𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌏𑌕𑌸𑌪𑍍𑌤𑌤𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌸 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍 𑌮𑍁𑌖𑍋 𑌰𑌾𑌜 𑌗𑍃𑌹𑌾𑌤𑍍 𑌅𑌭𑌿𑌨𑌿𑌰𑍍𑌯𑌾𑌯 𑌵𑍀𑌰𑍍𑌯𑌵𑌾𑌨𑍍 ।
𑌤𑌤𑌃 𑌸𑍁𑌦𑌾𑌮𑌾𑌂 𑌦𑍍𑌯𑍁𑌤𑌿𑌮𑌾𑌨𑍍 𑌸𑌮𑍍𑌤𑍀𑌰𑍍𑌵𑌾𑌵𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌤𑌾𑌂 𑌨𑌦𑍀𑌮𑍍 ॥ 1 ॥
𑌹𑍍𑌲𑌾𑌦𑌿𑌨𑍀𑌂 𑌦𑍂𑌰𑌪𑌾𑌰𑌾𑌂 𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌸𑍍𑌰𑍋𑌤𑌸𑍍𑌤𑌰𑌙𑍍𑌗𑌿𑌣𑍀𑌮𑍍 ।
𑌶𑌤𑌦𑍍𑌰𑍂𑌮𑌤𑌰𑌚𑍍𑌛𑍍𑌰𑍀𑌮𑌾𑌨𑍍𑌨𑌦𑍀𑌮𑌿𑌕𑍍𑌷𑍍𑌵𑌾𑌕𑍁𑌨𑌨𑍍𑌦𑌨𑌃 ॥ 2 ॥
𑌸 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌙𑍍𑌮𑍁𑌖𑍋 𑌰𑌾𑌜𑌗𑍃𑌹𑌾𑌦𑌭𑌿𑌨𑌿𑌰𑍍𑌯𑌾𑌯 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌃 ।
𑌤𑌤𑌸𑍍𑌸𑍁𑌦𑌾𑌮𑌾𑌂 𑌦𑍍𑌯𑍁𑌤𑌿𑌮𑌾𑌨𑍍 𑌸𑌨𑍍𑌤𑍀𑌰𑍍𑌯𑌾𑌵𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌤𑌾𑌂 𑌨𑌦𑍀𑌮𑍍 ॥ 3 ॥
𑌹𑍍𑌲𑌾𑌦𑌿𑌨𑍀𑌂 𑌦𑍂𑌰𑌪𑌾𑌰𑌾𑌂 𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌸𑍍𑌰𑍋𑌤𑌸𑍍𑌤𑌰𑌙𑍍𑌗𑌿𑌣𑍀𑌮𑍍 ।
𑌶𑌤𑌦𑍍𑌰𑍂𑌮𑌤𑌰𑌚𑍍𑌛𑍍𑌰𑍀𑌮𑌾𑌨𑍍𑌨𑌦𑍀𑌮𑌿𑌕𑍍𑌷𑍍𑌵𑌾𑌕𑍁𑌨𑌨𑍍𑌦𑌨𑌃 ॥ 4 ॥
𑌐𑌲𑌾𑌧𑌾𑌨𑍇 𑌨𑌦𑍀𑌂 𑌤𑍀𑌰𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌯 𑌚𑌾𑌪𑌰𑌪𑌰𑍍𑌪𑌟𑌾𑌨𑍍 ।
𑌶𑌿𑌲𑌾𑌮𑌕𑍁𑌰𑍍𑌵𑌤𑍀𑌂 𑌤𑍀𑌰𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌆𑌗𑍍𑌨𑍇𑌯𑌂 𑌶𑌲𑍍𑌯𑌕𑌰𑍍𑌷𑌣𑌮𑍍 ॥ 5 ॥
𑌸𑌤𑍍𑌯𑌸𑌨𑍍𑌧𑌶𑍍𑌶𑍁𑌚𑌿𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌾𑌨𑍍𑌪𑍍𑌰𑍇𑌕𑍍𑌷𑌮𑌾𑌣 𑌶𑍍𑌶𑌿𑌲𑌾𑌵𑌹𑌾𑌮𑍍 ।
𑌅𑌤𑍍𑌯𑌯𑌾𑌤𑍍𑌸 𑌮𑌹𑌾𑌶𑍈𑌲𑌾𑌨𑍍𑌵𑌨𑌂 𑌚𑍈𑌤𑍍𑌰𑌰𑌥𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿 ॥ 6 ॥
𑌸𑌰𑌸𑍍𑌵𑌤𑍀𑌂 𑌚 𑌗𑌙𑍍𑌗𑌾𑌂 𑌚 𑌯𑍁𑌗𑍍𑌮𑍇𑌨 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌪𑌦𑍍𑌯𑌚 ।
𑌉𑌤𑍍𑌤𑌰𑌾𑌨𑍍𑌵𑍀𑌰𑌮𑌤𑍍𑌸𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌭𑌾𑌰𑍁𑌣𑍍𑌡𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌵𑌿𑌶𑌦𑍍𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 7 ॥
𑌵𑍇𑌗𑌿𑌨𑍀𑌂 𑌚 𑌕𑍁𑌲𑌿𑌙𑍍𑌗𑌾𑌖𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌹𑍍𑌲𑌾𑌦𑌿𑌨𑍀𑌂 𑌪𑌰𑍍𑌵𑌤𑌾𑌽𑌽𑌵𑍃𑌤𑌾𑌮𑍍 ।
𑌯𑌮𑍁𑌨𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌯 𑌸𑌨𑍍𑌤𑍀𑌰𑍍𑌣𑌃 𑌬𑌲𑌮𑌾𑌶𑍍𑌵𑌾𑌸𑌯𑌤𑍍𑌤𑌦𑌾 ॥ 8 ॥
𑌸𑌶𑍀𑌤𑍀𑌕𑍃𑌤𑍍𑌯 𑌤𑍁 𑌗𑌾𑌤𑍍𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌕𑍍𑌲𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾𑌨𑌾𑌶𑍍𑌵𑌾𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌾𑌜𑌿𑌨𑌃 ।
𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌸𑍍𑌨𑌾𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌚 𑌪𑍀𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌯𑌾𑌦𑌾𑌦𑌾𑌯 𑌚𑍋𑌦𑌕𑌮𑍍 ॥ 9 ॥
𑌰𑌾𑌜𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑍋 𑌮𑌹𑌾𑌰𑌣𑍍𑌯𑌮𑌨𑌭𑍀𑌕𑍍𑌷𑍍𑌣𑍋𑌪𑌸𑍇𑌵𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌭𑌦𑍍𑌰𑍋 𑌭𑌦𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌯𑌾𑌨𑍇𑌨 𑌮𑌾𑌰𑍁𑌤𑌃 𑌖𑌮𑌿𑌵𑌾𑌤𑍍𑌯𑌯𑌾𑌤𑍍 ॥ 10 ॥
𑌭𑌾𑌗𑍀𑌰𑌥𑍀𑌂 𑌦𑍁𑌷𑍍𑌪𑍍𑌰𑌤𑌰𑌾𑌮𑌂𑌶𑍁𑌧𑌾𑌨𑍇 𑌮𑌹𑌾𑌨𑌦𑍀𑌮𑍍 ।
𑌉𑌪𑌾𑌯𑌾𑌦𑍍𑌰𑌾𑌘𑌵𑌸𑍍𑌤𑍂𑌰𑍍𑌣𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌗𑍍𑌵𑌟𑍇 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍇 𑌪𑍁𑌰𑍇 ॥ 11 ॥
𑌸 𑌗𑌙𑍍𑌗𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌗𑍍𑌵𑌟𑍇 𑌤𑍀𑌰𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌸𑌮𑌾𑌯𑌾𑌤𑍍𑌕𑍁𑌟𑌿𑌕𑍋𑌷𑍍𑌠𑌿𑌕𑌾𑌮𑍍 ।
𑌸𑌬𑌲 𑌸𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌸 𑌤𑍀𑌰𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾𑌽𑌥 𑌸𑌮𑌾𑌯𑌾𑌦𑍍𑌧𑌰𑍍𑌮𑌵𑌰𑍍𑌧𑌨𑌮𑍍 ॥ 12 ॥
𑌤𑍋𑌰𑌣𑌂 𑌦𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌰𑍍𑌧𑍇𑌨 𑌜𑌮𑍍𑌭𑍂𑌪𑍍𑌰𑌸𑍍𑌥𑌮𑍁𑌪𑌾𑌗𑌮𑌤𑍍 ।
𑌵𑌰𑍂𑌥𑌂 𑌚 𑌯𑌯𑍗 𑌰𑌮𑍍𑌯𑌂 𑌗𑍍𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌦𑌶𑌰𑌥𑌾𑌤𑍍𑌮𑌜𑌃 ॥ 13 ॥
𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌰𑌮𑍍𑌯𑍇 𑌵𑌨𑍇 𑌵𑌾𑌸𑌂 𑌕𑍃𑌤𑍍𑌵𑌾𑌽𑌸𑍗 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌙𑍍𑌮𑍁𑌖𑍋 𑌯𑌯𑍗 ।
𑌉𑌦𑍍𑌯𑌾𑌨𑌮𑍁𑌜𑍍𑌜𑌿𑌹𑌾𑌨𑌾𑌯𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌕𑌾 𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌪𑌾𑌦𑌪𑌾𑌃 ॥ 14 ॥
𑌸𑌾𑌲𑌾𑌂𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌕𑌾𑌨𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌯 𑌶𑍀𑌘𑍍𑌰𑌾𑌨𑌾𑌸𑍍𑌥𑌾𑌯 𑌵𑌾𑌜𑌿𑌨𑌃 ।
𑌅𑌨𑍁𑌜𑍍𑌞𑌾𑌪𑍍𑌯𑌾𑌥 𑌭𑌰𑌤𑌃 𑌵𑌾𑌹𑌿𑌨𑍀𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌰𑌿𑌤𑍋 𑌯𑌯𑍗 ॥ 15 ॥
𑌵𑌾𑌸𑌂 𑌕𑍃𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌤𑍀𑌰𑍍𑌥𑍇 𑌤𑍀𑌰𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌚𑍋𑌤𑍍𑌤𑌾𑌨𑌿𑌕𑌾𑌂 𑌨𑌦𑍀𑌮𑍍 ।
𑌅𑌨𑍍𑌯𑌾 𑌨𑌦𑍀𑌶𑍍𑌚 𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑌾𑌃 𑌪𑌾𑌰𑍍𑌵𑌤𑍀𑌯𑍈𑌸𑍍𑌤𑍁𑌰𑌙𑍍𑌗𑌮𑍈𑌃 ॥ 16 ॥
𑌹𑌸𑍍𑌤𑌿𑌪𑍃𑌷𑍍𑌠𑌕𑌮𑌾𑌸𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌕𑍁𑌟𑌿𑌕𑌾𑌮𑌤𑍍𑌯𑌵𑌰𑍍𑌤𑌤 ।
𑌤𑌤𑌾𑌰 𑌚 𑌨𑌰𑌵𑍍𑌯𑌾𑌘𑍍𑌰𑍋 𑌲𑍗𑌹𑌿𑌤𑍍𑌯𑍇 𑌸 𑌕𑌪𑍀𑌵𑌤𑍀𑌮𑍍 ॥ 17 ॥
𑌏𑌕𑌸𑌾𑌲𑍇 𑌸𑍍𑌥𑌾𑌣𑍁𑌮𑌤𑍀𑌂 𑌵𑌿𑌨𑌤𑍇 𑌗𑍋𑌮𑌤𑍀𑌂 𑌨𑌦𑍀𑌮𑍍 ।
𑌕𑌲𑌿𑌙𑍍𑌗𑌨𑌗𑌰𑍇 𑌚𑌾𑌪𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌯 𑌸𑌾𑌲𑌵𑌨𑌂 𑌤𑌦𑌾 ॥ 18 ॥
𑌭𑌰𑌤𑌃 𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌰𑌮𑌾𑌗𑌚𑍍𑌛𑌤𑍍𑌸𑍁𑌪𑌰𑌿𑌶𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌵𑌾𑌹𑌨𑌃 ।
𑌵𑌨𑌂 𑌚 𑌸𑌮𑌤𑍀𑌤𑍍𑌯𑌾𑌶𑍁𑌶𑌰𑍍𑌵𑌰𑍍𑌯𑌾𑌮𑌰𑍁𑌣𑍋𑌦𑌯𑍇 ॥ 19 ॥
𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌮𑌨𑍁𑌨𑌾 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌾 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌮𑌿𑌤𑌾𑌂 𑌸𑌨𑍍𑌦𑌦𑌰𑍍𑌶 𑌹 ।
𑌤𑌾𑌂 𑌪𑍁𑌰𑍀𑌂 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌵𑍍𑌯𑌾𑌘𑍍𑌰𑌸𑍍𑌸𑌪𑍍𑌤𑌰𑌾𑌤𑍍𑌰𑍋𑌷𑌿𑌤𑌃 𑌪𑌥𑌿 ॥ 20 ॥
𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌮𑌗𑍍𑌰𑌤𑍋 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌸𑌾𑌰𑌥𑌿𑌂 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ।
𑌏𑌷𑌾 𑌨𑌾𑌤𑌿𑌪𑍍𑌰𑌤𑍀𑌤𑌾 𑌮𑍇 𑌪𑍁𑌣𑍍𑌯𑍋𑌦𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾 𑌯𑌶𑌸𑍍𑌵𑌿𑌨𑍀 ॥ 21 ॥
𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾 𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌦𑍂𑌰𑌾𑌤𑍍𑌸𑌾𑌰𑌥𑍇 𑌪𑌾𑌣𑍍𑌡𑍁𑌮𑍃𑌤𑍍𑌤𑌿𑌕𑌾 ।
𑌯𑌜𑍍𑌵𑌭𑌿𑌰𑍍𑌗𑍁𑌣𑌸𑌮𑍍𑌪𑌨𑍍𑌨𑍈𑌰𑍍𑌬𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌮𑌣𑍈𑌰𑍍𑌵𑍇𑌦𑌪𑌾𑌰𑌗𑍈𑌃 ॥ 22 ॥
𑌭𑍂𑌯𑌿𑌷𑍍𑌠𑌮𑍃𑌦𑍍𑌧𑍈𑌰𑌾𑌕𑍀𑌰𑍍𑌣𑌾 𑌰𑌾𑌜𑌰𑍍𑌷𑌿𑌪𑌰𑌿𑌪𑌾𑌲𑌿𑌤𑌾 ।
𑌏𑌷𑌾 𑌨𑌾𑌤𑌿𑌪𑍍𑌰𑌤𑍀𑌤𑌾 𑌮𑍇 𑌪𑍁𑌣𑍍𑌯𑍋𑌦𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾 𑌯𑌶𑌸𑍍𑌵𑌿𑌨𑍀 ॥ 23 ॥
𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾 𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌦𑍂𑌰𑌾𑌤𑍍𑌸𑌾𑌰𑌥𑍇 𑌪𑌾𑌣𑍍𑌡𑍁𑌮𑍃𑌤𑍍𑌤𑌿𑌕𑌾 ।
𑌯𑌜𑍍𑌵𑌭𑌿𑌰𑍍𑌗𑍁𑌣𑌸𑌮𑍍𑌪𑌨𑍍𑌨𑍈𑌰𑍍𑌬𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌮𑌣𑍈𑌰𑍍𑌵𑍇𑌦𑌪𑌾𑌰𑌗𑍈𑌃 ॥ 24 ॥
𑌭𑍂𑌯𑌿𑌷𑍍𑌠𑌮𑍃𑌦𑍍𑌧𑍈𑌰𑌾𑌕𑍀𑌰𑍍𑌣𑌾 𑌰𑌾𑌜𑌰𑍍𑌷𑌿𑌪𑌰𑌿𑌪𑌾𑌲𑌿𑌤𑌾 ।
𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌯𑌾𑌂 𑌪𑍁𑌰𑌾 𑌶𑌬𑍍𑌦𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍂𑌯𑌤𑍇 𑌤𑍁𑌮𑍁𑌲𑍋 𑌮𑌹𑌾𑌨𑍍 ॥ 25 ॥
𑌸𑌮𑌨𑍍𑌤𑌾𑌨𑍍𑌨𑌰𑌨𑌾𑌰𑍀𑌣𑌾𑌂 𑌤𑌮𑌦𑍍𑌯 𑌨 𑌶𑍍𑌰𑍁𑌣𑍋𑌮𑍍𑌯𑌹𑌮𑍍 ।
𑌉𑌦𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌹𑌿 𑌸𑌾𑌯𑌾𑌹𑍍𑌨𑍇 𑌕𑍍𑌰𑍀𑌡𑌿𑌤𑍍𑌵𑍋𑌪𑌰𑌤𑍈𑌰𑍍𑌨𑌰𑍈𑌃 ॥ 26 ॥
𑌸𑌮𑌨𑍍𑌤𑌾𑌤𑍍𑌪𑌰𑌿𑌧𑌾𑌵𑌦𑍍𑌭𑌿𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌕𑌾𑌶𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌮𑌮𑌾𑌨𑍍𑌯𑌥𑌾 ।
𑌤𑌾𑌨𑍍𑌯𑌦𑍍𑌯𑌾𑌨𑍁𑌰𑍁𑌦𑌨𑍍𑌤𑍀𑌵 𑌪𑌰𑌿𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌕𑌾𑌮𑌿𑌭𑌿𑌃 ॥ 27 ॥
𑌅𑌰𑌣𑍍𑌯𑌭𑍂𑌤𑍇𑌵 𑌪𑍁𑌰𑍀 𑌸𑌾𑌰𑌥𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌭𑌾𑌤𑌿 𑌮𑍇 ।
𑌨 𑌹𑍍𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌯𑌾𑌨𑍈𑌰𑍍𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌨 𑌗𑌜𑍈𑌰𑍍𑌨 𑌚 𑌵𑌾𑌜𑌿𑌭𑌿𑌃 ॥ 28 ॥
𑌨𑌿𑌰𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌤𑍋 𑌵𑌾𑌽𑌭𑌿𑌯𑌾𑌨𑍍𑌤𑍋 𑌵𑌾 𑌨𑌰𑌮𑍁𑌖𑍍𑌯𑌾 𑌯𑌥𑌾𑌪𑍁𑌰𑌮𑍍 ।
𑌉𑌦𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌪𑍁𑌰𑌾 𑌭𑌾𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌮𑌤𑍍𑌤𑌪𑍍𑌰𑌮𑍁𑌦𑌿𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌚 ॥ 29 ॥
𑌜𑌨𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌰𑌤𑌿𑌸𑌂𑌯𑍋𑌗𑍇𑌷𑍍𑌵𑌤𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌗𑍁𑌣𑌵𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌚 ।
𑌤𑌾𑌨𑍍𑌯𑍇𑌤𑌾𑌨𑍍𑌯𑌦𑍍𑌯 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌨𑌿𑌰𑌾𑌨𑌨𑍍𑌦𑌾𑌨𑌿 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌶𑌃 ॥ 30 ॥
𑌸𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑌪𑌰𑍍𑌣𑍈𑌰𑌨𑍁𑌪𑌥𑌂 𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑍋𑌶𑌦𑍍𑌭𑌿𑌰𑌿𑌵 𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑍈𑌃 ।
𑌨𑌾𑌦𑍍𑌯𑌾𑌪𑌿 𑌶𑍍𑌰𑍂𑌯𑌤𑍇 𑌶𑌬𑍍𑌦𑌃 𑌮𑌤𑍍𑌤𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌮𑍃𑌗𑌪𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌾𑌮𑍍 ॥ 31 ॥
𑌸𑌂𑌰𑌕𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌮𑌧𑍁𑌰𑌾𑌂 𑌵𑌾𑌣𑍀𑌂 𑌕𑌲𑌂 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌹𑌰𑌤𑌾𑌂 𑌬𑌹𑍁 ।
𑌚𑌨𑍍𑌦𑌨𑌾𑌗𑌰𑍁𑌸𑌮𑍍𑌪𑍃𑌕𑍍𑌤𑍋 𑌧𑍂𑌪𑌸𑌮𑍍𑌮𑍂𑌰𑍍𑌛𑌿𑌤𑍋𑌽𑌤𑍁𑌲𑌃 ॥ 32 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌵𑌾𑌤𑌿 𑌪𑌵𑌨 𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌾𑌨𑍍𑌕𑌿𑌨𑍍𑌨𑍁𑌨𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌯𑌥𑌾𑌪𑍁𑌰𑌮𑍍 ।
𑌭𑍇𑌰𑍀𑌮𑍃𑌦𑌙𑍍𑌗𑌵𑍀𑌣𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌕𑍋𑌣𑌸𑌙𑍍𑌘𑌟𑍍𑌟𑌿𑌤𑌃 𑌪𑍁𑌨𑌃 ॥ 33 ॥
𑌕𑌿𑌮𑌦𑍍𑌯 𑌶𑌬𑍍𑌦𑍋 𑌵𑌿𑌰𑌤𑌸𑍍𑌸𑌦𑌾 𑌦𑍀𑌨𑌗𑌤𑌿𑌃 𑌪𑍁𑌰𑌾 ।
𑌅𑌨𑌿𑌷𑍍𑌟𑌾𑌨𑌿 𑌚 𑌪𑌾𑌪𑌾𑌨𑌿 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑌾𑌨𑌿 𑌚 ॥ 34 ॥
𑌨𑌿𑌮𑌿𑌤𑍍𑌤𑌾𑌨𑍍𑌯𑌮𑌨𑍋𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑌿𑌤𑍇𑌨 𑌸𑍀𑌦𑌤𑌿 𑌮𑍇 𑌮𑌨𑌃 ।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌥𑌾 𑌕𑍁𑌶𑌲𑌂 𑌸𑍂𑌤 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌲𑌭𑌂 𑌮𑌮 𑌬𑌨𑍍𑌦𑍁𑌷𑍁 ॥ 35 ॥
𑌤𑌥𑌾𑌹𑍍𑌯𑌸𑌤𑌿 𑌸𑌮𑍍𑌮𑍋𑌹𑍇 𑌹𑍃𑌦𑌯𑌂 𑌸𑍀𑌦𑌤𑍀𑌵 𑌮𑍇 ।
𑌵𑌿𑌷𑌣𑍍𑌣 𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌹𑍃𑌦𑌯𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤 𑌸𑍍𑌸𑍁𑌲𑍁𑌲𑌿𑌤𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑌃 ॥ 36 ॥
𑌭𑌰𑌤𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌵𑍇𑌶𑌾𑌶𑍁 𑌪𑍁𑌰𑍀𑌮𑌿𑌕𑍍𑌷𑍍𑌵𑌾𑌕𑍁𑌪𑌾𑌲𑌿𑌤𑌾𑌮𑍍 ।
𑌦𑍍𑌵𑌾𑌰𑍇𑌣 𑌵𑍈𑌜𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌵𑌿𑌶𑌚𑍍𑌛𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌵𑌾𑌹𑌨𑌃 ॥ 37 ॥
𑌦𑍍𑌵𑌾𑌸𑍍𑌸𑍍𑌥𑍈𑌰𑍁𑌤𑍍𑌥𑌾𑌯 𑌵𑌿𑌜𑌯𑌂 𑌪𑍃𑌷𑍍𑌟𑌸𑍍𑌤𑍈 𑌸𑍍𑌸𑌹𑌿𑌤𑍋 𑌯𑌯𑍗 ।
𑌸 𑌤𑍍𑌵𑌨𑍇𑌕𑌾𑌗𑍍𑌰𑌹𑍃𑌦𑌯𑍋 𑌦𑍍𑌵𑌾𑌸𑍍𑌸𑍍𑌥𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌰𑍍𑌚𑍍𑌯 𑌤𑌂 𑌜𑌨𑌮𑍍 ॥ 38 ॥
𑌸𑍂𑌤𑌮𑌶𑍍𑌵𑌪𑌤𑍇𑌃 𑌕𑍍𑌲𑌾𑌨𑍍𑌤𑌮𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌃 ।
𑌕𑌿𑌮𑌹𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌰𑌯𑌾𑌽𑌨𑍀𑌤𑌃 𑌕𑌾𑌰𑌣𑍇𑌨 𑌵𑌿𑌨𑌾𑌨𑌘 ॥ 39 ॥
𑌅𑌶𑍁𑌭𑌾𑌶𑌙𑍍𑌕𑌿 𑌹𑍃𑌦𑌯𑌂 𑌶𑍀𑌲𑌂 𑌚 𑌪𑌤𑌤𑍀𑌵 𑌮𑍇 ।
𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑌾 𑌨𑍋 𑌯𑌾𑌦𑍃𑌶𑌾𑌃 𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌨𑍃𑌪𑌤𑍀𑌨𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌨𑌾𑌶𑌨𑍇 ॥ 40 ॥
𑌆𑌕𑌾𑌰𑌾𑌂𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑌹𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌨𑌿𑌹𑌪𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌸𑌾𑌰𑌥𑍇 ।
𑌸𑌮𑍍𑌮𑌾𑌰𑍍𑌜𑌨𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌪𑌰𑍁𑌷𑌾𑌣𑍍𑌯𑍁𑌪𑌲𑌕𑍍𑌷𑌯𑍇 ॥ 41 ॥
𑌅𑌸𑌂𑌯𑌤 𑌕𑌵𑌾𑌟𑌾𑌨𑌿 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌶𑌃 ।
𑌬𑌲𑌿𑌕𑌰𑍍𑌮𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌧𑍂𑌪𑌸𑌮𑍍𑌮𑍋𑌦𑌨𑍇𑌨 𑌚 ॥ 42 ॥
𑌅𑌨𑌾𑌶𑌿𑌤𑌕𑍁𑌟𑍁𑌮𑍍𑌬𑌾𑌨𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌭𑌾𑌹𑍀𑌨𑌜𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌚 ।
𑌅𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑍀𑌕𑌾𑌨𑌿 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌕𑍁𑌟𑍁𑌮𑍍𑌬𑌿𑌭𑌵𑌨𑌾𑌨𑍍𑌯𑌹𑌮𑍍 ॥ 43 ॥
𑌸𑌮𑍍𑌮𑌾𑌰𑍍𑌜𑌨𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌪𑌰𑍁𑌷𑌾𑌣𑍍𑌯𑍁𑌪𑌲𑌕𑍍𑌷𑌯𑍇 ॥ 44 ॥
𑌅𑌸𑌂𑌯𑌤 𑌕𑌵𑌾𑌟𑌾𑌨𑌿 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌶𑌃 ।
𑌬𑌲𑌿𑌕𑌰𑍍𑌮𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌧𑍂𑌪𑌸𑌮𑍍𑌮𑍋𑌦𑌨𑍇𑌨 𑌚 ॥ 45 ॥
𑌅𑌨𑌾𑌶𑌿𑌤𑌕𑍁𑌟𑍁𑌮𑍍𑌬𑌾𑌨𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌭𑌾𑌹𑍀𑌨𑌜𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌚 ।
𑌅𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑍀𑌕𑌾𑌨𑌿 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌕𑍁𑌟𑍁𑌮𑍍𑌬𑌿𑌭𑌵𑌨𑌾𑌨𑍍𑌯𑌹𑌮𑍍 ॥ 46 ॥
𑌅𑌪𑍇𑌤𑌮𑌾𑌲𑍍𑌯𑌶𑍋𑌭𑌾𑌨𑌿 𑌹𑍍𑌯𑌸𑌮𑍍𑌮𑍃𑌷𑍍𑌟𑌾𑌜𑌿𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌚 ।
𑌦𑍇𑌵𑌾𑌗𑌾𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌶𑍂𑌨𑍍𑌯𑌾𑌨𑌿 𑌨 𑌚𑌾𑌭𑌾𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌯𑌥𑌾𑌪𑍁𑌰𑌮𑍍 ॥ 47 ॥
𑌦𑍇𑌵𑌤𑌾𑌰𑍍𑌚𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌦𑍍𑌧𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌯𑌜𑍍𑌞𑌗𑍋𑌷𑍍𑌠𑍍𑌯𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾𑌵𑌿𑌧𑌾𑌃 ।
𑌮𑌾𑌲𑍍𑌯𑌾𑌪𑌣𑍇𑌷𑍁 𑌰𑌾𑌜𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌨𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌪𑌣𑍍𑌯𑌾𑌨𑌿 𑌵𑌾 𑌤𑌥𑌾 ॥ 48 ॥
𑌦𑍃𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌵𑌣𑌿𑌜𑍋𑌽𑌪𑍍𑌯𑌦𑍍𑌯 𑌨 𑌯𑌥𑌾𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑌮𑌤𑍍𑌰𑌵𑍈 ।
𑌧𑍍𑌯𑌾𑌨𑌸𑌂𑌵𑌿𑌗𑍍𑌨𑌹𑍃𑌦𑌯𑌾𑌃 𑌨𑌷𑍍𑌟𑌵𑍍𑌯𑌾𑌪𑌾𑌰𑌯𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌤𑌾𑌃 ॥ 49 ॥
𑌦𑍇𑌵𑌾𑌯𑌤𑌨𑌚𑍈𑌤𑍍𑌯𑍇𑌷𑍁 𑌦𑍀𑌨𑌾𑌃 𑌪𑌕𑍍𑌷𑌿𑌗𑌣𑌾𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 ॥ 50 ॥
𑌮𑌲𑌿𑌨𑌂 𑌚𑌾𑌶𑍍𑌰𑍁𑌪𑍂𑌰𑍍𑌣𑌾𑌕𑍍𑌷𑌂 𑌦𑍀𑌨𑌂 𑌧𑍍𑌯𑌾𑌨𑌪𑌰𑌂 𑌕𑍃𑌶𑌮𑍍 ।
𑌸𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌪𑍁𑌂𑌸𑌂 𑌚 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌜𑌨𑌮𑍁𑌤𑍍𑌕𑌣𑍍𑌠𑌿𑌤𑌂 𑌪𑍁𑌰𑍇 ॥ 51 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑍇𑌵𑌮𑍁𑌕𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌭𑌰𑌤𑌸𑍍𑌸𑍂𑌤𑌂 𑌤𑌂 𑌦𑍀𑌨𑌮𑌾𑌨𑌸𑌃 ।
𑌤𑌾𑌨𑍍𑌯𑌨𑌿𑌷𑍍𑌟𑌾𑌨𑍍𑌯𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌯𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯 𑌰𑌾𑌜𑌗𑍃𑌹𑌂 𑌯𑌯𑍗 ॥ 52 ॥
𑌤𑌾𑌂 𑌶𑍂𑌨𑍍𑌯𑌶𑍃𑌙𑍍𑌗𑌾𑌟𑌕𑌵𑍇𑌶𑍍𑌮𑌰𑌥𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌰𑌜𑍋𑌽𑌰𑍁𑌣𑌦𑍍𑌵𑌾𑌰𑌕𑌵𑌾𑌟𑌯𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌾𑌮𑍍 ।
𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌪𑍁𑌰𑍀𑌮𑌿𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌪𑍁𑌰𑌪𑍍𑌰𑌕𑌾𑌶𑌾𑌂 𑌦𑍁𑌃𑌖𑍇𑌨 𑌸𑌮𑍍𑌪𑍂𑌰𑍍𑌣𑌤𑌰𑍋 𑌬𑌭𑍂𑌵 ॥ 53 ॥
𑌬𑌹𑍂𑌨𑌿 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌮𑌨𑌸𑍋𑌽𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌣𑌿 𑌯𑌾𑌨𑍍𑌯𑌨𑍍𑌯𑌦𑌾 𑌨𑌾𑌸𑍍𑌯 𑌪𑍁𑌰𑍇 𑌬𑌭𑍂𑌵𑍁𑌃 ।
𑌅𑌵𑌾𑌕𑍍𑌛𑌿𑌰𑌾 𑌦𑍀𑌨𑌮𑌨𑌾 𑌨𑌹𑍃𑌷𑍍𑌟𑌃 𑌪𑌿𑌤𑍁𑌰𑍍𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌵𑍇𑌶 𑌵𑍇𑌶𑍍𑌮 ॥ 54 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌏𑌕𑌸𑌪𑍍𑌤𑌤𑌿𑌤𑌮𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekasaptatitamassargaḥ |
sa prān mukho rāja gṛhāt abhiniryāya vīryavān |
tataḥ sudāmāṃ dyutimān samtīrvāvekṣya tāṃ nadīm || 1 ||
hlādinīṃ dūrapārāṃ ca pratyaksrotastaraṅgiṇīm |
śatadrūmataracchrīmānnadīmikṣvākunandanaḥ || 2 ||
sa prāṅmukho rājagṛhādabhiniryāya rāghavaḥ |
tatassudāmāṃ dyutimān santīryāvekṣya tāṃ nadīm || 3 ||
hlādinīṃ dūrapārāṃ ca pratyaksrotastaraṅgiṇīm |
śatadrūmataracchrīmānnadīmikṣvākunandanaḥ || 4 ||
ailādhāne nadīṃ tīrtvā prāpya cāparaparpaṭān |
śilāmakurvatīṃ tīrtvā āgneyaṃ śalyakarṣaṇam || 5 ||
satyasandhaśśuciśśrīmānprekṣamāṇa śśilāvahām |
atyayātsa mahāśailānvanaṃ caitrarathaṃ prati || 6 ||
sarasvatīṃ ca gaṅgāṃ ca yugmena pratipadyaca |
uttarānvīramatsyānāṃ bhāruṇḍaṃ prāviśadvanam || 7 ||
veginīṃ ca kuliṅgākhyāṃ hlādinīṃ parvatā''vṛtām |
yamunāṃ prāpya santīrṇaḥ balamāśvāsayattadā || 8 ||
saśītīkṛtya tu gātrāṇi klāntānāśvāsya vājinaḥ |
tatra snātvā ca pītvā ca prāyādādāya codakam || 9 ||
rājaputro mahāraṇyamanabhīkṣṇopasevitam |
bhadro bhadreṇa yānena mārutaḥ khamivātyayāt || 10 ||
bhāgīrathīṃ duṣpratarāmaṃśudhāne mahānadīm |
upāyādrāghavastūrṇaṃ prāgvaṭe viśrute pure || 11 ||
sa gaṅgāṃ prāgvaṭe tīrtvā samāyātkuṭikoṣṭhikām |
sabala stāṃ sa tīrtvā'tha samāyāddharmavardhanam || 12 ||
toraṇaṃ dakṣiṇārdhena jambhūprasthamupāgamat |
varūthaṃ ca yayau ramyaṃ grāmaṃ daśarathātmajaḥ || 13 ||
tatra ramye vane vāsaṃ kṛtvā'sau prāṅmukho yayau |
udyānamujjihānāyāḥ priyakā yatra pādapāḥ || 14 ||
sālāṃstu priyakānprāpya śīghrānāsthāya vājinaḥ |
anujñāpyātha bharataḥ vāhinīṃ tvarito yayau || 15 ||
vāsaṃ kṛtvā sarvatīrthe tīrtvā cottānikāṃ nadīm |
anyā nadīśca vividhāḥ pārvatīyaisturaṅgamaiḥ || 16 ||
hastipṛṣṭhakamāsādya kuṭikāmatyavartata |
tatāra ca naravyāghro lauhitye sa kapīvatīm || 17 ||
ekasāle sthāṇumatīṃ vinate gomatīṃ nadīm |
kaliṅganagare cāpi prāpya sālavanaṃ tadā || 18 ||
bharataḥ kṣipramāgacchatsupariśrāntavāhanaḥ |
vanaṃ ca samatītyāśuśarvaryāmaruṇodaye || 19 ||
ayodhyāṃ manunā rājñā nirmitāṃ sandadarśa ha |
tāṃ purīṃ puruṣavyāghrassaptarātroṣitaḥ pathi || 20 ||
ayodhyāmagrato dṛṣṭvā sārathiṃ vākyamabravīt |
eṣā nātipratītā me puṇyodyānā yaśasvinī || 21 ||
ayodhyā dṛśyate dūrātsārathe pāṇḍumṛttikā |
yajvabhirguṇasampannairbrāhmaṇairvedapāragaiḥ || 22 ||
bhūyiṣṭhamṛddhairākīrṇā rājarṣiparipālitā |
eṣā nātipratītā me puṇyodyānā yaśasvinī || 23 ||
ayodhyā dṛśyate dūrātsārathe pāṇḍumṛttikā |
yajvabhirguṇasampannairbrāhmaṇairvedapāragaiḥ || 24 ||
bhūyiṣṭhamṛddhairākīrṇā rājarṣiparipālitā |
ayodhyāyāṃ purā śabdaśśrūyate tumulo mahān || 25 ||
samantānnaranārīṇāṃ tamadya na śruṇomyaham |
udyānāni hi sāyāhne krīḍitvoparatairnaraiḥ || 26 ||
samantātparidhāvadbhiḥ prakāśante mamānyathā |
tānyadyānurudantīva parityaktāni kāmibhiḥ || 27 ||
araṇyabhūteva purī sārathe pratibhāti me |
na hyatra yānairdṛśyante na gajairna ca vājibhiḥ || 28 ||
niryānto vā'bhiyānto vā naramukhyā yathāpuram |
udyānāni purā bhānti mattapramuditāni ca || 29 ||
janānāṃ ratisaṃyogeṣvatyantaguṇavanti ca |
tānyetānyadya paśyāmi nirānandāni sarvaśaḥ || 30 ||
srastaparṇairanupathaṃ vikrośadbhiriva drumaiḥ |
nādyāpi śrūyate śabdaḥ mattānāṃ mṛgapakṣiṇām || 31 ||
saṃraktāṃ madhurāṃ vāṇīṃ kalaṃ vyāharatāṃ bahu |
candanāgarusampṛkto dhūpasammūrchito'tulaḥ || 32 ||
pravāti pavana śśrīmānkinnunādya yathāpuram |
bherīmṛdaṅgavīṇānāṃ koṇasaṅghaṭṭitaḥ punaḥ || 33 ||
kimadya śabdo viratassadā dīnagatiḥ purā |
aniṣṭāni ca pāpāni paśyāmi vividhāni ca || 34 ||
nimittānyamanojñānitena sīdati me manaḥ |
sarvathā kuśalaṃ sūta durlabhaṃ mama banduṣu || 35 ||
tathāhyasati sammohe hṛdayaṃ sīdatīva me |
viṣaṇṇa śśrāntahṛdayastrasta ssululitendriyaḥ || 36 ||
bharataḥ praviveśāśu purīmikṣvākupālitām |
dvāreṇa vaijayantena prāviśacchrāntavāhanaḥ || 37 ||
dvāssthairutthāya vijayaṃ pṛṣṭastai ssahito yayau |
sa tvanekāgrahṛdayo dvāssthaṃ pratyarcya taṃ janam || 38 ||
sūtamaśvapateḥ klāntamabravīttatra rāghavaḥ |
kimahaṃ tvarayā'nītaḥ kāraṇena vinānagha || 39 ||
aśubhāśaṅki hṛdayaṃ śīlaṃ ca patatīva me |
śrutā no yādṛśāḥ pūrvaṃ nṛpatīnāṃ vināśane || 40 ||
ākārāṃstānahaṃ sarvānihapaśyāmi sārathe |
sammārjanavihīnāni paruṣāṇyupalakṣaye || 41 ||
asaṃyata kavāṭāni śrīvihīnāni sarvaśaḥ |
balikarmavihīnāni dhūpasammodanena ca || 42 ||
anāśitakuṭumbāni prabhāhīnajanāni ca |
alakṣmīkāni paśyāmi kuṭumbibhavanānyaham || 43 ||
sammārjanavihīnāni paruṣāṇyupalakṣaye || 44 ||
asaṃyata kavāṭāni śrīvihīnāni sarvaśaḥ |
balikarmavihīnāni dhūpasammodanena ca || 45 ||
anāśitakuṭumbāni prabhāhīnajanāni ca |
alakṣmīkāni paśyāmi kuṭumbibhavanānyaham || 46 ||
apetamālyaśobhāni hyasammṛṣṭājirāṇi ca |
devāgārāṇi śūnyāni na cābhānti yathāpuram || 47 ||
devatārcāḥ praviddhāśca yajñagoṣṭhyastathāvidhāḥ |
mālyāpaṇeṣu rājante nādya paṇyāni vā tathā || 48 ||
dṛśyante vaṇijo'pyadya na yathāpūrvamatravai |
dhyānasaṃvignahṛdayāḥ naṣṭavyāpārayantritāḥ || 49 ||
devāyatanacaityeṣu dīnāḥ pakṣigaṇāstathā || 50 ||
malinaṃ cāśrupūrṇākṣaṃ dīnaṃ dhyānaparaṃ kṛśam |
sastrīpuṃsaṃ ca paśyāmi janamutkaṇṭhitaṃ pure || 51 ||
ityevamuktvā bharatassūtaṃ taṃ dīnamānasaḥ |
tānyaniṣṭānyayodhyāyāṃ prekṣya rājagṛhaṃ yayau || 52 ||
tāṃ śūnyaśṛṅgāṭakaveśmarathyāṃ rajo'ruṇadvārakavāṭayantrām |
dṛṣṭvā purīmindrapuraprakāśāṃ duḥkhena sampūrṇataro babhūva || 53 ||
bahūni paśyanmanaso'priyāṇi yānyanyadā nāsya pure babhūvuḥ |
avākchirā dīnamanā nahṛṣṭaḥ piturmahātmā praviveśa veśma || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekasaptatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकसप्ततितमस्सर्गः ।
स प्रान् मुखो राज गृहात् अभिनिर्याय वीर्यवान् ।
ततः सुदामां द्युतिमान् सम्तीर्वावेक्ष्य तां नदीम् ॥ 1 ॥
ह्लादिनीं दूरपारां च प्रत्यक्स्रोतस्तरङ्गिणीम् ।
शतद्रूमतरच्छ्रीमान्नदीमिक्ष्वाकुनन्दनः ॥ 2 ॥
स प्राङ्मुखो राजगृहादभिनिर्याय राघवः ।
ततस्सुदामां द्युतिमान् सन्तीर्यावेक्ष्य तां नदीम् ॥ 3 ॥
ह्लादिनीं दूरपारां च प्रत्यक्स्रोतस्तरङ्गिणीम् ।
शतद्रूमतरच्छ्रीमान्नदीमिक्ष्वाकुनन्दनः ॥ 4 ॥
ऐलाधाने नदीं तीर्त्वा प्राप्य चापरपर्पटान् ।
शिलामकुर्वतीं तीर्त्वा आग्नेयं शल्यकर्षणम् ॥ 5 ॥
सत्यसन्धश्शुचिश्श्रीमान्प्रेक्षमाण श्शिलावहाम् ।
अत्ययात्स महाशैलान्वनं चैत्ररथं प्रति ॥ 6 ॥
सरस्वतीं च गङ्गां च युग्मेन प्रतिपद्यच ।
उत्तरान्वीरमत्स्यानां भारुण्डं प्राविशद्वनम् ॥ 7 ॥
वेगिनीं च कुलिङ्गाख्यां ह्लादिनीं पर्वताऽऽवृताम् ।
यमुनां प्राप्य सन्तीर्णः बलमाश्वासयत्तदा ॥ 8 ॥
सशीतीकृत्य तु गात्राणि क्लान्तानाश्वास्य वाजिनः ।
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च प्रायादादाय चोदकम् ॥ 9 ॥
राजपुत्रो महारण्यमनभीक्ष्णोपसेवितम् ।
भद्रो भद्रेण यानेन मारुतः खमिवात्ययात् ॥ 10 ॥
भागीरथीं दुष्प्रतरामंशुधाने महानदीम् ।
उपायाद्राघवस्तूर्णं प्राग्वटे विश्रुते पुरे ॥ 11 ॥
स गङ्गां प्राग्वटे तीर्त्वा समायात्कुटिकोष्ठिकाम् ।
सबल स्तां स तीर्त्वाऽथ समायाद्धर्मवर्धनम् ॥ 12 ॥
तोरणं दक्षिणार्धेन जम्भूप्रस्थमुपागमत् ।
वरूथं च ययौ रम्यं ग्रामं दशरथात्मजः ॥ 13 ॥
तत्र रम्ये वने वासं कृत्वाऽसौ प्राङ्मुखो ययौ ।
उद्यानमुज्जिहानायाः प्रियका यत्र पादपाः ॥ 14 ॥
सालांस्तु प्रियकान्प्राप्य शीघ्रानास्थाय वाजिनः ।
अनुज्ञाप्याथ भरतः वाहिनीं त्वरितो ययौ ॥ 15 ॥
वासं कृत्वा सर्वतीर्थे तीर्त्वा चोत्तानिकां नदीम् ।
अन्या नदीश्च विविधाः पार्वतीयैस्तुरङ्गमैः ॥ 16 ॥
हस्तिपृष्ठकमासाद्य कुटिकामत्यवर्तत ।
ततार च नरव्याघ्रो लौहित्ये स कपीवतीम् ॥ 17 ॥
एकसाले स्थाणुमतीं विनते गोमतीं नदीम् ।
कलिङ्गनगरे चापि प्राप्य सालवनं तदा ॥ 18 ॥
भरतः क्षिप्रमागच्छत्सुपरिश्रान्तवाहनः ।
वनं च समतीत्याशुशर्वर्यामरुणोदये ॥ 19 ॥
अयोध्यां मनुना राज्ञा निर्मितां सन्ददर्श ह ।
तां पुरीं पुरुषव्याघ्रस्सप्तरात्रोषितः पथि ॥ 20 ॥
अयोध्यामग्रतो दृष्ट्वा सारथिं वाक्यमब्रवीत् ।
एषा नातिप्रतीता मे पुण्योद्याना यशस्विनी ॥ 21 ॥
अयोध्या दृश्यते दूरात्सारथे पाण्डुमृत्तिका ।
यज्वभिर्गुणसम्पन्नैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥ 22 ॥
भूयिष्ठमृद्धैराकीर्णा राजर्षिपरिपालिता ।
एषा नातिप्रतीता मे पुण्योद्याना यशस्विनी ॥ 23 ॥
अयोध्या दृश्यते दूरात्सारथे पाण्डुमृत्तिका ।
यज्वभिर्गुणसम्पन्नैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥ 24 ॥
भूयिष्ठमृद्धैराकीर्णा राजर्षिपरिपालिता ।
अयोध्यायां पुरा शब्दश्श्रूयते तुमुलो महान् ॥ 25 ॥
समन्तान्नरनारीणां तमद्य न श्रुणोम्यहम् ।
उद्यानानि हि सायाह्ने क्रीडित्वोपरतैर्नरैः ॥ 26 ॥
समन्तात्परिधावद्भिः प्रकाशन्ते ममान्यथा ।
तान्यद्यानुरुदन्तीव परित्यक्तानि कामिभिः ॥ 27 ॥
अरण्यभूतेव पुरी सारथे प्रतिभाति मे ।
न ह्यत्र यानैर्दृश्यन्ते न गजैर्न च वाजिभिः ॥ 28 ॥
निर्यान्तो वाऽभियान्तो वा नरमुख्या यथापुरम् ।
उद्यानानि पुरा भान्ति मत्तप्रमुदितानि च ॥ 29 ॥
जनानां रतिसंयोगेष्वत्यन्तगुणवन्ति च ।
तान्येतान्यद्य पश्यामि निरानन्दानि सर्वशः ॥ 30 ॥
स्रस्तपर्णैरनुपथं विक्रोशद्भिरिव द्रुमैः ।
नाद्यापि श्रूयते शब्दः मत्तानां मृगपक्षिणाम् ॥ 31 ॥
संरक्तां मधुरां वाणीं कलं व्याहरतां बहु ।
चन्दनागरुसम्पृक्तो धूपसम्मूर्छितोऽतुलः ॥ 32 ॥
प्रवाति पवन श्श्रीमान्किन्नुनाद्य यथापुरम् ।
भेरीमृदङ्गवीणानां कोणसङ्घट्टितः पुनः ॥ 33 ॥
किमद्य शब्दो विरतस्सदा दीनगतिः पुरा ।
अनिष्टानि च पापानि पश्यामि विविधानि च ॥ 34 ॥
निमित्तान्यमनोज्ञानितेन सीदति मे मनः ।
सर्वथा कुशलं सूत दुर्लभं मम बन्दुषु ॥ 35 ॥
तथाह्यसति सम्मोहे हृदयं सीदतीव मे ।
विषण्ण श्श्रान्तहृदयस्त्रस्त स्सुलुलितेन्द्रियः ॥ 36 ॥
भरतः प्रविवेशाशु पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम् ।
द्वारेण वैजयन्तेन प्राविशच्छ्रान्तवाहनः ॥ 37 ॥
द्वास्स्थैरुत्थाय विजयं पृष्टस्तै स्सहितो ययौ ।
स त्वनेकाग्रहृदयो द्वास्स्थं प्रत्यर्च्य तं जनम् ॥ 38 ॥
सूतमश्वपतेः क्लान्तमब्रवीत्तत्र राघवः ।
किमहं त्वरयाऽनीतः कारणेन विनानघ ॥ 39 ॥
अशुभाशङ्कि हृदयं शीलं च पततीव मे ।
श्रुता नो यादृशाः पूर्वं नृपतीनां विनाशने ॥ 40 ॥
आकारांस्तानहं सर्वानिहपश्यामि सारथे ।
सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये ॥ 41 ॥
असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः ।
बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च ॥ 42 ॥
अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च ।
अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम् ॥ 43 ॥
सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये ॥ 44 ॥
असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः ।
बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च ॥ 45 ॥
अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च ।
अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम् ॥ 46 ॥
अपेतमाल्यशोभानि ह्यसम्मृष्टाजिराणि च ।
देवागाराणि शून्यानि न चाभान्ति यथापुरम् ॥ 47 ॥
देवतार्चाः प्रविद्धाश्च यज्ञगोष्ठ्यस्तथाविधाः ।
माल्यापणेषु राजन्ते नाद्य पण्यानि वा तथा ॥ 48 ॥
दृश्यन्ते वणिजोऽप्यद्य न यथापूर्वमत्रवै ।
ध्यानसंविग्नहृदयाः नष्टव्यापारयन्त्रिताः ॥ 49 ॥
देवायतनचैत्येषु दीनाः पक्षिगणास्तथा ॥ 50 ॥
मलिनं चाश्रुपूर्णाक्षं दीनं ध्यानपरं कृशम् ।
सस्त्रीपुंसं च पश्यामि जनमुत्कण्ठितं पुरे ॥ 51 ॥
इत्येवमुक्त्वा भरतस्सूतं तं दीनमानसः ।
तान्यनिष्टान्ययोध्यायां प्रेक्ष्य राजगृहं ययौ ॥ 52 ॥
तां शून्यशृङ्गाटकवेश्मरथ्यां रजोऽरुणद्वारकवाटयन्त्राम् ।
दृष्ट्वा पुरीमिन्द्रपुरप्रकाशां दुःखेन सम्पूर्णतरो बभूव ॥ 53 ॥
बहूनि पश्यन्मनसोऽप्रियाणि यान्यन्यदा नास्य पुरे बभूवुः ।
अवाक्छिरा दीनमना नहृष्टः पितुर्महात्मा प्रविवेश वेश्म ॥ 54 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकसप्ततितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekasaptatitamassargaḥ |
sa prān mukho rāja gṛhāt abhiniryāya vīryavān |
tataḥ sudāmāṃ dyutimān samtīrvāvekṣya tāṃ nadīm || 1 ||
hlādinīṃ dūrapārāṃ ca pratyaksrotastaraṅgiṇīm |
śatadrūmataracchrīmānnadīmikṣvākunandanaḥ || 2 ||
sa prāṅmukho rājagṛhādabhiniryāya rāghavaḥ |
tatassudāmāṃ dyutimān santīryāvekṣya tāṃ nadīm || 3 ||
hlādinīṃ dūrapārāṃ ca pratyaksrotastaraṅgiṇīm |
śatadrūmataracchrīmānnadīmikṣvākunandanaḥ || 4 ||
ailādhāne nadīṃ tīrtvā prāpya cāparaparpaṭān |
śilāmakurvatīṃ tīrtvā āgneyaṃ śalyakarṣaṇam || 5 ||
satyasandhaśśuciśśrīmānprekṣamāṇa śśilāvahām |
atyayātsa mahāśailānvanaṃ caitrarathaṃ prati || 6 ||
sarasvatīṃ ca gaṅgāṃ ca yugmena pratipadyaca |
uttarānvīramatsyānāṃ bhāruṇḍaṃ prāviśadvanam || 7 ||
veginīṃ ca kuliṅgākhyāṃ hlādinīṃ parvatā''vṛtām |
yamunāṃ prāpya santīrṇaḥ balamāśvāsayattadā || 8 ||
saśītīkṛtya tu gātrāṇi klāntānāśvāsya vājinaḥ |
tatra snātvā ca pītvā ca prāyādādāya codakam || 9 ||
rājaputro mahāraṇyamanabhīkṣṇopasevitam |
bhadro bhadreṇa yānena mārutaḥ khamivātyayāt || 10 ||
bhāgīrathīṃ duṣpratarāmaṃśudhāne mahānadīm |
upāyādrāghavastūrṇaṃ prāgvaṭe viśrute pure || 11 ||
sa gaṅgāṃ prāgvaṭe tīrtvā samāyātkuṭikoṣṭhikām |
sabala stāṃ sa tīrtvā'tha samāyāddharmavardhanam || 12 ||
toraṇaṃ dakṣiṇārdhena jambhūprasthamupāgamat |
varūthaṃ ca yayau ramyaṃ grāmaṃ daśarathātmajaḥ || 13 ||
tatra ramye vane vāsaṃ kṛtvā'sau prāṅmukho yayau |
udyānamujjihānāyāḥ priyakā yatra pādapāḥ || 14 ||
sālāṃstu priyakānprāpya śīghrānāsthāya vājinaḥ |
anujñāpyātha bharataḥ vāhinīṃ tvarito yayau || 15 ||
vāsaṃ kṛtvā sarvatīrthe tīrtvā cottānikāṃ nadīm |
anyā nadīśca vividhāḥ pārvatīyaisturaṅgamaiḥ || 16 ||
hastipṛṣṭhakamāsādya kuṭikāmatyavartata |
tatāra ca naravyāghro lauhitye sa kapīvatīm || 17 ||
ekasāle sthāṇumatīṃ vinate gomatīṃ nadīm |
kaliṅganagare cāpi prāpya sālavanaṃ tadā || 18 ||
bharataḥ kṣipramāgacchatsupariśrāntavāhanaḥ |
vanaṃ ca samatītyāśuśarvaryāmaruṇodaye || 19 ||
ayodhyāṃ manunā rājñā nirmitāṃ sandadarśa ha |
tāṃ purīṃ puruṣavyāghrassaptarātroṣitaḥ pathi || 20 ||
ayodhyāmagrato dṛṣṭvā sārathiṃ vākyamabravīt |
eṣā nātipratītā me puṇyodyānā yaśasvinī || 21 ||
ayodhyā dṛśyate dūrātsārathe pāṇḍumṛttikā |
yajvabhirguṇasampannairbrāhmaṇairvedapāragaiḥ || 22 ||
bhūyiṣṭhamṛddhairākīrṇā rājarṣiparipālitā |
eṣā nātipratītā me puṇyodyānā yaśasvinī || 23 ||
ayodhyā dṛśyate dūrātsārathe pāṇḍumṛttikā |
yajvabhirguṇasampannairbrāhmaṇairvedapāragaiḥ || 24 ||
bhūyiṣṭhamṛddhairākīrṇā rājarṣiparipālitā |
ayodhyāyāṃ purā śabdaśśrūyate tumulo mahān || 25 ||
samantānnaranārīṇāṃ tamadya na śruṇomyaham |
udyānāni hi sāyāhne krīḍitvoparatairnaraiḥ || 26 ||
samantātparidhāvadbhiḥ prakāśante mamānyathā |
tānyadyānurudantīva parityaktāni kāmibhiḥ || 27 ||
araṇyabhūteva purī sārathe pratibhāti me |
na hyatra yānairdṛśyante na gajairna ca vājibhiḥ || 28 ||
niryānto vā'bhiyānto vā naramukhyā yathāpuram |
udyānāni purā bhānti mattapramuditāni ca || 29 ||
janānāṃ ratisaṃyogeṣvatyantaguṇavanti ca |
tānyetānyadya paśyāmi nirānandāni sarvaśaḥ || 30 ||
srastaparṇairanupathaṃ vikrośadbhiriva drumaiḥ |
nādyāpi śrūyate śabdaḥ mattānāṃ mṛgapakṣiṇām || 31 ||
saṃraktāṃ madhurāṃ vāṇīṃ kalaṃ vyāharatāṃ bahu |
candanāgarusampṛkto dhūpasammūrchito'tulaḥ || 32 ||
pravāti pavana śśrīmānkinnunādya yathāpuram |
bherīmṛdaṅgavīṇānāṃ koṇasaṅghaṭṭitaḥ punaḥ || 33 ||
kimadya śabdo viratassadā dīnagatiḥ purā |
aniṣṭāni ca pāpāni paśyāmi vividhāni ca || 34 ||
nimittānyamanojñānitena sīdati me manaḥ |
sarvathā kuśalaṃ sūta durlabhaṃ mama banduṣu || 35 ||
tathāhyasati sammohe hṛdayaṃ sīdatīva me |
viṣaṇṇa śśrāntahṛdayastrasta ssululitendriyaḥ || 36 ||
bharataḥ praviveśāśu purīmikṣvākupālitām |
dvāreṇa vaijayantena prāviśacchrāntavāhanaḥ || 37 ||
dvāssthairutthāya vijayaṃ pṛṣṭastai ssahito yayau |
sa tvanekāgrahṛdayo dvāssthaṃ pratyarcya taṃ janam || 38 ||
sūtamaśvapateḥ klāntamabravīttatra rāghavaḥ |
kimahaṃ tvarayā'nītaḥ kāraṇena vinānagha || 39 ||
aśubhāśaṅki hṛdayaṃ śīlaṃ ca patatīva me |
śrutā no yādṛśāḥ pūrvaṃ nṛpatīnāṃ vināśane || 40 ||
ākārāṃstānahaṃ sarvānihapaśyāmi sārathe |
sammārjanavihīnāni paruṣāṇyupalakṣaye || 41 ||
asaṃyata kavāṭāni śrīvihīnāni sarvaśaḥ |
balikarmavihīnāni dhūpasammodanena ca || 42 ||
anāśitakuṭumbāni prabhāhīnajanāni ca |
alakṣmīkāni paśyāmi kuṭumbibhavanānyaham || 43 ||
sammārjanavihīnāni paruṣāṇyupalakṣaye || 44 ||
asaṃyata kavāṭāni śrīvihīnāni sarvaśaḥ |
balikarmavihīnāni dhūpasammodanena ca || 45 ||
anāśitakuṭumbāni prabhāhīnajanāni ca |
alakṣmīkāni paśyāmi kuṭumbibhavanānyaham || 46 ||
apetamālyaśobhāni hyasammṛṣṭājirāṇi ca |
devāgārāṇi śūnyāni na cābhānti yathāpuram || 47 ||
devatārcāḥ praviddhāśca yajñagoṣṭhyastathāvidhāḥ |
mālyāpaṇeṣu rājante nādya paṇyāni vā tathā || 48 ||
dṛśyante vaṇijo'pyadya na yathāpūrvamatravai |
dhyānasaṃvignahṛdayāḥ naṣṭavyāpārayantritāḥ || 49 ||
devāyatanacaityeṣu dīnāḥ pakṣigaṇāstathā || 50 ||
malinaṃ cāśrupūrṇākṣaṃ dīnaṃ dhyānaparaṃ kṛśam |
sastrīpuṃsaṃ ca paśyāmi janamutkaṇṭhitaṃ pure || 51 ||
ityevamuktvā bharatassūtaṃ taṃ dīnamānasaḥ |
tānyaniṣṭānyayodhyāyāṃ prekṣya rājagṛhaṃ yayau || 52 ||
tāṃ śūnyaśṛṅgāṭakaveśmarathyāṃ rajo'ruṇadvārakavāṭayantrām |
dṛṣṭvā purīmindrapuraprakāśāṃ duḥkhena sampūrṇataro babhūva || 53 ||
bahūni paśyanmanaso'priyāṇi yānyanyadā nāsya pure babhūvuḥ |
avākchirā dīnamanā nahṛṣṭaḥ piturmahātmā praviveśa veśma || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekasaptatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.