𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌅𑌷𑍍𑌟𑌾𑌵𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌸 𑌏𑌵𑌂 𑌬𑍍𑌰𑍁𑌵𑌤𑍀𑌂 𑌸𑍀𑌤𑌾𑌂 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌜𑍍𑌞𑍋 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌵𑌤𑍍𑌸𑌲𑌃 ।
𑌨 𑌨𑍇𑌤𑍁𑌂 𑌕𑍁𑌰𑍁𑌤𑍇 𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌂 𑌵𑌨𑍇 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌾𑌨𑌿 𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌯𑌨𑍍 ॥ 1 ॥
𑌸𑌾𑌨𑍍𑌤𑍍𑌵𑌯𑌿𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌪𑍁𑌨𑌸𑍍𑌤𑌾𑌂 𑌤𑍁 𑌬𑌾𑌷𑍍𑌪𑌦𑍂𑌷𑌿𑌤𑌲𑍋𑌚𑌨𑌾𑌮𑍍 ।
𑌨𑌿𑌵𑌰𑍍𑌤𑌨𑌾𑌰𑍍𑌥𑍇 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌮𑍇𑌤𑌦𑍁𑌵𑌾𑌚 𑌹 ॥ 2 ॥
𑌸𑍀𑌤𑍇 𑌮𑌹𑌾𑌕𑍁𑌲𑍀𑌨𑌾𑌽𑌸𑌿 𑌧𑌰𑍍𑌮𑍇 𑌚 𑌨𑌿𑌰𑌤𑌾 𑌸𑌦𑌾 ।
𑌇𑌹𑌾𑌽𑌚𑌰 𑌸𑍍𑌵𑌧𑌰𑍍𑌮𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌮𑍇 𑌯𑌥𑌾 𑌮𑌨𑌸𑌸𑍍𑌸𑍁𑌖𑌮𑍍 ॥ 3 ॥
𑌸𑍀𑌤𑍇 𑌯𑌥𑌾 𑌤𑍍𑌵𑌾𑌂 𑌵𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌤𑌥𑌾 𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌯𑌾𑌽𑌬𑌲𑍇 ।
𑌵𑌨𑍇 𑌹𑌿 𑌬𑌹𑌵𑍋 𑌦𑍋𑌷𑌾 𑌵𑌦𑌤𑌸𑍍𑌤𑌾𑌨𑍍𑌨𑌿𑌬𑍋𑌧 𑌮𑍇 ॥ 4 ॥
𑌸𑍀𑌤𑍇 𑌵𑌿𑌮𑍁𑌚𑍍𑌯𑌤𑌾𑌮𑍇𑌷𑌾 𑌵𑌨𑌵𑌾𑌸𑌕𑍃𑌤𑌾 𑌮𑌤𑌿𑌃 ।
𑌬𑌹𑍁𑌦𑍋𑌷𑌂 𑌹𑌿 𑌕𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾𑌰𑌂 𑌵𑌨𑌮𑌿𑌤𑍍𑌯𑌭𑌿𑌧𑍀𑌯𑌤𑍇 ॥ 5 ॥
𑌹𑌿𑌤𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑍍𑌯𑌾 𑌖𑌲𑍁 𑌵𑌚𑍋 𑌮𑌯𑍈𑌤𑌦𑌭𑌿𑌧𑍀𑌯𑌤𑍇 ।
𑌸𑌦𑌾 𑌸𑍁𑌖𑌂 𑌨 𑌜𑌾𑌨𑌾𑌮𑌿 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌮𑍇𑌵 𑌸𑌦𑌾 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 6 ॥
𑌗𑌿𑌰𑌿𑌨𑌿𑌰𑍍𑌝𑌰𑌸𑌮𑍍𑌭𑍂𑌤𑌾 𑌗𑌿𑌰𑌿𑌕𑌨𑍍𑌦𑌰 𑌵𑌾𑌸𑌿𑌨𑌾𑌮𑍍 ।
𑌸𑌿𑌂𑌹𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌨𑌿𑌨𑌦𑌾 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌾 𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍋𑌤𑍁𑌂 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌮𑌤𑍋 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 7 ॥
𑌕𑍍𑌰𑍀𑌡𑌮𑌾𑌨𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌵𑌿𑌸𑍍𑌰𑌬𑍍𑌧𑌾 𑌮𑌤𑍍𑌤𑌾 𑌶𑍍𑌶𑍂𑌨𑍍𑌯𑍇 𑌮𑌹𑌾𑌮𑍃𑌗𑌾𑌃 ।
𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌸𑌮𑌭𑌿𑌵𑌰𑍍𑌤𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌸𑍀𑌤𑍇 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌮𑌤𑍋 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 8 ॥
𑌸𑌗𑍍𑌰𑌾𑌹𑌾 𑌸𑍍𑌸𑌰𑌿𑌤𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌪𑌙𑍍𑌕𑌵𑌤𑍍𑌯𑌸𑍍𑌸𑍁 𑌦𑍁𑌸𑍍𑌤𑌰𑌾𑌃 ।
𑌮𑌤𑍍𑌤𑍈𑌰𑌪𑌿 𑌗𑌜𑍈𑌰𑍍𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌮𑌤𑍋 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌤𑌰𑌂 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 9 ॥
𑌲𑌤𑌾𑌕𑌣𑍍𑌟𑌕𑌸𑌙𑍍𑌕𑍀𑌰𑍍𑌣𑌾𑌃 𑌕𑍃𑌕𑌵𑌾𑌕𑍂𑌪𑌨𑌾𑌦𑌿𑌤𑌾𑌃 ।
𑌨𑌿𑌰𑌪𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌸𑍁𑌦𑍁𑌰𑍍𑌗𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌮𑌾𑌰𑍍𑌗𑌾 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌮𑌤𑍋 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 10 ॥
𑌸𑍁𑌪𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌪𑌰𑍍𑌣𑌶𑌯𑍍𑌯𑌾𑌸𑍁 𑌸𑍍𑌵𑌯𑌂 𑌭𑌗𑍍𑌨𑌾𑌸𑍁 𑌭𑍂𑌤𑌲𑍇 ।
𑌰𑌾𑌤𑍍𑌰𑌿𑌷𑍁 𑌶𑍍𑌰𑌮𑌖𑌿𑌨𑍍𑌨𑍇𑌨 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌦𑍁𑌃𑌖𑌤𑌰𑌂 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 11 ॥
𑌅𑌹𑍋𑌰𑌾𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌚 𑌸𑌨𑍍𑌤𑍋𑌷𑌃 𑌕𑌰𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑍋 𑌨𑌿𑌯𑌤𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 ।
𑌫𑌲𑍈𑌰𑍍𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑌾𑌵𑌪𑌤𑌿𑌤𑍈 𑌸𑍍𑌸𑍀𑌤𑍇 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌮𑌤𑍋 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 12 ॥
𑌉𑌪𑌵𑌾𑌸𑌶𑍍𑌚 𑌕𑌰𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑍋 𑌯𑌥𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑍇𑌨 𑌮𑍈𑌥𑌿𑌲𑌿 ।
𑌜𑌟𑌾𑌭𑌾𑌰𑌶𑍍𑌚 𑌕𑌰𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑍋 𑌵𑌲𑍍𑌕𑌲𑌾𑌮𑍍𑌬𑌰𑌧𑌾𑌰𑌿𑌣𑌾 ॥ 13 ॥
𑌦𑍇𑌵𑌤𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌪𑌿𑌤𑍍𑌰𑍂𑌣𑌾𑌂 𑌕𑌰𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑌂 𑌵𑌿𑌧𑌿𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑌕𑌮𑍍 ।
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑌾𑌨𑌾𑌮𑌤𑌿𑌥𑍀𑌨𑌾𑌂 𑌚 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌶𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌪𑍂𑌜𑌨𑌮𑍍 ॥ 14 ॥
𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌰𑌭𑌿𑌷𑍇𑌕𑌶𑍍𑌚 𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌚 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌶𑌃 ।
𑌚𑌰𑌤𑌾 𑌨𑌿𑌯𑌮𑍇𑌨𑍈𑌵 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌧𑍁𑌃𑌖𑌤𑌰𑌂 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 15 ॥
𑌉𑌪𑌹𑌾𑌰𑌶𑍍𑌚 𑌕𑌰𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑌃 𑌕𑍁𑌸𑍁𑌮𑍈 𑌸𑍍𑌸𑍍𑌵𑌯𑌮𑌾𑌹𑍃𑌤𑍈𑌃 ।
𑌆𑌰𑍍𑌷𑍇𑌣 𑌵𑌿𑌧𑌿𑌨𑌾 𑌵𑍇𑌦𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌬𑌾𑌲𑍇 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌮𑌤𑍋 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 16 ॥
𑌯𑌥𑌾𑌲𑌬𑍍𑌧𑍇𑌨 𑌕𑌰𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑌃 𑌸𑌨𑍍𑌤𑍋𑌷𑌸𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌮𑍈𑌥𑌿𑌲𑌿 ।
𑌯𑌤𑌾𑌹𑌾𑌰𑍈𑌰𑍍𑌵𑌨𑌚𑌰𑍈 𑌰𑍍𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌮𑌤𑍋 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 17 ॥
𑌅𑌤𑍀𑌵 𑌵𑌾𑌤𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿𑌮𑌿𑌰𑌂 𑌬𑍁𑌭𑍁𑌕𑍍𑌷𑌾 𑌚𑌾𑌤𑍍𑌰 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌶𑌃 ।
𑌭𑌯𑌾𑌨𑌿 𑌚 𑌮𑌹𑌾𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌤𑌤𑍋 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌤𑌰𑌂 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 18 ॥
𑌸𑌰𑍀𑌸𑍃𑌪𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌬𑌹𑌵𑍋 𑌬𑌹𑍁𑌰𑍂𑌪𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌭𑌾𑌮𑌿𑌨𑌿 ।
𑌚𑌰𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌪𑍃𑌥𑌿𑌵𑍀𑌂 𑌦𑌰𑍍𑌪𑌾𑌤𑍍𑌤𑌤𑍋 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌤𑌰𑌂 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 19 ॥
𑌨𑌦𑍀 𑌨𑌿𑌲𑌯𑌨𑌾 𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌪𑌾 𑌨𑌦𑍀𑌕𑍁𑌟𑌿𑌲𑌗𑌾𑌮𑌿𑌨𑌃 ।
𑌤𑌿𑌷𑌠𑍍𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌾𑌵𑍃𑌤𑍍𑌯 𑌪𑌨𑍍𑌥𑌾𑌨𑌂 𑌤𑌤𑍋 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌤𑌰𑌂 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 20 ॥
𑌪𑌤𑌙𑍍𑌗𑌾 𑌵𑍃𑌶𑍍𑌚𑌿𑌕𑌾𑌃 𑌕𑍀𑌟𑌾 𑌦𑌂𑌶𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌮𑌶𑌕𑍈 𑌸𑍍𑌸𑌹 ।
𑌬𑌾𑌧𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌮𑌬𑌲𑍇 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌮𑌤𑍋 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 21 ॥
𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌾𑌃 𑌕𑌣𑍍𑌟𑌕𑌿𑌨𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌕𑍁𑌶𑌾𑌃 𑌕𑌾𑌶𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌭𑌾𑌮𑌿𑌨𑌿 ।
𑌵𑌨𑍇 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌕𑍁𑌲𑌶𑌾𑌖𑌾𑌗𑍍𑌰𑌾𑌸𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌤𑌰𑌂 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 22 ॥
𑌕𑌾𑌯𑌕𑍍𑌲𑍇𑌶𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌬𑌹𑌵𑍋 𑌭𑌯𑌾𑌨𑌿 𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑌾𑌨𑌿 𑌚 ।
𑌅𑌰𑌣𑍍𑌯𑌵𑌾𑌸𑍇 𑌵𑌸𑌤𑍋 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌮𑍇𑌵 𑌤𑌤𑍋 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 23 ॥
𑌕𑍍𑌰𑍋𑌧𑌲𑍋𑌭𑍗 𑌵𑌿𑌮𑍋𑌕𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑍗 𑌕𑌰𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑌾 𑌤𑌪𑌸𑍇 𑌮𑌤𑌿𑌃 ।
𑌨 𑌭𑍇𑌤𑌵𑍍𑌯𑌂 𑌚 𑌭𑍇𑌤𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌮𑌤𑍋 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 24 ॥
𑌤𑌦𑌲𑌂 𑌤𑍇 𑌵𑌨𑌂 𑌗𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌕𑍍𑌷𑌮𑌂 𑌨 𑌹𑌿 𑌵𑌨𑌂 𑌤𑌵 ।
𑌵𑌿𑌮𑍃𑌶𑌨𑍍𑌨𑌿𑌹 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌬𑌹𑍁𑌦𑍋𑌷𑌤𑌰𑌂 𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 25 ॥
𑌵𑌨𑌨𑍍𑌤𑍁 𑌨𑍇𑌤𑍁𑌂 𑌨 𑌕𑍃𑌤𑌾 𑌮𑌤𑌿𑌸𑍍𑌤𑌦𑌾 𑌬𑌭𑍂𑌵 𑌰𑌾𑌮𑍇𑌣 𑌯𑌦𑌾 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾 ।
𑌨 𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌸𑍀𑌤𑌾 𑌵𑌚𑌨𑌂 𑌚𑌕𑌾𑌰 𑌤 𑌤𑍍𑌤𑌤𑍋𑌽𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌮𑌿𑌦𑌂 𑌸𑍁𑌦𑍁𑌃𑌖𑌿𑌤𑌾 ॥ 26 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌅𑌯𑍋𑌧𑍍𑌯𑌾𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌅𑌷𑍍𑌟𑌾𑌵𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭāviṃśassargaḥ |
sa evaṃ bruvatīṃ sītāṃ dharmajño dharmavatsalaḥ |
na netuṃ kurute buddhiṃ vane duḥkhāni cintayan || 1 ||
sāntvayitvā punastāṃ tu bāṣpadūṣitalocanām |
nivartanārthe dharmātmā vākyametaduvāca ha || 2 ||
sīte mahākulīnā'si dharme ca niratā sadā |
ihā'cara svadharmaṃ tvaṃ me yathā manasassukham || 3 ||
sīte yathā tvāṃ vakṣyāmi tathā kāryaṃ tvayā'bale |
vane hi bahavo doṣā vadatastānnibodha me || 4 ||
sīte vimucyatāmeṣā vanavāsakṛtā matiḥ |
bahudoṣaṃ hi kāntāraṃ vanamityabhidhīyate || 5 ||
hitabuddhyā khalu vaco mayaitadabhidhīyate |
sadā sukhaṃ na jānāmi duḥkhameva sadā vanam || 6 ||
girinirjharasambhūtā girikandara vāsinām |
siṃhānāṃ ninadā duḥkhā śśrotuṃ duḥkhamato vanam || 7 ||
krīḍamānāśca visrabdhā mattā śśūnye mahāmṛgāḥ |
dṛṣṭvā samabhivartante sīte duḥkhamato vanam || 8 ||
sagrāhā ssaritaścaiva paṅkavatyassu dustarāḥ |
mattairapi gajairnityamato duḥkhataraṃ vanam || 9 ||
latākaṇṭakasaṅkīrṇāḥ kṛkavākūpanāditāḥ |
nirapāśca sudurgāśca mārgā duḥkhamato vanam || 10 ||
supyate parṇaśayyāsu svayaṃ bhagnāsu bhūtale |
rātriṣu śramakhinnena tasmādduḥkhataraṃ vanam || 11 ||
ahorātraṃ ca santoṣaḥ kartavyo niyatātmanā |
phalairvṛkṣāvapatitai ssīte duḥkhamato vanam || 12 ||
upavāsaśca kartavyo yathā prāṇena maithili |
jaṭābhāraśca kartavyo valkalāmbaradhāriṇā || 13 ||
devatānāṃ pitrūṇāṃ kartavyaṃ vidhipūrvakam |
prāptānāmatithīnāṃ ca nityaśaḥ pratipūjanam || 14 ||
kāryastrirabhiṣekaśca kāle kāle ca nityaśaḥ |
caratā niyamenaiva tasmāddhuḥkhataraṃ vanam || 15 ||
upahāraśca kartavyaḥ kusumai ssvayamāhṛtaiḥ |
ārṣeṇa vidhinā vedyāṃ bāle duḥkhamato vanam || 16 ||
yathālabdhena kartavyaḥ santoṣastena maithili |
yatāhārairvanacarai rnityaṃ duḥkhamato vanam || 17 ||
atīva vātāstimiraṃ bubhukṣā cātra nityaśaḥ |
bhayāni ca mahāntyatra tato duḥkhataraṃ vanam || 18 ||
sarīsṛpāśca bahavo bahurūpāśca bhāmini |
caranti pṛthivīṃ darpāttato duḥkhataraṃ vanam || 19 ||
nadī nilayanā ssarpā nadīkuṭilagāminaḥ |
tiṣaṭhntyāvṛtya panthānaṃ tato duḥkhataraṃ vanam || 20 ||
pataṅgā vṛścikāḥ kīṭā daṃśāśca maśakai ssaha |
bādhante nityamabale sarvaṃ duḥkhamato vanam || 21 ||
drumāḥ kaṇṭakinaścaiva kuśāḥ kāśāśca bhāmini |
vane vyākulaśākhāgrāstena duḥkhataraṃ vanam || 22 ||
kāyakleśāśca bahavo bhayāni vividhāni ca |
araṇyavāse vasato duḥkhameva tato vanam || 23 ||
krodhalobhau vimoktavyau kartavyā tapase matiḥ |
na bhetavyaṃ ca bhetavye nityaṃ duḥkhamato vanam || 24 ||
tadalaṃ te vanaṃ gatvā kṣamaṃ na hi vanaṃ tava |
vimṛśanniha paśyāmi bahudoṣataraṃ vanam || 25 ||
vanantu netuṃ na kṛtā matistadā babhūva rāmeṇa yadā mahātmanā |
na tasya sītā vacanaṃ cakāra ta ttato'bravīdrāmamidaṃ suduḥkhitā || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭāviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ अष्टाविंशस्सर्गः ।
स एवं ब्रुवतीं सीतां धर्मज्ञो धर्मवत्सलः ।
न नेतुं कुरुते बुद्धिं वने दुःखानि चिन्तयन् ॥ 1 ॥
सान्त्वयित्वा पुनस्तां तु बाष्पदूषितलोचनाम् ।
निवर्तनार्थे धर्मात्मा वाक्यमेतदुवाच ह ॥ 2 ॥
सीते महाकुलीनाऽसि धर्मे च निरता सदा ।
इहाऽचर स्वधर्मं त्वं मे यथा मनसस्सुखम् ॥ 3 ॥
सीते यथा त्वां वक्ष्यामि तथा कार्यं त्वयाऽबले ।
वने हि बहवो दोषा वदतस्तान्निबोध मे ॥ 4 ॥
सीते विमुच्यतामेषा वनवासकृता मतिः ।
बहुदोषं हि कान्तारं वनमित्यभिधीयते ॥ 5 ॥
हितबुद्ध्या खलु वचो मयैतदभिधीयते ।
सदा सुखं न जानामि दुःखमेव सदा वनम् ॥ 6 ॥
गिरिनिर्झरसम्भूता गिरिकन्दर वासिनाम् ।
सिंहानां निनदा दुःखा श्श्रोतुं दुःखमतो वनम् ॥ 7 ॥
क्रीडमानाश्च विस्रब्धा मत्ता श्शून्ये महामृगाः ।
दृष्ट्वा समभिवर्तन्ते सीते दुःखमतो वनम् ॥ 8 ॥
सग्राहा स्सरितश्चैव पङ्कवत्यस्सु दुस्तराः ।
मत्तैरपि गजैर्नित्यमतो दुःखतरं वनम् ॥ 9 ॥
लताकण्टकसङ्कीर्णाः कृकवाकूपनादिताः ।
निरपाश्च सुदुर्गाश्च मार्गा दुःखमतो वनम् ॥ 10 ॥
सुप्यते पर्णशय्यासु स्वयं भग्नासु भूतले ।
रात्रिषु श्रमखिन्नेन तस्माद्दुःखतरं वनम् ॥ 11 ॥
अहोरात्रं च सन्तोषः कर्तव्यो नियतात्मना ।
फलैर्वृक्षावपतितै स्सीते दुःखमतो वनम् ॥ 12 ॥
उपवासश्च कर्तव्यो यथा प्राणेन मैथिलि ।
जटाभारश्च कर्तव्यो वल्कलाम्बरधारिणा ॥ 13 ॥
देवतानां पित्रूणां कर्तव्यं विधिपूर्वकम् ।
प्राप्तानामतिथीनां च नित्यशः प्रतिपूजनम् ॥ 14 ॥
कार्यस्त्रिरभिषेकश्च काले काले च नित्यशः ।
चरता नियमेनैव तस्माद्धुःखतरं वनम् ॥ 15 ॥
उपहारश्च कर्तव्यः कुसुमै स्स्वयमाहृतैः ।
आर्षेण विधिना वेद्यां बाले दुःखमतो वनम् ॥ 16 ॥
यथालब्धेन कर्तव्यः सन्तोषस्तेन मैथिलि ।
यताहारैर्वनचरै र्नित्यं दुःखमतो वनम् ॥ 17 ॥
अतीव वातास्तिमिरं बुभुक्षा चात्र नित्यशः ।
भयानि च महान्त्यत्र ततो दुःखतरं वनम् ॥ 18 ॥
सरीसृपाश्च बहवो बहुरूपाश्च भामिनि ।
चरन्ति पृथिवीं दर्पात्ततो दुःखतरं वनम् ॥ 19 ॥
नदी निलयना स्सर्पा नदीकुटिलगामिनः ।
तिषठ्न्त्यावृत्य पन्थानं ततो दुःखतरं वनम् ॥ 20 ॥
पतङ्गा वृश्चिकाः कीटा दंशाश्च मशकै स्सह ।
बाधन्ते नित्यमबले सर्वं दुःखमतो वनम् ॥ 21 ॥
द्रुमाः कण्टकिनश्चैव कुशाः काशाश्च भामिनि ।
वने व्याकुलशाखाग्रास्तेन दुःखतरं वनम् ॥ 22 ॥
कायक्लेशाश्च बहवो भयानि विविधानि च ।
अरण्यवासे वसतो दुःखमेव ततो वनम् ॥ 23 ॥
क्रोधलोभौ विमोक्तव्यौ कर्तव्या तपसे मतिः ।
न भेतव्यं च भेतव्ये नित्यं दुःखमतो वनम् ॥ 24 ॥
तदलं ते वनं गत्वा क्षमं न हि वनं तव ।
विमृशन्निह पश्यामि बहुदोषतरं वनम् ॥ 25 ॥
वनन्तु नेतुं न कृता मतिस्तदा बभूव रामेण यदा महात्मना ।
न तस्य सीता वचनं चकार त त्ततोऽब्रवीद्राममिदं सुदुःखिता ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे अष्टाविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha aṣṭāviṃśassargaḥ |
sa evaṃ bruvatīṃ sītāṃ dharmajño dharmavatsalaḥ |
na netuṃ kurute buddhiṃ vane duḥkhāni cintayan || 1 ||
sāntvayitvā punastāṃ tu bāṣpadūṣitalocanām |
nivartanārthe dharmātmā vākyametaduvāca ha || 2 ||
sīte mahākulīnā'si dharme ca niratā sadā |
ihā'cara svadharmaṃ tvaṃ me yathā manasassukham || 3 ||
sīte yathā tvāṃ vakṣyāmi tathā kāryaṃ tvayā'bale |
vane hi bahavo doṣā vadatastānnibodha me || 4 ||
sīte vimucyatāmeṣā vanavāsakṛtā matiḥ |
bahudoṣaṃ hi kāntāraṃ vanamityabhidhīyate || 5 ||
hitabuddhyā khalu vaco mayaitadabhidhīyate |
sadā sukhaṃ na jānāmi duḥkhameva sadā vanam || 6 ||
girinirjharasambhūtā girikandara vāsinām |
siṃhānāṃ ninadā duḥkhā śśrotuṃ duḥkhamato vanam || 7 ||
krīḍamānāśca visrabdhā mattā śśūnye mahāmṛgāḥ |
dṛṣṭvā samabhivartante sīte duḥkhamato vanam || 8 ||
sagrāhā ssaritaścaiva paṅkavatyassu dustarāḥ |
mattairapi gajairnityamato duḥkhataraṃ vanam || 9 ||
latākaṇṭakasaṅkīrṇāḥ kṛkavākūpanāditāḥ |
nirapāśca sudurgāśca mārgā duḥkhamato vanam || 10 ||
supyate parṇaśayyāsu svayaṃ bhagnāsu bhūtale |
rātriṣu śramakhinnena tasmādduḥkhataraṃ vanam || 11 ||
ahorātraṃ ca santoṣaḥ kartavyo niyatātmanā |
phalairvṛkṣāvapatitai ssīte duḥkhamato vanam || 12 ||
upavāsaśca kartavyo yathā prāṇena maithili |
jaṭābhāraśca kartavyo valkalāmbaradhāriṇā || 13 ||
devatānāṃ pitrūṇāṃ kartavyaṃ vidhipūrvakam |
prāptānāmatithīnāṃ ca nityaśaḥ pratipūjanam || 14 ||
kāryastrirabhiṣekaśca kāle kāle ca nityaśaḥ |
caratā niyamenaiva tasmāddhuḥkhataraṃ vanam || 15 ||
upahāraśca kartavyaḥ kusumai ssvayamāhṛtaiḥ |
ārṣeṇa vidhinā vedyāṃ bāle duḥkhamato vanam || 16 ||
yathālabdhena kartavyaḥ santoṣastena maithili |
yatāhārairvanacarai rnityaṃ duḥkhamato vanam || 17 ||
atīva vātāstimiraṃ bubhukṣā cātra nityaśaḥ |
bhayāni ca mahāntyatra tato duḥkhataraṃ vanam || 18 ||
sarīsṛpāśca bahavo bahurūpāśca bhāmini |
caranti pṛthivīṃ darpāttato duḥkhataraṃ vanam || 19 ||
nadī nilayanā ssarpā nadīkuṭilagāminaḥ |
tiṣaṭhntyāvṛtya panthānaṃ tato duḥkhataraṃ vanam || 20 ||
pataṅgā vṛścikāḥ kīṭā daṃśāśca maśakai ssaha |
bādhante nityamabale sarvaṃ duḥkhamato vanam || 21 ||
drumāḥ kaṇṭakinaścaiva kuśāḥ kāśāśca bhāmini |
vane vyākulaśākhāgrāstena duḥkhataraṃ vanam || 22 ||
kāyakleśāśca bahavo bhayāni vividhāni ca |
araṇyavāse vasato duḥkhameva tato vanam || 23 ||
krodhalobhau vimoktavyau kartavyā tapase matiḥ |
na bhetavyaṃ ca bhetavye nityaṃ duḥkhamato vanam || 24 ||
tadalaṃ te vanaṃ gatvā kṣamaṃ na hi vanaṃ tava |
vimṛśanniha paśyāmi bahudoṣataraṃ vanam || 25 ||
vanantu netuṃ na kṛtā matistadā babhūva rāmeṇa yadā mahātmanā |
na tasya sītā vacanaṃ cakāra ta ttato'bravīdrāmamidaṃ suduḥkhitā || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe aṣṭāviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.