिणाकीर्णे नानाशकुनिनादिते ॥ 50 ॥
पिता हि दैवतं तात देवतानामपि स्मृतम् ।
तस्माद्दैवतमित्येव करिष्यामि पितुर्वचः ॥ 51 ॥
चतुर्दशसु वर्षेषु गतेषु नरसत्तम ।
पुनर्द्रक्ष्यसि मां प्राप्तं सन्तापोऽयं विमुच्यताम् ॥ 52 ॥
येन संस्तम्भनीयोऽयं सर्वो बाष्पगलो जनः ।
स त्वं पुरुषशार्दूल किमर्थं विक्रियां गतः ॥ 53 ॥
पुरं च राष्ट्रं च मही च केवला मया निसृष्टा भरताय दीयताम् ।
अहं निदेशं भवतोऽनुपालयन् वनं गमिष्यामि चिराय सेवितुम् ॥ 54 ॥
मया निसृष्टां भरतो महीमिमां सशैलषण्डां सपुरां सकाननाम् ।
शिवां सुसीमामनुशास्तु केवलं त्वया यदुक्तं नृपते तथास्तु तत् ॥ 55 ॥
न मे तथा पार्थिव धीयते मनो महत्सु कामेषु न चात्मनःप्रिये ।
यथा निदेशे तव शिष्टसम्मते व्यपैतु दुःखं तव मत्कृतेऽनघ ॥ 56 ॥
तदद्य नैवानघ राज्यमव्ययं न सर्वकामान्न सुखं न मैथिलीम् ।
न जीवितं त्वामनृतेन योजयन् वृणीय सत्यं व्रतमस्तु ते तथा ॥ 57 ॥
फलानि मूलानि च भक्षयन्वने गिरींश्च पश्यन् सरितस्सरांसि च ।
वनं प्रविश्यैव विचित्रपादपं सुखी भविष्यामि तवास्तु निर्वृतिः ॥ 58 ॥
एवं स राजा व्यसनाभिपन्नः शोकेन दुःखेन च ताम्यमानः ।
आलिङ्ग्य पुत्रं सुविनष्टसञ्ज्ञो मोहं गतो नैव चिचेष्ट किंञ्चित् ॥ 59 ॥
देव्यस्तत स्संरुरुदुस्समेता स्तां वर्जयित्वा नरदेवपत्नीम् ।
रुदन् सुमन्त्रोऽऽपि जगाम मूर्छां हाहाकृतं तत्र बभूव सर्वम् ॥ 60 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे चतुस्त्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha catustriṃśassargaḥ |
tataḥ kamalapatrākṣaḥ śyāmo nirupamo mahān |
uvāca rāma staṃ sūtaṃ piturākhyāhi māmiti || 1 ||
sa rāmapreṣitaḥ kṣipraṃ santāpakaluṣendriyaḥ |
praviśya nṛpatiṃ sūto niśvasantaṃ dadarśa ha || 2 ||
uparaktamivādityaṃ bhasmacchannamivānalam |
taṭākamiva nistoyamapaśyajjagatīpatim || 3 ||
ālokya tu mahāprājñaḥ paramākulacetasam |
rāmamevānuśocantaṃ sūtaḥ prāñjalirāsadat || 4 ||
taṃ vardhayitvā rājānaṃ pūrvaṃ sūto jayāśiṣā |
bhayaviklabayā vācā mandayā ślakṣṇamabravīt || 5 ||
ayaṃ sa puruṣavyāghro dvāri tiṣṭhati te sutaḥ |
brāhmaṇebhyo dhanaṃ datvā sarvañcaivopajīvinām || 6 ||
gamiṣyati mahāraṇyaṃ taṃ paśya jagatīpate |
vṛtaṃ rājaguṇai ssarvairādityamiva raśmibhiḥ || 7 ||
sa satyavādī dharmātmā gāmbhīryātsāgaropamaḥ |
ākāśa iva niṣpaṅko narendraḥ pratyuvāca tam || 8 ||
sumanntrānaya me dārān ye kecidiha māmakāḥ |
dāraiḥ parivṛtassarvairdraṣṭumicchāmi dhārmikam || 9 ||
so'ntaḥpuramatītyaiva striyastā vākyamabravīt |
āryāhvayati vo rājā gamyatāṃ tatra mā ciram || 10 ||
evamuktāḥ striya ssarvāḥ sumantreṇa nṛpājñayā |
pracakramu stadbhavanaṃ bharturājñāya śāsanam || 11 ||
ardhasaptaśatāstāstu pramadāstāmralocanāḥ |
kausalyāṃ parivāryātha śanairjagmurdhṛtavratāḥ || 12 ||
āgateṣu ca dāreṣu samavekṣya mahīpatiḥ |
uvāca rājā taṃ sūtaṃ sumantrā'naya me sutam || 13 ||
sa sūto rāmamādāya lakṣmaṇaṃ maithilīṃ tadā |
jagāmābhimukhastūrṇaṃ sakāśaṃ jagatīpateḥ || 14 ||
sa rājā putramāyāntaṃ dṛṣṭvā dūrātkṛtāñjalim |
utpapātāsanāttūrṇamārta strījanasaṃvṛtaḥ || 15 ||
so'bhidudrāva vegena rāmaṃ dṛṣṭvā viśāmpatiḥ |
tamasamprāpya duḥkhārtaḥ papāta bhuvi mūrchitaḥ || 16 ||
taṃ rāmo'bhyapatat kṣipraṃ lakṣmaṇaśca mahārathaḥ |
visañjñamiva duḥkhena saśokaṃ nṛpatiṃ tadā || 17 ||
strīsahasraninādaśca sañjajñe rājaveśmani |
hā hā rāmeti sahasā bhūṣaṇadhvanimūrchitaḥ || 18 ||
taṃ pariṣvajya bāhubhyāṃ tāvubhau rāmalakṣmaṇau |
paryaṃṅke sītayā sārdhaṃ rudantaḥ samaveśayan || 19 ||
atha rāmo muhūrtena labdhasañjñaṃ mahīpatim |
uvāca prāñjalirbhūtvā śokārṇavapariplutam || 20 ||
āpṛcche tvāṃ mahārāja sarveṣāmīśvaro'si naḥ |
prasthitaṃ daṇḍakāraṇyaṃ paśya tvaṃ kuśalena mām || 21 ||
lakṣmaṇaṃ cānujānīhi sītā cānveti māṃ vanam |
kāraṇairbahubhi stathyairvāryamāṇau na cecchataḥ || 22 ||
anujānīhi sarvānnaḥ śokamutsṛjya mānada |
lakṣmaṇaṃ māṃ ca sītāṃ ca prajāpatiriva prajāḥ || 23 ||
pratīkṣamāṇamavyagramanujñāṃ jagatīpateḥ |
uvāca rājā samprekṣya vanavāsāya rāghavam || 24 ||
ahaṃ rāghava kaikeyyā varadānena mohitaḥ |
ayodhyāyāstvamevādya bhava rājā nigṛhya mām || 25 ||
evamukto nṛpatinā rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ |
pratyuvācāñjaliṃ kṛtvā pitaraṃ vākyakovidaḥ || 26 ||
bhavānvarṣa sahasrāya pṛthivyā nṛpate patiḥ |
ahaṃ tvaraṇyevatsyāmi na me kāryaṃ tvayā'nṛtam || 27 ||
nava pañca ca varṣāṇi vanavāse vihṛtya te |
punaḥpādau grahīṣyāmi pratijñānte narādhipa || 28 ||
rudannārtaḥ priyaṃ putraṃ satyapāśena saṃyataḥ |
kaikeyyā codyamānastu mitho rājā tamabravīt || 29 ||
śreyase vṛddhaye tāta punarāgamanāya ca |
gacchasvāriṣṭamavyagraḥ panthānamakutobhayam || 30 ||
na hi satyātmanastāta dharmābhimanasa stava |
vinivartayituṃ buddhiḥ śakyate raghunandana || 31 ||
adya tvidānīṃ rajanīṃ putra mā gaccha sarvathā |
ekāhadarśanenāpi sādhu tāvaccarāmyaham || 32 ||
mātaraṃ māṃ ca sampaśyan vasemāmadya śarvarīm |
tarpita ssarvakāmaistvaṃ śvaḥ kāle sādhayiṣyasi || 33 ||
duṣkaraṃ kriyate putra sarvathā rāghava tvayā |
matpriyārthaṃ priyāṃstyaktvā yadyāsi vijanaṃ vanam || 34 ||
na caitanme priyaṃ putra śape satyena rāghava |
channayā calitastvasmi striyā channāgnikalpayā || 35 ||
vañcanā yā tu labdhā me tāṃ tvaṃ nistartumicchasi |
anayā vṛttasādinyā kaikeyyā'bhipracoditaḥ || 36 ||
na caitadāścaryatamaṃ yattajyeṣṭhassuto mama |
apānṛtakathaṃ putra pitaraṃ kartumicchasi || 37 ||
atha rāmastathā śrutvā piturārtasya bhāṣitam |
lakṣmaṇena saha bhrātrā dīno vacanamabravīt || 38 ||
prāpsyāmi yānadya guṇānko me śvastān pradāsyati |
apakramaṇamevātaḥ sarvakāmairahaṃ vṛṇe || 39 ||
iyaṃ sarāṣṭrā sajanā dhanadhānyasamākulā |
mayā visṛṣṭā vasudhā bharatāya pradīyatām || 40 ||
vanavāsakṛtā buddhirna ca me'dya caliṣyati |
yastuṣṭena varo dattaḥ kaikeyyai varada tvayā || 41 ||
dīyatāṃ nikhilenaiva satyastvaṃ bhava pārthiva |
ahaṃ nideśaṃ bhavato yathoktamanupālayan || 42 ||
caturdaśa samā vatsye vane vanacaraissaha |
mā vimarśo vasumatī bharatāya pradīyatām || 43 ||
na hi me kāṅkṣitaṃ rājyaṃ sukhamātmani vā priyam |
yathānideśaṃ kartuṃ vai tavaiva raghunandana || 44 ||
apagacchatu te duḥkhaṃ mābhūrbāṣpapariplutaḥ |
na hi kṣubhyati durdharṣaḥ samudraḥ saritāṃ patiḥ || 45 ||
naivāhaṃ rājyamicchāmi na sukhaṃ na ca medinīm |
naiva sarvānimān kāmā nnasvargaṃ naiva jīvitam || 46 ||
tvāmahaṃ satyamicchāmi nānṛtaṃ puruṣarṣabha |
pratyakṣaṃ tava satyena sukṛtena ca te śape || 47 ||
na ca śakyaṃ mayā tāta sthātuṃ kṣaṇamapi prabho |
sa śokaṃ dhārayasvemaṃ na hi me'sti viparyayaḥ || 48 ||
arthito hyasmi kaikeyyā vanaṃ gaccheti rāghava |
mayā coktaṃ vrajāmīti tatsatyamanupālaye || 49 ||
mā cotkaṇṭhāṃ kṛthā deva vane raṃsyāmahe vayam |
praśāntahariṇākīrṇe nānāśakuninādite || 50 ||
pitā hi daivataṃ tāta devatānāmapi smṛtam |
tasmāddaivatamityeva kariṣyāmi piturvacaḥ || 51 ||
caturdaśasu varṣeṣu gateṣu narasattama |
punardrakṣyasi māṃ prāptaṃ santāpo'yaṃ vimucyatām || 52 ||
yena saṃstambhanīyo'yaṃ sarvo bāṣpagalo janaḥ |
sa tvaṃ puruṣaśārdūla kimarthaṃ vikriyāṃ gataḥ || 53 ||
puraṃ ca rāṣṭraṃ ca mahī ca kevalā mayā nisṛṣṭā bharatāya dīyatām |
ahaṃ nideśaṃ bhavato'nupālayan vanaṃ gamiṣyāmi cirāya sevitum || 54 ||
mayā nisṛṣṭāṃ bharato mahīmimāṃ saśailaṣaṇḍāṃ sapurāṃ sakānanām |
śivāṃ susīmāmanuśāstu kevalaṃ tvayā yaduktaṃ nṛpate tathāstu tat || 55 ||
na me tathā pārthiva dhīyate mano mahatsu kāmeṣu na cātmanaḥpriye |
yathā nideśe tava śiṣṭasammate vyapaitu duḥkhaṃ tava matkṛte'nagha || 56 ||
tadadya naivānagha rājyamavyayaṃ na sarvakāmānna sukhaṃ na maithilīm |
na jīvitaṃ tvāmanṛtena yojayan vṛṇīya satyaṃ vratamastu te tathā || 57 ||
phalāni mūlāni ca bhakṣayanvane girīṃśca paśyan saritassarāṃsi ca |
vanaṃ praviśyaiva vicitrapādapaṃ sukhī bhaviṣyāmi tavāstu nirvṛtiḥ || 58 ||
evaṃ sa rājā vyasanābhipannaḥ śokena duḥkhena ca tāmyamānaḥ |
āliṅgya putraṃ suvinaṣṭasañjño mohaṃ gato naiva ciceṣṭa kiṃñcit || 59 ||
devyastata ssaṃrurudussametā stāṃ varjayitvā naradevapatnīm |
rudan sumantro''pi jagāma mūrchāṃ hāhākṛtaṃ tatra babhūva sarvam || 60 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catustriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.