Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌷𑌟𑍍𑌷𑌷𑍍𑌟𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
Shloka 1
𑌤𑌮𑌗𑍍𑌨𑌿𑌮𑌿𑌵 𑌸𑌂𑌶𑌾𑌨𑍍𑌤𑌮𑌮𑍍𑌬𑍁𑌹𑍀𑌨𑌮𑌿𑌵𑌾𑌰𑍍𑌣𑌵𑌮𑍍 ।
𑌹𑌤𑌪𑍍𑌰𑌭𑌮𑌿𑌵𑌾𑌽𑌽𑌦𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌸𑍍𑌵𑌰𑍍𑌗𑌸𑍍𑌥𑌂 𑌪𑍍𑌰𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌪𑌾𑌰𑍍𑌥𑌿𑌵𑌮𑍍 ॥ 1 ॥
𑌹𑌤𑌪𑍍𑌰𑌭𑌮𑌿𑌵𑌾𑌽𑌽𑌦𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌸𑍍𑌵𑌰𑍍𑌗𑌸𑍍𑌥𑌂 𑌪𑍍𑌰𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌪𑌾𑌰𑍍𑌥𑌿𑌵𑌮𑍍 ॥ 1 ॥
tamagnimiva saṃśāntamambuhīnamivārṇavam |
hataprabhamivā''dityaṃ svargasthaṃ prekṣya pārthivam || 1 ||
hataprabhamivā''dityaṃ svargasthaṃ prekṣya pārthivam || 1 ||
Shloka 2
𑌕𑍗𑌸𑌲𑍍𑌯𑌾 𑌬𑌾𑌷𑍍𑌪𑌪𑍂𑌰𑍍𑌣𑌾𑌕𑍍𑌷𑍀 𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑌾𑌂 𑌶𑍋𑌕𑌕𑌰𑍍𑌶𑌿𑌤𑌾 ।
𑌉𑌪𑌗𑍃𑌹𑍍𑌯 𑌶𑌿𑌰𑍋 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌃 𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍀𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌭𑌾𑌷𑌤 ॥ 2 ॥
𑌉𑌪𑌗𑍃𑌹𑍍𑌯 𑌶𑌿𑌰𑍋 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌃 𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍀𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌭𑌾𑌷𑌤 ॥ 2 ॥
kausalyā bāṣpapūrṇākṣī vividhāṃ śokakarśitā |
upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata || 2 ||
upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata || 2 ||
Shloka 3
𑌤𑌮𑌗𑍍𑌨𑌿𑌮𑌿𑌵 𑌸𑌂𑌶𑌾𑌨𑍍𑌤𑌮𑌮𑍍𑌬𑍁𑌹𑍀𑌨𑌮𑌿𑌵𑌾𑌰𑍍𑌣𑌵𑌮𑍍 ।
𑌹𑌤𑌪𑍍𑌰𑌭𑌮𑌿𑌵𑌾𑌽𑌽𑌦𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌸𑍍𑌵𑌰𑍍𑌗𑌸𑍍𑌥𑌂 𑌪𑍍𑌰𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌪𑌾𑌰𑍍𑌥𑌿𑌵𑌮𑍍 ॥ 3 ॥
𑌹𑌤𑌪𑍍𑌰𑌭𑌮𑌿𑌵𑌾𑌽𑌽𑌦𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌸𑍍𑌵𑌰𑍍𑌗𑌸𑍍𑌥𑌂 𑌪𑍍𑌰𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌪𑌾𑌰𑍍𑌥𑌿𑌵𑌮𑍍 ॥ 3 ॥
tamagnimiva saṃśāntamambuhīnamivārṇavam |
hataprabhamivā''dityaṃ svargasthaṃ prekṣya pārthivam || 3 ||
hataprabhamivā''dityaṃ svargasthaṃ prekṣya pārthivam || 3 ||
Shloka 4
𑌕𑍗𑌸𑌲𑍍𑌯𑌾 𑌬𑌾𑌷𑍍𑌪𑌪𑍂𑌰𑍍𑌣𑌾𑌕𑍍𑌷𑍀 𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑌾𑌂 𑌶𑍋𑌕𑌕𑌰𑍍𑌶𑌿𑌤𑌾 ।
𑌉𑌪𑌗𑍃𑌹𑍍𑌯 𑌶𑌿𑌰𑍋 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌃 𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍀𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌭𑌾𑌷𑌤 ॥ 4 ॥
𑌉𑌪𑌗𑍃𑌹𑍍𑌯 𑌶𑌿𑌰𑍋 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌃 𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍀𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌭𑌾𑌷𑌤 ॥ 4 ॥
kausalyā bāṣpapūrṇākṣī vividhāṃ śokakarśitā |
upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata || 4 ||
upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata || 4 ||
Shloka 5
𑌸𑌕𑌾𑌮𑌾 𑌭𑌵 𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑌿 𑌭𑍁𑌙𑍍𑌕𑍍𑌷𑍍𑌵 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌮𑌕𑌣𑍍𑌟𑌕𑌮𑍍 ।
𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌰𑌾𑌜𑌾𑌨𑌮𑍇𑌕𑌾𑌗𑍍𑌰𑌾 𑌨𑍃𑌶𑌂𑌸𑍇 𑌦𑍁𑌷𑍍𑌟𑌚𑌾𑌰𑌿𑌣𑌿 ॥ 5 ॥
𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌰𑌾𑌜𑌾𑌨𑌮𑍇𑌕𑌾𑌗𑍍𑌰𑌾 𑌨𑍃𑌶𑌂𑌸𑍇 𑌦𑍁𑌷𑍍𑌟𑌚𑌾𑌰𑌿𑌣𑌿 ॥ 5 ॥
sakāmā bhava kaikeyi bhuṅkṣva rājyamakaṇṭakam |
tyaktvā rājānamekāgrā nṛśaṃse duṣṭacāriṇi || 5 ||
tyaktvā rājānamekāgrā nṛśaṃse duṣṭacāriṇi || 5 ||
Shloka 6
𑌵𑌿𑌹𑌾𑌯 𑌮𑌾𑌂 𑌗𑌤𑍋 𑌰𑌾𑌮𑌃 𑌭𑌰𑍍𑌤𑌾 𑌚 𑌸𑍍𑌵𑌰𑍍𑌗𑌤𑍋 𑌮𑌮 ।
𑌵𑌿𑌪𑌥𑍇 𑌸𑌾𑌰𑍍𑌥𑌹𑍀𑌨𑍇𑌵 𑌨𑌾𑌹𑌂 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑍁𑌮𑍁𑌤𑍍𑌸𑌹𑍇 ॥ 6 ॥
𑌵𑌿𑌪𑌥𑍇 𑌸𑌾𑌰𑍍𑌥𑌹𑍀𑌨𑍇𑌵 𑌨𑌾𑌹𑌂 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑍁𑌮𑍁𑌤𑍍𑌸𑌹𑍇 ॥ 6 ॥
vihāya māṃ gato rāmaḥ bhartā ca svargato mama |
vipathe sārthahīneva nāhaṃ jīvitumutsahe || 6 ||
vipathe sārthahīneva nāhaṃ jīvitumutsahe || 6 ||
Shloka 7
𑌭𑌰𑍍𑌤𑌾𑌰𑌂 𑌤𑌂 𑌪𑌰𑌿𑌤𑍍𑌯𑌜𑍍𑌯 𑌕𑌾 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀 𑌦𑍈𑌵𑌤𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌃 ।
𑌇𑌚𑍍𑌛𑍇𑌜𑍍𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑍁𑌮𑌨𑍍𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍍𑌯𑌾𑌸𑍍𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑌧𑌰𑍍𑌮𑌣𑌃 ॥ 7 ॥
𑌇𑌚𑍍𑌛𑍇𑌜𑍍𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑍁𑌮𑌨𑍍𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍍𑌯𑌾𑌸𑍍𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑌧𑌰𑍍𑌮𑌣𑌃 ॥ 7 ॥
bhartāraṃ taṃ parityajya kā strī daivatamātmanaḥ |
icchejjīvitumanyatra kaikeyyāstyaktadharmaṇaḥ || 7 ||
icchejjīvitumanyatra kaikeyyāstyaktadharmaṇaḥ || 7 ||
Shloka 8
𑌨 𑌲𑍁𑌬𑍍𑌧𑍋 𑌬𑍁𑌧𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌦𑍋𑌷𑌾𑌨𑍍 𑌕𑌿𑌮𑍍𑌪𑌾𑌕𑌮𑌿𑌵 𑌭𑌕𑍍𑌷𑌯𑌨𑍍 ।
𑌕𑍁𑌬𑍍𑌜𑌾𑌨𑌿𑌮𑌿𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍍𑌯𑌾 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌕𑍁𑌲𑌂 𑌹𑌤𑌮𑍍 ॥ 8 ॥
𑌕𑍁𑌬𑍍𑌜𑌾𑌨𑌿𑌮𑌿𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍍𑌯𑌾 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌕𑍁𑌲𑌂 𑌹𑌤𑌮𑍍 ॥ 8 ॥
na lubdho budhyate doṣān kimpākamiva bhakṣayan |
kubjānimittaṃ kaikeyyā rāghavāṇāṃ kulaṃ hatam || 8 ||
kubjānimittaṃ kaikeyyā rāghavāṇāṃ kulaṃ hatam || 8 ||
Shloka 9
𑌅𑌨𑌿𑌯𑍋𑌗𑍇 𑌨𑌿𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌾 𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌵𑌿𑌵𑌾𑌸𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌸𑌭𑌾𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌜𑌨𑌕𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌪𑌰𑌿𑌤𑌪𑍍𑌸𑍍𑌯𑌤𑍍𑌯𑌹𑌂 𑌯𑌥𑌾 ॥ 9 ॥
𑌸𑌭𑌾𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌜𑌨𑌕𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌪𑌰𑌿𑌤𑌪𑍍𑌸𑍍𑌯𑌤𑍍𑌯𑌹𑌂 𑌯𑌥𑌾 ॥ 9 ॥
aniyoge niyuktena rājñā rāmaṃ vivāsitam |
sabhāryaṃ janakaśśrutvā paritapsyatyahaṃ yathā || 9 ||
sabhāryaṃ janakaśśrutvā paritapsyatyahaṃ yathā || 9 ||
Shloka 10
𑌸 𑌮𑌾𑌮𑌨𑌾𑌥𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌧𑌵𑌾𑌂 𑌨𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌜𑌾𑌨𑌾𑌤𑌿 𑌧𑌾𑌰𑍍𑌮𑌿𑌕𑌃 ।
𑌰𑌾𑌮𑌃 𑌕𑌮𑌲𑌪𑌤𑍍𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌃 𑌜𑍀𑌵𑌨𑍍𑌨𑌾𑌶𑌮𑌿𑌤𑍋 𑌗𑌤𑌃 ॥ 10 ॥
𑌰𑌾𑌮𑌃 𑌕𑌮𑌲𑌪𑌤𑍍𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌃 𑌜𑍀𑌵𑌨𑍍𑌨𑌾𑌶𑌮𑌿𑌤𑍋 𑌗𑌤𑌃 ॥ 10 ॥
sa māmanāthāṃ vidhavāṃ nādya jānāti dhārmikaḥ |
rāmaḥ kamalapatrākṣaḥ jīvannāśamito gataḥ || 10 ||
rāmaḥ kamalapatrākṣaḥ jīvannāśamito gataḥ || 10 ||
Shloka 11
𑌵𑌿𑌦𑍇𑌹𑌰𑌾𑌜𑌸𑍍𑌯 𑌸𑍁𑌤𑌾 𑌤𑌥𑌾 𑌸𑍀𑌤𑌾 𑌤𑌪𑌸𑍍𑌵𑌿𑌨𑍀 ।
𑌦𑍁𑌃𑌖𑌸𑍍𑌯𑌾𑌨𑍁𑌚𑌿𑌤𑌾 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌂 𑌵𑌨𑍇 𑌪𑌰𑍍𑌯𑍁𑌦𑍍𑌵𑌿𑌜𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 11 ॥
𑌦𑍁𑌃𑌖𑌸𑍍𑌯𑌾𑌨𑍁𑌚𑌿𑌤𑌾 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌂 𑌵𑌨𑍇 𑌪𑌰𑍍𑌯𑍁𑌦𑍍𑌵𑌿𑌜𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 11 ॥
videharājasya sutā tathā sītā tapasvinī |
duḥkhasyānucitā duḥkhaṃ vane paryudvijiṣyati || 11 ||
duḥkhasyānucitā duḥkhaṃ vane paryudvijiṣyati || 11 ||
Shloka 12
𑌨𑌦𑌤𑌾𑌂 𑌭𑍀𑌮𑌘𑍋𑌷𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌨𑌿𑌶𑌾𑌸𑍁 𑌮𑍃𑌗𑌪𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌮𑍍 ।
𑌨𑌿𑌶𑌮𑍍𑌯 𑌨𑍂𑌨𑌂 𑌸𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑌾 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌂 𑌸𑌂𑌶𑍍𑌰𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 12 ॥
𑌨𑌿𑌶𑌮𑍍𑌯 𑌨𑍂𑌨𑌂 𑌸𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑌾 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌂 𑌸𑌂𑌶𑍍𑌰𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 12 ॥
nadatāṃ bhīmaghoṣāṇāṃ niśāsu mṛgapakṣiṇām |
niśamya nūnaṃ santrastā rāghavaṃ saṃśrayiṣyati || 12 ||
niśamya nūnaṃ santrastā rāghavaṃ saṃśrayiṣyati || 12 ||
Shloka 13
𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵𑌾𑌲𑍍𑌪𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌶𑍍𑌚 𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑍀𑌮𑌨𑍁𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌯𑌨𑍍 ।
𑌸𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌶𑍋𑌕𑌸𑌮𑌾𑌵𑌿𑌷𑍍𑌟𑍋 𑌨𑌨𑍁 𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 13 ॥
𑌸𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌶𑍋𑌕𑌸𑌮𑌾𑌵𑌿𑌷𑍍𑌟𑍋 𑌨𑌨𑍁 𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 13 ॥
vṛddhaścaivālpaputraśca vaidehīmanucintayan |
so'pi śokasamāviṣṭo nanu tyakṣyati jīvitam || 13 ||
so'pi śokasamāviṣṭo nanu tyakṣyati jīvitam || 13 ||
Shloka 14
𑌸𑌾𑌽𑌹𑌮𑌦𑍍𑌯𑍈𑌵 𑌦𑌿𑌷𑍍𑌟𑌾𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌗𑌮𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌪𑌤𑌿𑌵𑍍𑌰𑌤𑌾 ।
𑌇𑌦𑌂 𑌶𑌰𑍀𑌰 𑌮𑌾𑌲𑌿𑌙𑍍𑌗𑍍𑌯 𑌪𑍍𑌰𑌵𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌹𑍁𑌤𑌾𑌶𑌨𑌮𑍍 ॥ 14 ॥
𑌇𑌦𑌂 𑌶𑌰𑍀𑌰 𑌮𑌾𑌲𑌿𑌙𑍍𑌗𑍍𑌯 𑌪𑍍𑌰𑌵𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌹𑍁𑌤𑌾𑌶𑌨𑌮𑍍 ॥ 14 ॥
sā'hamadyaiva diṣṭāntaṃ gamiṣyāmi pativratā |
idaṃ śarīra māliṅgya pravekṣyāmi hutāśanam || 14 ||
idaṃ śarīra māliṅgya pravekṣyāmi hutāśanam || 14 ||
Shloka 15
𑌤𑌾𑌂 𑌤𑌤𑌸𑍍𑌸𑌮𑍍𑌪𑌰𑌿𑌷𑍍𑌵𑌜𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌲𑌪𑌨𑍍𑌤𑍀𑌂 𑌤𑌪𑌸𑍍𑌵𑌿𑌨𑍀𑌮𑍍 ।
𑌵𑍍𑌯𑌪𑌨𑍀𑌯 𑌸𑍁𑌦𑍁𑌃𑌖𑌾𑌰𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌕𑍗𑌸𑌲𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌵𑌹𑌾𑌰𑌿𑌕𑌾𑌃 ॥ 15 ॥
𑌵𑍍𑌯𑌪𑌨𑍀𑌯 𑌸𑍁𑌦𑍁𑌃𑌖𑌾𑌰𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌕𑍗𑌸𑌲𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌵𑌹𑌾𑌰𑌿𑌕𑌾𑌃 ॥ 15 ॥
tāṃ tatassampariṣvajya vilapantīṃ tapasvinīm |
vyapanīya suduḥkhārtāṃ kausalyāṃ vyāvahārikāḥ || 15 ||
vyapanīya suduḥkhārtāṃ kausalyāṃ vyāvahārikāḥ || 15 ||
Shloka 16
𑌤𑍈𑌲𑌦𑍍𑌰𑍋𑌣𑍍𑌯𑌾𑌮𑌥𑌾𑌮𑌾𑌤𑍍𑌯𑌾 𑌸𑌮𑍍𑌵𑍇𑌶𑍍𑌯 𑌜𑌗𑌤𑍀𑌪𑌤𑌿𑌮𑍍 ।
𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌣𑍍𑌯𑌥𑌾𑌦𑌿𑌷𑍍𑌟𑌾𑌶𑍍𑌚𑌕𑍍𑌰𑍁𑌃 𑌕𑌰𑍍𑌮𑌾𑌣𑍍𑌯𑌨𑌨𑍍𑌤𑌰𑌮𑍍 ॥ 16 ॥
𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌣𑍍𑌯𑌥𑌾𑌦𑌿𑌷𑍍𑌟𑌾𑌶𑍍𑌚𑌕𑍍𑌰𑍁𑌃 𑌕𑌰𑍍𑌮𑌾𑌣𑍍𑌯𑌨𑌨𑍍𑌤𑌰𑌮𑍍 ॥ 16 ॥
tailadroṇyāmathāmātyā samveśya jagatīpatim |
rājñassarvāṇyathādiṣṭāścakruḥ karmāṇyanantaram || 16 ||
rājñassarvāṇyathādiṣṭāścakruḥ karmāṇyanantaram || 16 ||
Shloka 17
𑌨 𑌤𑍁 𑌸𑌙𑍍𑌕𑌲𑌨𑌂 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑍋 𑌵𑌿𑌨𑌾 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌣𑌃 ।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌜𑍍𑌞𑌾𑌃 𑌕𑌰𑍍𑌤𑍁𑌮𑍀𑌷𑍁𑌸𑍍𑌤𑍇 𑌤𑌤𑍋 𑌰𑌕𑍍𑌷𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌭𑍂𑌮𑌿𑌪𑌮𑍍 ॥ 17 ॥
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌜𑍍𑌞𑌾𑌃 𑌕𑌰𑍍𑌤𑍁𑌮𑍀𑌷𑍁𑌸𑍍𑌤𑍇 𑌤𑌤𑍋 𑌰𑌕𑍍𑌷𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌭𑍂𑌮𑌿𑌪𑌮𑍍 ॥ 17 ॥
na tu saṅkalanaṃ rājño vinā putreṇa mantriṇaḥ |
sarvajñāḥ kartumīṣuste tato rakṣanti bhūmipam || 17 ||
sarvajñāḥ kartumīṣuste tato rakṣanti bhūmipam || 17 ||
Shloka 18
𑌤𑍈𑌲𑌦𑍍𑌰𑍋𑌣𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌤𑍁 𑌸𑌚𑌿𑌵𑍈𑌶𑍍𑌶𑌾𑌯𑌿𑌤𑌂 𑌤𑌂 𑌨𑌰𑌾𑌧𑌿𑌪𑌮𑍍 ।
𑌹𑌾 𑌮𑍃𑌤𑍋𑌽𑌯𑌮𑌿𑌤𑌿 𑌜𑍍𑌞𑌾𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌯𑌸𑍍𑌤𑌾𑌃 𑌪𑌰𑍍𑌯𑌦𑍇𑌵𑌯𑌨𑍍 ॥ 18 ॥
𑌹𑌾 𑌮𑍃𑌤𑍋𑌽𑌯𑌮𑌿𑌤𑌿 𑌜𑍍𑌞𑌾𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌯𑌸𑍍𑌤𑌾𑌃 𑌪𑌰𑍍𑌯𑌦𑍇𑌵𑌯𑌨𑍍 ॥ 18 ॥
tailadroṇyāṃ tu sacivaiśśāyitaṃ taṃ narādhipam |
hā mṛto'yamiti jñātvā striyastāḥ paryadevayan || 18 ||
hā mṛto'yamiti jñātvā striyastāḥ paryadevayan || 18 ||
Shloka 19
𑌬𑌾𑌹𑍂𑌨𑍁𑌦𑍍𑌯𑌮𑍍𑌯 𑌕𑍃𑌪𑌣𑌾𑌃 𑌨𑍇𑌤𑍍𑌰𑌪𑍍𑌰𑌸𑍍𑌰𑌵𑌣𑍈𑌰𑍍𑌮𑍁𑌖𑍈𑌃 ।
𑌰𑍁𑌦𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯 𑌶𑍍𑌶𑍋𑌕𑌸𑌨𑍍𑌤𑌪𑍍𑌤𑌾𑌃 𑌕𑍃𑌪𑌣𑌂 𑌪𑌰𑍍𑌯𑌦𑍇𑌵𑌯𑌨𑍍 ॥ 19 ॥
𑌰𑍁𑌦𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯 𑌶𑍍𑌶𑍋𑌕𑌸𑌨𑍍𑌤𑌪𑍍𑌤𑌾𑌃 𑌕𑍃𑌪𑌣𑌂 𑌪𑌰𑍍𑌯𑌦𑍇𑌵𑌯𑌨𑍍 ॥ 19 ॥
bāhūnudyamya kṛpaṇāḥ netraprasravaṇairmukhaiḥ |
rudantya śśokasantaptāḥ kṛpaṇaṃ paryadevayan || 19 ||
rudantya śśokasantaptāḥ kṛpaṇaṃ paryadevayan || 19 ||
Shloka 20
𑌹𑌾 𑌮𑌹𑌾𑌰𑌾𑌜 𑌰𑌾𑌮𑍇𑌣 𑌸𑌤𑌤𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌵𑌾𑌦𑌿𑌨𑌾 ।
𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌾𑌸𑍍𑌸𑌤𑍍𑌯𑌸𑌨𑍍𑌧𑍇𑌨 𑌕𑌿𑌮𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌵𑌿𑌜𑌹𑌾𑌸𑌿 𑌨𑌃 ॥ 20 ॥
𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌾𑌸𑍍𑌸𑌤𑍍𑌯𑌸𑌨𑍍𑌧𑍇𑌨 𑌕𑌿𑌮𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌵𑌿𑌜𑌹𑌾𑌸𑌿 𑌨𑌃 ॥ 20 ॥
hā mahārāja rāmeṇa satataṃ priyavādinā |
vihīnāssatyasandhena kimarthaṃ vijahāsi naḥ || 20 ||
vihīnāssatyasandhena kimarthaṃ vijahāsi naḥ || 20 ||
Shloka 21
𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍍𑌯𑌾 𑌦𑍁𑌷𑍍𑌟𑌭𑌾𑌵𑌾𑌯𑌾𑌃 𑌰𑌾𑌘𑌵𑍇𑌣 𑌵𑌿𑌯𑍋𑌜𑌿𑌤𑌾𑌃 ।
𑌕𑌥𑌂 𑌪𑌤𑌿𑌘𑍍𑌨𑌯𑌾 𑌵𑌤𑍍𑌸𑍍𑌯𑌾𑌮 𑌸𑍍𑌸𑌮𑍀𑌪𑍇 𑌵𑌿𑌧𑌵𑌾 𑌵𑌯𑌮𑍍 ॥ 21 ॥
𑌕𑌥𑌂 𑌪𑌤𑌿𑌘𑍍𑌨𑌯𑌾 𑌵𑌤𑍍𑌸𑍍𑌯𑌾𑌮 𑌸𑍍𑌸𑌮𑍀𑌪𑍇 𑌵𑌿𑌧𑌵𑌾 𑌵𑌯𑌮𑍍 ॥ 21 ॥
kaikeyyā duṣṭabhāvāyāḥ rāghaveṇa viyojitāḥ |
kathaṃ patighnayā vatsyāma ssamīpe vidhavā vayam || 21 ||
kathaṃ patighnayā vatsyāma ssamīpe vidhavā vayam || 21 ||
Shloka 22
𑌸 𑌹𑌿 𑌨𑌾𑌥𑌸𑍍𑌸𑌦𑌾𑌸𑍍𑌮𑌾𑌕𑌂 𑌤𑌵 𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌭𑍁𑌰𑌾𑌤𑍍𑌮𑌵𑌾𑌨𑍍 ।
𑌵𑌨𑌂 𑌰𑌾𑌮𑍋 𑌗𑌤𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌾𑌨𑍍𑌵𑌿𑌹𑌾𑌯 𑌨𑍃𑌪𑌤𑌿𑌶𑍍𑌰𑌿𑌯𑌮𑍍 ॥ 22 ॥
𑌵𑌨𑌂 𑌰𑌾𑌮𑍋 𑌗𑌤𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌾𑌨𑍍𑌵𑌿𑌹𑌾𑌯 𑌨𑍃𑌪𑌤𑌿𑌶𑍍𑌰𑌿𑌯𑌮𑍍 ॥ 22 ॥
sa hi nāthassadāsmākaṃ tava ca prabhurātmavān |
vanaṃ rāmo gataśśrīmānvihāya nṛpatiśriyam || 22 ||
vanaṃ rāmo gataśśrīmānvihāya nṛpatiśriyam || 22 ||
Shloka 23
𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾 𑌤𑍇𑌨 𑌚 𑌵𑍀𑌰𑍇𑌣 𑌵𑌿𑌨𑌾 𑌵𑍍𑌯𑌸𑌨𑌮𑍋𑌹𑌿𑌤𑌾𑌃 ।
𑌕𑌥𑌂 𑌵𑌯𑌂 𑌨𑌿𑌵𑌤𑍍𑌸𑍍𑌯𑌾𑌮𑌃 𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍍𑌯𑌾 𑌚 𑌵𑌿𑌦𑍂𑌷𑌿𑌤𑌾𑌃 ॥ 23 ॥
𑌕𑌥𑌂 𑌵𑌯𑌂 𑌨𑌿𑌵𑌤𑍍𑌸𑍍𑌯𑌾𑌮𑌃 𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍍𑌯𑌾 𑌚 𑌵𑌿𑌦𑍂𑌷𑌿𑌤𑌾𑌃 ॥ 23 ॥
tvayā tena ca vīreṇa vinā vyasanamohitāḥ |
kathaṃ vayaṃ nivatsyāmaḥ kaikeyyā ca vidūṣitāḥ || 23 ||
kathaṃ vayaṃ nivatsyāmaḥ kaikeyyā ca vidūṣitāḥ || 23 ||
Shloka 24
𑌯𑌯𑌾 𑌤𑍁 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌰𑌾𑌮𑌶𑍍𑌚 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌶𑍍𑌚 𑌮𑌹𑌾𑌬𑌲𑌃 ।
𑌸𑍀𑌤𑌯𑌾 𑌸𑌹 𑌸𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑌾 𑌸𑍍𑌸𑌾𑌕𑌮𑌨𑍍𑌯𑌂 𑌨 𑌹𑌾𑌸𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 24 ॥
𑌸𑍀𑌤𑌯𑌾 𑌸𑌹 𑌸𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑌾 𑌸𑍍𑌸𑌾𑌕𑌮𑌨𑍍𑌯𑌂 𑌨 𑌹𑌾𑌸𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 24 ॥
yayā tu rājā rāmaśca lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
sītayā saha santyaktā ssākamanyaṃ na hāsyati || 24 ||
sītayā saha santyaktā ssākamanyaṃ na hāsyati || 24 ||
Shloka 25
𑌤𑌾 𑌬𑌾𑌷𑍍𑌪𑍇𑌣 𑌚 𑌸𑌂𑌵𑍀𑌤𑌾𑌶𑍍𑌶𑍋𑌕𑍇𑌨 𑌵𑌿𑌪𑍁𑌲𑍇𑌨 𑌚 ।
𑌵𑍍𑌯𑌵𑍇𑌷𑍍𑌟𑌨𑍍𑌤 𑌨𑌿𑌰𑌾𑌨𑌨𑍍𑌦𑌾 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌰𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌯𑌃 ॥ 25 ॥
𑌵𑍍𑌯𑌵𑍇𑌷𑍍𑌟𑌨𑍍𑌤 𑌨𑌿𑌰𑌾𑌨𑌨𑍍𑌦𑌾 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌰𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌯𑌃 ॥ 25 ॥
tā bāṣpeṇa ca saṃvītāśśokena vipulena ca |
vyaveṣṭanta nirānandā rāghavasya varastriyaḥ || 25 ||
vyaveṣṭanta nirānandā rāghavasya varastriyaḥ || 25 ||
Shloka 26
𑌨𑌿𑌶𑌾 𑌚𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑍇𑌵 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌵 𑌭𑌰𑍍𑌤𑍃𑌵𑌿𑌵𑌰𑍍𑌜𑌿𑌤𑌾 ।
𑌪𑍁𑌰𑍀 𑌨𑌾𑌰𑌾𑌜𑌤𑌾𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾 𑌹𑍀𑌨𑌾 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌾 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 ॥ 26 ॥
𑌪𑍁𑌰𑍀 𑌨𑌾𑌰𑌾𑌜𑌤𑌾𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾 𑌹𑍀𑌨𑌾 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌾 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 ॥ 26 ॥
niśā candravihīneva strīva bhartṛvivarjitā |
purī nārājatāyodhyā hīnā rājñā mahātmanā || 26 ||
purī nārājatāyodhyā hīnā rājñā mahātmanā || 26 ||
Shloka 27
𑌬𑌾𑌷𑍍𑌪𑌪𑌰𑍍𑌯𑌾𑌕𑍁𑌲𑌜𑌨𑌾 𑌹𑌾𑌹𑌾𑌭𑍂𑌤𑌕𑍁𑌲𑌾𑌙𑍍𑌗𑌨𑌾 ।
𑌶𑍂𑌨𑍍𑌯𑌚𑌤𑍍𑌵𑌰𑌵𑍇𑌶𑍍𑌮𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾 𑌨 𑌬𑌭𑍍𑌰𑌾𑌜 𑌯𑌥𑌾𑌪𑍁𑌰𑌮𑍍 ॥ 27 ॥
𑌶𑍂𑌨𑍍𑌯𑌚𑌤𑍍𑌵𑌰𑌵𑍇𑌶𑍍𑌮𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾 𑌨 𑌬𑌭𑍍𑌰𑌾𑌜 𑌯𑌥𑌾𑌪𑍁𑌰𑌮𑍍 ॥ 27 ॥
bāṣpaparyākulajanā hāhābhūtakulāṅganā |
śūnyacatvaraveśmāntā na babhrāja yathāpuram || 27 ||
śūnyacatvaraveśmāntā na babhrāja yathāpuram || 27 ||
Shloka 28
𑌗𑌤𑍇 𑌤𑍁 𑌶𑍋𑌕𑌾𑌤𑍍 𑌤𑍍𑌰𑌿𑌦𑌿𑌵𑌂 𑌨𑌰𑌾𑌧𑌿𑌪𑍇 𑌮𑌹𑍀𑌤𑌲𑌸𑍍𑌥𑌾𑌸𑍁 𑌨𑍃𑌪𑌾𑌙𑍍𑌗𑌨𑌾𑌸𑍁 𑌚 ।
𑌨𑌿𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌚𑌾𑌰𑌸𑍍𑌸𑌹𑌸𑌾 𑌗𑌤𑍋 𑌰𑌵𑌿𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌚𑌾𑌰𑌾 𑌰𑌜𑌨𑍀 𑌹𑍍𑌯𑍁𑌪𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌾 ॥ 28 ॥
𑌨𑌿𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌚𑌾𑌰𑌸𑍍𑌸𑌹𑌸𑌾 𑌗𑌤𑍋 𑌰𑌵𑌿𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌚𑌾𑌰𑌾 𑌰𑌜𑌨𑍀 𑌹𑍍𑌯𑍁𑌪𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌾 ॥ 28 ॥
gate tu śokāt tridivaṃ narādhipe mahītalasthāsu nṛpāṅganāsu ca |
nivṛttacārassahasā gato raviḥ pravṛttacārā rajanī hyupasthitā || 28 ||
nivṛttacārassahasā gato raviḥ pravṛttacārā rajanī hyupasthitā || 28 ||
Shloka 29
𑌋𑌤𑍇 𑌤𑍁 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌾𑌦𑍍𑌧𑌹𑌨𑌂 𑌮𑌹𑍀𑌪𑌤𑍇𑌰𑍍𑌨𑌰𑍋𑌚𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌸𑍁𑌹𑍃𑌦𑌸𑍍𑌸𑌮𑌾𑌗𑌤𑌾𑌃 ।
𑌇𑌤𑍀𑌵 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍 𑌶𑌯𑌨𑍇 𑌨𑍍𑌯𑌵𑍇𑌶𑌯𑌨𑍍 𑌵𑌨𑌿𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯 𑌰𑌾𑌜𑌾𑌨𑌮𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯 𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑌮𑍍 ॥ 29 ॥
𑌇𑌤𑍀𑌵 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍 𑌶𑌯𑌨𑍇 𑌨𑍍𑌯𑌵𑍇𑌶𑌯𑌨𑍍 𑌵𑌨𑌿𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯 𑌰𑌾𑌜𑌾𑌨𑌮𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯 𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑌮𑍍 ॥ 29 ॥
ṛte tu putrāddhahanaṃ mahīpaternarocayante suhṛdassamāgatāḥ |
itīva tasmin śayane nyaveśayan vanicintya rājānamacintya darśanam || 29 ||
itīva tasmin śayane nyaveśayan vanicintya rājānamacintya darśanam || 29 ||
Shloka 30
𑌗𑌤𑌪𑍍𑌰𑌭𑌾 𑌦𑍍𑌯𑍗𑌰𑌿𑌵 𑌭𑌾𑌸𑍍𑌕𑌰𑌂 𑌵𑌿𑌨𑌾 𑌵𑍍𑌯𑌪𑍇𑌤𑌨𑌕𑍍𑌷𑌤𑍍𑌰𑌗𑌣𑍇𑌵 𑌶𑌰𑍍𑌵𑌰𑍀 ।
𑌪𑍁𑌰𑍀 𑌬𑌭𑌾𑌸𑍇 𑌰𑌹𑌿𑌤𑌾 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 𑌨 𑌚𑌾𑌸𑍍𑌰𑌕𑌣𑍍𑌠𑌾𑌽𑌕𑍁𑌲𑌮𑌾𑌰𑍍𑌗𑌚𑌤𑍍𑌵𑌰𑌾 ॥ 30 ॥
𑌪𑍁𑌰𑍀 𑌬𑌭𑌾𑌸𑍇 𑌰𑌹𑌿𑌤𑌾 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 𑌨 𑌚𑌾𑌸𑍍𑌰𑌕𑌣𑍍𑌠𑌾𑌽𑌕𑍁𑌲𑌮𑌾𑌰𑍍𑌗𑌚𑌤𑍍𑌵𑌰𑌾 ॥ 30 ॥
gataprabhā dyauriva bhāskaraṃ vinā vyapetanakṣatragaṇeva śarvarī |
purī babhāse rahitā mahātmanā na cāsrakaṇṭhā'kulamārgacatvarā || 30 ||
purī babhāse rahitā mahātmanā na cāsrakaṇṭhā'kulamārgacatvarā || 30 ||
Shloka 31
𑌨𑌰𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌨𑌾𑌰𑍍𑌯𑌶𑍍𑌚 𑌸𑌮𑍇𑌤𑍍𑌯 𑌸𑌙𑍍𑌘𑌶𑌃 𑌵𑌿𑌗𑌰𑍍𑌹𑌮𑌾𑌣𑌾 𑌭𑌰𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌮𑌾𑌤𑌰𑌮𑍍 ।
𑌤𑌦𑌾 𑌨𑌗𑌰𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌨𑌰𑌦𑍇𑌵𑌸𑌙𑍍𑌕𑍍𑌷𑌯𑍇 𑌬𑌭𑍂𑌵𑍁𑌰𑌾𑌰𑍍𑌤𑌾 𑌨 𑌚 𑌶𑌰𑍍𑌮 𑌲𑍇𑌭𑌿𑌰𑍇 ॥ 31 ॥
𑌤𑌦𑌾 𑌨𑌗𑌰𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌨𑌰𑌦𑍇𑌵𑌸𑌙𑍍𑌕𑍍𑌷𑌯𑍇 𑌬𑌭𑍂𑌵𑍁𑌰𑌾𑌰𑍍𑌤𑌾 𑌨 𑌚 𑌶𑌰𑍍𑌮 𑌲𑍇𑌭𑌿𑌰𑍇 ॥ 31 ॥
narāśca nāryaśca sametya saṅghaśaḥ vigarhamāṇā bharatasya mātaram |
tadā nagaryāṃ naradevasaṅkṣaye babhūvurārtā na ca śarma lebhire || 31 ||
tadā nagaryāṃ naradevasaṅkṣaye babhūvurārtā na ca śarma lebhire || 31 ||
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌷𑌟𑍍𑌷𑌷𑍍𑌟𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ षट्षष्टितमस्सर्गः ।
तमग्निमिव संशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम् ।
हतप्रभमिवाऽऽदित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य पार्थिवम् ॥ 1 ॥
कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधां शोककर्शिता ।
उपगृह्य शिरो राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत ॥ 2 ॥
तमग्निमिव संशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम् ।
हतप्रभमिवाऽऽदित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य पार्थिवम् ॥ 3 ॥
कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधां शोककर्शिता ।
उपगृह्य शिरो राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत ॥ 4 ॥
सकामा भव कैकेयि भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम् ।
त्यक्त्वा राजानमेकाग्रा नृशंसे दुष्टचारिणि ॥ 5 ॥
विहाय मां गतो रामः भर्ता च स्वर्गतो मम ।
विपथे सार्थहीनेव नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ 6 ॥
भर्तारं तं परित्यज्य का स्त्री दैवतमात्मनः ।
इच्छेज्जीवितुमन्यत्र कैकेय्यास्त्यक्तधर्मणः ॥ 7 ॥
न लुब्धो बुध्यते दोषान् किम्पाकमिव भक्षयन् ।
कुब्जानिमित्तं कैकेय्या राघवाणां कुलं हतम् ॥ 8 ॥
अनियोगे नियुक्तेन राज्ञा रामं विवासितम् ।
सभार्यं जनकश्श्रुत्वा परितप्स्यत्यहं यथा ॥ 9 ॥
स मामनाथां विधवां नाद्य जानाति धार्मिकः ।
रामः कमलपत्राक्षः जीवन्नाशमितो गतः ॥ 10 ॥
विदेहराजस्य सुता तथा सीता तपस्विनी ।
दुःखस्यानुचिता दुःखं वने पर्युद्विजिष्यति ॥ 11 ॥
नदतां भीमघोषाणां निशासु मृगपक्षिणाम् ।
निशम्य नूनं सन्त्रस्ता राघवं संश्रयिष्यति ॥ 12 ॥
वृद्धश्चैवाल्पपुत्रश्च वैदेहीमनुचिन्तयन् ।
सोऽपि शोकसमाविष्टो ननु त्यक्ष्यति जीवितम् ॥ 13 ॥
साऽहमद्यैव दिष्टान्तं गमिष्यामि पतिव्रता ।
इदं शरीर मालिङ्ग्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ 14 ॥
तां ततस्सम्परिष्वज्य विलपन्तीं तपस्विनीम् ।
व्यपनीय सुदुःखार्तां कौसल्यां व्यावहारिकाः ॥ 15 ॥
तैलद्रोण्यामथामात्या सम्वेश्य जगतीपतिम् ।
राज्ञस्सर्वाण्यथादिष्टाश्चक्रुः कर्माण्यनन्तरम् ॥ 16 ॥
न तु सङ्कलनं राज्ञो विना पुत्रेण मन्त्रिणः ।
सर्वज्ञाः कर्तुमीषुस्ते ततो रक्षन्ति भूमिपम् ॥ 17 ॥
तैलद्रोण्यां तु सचिवैश्शायितं तं नराधिपम् ।
हा मृतोऽयमिति ज्ञात्वा स्त्रियस्ताः पर्यदेवयन् ॥ 18 ॥
बाहूनुद्यम्य कृपणाः नेत्रप्रस्रवणैर्मुखैः ।
रुदन्त्य श्शोकसन्तप्ताः कृपणं पर्यदेवयन् ॥ 19 ॥
हा महाराज रामेण सततं प्रियवादिना ।
विहीनास्सत्यसन्धेन किमर्थं विजहासि नः ॥ 20 ॥
कैकेय्या दुष्टभावायाः राघवेण वियोजिताः ।
कथं पतिघ्नया वत्स्याम स्समीपे विधवा वयम् ॥ 21 ॥
स हि नाथस्सदास्माकं तव च प्रभुरात्मवान् ।
वनं रामो गतश्श्रीमान्विहाय नृपतिश्रियम् ॥ 22 ॥
त्वया तेन च वीरेण विना व्यसनमोहिताः ।
कथं वयं निवत्स्यामः कैकेय्या च विदूषिताः ॥ 23 ॥
यया तु राजा रामश्च लक्ष्मणश्च महाबलः ।
सीतया सह सन्त्यक्ता स्साकमन्यं न हास्यति ॥ 24 ॥
ता बाष्पेण च संवीताश्शोकेन विपुलेन च ।
व्यवेष्टन्त निरानन्दा राघवस्य वरस्त्रियः ॥ 25 ॥
निशा चन्द्रविहीनेव स्त्रीव भर्तृविवर्जिता ।
पुरी नाराजतायोध्या हीना राज्ञा महात्मना ॥ 26 ॥
बाष्पपर्याकुलजना हाहाभूतकुलाङ्गना ।
शून्यचत्वरवेश्मान्ता न बभ्राज यथापुरम् ॥ 27 ॥
गते तु शोकात् त्रिदिवं नराधिपे महीतलस्थासु नृपाङ्गनासु च ।
निवृत्तचारस्सहसा गतो रविः प्रवृत्तचारा रजनी ह्युपस्थिता ॥ 28 ॥
ऋते तु पुत्राद्धहनं महीपतेर्नरोचयन्ते सुहृदस्समागताः ।
इतीव तस्मिन् शयने न्यवेशयन् वनिचिन्त्य राजानमचिन्त्य दर्शनम् ॥ 29 ॥
गतप्रभा द्यौरिव भास्करं विना व्यपेतनक्षत्रगणेव शर्वरी ।
पुरी बभासे रहिता महात्मना न चास्रकण्ठाऽकुलमार्गचत्वरा ॥ 30 ॥
नराश्च नार्यश्च समेत्य सङ्घशः विगर्हमाणा भरतस्य मातरम् ।
तदा नगर्यां नरदेवसङ्क्षये बभूवुरार्ता न च शर्म लेभिरे ॥ 31 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षट्षष्टितमस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.