Valmiki Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 112 — Grantha Script

⚠️ AI-generated translation — the Nepali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Nepali

यो सर्गमा राम र भरतको भेट र संवाद वर्णन गरिएको छ। ऋषिहरूले भरतलाई रामको वचन ग्रहण गर्न र राज्य सञ्चालन गर्न आग्रह गर्छन्। भरतले आफू एक्लै राज्य रक्षा गर्न असमर्थ भन्दै रामलाई राज्य ग्रहण गर्न प्रार्थना गर्छन्। रामले पिताको प्रतिज्ञा कदापि नाघ्ने बताउँदै भरतलाई मातृवत् व्यवहार गर्न र बुद्धिमान् अमात्यहरूसँग विचारविमर्श गरी कार्य सम्पन्न गर्न सल्लाह दिन्छन्। अन्तमा रामले आफ्ना पादुकाहरू भरतलाई प्रदान गर्छन् र भरतले चौध वर्ष जटा र वल्कल धारण गरी नगरबाहिर बस्ने प्रतिज्ञा गर्दै पादुकाहरूलाई हात्तीको शिरमा राखी विदा लिन्छन्।

AI-generated · not yet verified

The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।

𑌅𑌥 𑌦𑍍𑌵𑌾𑌦𑌶𑌾𑌧𑌿𑌕𑌶𑌤𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।

Shloka 1

𑌤𑌮𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌮𑌤𑍇𑌜𑍋𑌭𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑍃𑌭𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌰𑍋𑌮𑌹𑌰𑍍𑌷𑌣𑌮𑍍 ।
𑌵𑌿𑌸𑍍𑌮𑌿𑌤𑌾𑌃 𑌸𑌙𑍍𑌗𑌮𑌂 𑌪𑍍𑌰𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌸𑌮𑌵𑍇𑌤𑌾 𑌮𑌹𑌰𑍍𑌷𑌯𑌃 ॥ 1 ॥

tamapratimatejobhyāṃ bhrātṛbhyāṃ romaharṣaṇam |
vismitāḥ saṅgamaṃ prekṣya samavetā maharṣayaḥ || 1 ||

अप्रतिम तेज भएका ती दुई भाइहरूको रोमाञ्चकारी मिलन देखेर एकत्र भएका महर्षिहरू विस्मित भए ॥ 1 ॥ ^AI

Shloka 2

𑌅𑌨𑍍𑌤𑌰𑍍𑌹𑌿𑌤𑌾 𑌮𑍁𑌨𑌿𑌗𑌣𑌾𑌸𑍍𑌸𑌿𑌦𑍍𑌧𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌪𑌰𑌮𑌰𑍍𑌷𑌯𑌃 ।
𑌤𑍗 𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑌰𑍗 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑍗 𑌕𑌾𑌕𑍁𑌤𑍍𑌸𑍍𑌥𑍗 𑌪𑍍𑌰𑌶𑌶𑌂𑌸𑌿𑌰𑍇 ॥ 2 ॥

antarhitā munigaṇāssiddhāśca paramarṣayaḥ |
tau bhrātarau mahātmānau kākutsthau praśaśaṃsire || 2 ||

अन्तर्धान भएका मुनिगण, सिद्धहरू र परमर्षिहरूले ती महात्मा काकुत्स्थ भाइहरूको प्रशंसा गरे ॥ 2 ॥ ^AI

Shloka 3

𑌸 𑌧𑌨𑍍𑌯𑍋 𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑍗 𑌦𑍍𑌵𑍗 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌜𑍍𑌞𑍗 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑍗 ।
𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌵𑌯𑌂 𑌹𑌿 𑌸𑌮𑍍𑌭𑌾𑌷𑌾𑌮𑍁𑌭𑌯𑍋𑌸𑍍𑌸𑍍𑌪𑍃𑌹𑌯𑌾𑌮𑌹𑍇 ॥ 3 ॥

sa dhanyo yasya putrau dvau dharmajñau dharmavikramau |
śrutvā vayaṃ hi sambhāṣāmubhayosspṛhayāmahe || 3 ||

जसका धर्मज्ञ र धर्मविक्रम भएका दुई पुत्र छन्, त्यो धन्य छ; हामीले ती दुवैको सम्भाषण सुनेर त्यसको अभिलाषा गर्दछौं ॥ 3 ॥ ^AI

Shloka 4

𑌤𑌤𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑍃𑌷𑌿𑌗𑌣𑌾𑌃 𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌰𑌂 𑌦𑌶𑌗𑍍𑌰𑍀𑌵𑌵𑌧𑍈𑌷𑌿𑌣𑌃 ।
𑌭𑌰𑌤𑌂 𑌰𑌾𑌜𑌶𑌾𑌰𑍍𑌦𑍂𑌲𑌮𑌿𑌤𑍍𑌯𑍂𑌚𑍁𑌃 𑌸𑌙𑍍𑌗𑌤𑌾 𑌵𑌚𑌃 ॥ 4 ॥

tatastvṛṣigaṇāḥ kṣipraṃ daśagrīvavadhaiṣiṇaḥ |
bharataṃ rājaśārdūlamityūcuḥ saṅgatā vacaḥ || 4 ||

त्यसपछि दशग्रीव (रावण) को वध चाहने ऋषिगणहरू एकत्र भएर राजशार्दूल भरतलाई यसरी भने ॥ 4 ॥ ^AI

Shloka 5

𑌕𑍁𑌲𑍇 𑌜𑌾𑌤 𑌮𑌹𑌾𑌪𑍍𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞 𑌮𑌹𑌾𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤 𑌮𑌹𑌾𑌯𑌶𑌃 ।
𑌗𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌯𑌂 𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌂 𑌤𑍇 𑌪𑌿𑌤𑌰𑌂 𑌯𑌦𑍍𑌯𑌵𑍇𑌕𑍍𑌷𑌸𑍇 ॥ 5 ॥

kule jāta mahāprājña mahāvṛtta mahāyaśaḥ |
grāhyaṃ rāmasya vākyaṃ te pitaraṃ yadyavekṣase || 5 ||

हे महाप्राज्ञ, महावृत्त र महायश भएका कुलमा जन्मेका भरत, यदि तिमीले पितालाई आदर गर्दछौ भने रामको वचन तिमीले ग्रहण गर्नुपर्छ ॥ 5 ॥ ^AI

Shloka 6

𑌸𑌦𑌾𑌽𑌨𑍃𑌣𑌮𑌿𑌮𑌂 𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌵𑌯𑌮𑌿𑌚𑍍𑌛𑌾𑌮𑌹𑍇 𑌪𑌿𑌤𑍁𑌃 ।
𑌆𑌨𑍃𑌣𑌤𑍍𑌵𑌾𑌚𑍍𑌚 𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍍𑌯𑌾𑌃 𑌸𑍍𑌵𑌰𑍍𑌗𑌂 𑌦𑌶𑌰𑌥𑍋 𑌗𑌤𑌃 ॥ 6 ॥

sadā'nṛṇamimaṃ rāmaṃ vayamicchāmahe pituḥ |
ānṛṇatvācca kaikeyyāḥ svargaṃ daśaratho gataḥ || 6 ||

हामी यो राम सधैं पितृऋणबाट मुक्त होस् भन्ने चाहन्छौं; र आनृण्य (ऋणमुक्ति) का कारणले नै दशरथ स्वर्ग गए ॥ 6 ॥ ^AI

Shloka 7

𑌏𑌤𑌾𑌵𑌦𑍁𑌕𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌵𑌚𑌨𑌂 𑌗𑌨𑍍𑌧𑌰𑍍𑌵𑌾𑌃 𑌸𑌮𑌹𑌰𑍍𑌷𑌯𑌃 ।
𑌰𑌾𑌜𑌰𑍍𑌷𑌯𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌤𑌦𑌾 𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌸𑍍𑌵𑌾𑌂 𑌸𑍍𑌵𑌾𑌂 𑌗𑌤𑌿𑌂 𑌗𑌤𑌾𑌃 ॥ 7 ॥

etāvaduktvā vacanaṃ gandharvāḥ samaharṣayaḥ |
rājarṣayaścaiva tadā sarve svāṃ svāṃ gatiṃ gatāḥ || 7 ||

गन्धर्वहरू, ऋषिहरू र राजर्षिहरूले यति वचन भनेपछि तब सबैले आ-आफ्नो गति (लोक) प्राप्त गरे ॥ 7 ॥ ^AI

Shloka 8

𑌹𑍍𑌲𑌾𑌦𑌿𑌤𑌸𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑍇𑌨 𑌶𑍁𑌭𑍇𑌨 𑌶𑍁𑌭𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑌃 ।
𑌰𑌾𑌮 𑌸𑍍𑌸𑌂𑌹𑍃𑌷𑍍𑌟𑌵𑌦𑌨𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑍃𑌷𑍀𑌨𑌭𑍍𑌯𑌪𑍂𑌜𑌯𑌤𑍍 ॥ 8 ॥

hlāditastena vākyena śubhena śubhadarśanaḥ |
rāma ssaṃhṛṣṭavadanastānṛṣīnabhyapūjayat || 8 ||

शुभदर्शन भएका रामले त्यो शुभ वचनले हर्षित भई प्रसन्न मुख गरेर ती ऋषिहरूको पूजा गरे ॥ 8 ॥ ^AI

Shloka 9

𑌤𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑌗𑌾𑌤𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌭𑌰𑌤𑌸𑍍𑌸 𑌵𑌾𑌚𑌾 𑌸𑌜𑍍𑌜𑌮𑌾𑌨𑌯𑌾 ।
𑌕𑍃𑌤𑌾𑌞𑍍𑌜𑌲𑌿𑌰𑌿𑌦𑌂 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌂 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌂 𑌪𑍁𑌨𑌰𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ॥ 9 ॥

trastagātrastu bharatassa vācā sajjamānayā |
kṛtāñjaliridaṃ vākyaṃ rāghavaṃ punarabravīt || 9 ||

तर भरत त्रस्त शरीर भएर, अलिकता अड्किएको वाणीले, हात जोडेर राघवलाई फेरि यो वचन भने ॥ ९ ॥ ^AI

Shloka 10

𑌰𑌾𑌜𑌧𑌰𑍍𑌮𑌮𑌨𑍁𑌪𑍍𑌰𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌕𑍁𑌲𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌨𑍁𑌸𑌨𑍍𑌤𑌤𑌿𑌮𑍍 ।
𑌕𑌰𑍍𑌤𑍁𑌮𑌰𑍍𑌹𑌸𑌿 𑌕𑌾𑌕𑍁𑌤𑍍𑌸𑍍𑌥 𑌮𑌮 𑌮𑌾𑌤𑍁𑌶𑍍𑌚 𑌯𑌾𑌚𑌨𑌾𑌮𑍍 ॥ 10 ॥

rājadharmamanuprekṣya kuladharmānusantatim |
kartumarhasi kākutstha mama mātuśca yācanām || 10 ||

हे काकुत्स्थ, राजधर्म, कुलधर्म र वंशपरम्परालाई विचार गरेर मेरी आमाको याचना पूरा गर्नु तपाईंलाई योग्य हुन्छ ॥ १० ॥ ^AI

Shloka 11

𑌰𑌕𑍍𑌷𑌿𑌤𑍁𑌂 𑌸𑍁𑌮𑌹𑌦𑍍𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌮𑌹𑌮𑍇𑌕𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌨𑍋𑌤𑍍𑌸𑌹𑍇 ।
𑌪𑍗𑌰𑌜𑌾𑌨𑌪𑌦𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚𑌾𑌪𑌿 𑌰𑌕𑍍𑌤𑌾𑌨𑍍𑌰𑌞𑍍𑌜𑌯𑌿𑌤𑍁𑌂 𑌤𑌥𑌾 ॥ 11 ॥

rakṣituṃ sumahadrājyamahamekastu notsahe |
paurajānapadāṃścāpi raktānrañjayituṃ tathā || 11 ||

म एक्लैले यति ठूलो राज्यको रक्षा गर्न सक्दिनँ, त्यस्तै पुरवासी र जनपदवासीहरूलाई अनुरक्त गराई प्रसन्न पार्न पनि सक्दिनँ ॥ ११ ॥ ^AI

Shloka 12

𑌜𑍍𑌞𑌾𑌤𑌯𑌶𑍍𑌚 𑌹𑌿 𑌯𑍋𑌧𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌸𑍁𑌹𑍃𑌦𑌶𑍍𑌚 𑌨𑌃 ।
𑌤𑍍𑌵𑌾𑌮𑍇𑌵 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌵𑍀𑌕𑍍𑌷𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌪𑌰𑍍𑌜𑌨𑍍𑌯𑌮𑌿𑌵 𑌕𑌰𑍍𑌷𑌕𑌾𑌃 ॥ 12 ॥

jñātayaśca hi yodhāśca mitrāṇi suhṛdaśca naḥ |
tvāmeva prativīkṣante parjanyamiva karṣakāḥ || 12 ||

हाम्रा ज्ञाति, योद्धा, मित्र र सुहृदहरू सबै किसानहरूले वर्षाको आशा गरेझैं तपाईंकै प्रतीक्षा गरिरहेका छन् ॥ १२ ॥ ^AI

Shloka 13

𑌇𑌦𑌂 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌪𑍍𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞 𑌸𑍍𑌥𑌾𑌪𑌯 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌪𑌦𑍍𑌯 𑌹𑌿 ।
𑌶𑌕𑍍𑌤𑌿𑌮𑌾𑌨𑌸𑌿 𑌕𑌾𑌕𑍁𑌤𑍍𑌸𑍍𑌥 𑌲𑍋𑌕𑌸𑍍𑌯 𑌪𑌰𑌿𑌪𑌾𑌲𑌨𑍇 ॥ 13 ॥

idaṃ rājyaṃ mahāprājña sthāpaya pratipadya hi |
śaktimānasi kākutstha lokasya paripālane || 13 ||

हे महाप्राज्ञ, यो राज्य ग्रहण गरेर स्थापित गर्नुहोस्; हे काकुत्स्थ, तपाईं संसारको पालन गर्न सक्षम हुनुहुन्छ ॥ १३ ॥ ^AI

Shloka 14

𑌇𑌤𑍍𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌨𑍍𑌯𑌪𑌤𑌦𑍍𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑍁𑌃 𑌪𑌾𑌦𑌯𑍋𑌰𑍍𑌭𑌰𑌤𑌸𑍍𑌤𑌦𑌾 ।
𑌭𑍃𑌶𑌂 𑌸𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌰𑍍𑌥𑌯𑌾𑌮𑌾𑌸 𑌰𑌾𑌮𑌮𑍇𑌵 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌂𑌵𑌦𑌃 ॥ 14 ॥

ityuktvā nyapatadbhrātuḥ pādayorbharatastadā |
bhṛśaṃ samprārthayāmāsa rāmameva priyaṃvadaḥ || 14 ||

यसरी भनेर भरत तब भाइको चरणमा लडे; प्रिय बोल्ने भरतले रामलाई निकै प्रार्थना गरे ॥ १४ ॥ ^AI

Shloka 15

𑌤𑌮𑌙𑍍𑌕𑍇 𑌭𑌰𑌤𑌂 𑌕𑍃𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌰𑌾𑌮𑍋 𑌵𑌚𑌨𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ।
𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮𑌂 𑌨𑌲𑌿𑌨𑌪𑌤𑍍𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌂 𑌮𑌤𑍍𑌤𑌹𑌂𑌸𑌸𑍍𑌵𑌰𑌂 𑌸𑍍𑌵𑌯𑌮𑍍 ॥ 15 ॥

tamaṅke bharataṃ kṛtvā rāmo vacanamabravīt |
śyāmaṃ nalinapatrākṣaṃ mattahaṃsasvaraṃ svayam || 15 ||

रामले भरतलाई काखमा राखेर आफैं यो वचन भने — श्यामवर्ण, कमलपत्रजस्ता आँखा भएका र मत्त हंसको स्वर भएका भरतलाई ॥ १५ ॥ ^AI

Shloka 16

𑌆𑌗𑌤𑌾 𑌤𑍍𑌵𑌾𑌮𑌿𑌯𑌂 𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌸𑍍𑌸𑍍𑌵𑌜𑌾 𑌵𑍈𑌨𑌯𑌿𑌕𑍀 𑌚 𑌯𑌾 ।
𑌭𑍃𑌶𑌮𑍁𑌤𑍍𑌸𑌹𑌸𑍇 𑌤𑌾𑌤 𑌰𑌕𑍍𑌷𑌿𑌤𑍁𑌂 𑌪𑍃𑌥𑌿𑌵𑍀𑌮𑌪𑌿 ॥ 16 ॥

āgatā tvāmiyaṃ buddhissvajā vainayikī ca yā |
bhṛśamutsahase tāta rakṣituṃ pṛthivīmapi || 16 ||

हे तात, तिमीमा आएको यो बुद्धि र स्वाभाविक विनयशीलता हो; तिमी पृथ्वीको रक्षा गर्न निकै उत्साहित छौ ॥ १६ ॥ ^AI

Shloka 17

𑌅𑌮𑌾𑌤𑍍𑌯𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌸𑍁𑌹𑍃𑌦𑍍𑌭𑌿𑌶𑍍𑌚 𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌮𑌦𑍍𑌭𑌿𑌶𑍍𑌚 𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌭𑌿𑌃 ।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌣𑌿 𑌸𑌮𑍍𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑍍𑌯 𑌸𑍁𑌮𑌹𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌪𑌿 𑌕𑌾𑌰𑌯 ॥ 17 ॥

amātyaiśca suhṛdbhiśca buddhimadbhiśca mantribhiḥ |
sarvakāryāṇi sammantrya sumahantyapi kāraya || 17 ||

बुद्धिमान् अमात्यहरू, सुहृदहरू र मन्त्रीहरूसँग सबै कार्यहरू, अत्यन्त ठूला भए पनि, राम्ररी विचारविमर्श गरेर सम्पन्न गर्नू। ^AI

Shloka 18

𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑍀𑌶𑍍𑌚𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌾𑌦𑌪𑍇𑌯𑌾𑌦𑍍𑌵𑌾 𑌹𑌿𑌮𑌵𑌾𑌨𑍍𑌵𑌾 𑌹𑌿𑌮𑌂 𑌤𑍍𑌯𑌜𑍇𑌤𑍍 ।
𑌅𑌤𑍀𑌯𑌾𑌤𑍍𑌸𑌾𑌗𑌰𑍋 𑌵𑍇𑌲𑌾𑌂 𑌨 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌜𑍍𑌞𑌾𑌮𑌹𑌂 𑌪𑌿𑌤𑍁𑌃 ॥ 18 ॥

lakṣmīścandrādapeyādvā himavānvā himaṃ tyajet |
atīyātsāgaro velāṃ na pratijñāmahaṃ pituḥ || 18 ||

लक्ष्मीले चन्द्रमालाई छोडोस् वा हिमालयले हिउँ त्यागोस्, समुद्रले आफ्नो किनारा नाघोस् — तर म पिताको प्रतिज्ञा कदापि नाघ्ने छैन। ^AI

Shloka 19

𑌕𑌾𑌮𑌾𑌦𑍍𑌵𑌾 𑌤𑌾𑌤 𑌲𑍋𑌭𑌾𑌦𑍍𑌵𑌾 𑌮𑌾𑌤𑍍𑌰𑌾𑌤𑍁𑌭𑍍𑌯𑌮𑌿𑌦𑌂 𑌕𑍃𑌤𑌮𑍍 ।
𑌨 𑌤𑌨𑍍𑌮𑌨𑌸𑌿 𑌕𑌰𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑌂 𑌵𑌰𑍍𑌤𑌿𑌤𑌵𑍍𑌯𑌂 𑌚 𑌮𑌾𑌤𑍃𑌵𑌤𑍍 ॥ 19 ॥

kāmādvā tāta lobhādvā mātrātubhyamidaṃ kṛtam |
na tanmanasi kartavyaṃ vartitavyaṃ ca mātṛvat || 19 ||

हे तात, कामवा लोभले गर्दा माताको तर्फबाट तिमीलाई यो गरिएको हो भने त्यसलाई मनमा नराख्नू र मातृवत् व्यवहार गर्नू। ^AI

Shloka 20

𑌏𑌵𑌂 𑌬𑍍𑌰𑍁𑌵𑌾𑌣𑌂 𑌭𑌰𑌤𑌃 𑌕𑍗𑌸𑌲𑍍𑌯𑌾𑌸𑍁𑌤𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ।
𑌤𑍇𑌜𑌸𑌾𑌽𑌽𑌦𑌿𑌤𑍍𑌯𑌸𑌙𑍍𑌕𑌾𑌶𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌪𑌚𑍍𑌚𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑌮𑍍 ॥ 20 ॥

evaṃ bruvāṇaṃ bharataḥ kausalyāsutamabravīt |
tejasā''dityasaṅkāśaṃ pratipaccandradarśanam || 20 ||

यसरी बोल्दै गरेका कौसल्याका पुत्र (राम) लाई भरतले भने — तेजले सूर्यसदृश र प्रतिपदाको चन्द्रमाजस्तो दर्शन भएका। ^AI

Shloka 21

𑌆𑌧𑌿𑌰𑍋𑌹𑌾𑌽𑌰𑍍𑌯 𑌪𑌾𑌦𑌾𑌭𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌪𑌾𑌦𑍁𑌕𑍇 𑌹𑍇𑌮𑌭𑍂𑌷𑌿𑌤𑍇 ।
𑌏𑌤𑍇𑌹𑌿 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌲𑍋𑌕𑌸𑍍𑌯 𑌯𑍋𑌗𑌕𑍍𑌷𑍇𑌮𑌂 𑌵𑌿𑌧𑌾𑌸𑍍𑌯𑌤𑌃 ॥ 21 ॥

ādhirohā'rya pādābhyāṃ pāduke hemabhūṣite |
etehi sarvalokasya yogakṣemaṃ vidhāsyataḥ || 21 ||

हे आर्य, स्वर्णले विभूषित यी पादुकाहरूमा पाउ राखेर चढ्नुहोस्; यी पादुकाहरूले सम्पूर्ण लोकको योगक्षेम (रक्षा र कल्याण) विधान गर्नेछन्। ^AI

Shloka 22

𑌸𑍋𑌽𑌧𑌿𑌰𑍁𑌹𑍍𑌯 𑌨𑌰𑌵𑍍𑌯𑌾𑌘𑍍𑌰𑌃 𑌪𑌾𑌦𑍁𑌕𑍇 𑌹𑍍𑌯𑌵𑌰𑍁𑌹𑍍𑌯 𑌚 ।
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌯𑌚𑍍𑌛𑌤𑍍𑌸𑍁𑌮𑌹𑌾𑌤𑍇𑌜𑌾 𑌭𑌰𑌤𑌾𑌯 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑍇 ॥ 22 ॥

so'dhiruhya naravyāghraḥ pāduke hyavaruhya ca |
prāyacchatsumahātejā bharatāya mahātmane || 22 ||

नरश्रेष्ठ, महातेजस्वी रामले ती पादुकाहरूमा चढेर फेरि ओर्लेर महात्मा भरतलाई प्रदान गर्नुभयो। ^AI

Shloka 23

𑌸 𑌪𑌾𑌦𑍁𑌕𑍇 𑌸𑌮𑍍𑌪𑍍𑌰𑌣𑌮𑍍𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌵𑌚𑌨𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 𑌚𑌤𑍁𑌰𑍍𑌦𑌶 𑌹𑌿 𑌵𑌰𑍍𑌷𑌾𑌣𑌿 𑌜𑌟𑌾𑌚𑍀𑌰𑌧𑌰𑍋 𑌹𑍍𑌯𑌾𑌹𑌮𑍍 ॥ 23 ॥

sa pāduke sampraṇamya rāmaṃ vacanamabravīt caturdaśa hi varṣāṇi jaṭācīradharo hyāham || 23 ||

उनले (भरतले) ती पादुकाहरूलाई प्रणाम गरेर रामलाई वचन भने — म चौध वर्षसम्म जटा र वल्कल धारण गर्नेछु। ^AI

Shloka 24

𑌫𑌲𑌮𑍂𑌲𑌾𑌶𑌨𑍋 𑌵𑍀𑌰 𑌭𑌵𑍇𑌯𑌂 𑌰𑌘𑍁𑌨𑌨𑍍𑌦𑌨 ।
𑌤𑌵𑌾𑌽𑌗𑌮𑌨𑌮𑌾𑌕𑌾𑌙𑍍𑌕𑍍𑌷𑌾𑌨𑍍𑌵𑌸𑌨𑍍𑌵𑍈 𑌨𑌗𑌰𑌾𑌦𑍍𑌬𑌹𑌿𑌃 ॥ 24 ॥

phalamūlāśano vīra bhaveyaṃ raghunandana |
tavā'gamanamākāṅkṣānvasanvai nagarādbahiḥ || 24 ||

हे वीर, हे रघुनन्दन, म नगरबाहिर बस्दै फलमूल खाएर रहनेछु र तपाईंको आगमनको प्रतीक्षा गर्नेछु। ^AI

Shloka 25

𑌤𑌵 𑌪𑌾𑌦𑍁𑌕𑌯𑍋𑌰𑍍𑌨𑍍𑌯𑌸𑍍𑌤𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌤𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌃 𑌪𑌰𑌨𑍍𑌤𑌪 ।
𑌚𑌤𑍁𑌰𑍍𑌦𑌶𑍇 𑌤𑍁 𑌸𑌮𑍍𑌪𑍂𑌰𑍍𑌣𑍇 𑌵𑌰𑍍𑌷𑍇𑌽𑌹𑌨𑌿 𑌰𑌘𑍂𑌤𑍍𑌤𑌮 ॥ 25 ॥

tava pādukayornyastarājyatantraḥ parantapa |
caturdaśe tu sampūrṇe varṣe'hani raghūttama || 25 ||

हे परन्तप! तपाईंका पादुकाहरूमा राज्यको सम्पूर्ण भार सुम्पेर, हे रघूत्तम! चौध वर्ष पूरा भएको दिनमा (म तपाईंकहाँ फर्केर आउनेछु)। ^AI

Shloka 26

𑌨 𑌦𑍍𑌰𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌯𑌦𑌿 𑌤𑍍𑌵𑌾𑌂 𑌤𑍁 𑌪𑍍𑌰𑌵𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌹𑍁𑌤𑌾𑌶𑌨𑌮𑍍 ।
𑌤𑌥𑍇𑌤𑌿 𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌜𑍍𑌞𑌾𑌯 𑌤𑌂 𑌪𑌰𑌿𑌷𑍍𑌵𑌜𑍍𑌯 𑌸𑌾𑌦𑌰𑌮𑍍 ॥ 26 ॥

na drakṣyāmi yadi tvāṃ tu pravekṣyāmi hutāśanam |
tatheti ca pratijñāya taṃ pariṣvajya sādaram || 26 ||

यदि मैले तपाईंलाई देखिनँ भने म अग्निमा प्रवेश गर्नेछु। त्यसपछि 'तथास्तु' भनी प्रतिज्ञा गरेर उनले आदरपूर्वक उनलाई अँगालो हाले। ^AI

Shloka 27

𑌶𑌤𑍍𑌰𑍁𑌘𑍍𑌨𑌂 𑌚 𑌪𑌰𑌿𑌷𑍍𑌵𑌜𑍍𑌯 𑌭𑌰𑌤𑌂 𑌚𑍇𑌦𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ।
𑌮𑌾𑌤𑌰𑌂 𑌰𑌕𑍍𑌷 𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍀𑌂 𑌮𑌾 𑌰𑍋𑌷𑌂 𑌕𑍁𑌰𑍁 𑌤𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿 ॥ 27 ॥

śatrughnaṃ ca pariṣvajya bharataṃ cedamabravīt |
mātaraṃ rakṣa kaikeyīṃ mā roṣaṃ kuru tāṃ prati || 27 ||

शत्रुघ्नलाई र भरतलाई पनि अँगालो हालेर उनले यसो भने — 'कैकेयी आमाको रक्षा गर्नु, उनीप्रति रोष नगर्नु।' ^AI

Shloka 28

𑌮𑌯𑌾 𑌚 𑌸𑍀𑌤𑌯𑌾 𑌚𑍈𑌵 𑌶𑌪𑍍𑌤𑍋𑌽𑌸𑌿 𑌰𑌘𑍁𑌸𑌤𑍍𑌤𑌮 ।
𑌇𑌤𑍍𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾𑌽𑌶𑍍𑌰𑍁𑌪𑌰𑍀𑌤𑌾𑌕𑍍𑌷𑍋 𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑌰𑌂 𑌵𑌿𑌸𑌸𑌰𑍍𑌜 𑌹 ॥ 28 ॥

mayā ca sītayā caiva śapto'si raghusattama |
ityuktvā'śruparītākṣo bhrātaraṃ visasarja ha || 28 ||

हे रघुसत्तम! म र सीताले तिमीलाई शपथ दिएका छौं। यसो भनेर आँखामा आँसु भरिएका उनले आफ्ना भाइलाई विदा गरे। ^AI

Shloka 29

𑌸 𑌪𑌾𑌦𑍁𑌕𑍇 𑌤𑍇 𑌭𑌰𑌤𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌾𑌪𑌵𑌾𑌨𑍍 𑌸𑍍𑌵𑌲𑌙𑍍𑌕𑍃𑌤𑍇 𑌸𑌮𑍍𑌪𑌰𑌿𑌪𑍂𑌜𑍍𑌯 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌵𑌿𑌤𑍍 ।
𑌪𑍍𑌰𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌂 𑌚𑍈𑌵 𑌚𑌕𑌾𑌰 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌂 𑌚𑌕𑌾𑌰 𑌤𑍇 𑌚𑍋𑌤𑍍𑌤𑌮𑌨𑌾𑌗𑌮𑍂𑌰𑍍𑌧𑌨𑌿 ॥ 29 ॥

sa pāduke te bharataḥ pratāpavān svalaṅkṛte samparipūjya dharmavit |
pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ cakāra te cottamanāgamūrdhani || 29 ||

धर्मवेत्ता र प्रतापी भरतले ती सुसज्जित पादुकाहरूको राम्ररी पूजा गरे, राघव (राम) को प्रदक्षिणा गरे, र ती पादुकाहरूलाई उत्तम हात्तीको शिरमा राखे। ^AI

Shloka 30

𑌅𑌥𑌾𑌽𑌨𑍁𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌨𑌨𑍍𑌦𑍍𑌯 𑌤𑌂 𑌜𑌨𑌂 𑌗𑍁𑌰𑍂𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌪𑍍𑌰𑌕𑍃𑌤𑍀𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾𑌽𑌨𑍁𑌜𑍗 ।
𑌵𑍍𑌯𑌸𑌰𑍍𑌜𑌯𑌦𑍍𑌰𑌾𑌘𑌵𑌵𑌂𑌶𑌵𑌰𑍍𑌧𑌨𑌸𑍍𑌥𑌿𑌰𑌃 𑌸𑍍𑌵𑌧𑌰𑍍𑌮𑍇 𑌹𑌿𑌮𑌵𑌾𑌨𑌿𑌵𑌾𑌚𑌲𑌃 ॥ 30 ॥

athā'nupūrvyātpratinandya taṃ janaṃ gurūṃśca mantriprakṛtīstathā'nujau |
vyasarjayadrāghavavaṃśavardhanasthiraḥ svadharme himavānivācalaḥ || 30 ||

त्यसपछि राघववंशको वृद्धि गर्ने, आफ्नो धर्ममा हिमालय पर्वतझैं अडिग भरतले क्रमशः त्यस जनसमूहलाई, गुरुजनहरूलाई, मन्त्री र प्रजाजनहरूलाई तथा दुवै कान्छा भाइहरूलाई विदा गरे। ^AI

Shloka 31

𑌤𑌂 𑌮𑌾𑌤𑌰𑍋 𑌬𑌾𑌷𑍍𑌪𑌗𑍃𑌹𑍀𑌤𑌕𑌣𑍍𑌠𑍍𑌯𑍋 𑌦𑍁𑌃𑌖𑍇𑌨 𑌨𑌾𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌯𑌿𑌤𑍁𑌂 𑌹𑌿 𑌶𑍇𑌕𑍁𑌃 ।
𑌸 𑌤𑍍𑌵𑍇𑌵 𑌮𑌾𑌤𑍍𑌰𑍃𑌰𑌭𑌿𑌵𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌰𑍁𑌦𑌨𑍍𑌕𑍁𑌟𑍀𑌂 𑌸𑍍𑌵𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌵𑍇𑌶 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌃 ॥ 31 ॥

taṃ mātaro bāṣpagṛhītakaṇṭhyo duḥkhena nāmantrayituṃ hi śekuḥ |
sa tveva mātrṛrabhivādya sarvārudankuṭīṃ svāṃ praviveśa rāghavaḥ || 31 ||

आमाहरू भने आँसुले घाँटी अवरुद्ध भएकोले दुःखका कारण उनलाई बोलाउनै सकेनन्। तर राघव (भरत) ले सबै आमाहरूलाई प्रणाम गरेर आफ्नो कुटीमा प्रवेश गरे। ^AI

𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌦𑍍𑌵𑌾𑌦𑌶𑌾𑌧𑌿𑌕𑌶𑌤𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ द्वादशाधिकशततमस्सर्गः ।

तमप्रतिमतेजोभ्यां भ्रातृभ्यां रोमहर्षणम् ।

विस्मिताः सङ्गमं प्रेक्ष्य समवेता महर्षयः ॥ 1 ॥

अन्तर्हिता मुनिगणास्सिद्धाश्च परमर्षयः ।

तौ भ्रातरौ महात्मानौ काकुत्स्थौ प्रशशंसिरे ॥ 2 ॥

स धन्यो यस्य पुत्रौ द्वौ धर्मज्ञौ धर्मविक्रमौ ।

श्रुत्वा वयं हि सम्भाषामुभयोस्स्पृहयामहे ॥ 3 ॥

ततस्त्वृषिगणाः क्षिप्रं दशग्रीववधैषिणः ।

भरतं राजशार्दूलमित्यूचुः सङ्गता वचः ॥ 4 ॥

कुले जात महाप्राज्ञ महावृत्त महायशः ।

ग्राह्यं रामस्य वाक्यं ते पितरं यद्यवेक्षसे ॥ 5 ॥

सदाऽनृणमिमं रामं वयमिच्छामहे पितुः ।

आनृणत्वाच्च कैकेय्याः स्वर्गं दशरथो गतः ॥ 6 ॥

एतावदुक्त्वा वचनं गन्धर्वाः समहर्षयः ।

राजर्षयश्चैव तदा सर्वे स्वां स्वां गतिं गताः ॥ 7 ॥

ह्लादितस्तेन वाक्येन शुभेन शुभदर्शनः ।

राम स्संहृष्टवदनस्तानृषीनभ्यपूजयत् ॥ 8 ॥

त्रस्तगात्रस्तु भरतस्स वाचा सज्जमानया ।

कृताञ्जलिरिदं वाक्यं राघवं पुनरब्रवीत् ॥ 9 ॥

राजधर्ममनुप्रेक्ष्य कुलधर्मानुसन्ततिम् ।

कर्तुमर्हसि काकुत्स्थ मम मातुश्च याचनाम् ॥ 10 ॥

रक्षितुं सुमहद्राज्यमहमेकस्तु नोत्सहे ।

पौरजानपदांश्चापि रक्तान्रञ्जयितुं तथा ॥ 11 ॥

ज्ञातयश्च हि योधाश्च मित्राणि सुहृदश्च नः ।

त्वामेव प्रतिवीक्षन्ते पर्जन्यमिव कर्षकाः ॥ 12 ॥

इदं राज्यं महाप्राज्ञ स्थापय प्रतिपद्य हि ।

शक्तिमानसि काकुत्स्थ लोकस्य परिपालने ॥ 13 ॥

इत्युक्त्वा न्यपतद्भ्रातुः पादयोर्भरतस्तदा ।

भृशं सम्प्रार्थयामास राममेव प्रियंवदः ॥ 14 ॥

तमङ्के भरतं कृत्वा रामो वचनमब्रवीत् ।

श्यामं नलिनपत्राक्षं मत्तहंसस्वरं स्वयम् ॥ 15 ॥

आगता त्वामियं बुद्धिस्स्वजा वैनयिकी च या ।

भृशमुत्सहसे तात रक्षितुं पृथिवीमपि ॥ 16 ॥

अमात्यैश्च सुहृद्भिश्च बुद्धिमद्भिश्च मन्त्रिभिः ।

सर्वकार्याणि सम्मन्त्र्य सुमहन्त्यपि कारय ॥ 17 ॥

लक्ष्मीश्चन्द्रादपेयाद्वा हिमवान्वा हिमं त्यजेत् ।

अतीयात्सागरो वेलां न प्रतिज्ञामहं पितुः ॥ 18 ॥

कामाद्वा तात लोभाद्वा मात्रातुभ्यमिदं कृतम् ।

न तन्मनसि कर्तव्यं वर्तितव्यं च मातृवत् ॥ 19 ॥

एवं ब्रुवाणं भरतः कौसल्यासुतमब्रवीत् ।

तेजसाऽऽदित्यसङ्काशं प्रतिपच्चन्द्रदर्शनम् ॥ 20 ॥

आधिरोहाऽर्य पादाभ्यां पादुके हेमभूषिते ।

एतेहि सर्वलोकस्य योगक्षेमं विधास्यतः ॥ 21 ॥

सोऽधिरुह्य नरव्याघ्रः पादुके ह्यवरुह्य च ।

प्रायच्छत्सुमहातेजा भरताय महात्मने ॥ 22 ॥

स पादुके सम्प्रणम्य रामं वचनमब्रवीत् चतुर्दश हि वर्षाणि जटाचीरधरो ह्याहम् ॥ 23 ॥

फलमूलाशनो वीर भवेयं रघुनन्दन ।

तवाऽगमनमाकाङ्क्षान्वसन्वै नगराद्बहिः ॥ 24 ॥

तव पादुकयोर्न्यस्तराज्यतन्त्रः परन्तप ।

चतुर्दशे तु सम्पूर्णे वर्षेऽहनि रघूत्तम ॥ 25 ॥

न द्रक्ष्यामि यदि त्वां तु प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ।

तथेति च प्रतिज्ञाय तं परिष्वज्य सादरम् ॥ 26 ॥

शत्रुघ्नं च परिष्वज्य भरतं चेदमब्रवीत् ।

मातरं रक्ष कैकेयीं मा रोषं कुरु तां प्रति ॥ 27 ॥

मया च सीतया चैव शप्तोऽसि रघुसत्तम ।

इत्युक्त्वाऽश्रुपरीताक्षो भ्रातरं विससर्ज ह ॥ 28 ॥

स पादुके ते भरतः प्रतापवान् स्वलङ्कृते सम्परिपूज्य धर्मवित् ।

प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं चकार ते चोत्तमनागमूर्धनि ॥ 29 ॥

अथाऽनुपूर्व्यात्प्रतिनन्द्य तं जनं गुरूंश्च मन्त्रिप्रकृतीस्तथाऽनुजौ ।

व्यसर्जयद्राघववंशवर्धनस्थिरः स्वधर्मे हिमवानिवाचलः ॥ 30 ॥

तं मातरो बाष्पगृहीतकण्ठ्यो दुःखेन नामन्त्रयितुं हि शेकुः ।

स त्वेव मात्रृरभिवाद्य सर्वारुदन्कुटीं स्वां प्रविवेश राघवः ॥ 31 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे द्वादशाधिकशततमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

2.112 𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡 - 𑌦𑍍𑌵𑌾𑌦𑌶𑌾𑌧𑌿𑌕𑌶𑌤𑌤𑌮 𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃