Valmiki Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 66 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Odia meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Odia

ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କୌଶଲ୍ୟା ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରି କହିଲେ ଯେ ରାମ ଓ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ହରାଇ ସେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହାନ୍ତି ଏବଂ ଶରୀରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ ବୋଲି କହିଲେ। ଅମାତ୍ୟମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ତୈଳପୂର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡରେ ଶୁଆଇଦେଲେ ଏବଂ ପୁତ୍ର ବିନା ତାଙ୍କ ଶରୀର ସଂସ୍କାର କରିବାକୁ ସମ୍ମତ ହେଲେ ନାହିଁ। ରାଜପତ୍ନୀମାନେ ହାତ ଉଠାଇ କାନ୍ଦି ବିଳାପ କରୁଥିଲେ ଏବଂ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଉଥିଲେ। ରାଜାଙ୍କ ବିନାଶରେ ଅଯୋଧ୍ୟା ନଗରୀ ଚନ୍ଦ୍ରହୀନା ରାତ୍ରି ପରି ଶୋଭାହୀନା ହୋଇଗଲା ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ହୋଇ କୌଣସି ସୁଖ ଲାଭ କଲେ ନାହିଁ।

AI-generated · not yet verified

The Odia meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ षट्षष्टितमस्सर्गः ।

Shloka 1

तमग्निमिव संशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम् ।
हतप्रभमिवाऽऽदित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य पार्थिवम् ॥ 1 ॥

tamagnimiva saṃśāntamambuhīnamivārṇavam |
hataprabhamivā''dityaṃ svargasthaṃ prekṣya pārthivam || 1 ||

ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ନିର୍ବାପିତ ଅଗ୍ନି ପରି, ଜଳହୀନ ସମୁଦ୍ର ପରି ଏବଂ ଦୀପ୍ତିହୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗତ ଦେଖି ॥ 1 ॥ ^AI

Shloka 2

कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधां शोककर्शिता ।
उपगृह्य शिरो राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत ॥ 2 ॥

kausalyā bāṣpapūrṇākṣī vividhāṃ śokakarśitā |
upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata || 2 ||

କୌଶଲ୍ୟା ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ ବିବିଧ ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଧରି କୈକେୟୀକୁ କହିଲେ ॥ 2 ॥ ^AI

Shloka 3

तमग्निमिव संशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम् ।
हतप्रभमिवाऽऽदित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य पार्थिवम् ॥ 3 ॥

tamagnimiva saṃśāntamambuhīnamivārṇavam |
hataprabhamivā''dityaṃ svargasthaṃ prekṣya pārthivam || 3 ||

ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ନିର୍ବାପିତ ଅଗ୍ନି ପରି, ଜଳହୀନ ସମୁଦ୍ର ପରି ଏବଂ ଦୀପ୍ତିହୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗତ ଦେଖି ॥ 3 ॥ ^AI

Shloka 4

कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधां शोककर्शिता ।
उपगृह्य शिरो राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत ॥ 4 ॥

kausalyā bāṣpapūrṇākṣī vividhāṃ śokakarśitā |
upagṛhya śiro rājñaḥ kaikeyīṃ pratyabhāṣata || 4 ||

କୌଶଲ୍ୟା ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ ବିବିଧ ଶୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଧରି କୈକେୟୀକୁ କହିଲେ ॥ 4 ॥ ^AI

Shloka 5

सकामा भव कैकेयि भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम् ।
त्यक्त्वा राजानमेकाग्रा नृशंसे दुष्टचारिणि ॥ 5 ॥

sakāmā bhava kaikeyi bhuṅkṣva rājyamakaṇṭakam |
tyaktvā rājānamekāgrā nṛśaṃse duṣṭacāriṇi || 5 ||

ହେ କୈକେୟୀ, ତୁମେ ମନୋରଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅ; ନିଷ୍କଣ୍ଟକ ରାଜ୍ୟକୁ ଭୋଗ କର। ହେ ନିର୍ଦୟୀ, ଦୁଷ୍ଟାଚାରିଣୀ, ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ରାଜାଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କର ॥ 5 ॥ ^AI

Shloka 6

विहाय मां गतो रामः भर्ता च स्वर्गतो मम ।
विपथे सार्थहीनेव नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ 6 ॥

vihāya māṃ gato rāmaḥ bhartā ca svargato mama |
vipathe sārthahīneva nāhaṃ jīvitumutsahe || 6 ||

ରାମ ମୋତେ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଗଲେ, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ମୁଁ ପଥଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ସାର୍ଥହୀନ ଯାତ୍ରୀ ପରି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ ॥ 6 ॥ ^AI

Shloka 7

भर्तारं तं परित्यज्य का स्त्री दैवतमात्मनः ।
इच्छेज्जीवितुमन्यत्र कैकेय्यास्त्यक्तधर्मणः ॥ 7 ॥

bhartāraṃ taṃ parityajya kā strī daivatamātmanaḥ |
icchejjīvitumanyatra kaikeyyāstyaktadharmaṇaḥ || 7 ||

ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି କେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀ ଅନ୍ୟତ୍ର ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବ? ଧର୍ମତ୍ୟକ୍ତା କୈକେୟୀ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ ॥ 7 ॥ ^AI

Shloka 8

न लुब्धो बुध्यते दोषान् किम्पाकमिव भक्षयन् ।
कुब्जानिमित्तं कैकेय्या राघवाणां कुलं हतम् ॥ 8 ॥

na lubdho budhyate doṣān kimpākamiva bhakṣayan |
kubjānimittaṃ kaikeyyā rāghavāṇāṃ kulaṃ hatam || 8 ||

ଲୋଭୀ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ପାକ ଫଳ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ପରି ଦୋଷକୁ ବୁଝେ ନାହିଁ; କୁବ୍ଜାଙ୍କ ନିମିତ୍ତ କୈକେୟୀଦ୍ୱାରା ରାଘବମାନଙ୍କ କୁଳ ବିନଷ୍ଟ ହେଲା ॥ 8 ॥ ^AI

Shloka 9

अनियोगे नियुक्तेन राज्ञा रामं विवासितम् ।
सभार्यं जनकश्श्रुत्वा परितप्स्यत्यहं यथा ॥ 9 ॥

aniyoge niyuktena rājñā rāmaṃ vivāsitam |
sabhāryaṃ janakaśśrutvā paritapsyatyahaṃ yathā || 9 ||

ରାଜା ଆଦେଶ ନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟୁକ୍ତ ହୋଇ ରାମ ପତ୍ନୀ ସହିତ ବନକୁ ପଠାଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ଜନକ ମୋ ପରି ପରିତାପ ପାଇବେ । ^AI

Shloka 10

स मामनाथां विधवां नाद्य जानाति धार्मिकः ।
रामः कमलपत्राक्षः जीवन्नाशमितो गतः ॥ 10 ॥

sa māmanāthāṃ vidhavāṃ nādya jānāti dhārmikaḥ |
rāmaḥ kamalapatrākṣaḥ jīvannāśamito gataḥ || 10 ||

ସେ ଧାର୍ମିକ କମଳପତ୍ରାକ୍ଷ ରାମ ମୋତେ ଅନାଥା ଓ ବିଧବା ବୋଲି ଆଜି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ଏଠାରୁ ଜୀବିତ ଥାଇ ଚାଲିଗଲେ (ମୃତ ପରି ହେଲେ) । ^AI

Shloka 11

विदेहराजस्य सुता तथा सीता तपस्विनी ।
दुःखस्यानुचिता दुःखं वने पर्युद्विजिष्यति ॥ 11 ॥

videharājasya sutā tathā sītā tapasvinī |
duḥkhasyānucitā duḥkhaṃ vane paryudvijiṣyati || 11 ||

ସେହିପରି ବିଦେହରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା ତପସ୍ୱିନୀ ସୀତା, ଯେ ଦୁଃଖର ଅଯୋଗ୍ୟ, ସେ ବନରେ ଦୁଃଖରେ ଅତିଶୟ ବ୍ୟାକୁଳ ହେବେ । ^AI

Shloka 12

नदतां भीमघोषाणां निशासु मृगपक्षिणाम् ।
निशम्य नूनं सन्त्रस्ता राघवं संश्रयिष्यति ॥ 12 ॥

nadatāṃ bhīmaghoṣāṇāṃ niśāsu mṛgapakṣiṇām |
niśamya nūnaṃ santrastā rāghavaṃ saṃśrayiṣyati || 12 ||

ରାତ୍ରିରେ ଭୀମ ଘୋଷ କରି ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୀତ ହୋଇ ରାଘବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବେ । ^AI

Shloka 13

वृद्धश्चैवाल्पपुत्रश्च वैदेहीमनुचिन्तयन् ।
सोऽपि शोकसमाविष्टो ननु त्यक्ष्यति जीवितम् ॥ 13 ॥

vṛddhaścaivālpaputraśca vaidehīmanucintayan |
so'pi śokasamāviṣṭo nanu tyakṣyati jīvitam || 13 ||

ବୃଦ୍ଧ ଓ ଅଳ୍ପପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ବୈଦେହୀଙ୍କ କଥା ଚିନ୍ତା କରି ସେ ମଧ୍ୟ ଶୋକରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବେ । ^AI

Shloka 14

साऽहमद्यैव दिष्टान्तं गमिष्यामि पतिव्रता ।
इदं शरीर मालिङ्ग्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ॥ 14 ॥

sā'hamadyaiva diṣṭāntaṃ gamiṣyāmi pativratā |
idaṃ śarīra māliṅgya pravekṣyāmi hutāśanam || 14 ||

ସେହି ପତିବ୍ରତା ମୁଁ ଆଜି ହିଁ ମୃତ୍ୟୁର ଅନ୍ତ ପାଇବି; ଏହି ଶରୀରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି । ^AI

Shloka 15

तां ततस्सम्परिष्वज्य विलपन्तीं तपस्विनीम् ।
व्यपनीय सुदुःखार्तां कौसल्यां व्यावहारिकाः ॥ 15 ॥

tāṃ tatassampariṣvajya vilapantīṃ tapasvinīm |
vyapanīya suduḥkhārtāṃ kausalyāṃ vyāvahārikāḥ || 15 ||

ତା ପରେ ବ୍ୟାବହାରିକ ଲୋକମାନେ ସେହି ଅତି ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତା ବିଳାପ କରୁଥିବା ତପସ୍ୱିନୀ କୌସଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସେଠାରୁ ଅପସାରଣ କଲେ । ^AI

Shloka 16

तैलद्रोण्यामथामात्या सम्वेश्य जगतीपतिम् ।
राज्ञस्सर्वाण्यथादिष्टाश्चक्रुः कर्माण्यनन्तरम् ॥ 16 ॥

tailadroṇyāmathāmātyā samveśya jagatīpatim |
rājñassarvāṇyathādiṣṭāścakruḥ karmāṇyanantaram || 16 ||

ତା ପରେ ଅମାତ୍ୟମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ତେଲର କୁଣ୍ଡରେ ଶୁଆଇ ପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶିତ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନନ୍ତର ସମ୍ପାଦନ କଲେ । ^AI

Shloka 17

न तु सङ्कलनं राज्ञो विना पुत्रेण मन्त्रिणः ।
सर्वज्ञाः कर्तुमीषुस्ते ततो रक्षन्ति भूमिपम् ॥ 17 ॥

na tu saṅkalanaṃ rājño vinā putreṇa mantriṇaḥ |
sarvajñāḥ kartumīṣuste tato rakṣanti bhūmipam || 17 ||

ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିନା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଶରୀରର ସଂସ୍କାର (ସଙ୍କଳନ) କରିବାକୁ ସମ୍ମତ ହେଲେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ସର୍ବଜ୍ଞ ଥିଲେ, ତେଣୁ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ସେମାନେ ରକ୍ଷା କରି ରଖିଲେ। ^AI

Shloka 18

तैलद्रोण्यां तु सचिवैश्शायितं तं नराधिपम् ।
हा मृतोऽयमिति ज्ञात्वा स्त्रियस्ताः पर्यदेवयन् ॥ 18 ॥

tailadroṇyāṃ tu sacivaiśśāyitaṃ taṃ narādhipam |
hā mṛto'yamiti jñātvā striyastāḥ paryadevayan || 18 ||

ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେହି ନରପତିଙ୍କୁ ତୈଳପୂର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡରେ ଶୁଆଇଦେଲେ; ସେହି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ‘ହା, ଏହି ରାଜା ମରିଗଲେ’ ବୋଲି ଜାଣି ବିଳାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ^AI

Shloka 19

बाहूनुद्यम्य कृपणाः नेत्रप्रस्रवणैर्मुखैः ।
रुदन्त्य श्शोकसन्तप्ताः कृपणं पर्यदेवयन् ॥ 19 ॥

bāhūnudyamya kṛpaṇāḥ netraprasravaṇairmukhaiḥ |
rudantya śśokasantaptāḥ kṛpaṇaṃ paryadevayan || 19 ||

ସେହି ଦୀନ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ହାତ ଉଠାଇ, ଆଖିରୁ ଲୁହ ବୋହୁଥିବା ମୁଖରେ ଶୋକରେ ତପ୍ତ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥାଇ ଦୀନଭାବରେ ବିଳାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ^AI

Shloka 20

हा महाराज रामेण सततं प्रियवादिना ।
विहीनास्सत्यसन्धेन किमर्थं विजहासि नः ॥ 20 ॥

hā mahārāja rāmeṇa satataṃ priyavādinā |
vihīnāssatyasandhena kimarthaṃ vijahāsi naḥ || 20 ||

‘ହା ମହାରାଜ! ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବଦା ପ୍ରିୟ କଥା କହୁଥିବା ରାମଙ୍କଠାରୁ ଆମେ ବିହୀନ ହେଲୁ; ତୁମେ କାହିଁକି ଆମକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଚାଲିଗଲ?’ ^AI

Shloka 21

कैकेय्या दुष्टभावायाः राघवेण वियोजिताः ।
कथं पतिघ्नया वत्स्याम स्समीपे विधवा वयम् ॥ 21 ॥

kaikeyyā duṣṭabhāvāyāḥ rāghaveṇa viyojitāḥ |
kathaṃ patighnayā vatsyāma ssamīpe vidhavā vayam || 21 ||

‘ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିର କୈକେୟୀ ଯୋଗୁଁ ରାଘବ ରାମ ଆମଠାରୁ ଅଲଗା ହେଲେ; ପତିଘାତିନୀ ସେହି କୈକେୟୀର ସମୀପରେ ଆମେ ବିଧବା ହୋଇ କିପରି ରହିବୁ?’ ^AI

Shloka 22

स हि नाथस्सदास्माकं तव च प्रभुरात्मवान् ।
वनं रामो गतश्श्रीमान्विहाय नृपतिश्रियम् ॥ 22 ॥

sa hi nāthassadāsmākaṃ tava ca prabhurātmavān |
vanaṃ rāmo gataśśrīmānvihāya nṛpatiśriyam || 22 ||

‘ସେ ହିଁ ଆମର ସର୍ବଦା ନାଥ ଥିଲେ ଏବଂ ତୁମର ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମଜ୍ଞ ପ୍ରଭୁ ଥିଲେ; ସେହି ଶ୍ରୀମାନ ରାମ ରାଜକୀୟ ଐଶ୍ବର୍ଯ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।’ ^AI

Shloka 23

त्वया तेन च वीरेण विना व्यसनमोहिताः ।
कथं वयं निवत्स्यामः कैकेय्या च विदूषिताः ॥ 23 ॥

tvayā tena ca vīreṇa vinā vyasanamohitāḥ |
kathaṃ vayaṃ nivatsyāmaḥ kaikeyyā ca vidūṣitāḥ || 23 ||

‘ତୁମେ ଓ ସେ ବୀର ରାମ ବିନା, ଏବଂ କୈକେୟୀଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ହୋଇ ବ୍ୟସନରେ ମୋହିତ ଆମେ କିପରି ବଞ୍ଚି ରହିବୁ?’ ^AI

Shloka 24

यया तु राजा रामश्च लक्ष्मणश्च महाबलः ।
सीतया सह सन्त्यक्ता स्साकमन्यं न हास्यति ॥ 24 ॥

yayā tu rājā rāmaśca lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
sītayā saha santyaktā ssākamanyaṃ na hāsyati || 24 ||

‘ଯେଉଁ କୈକେୟୀ ଯୋଗୁଁ ରାଜା, ରାମ, ମହାବଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୀତା ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେ ଆଉ କାହାକୁ ଛାଡ଼ିବ ନାହିଁ।’ ^AI

Shloka 25

ता बाष्पेण च संवीताश्शोकेन विपुलेन च ।
व्यवेष्टन्त निरानन्दा राघवस्य वरस्त्रियः ॥ 25 ॥

tā bāṣpeṇa ca saṃvītāśśokena vipulena ca |
vyaveṣṭanta nirānandā rāghavasya varastriyaḥ || 25 ||

ରାଘବଙ୍କର ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ ଅଶ୍ରୁରେ ଓ ବିପୁଳ ଶୋକରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦହୀନା ହୋଇ ବ୍ୟାକୁଳ ଭାବରେ ବୁଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ^AI

Shloka 26

निशा चन्द्रविहीनेव स्त्रीव भर्तृविवर्जिता ।
पुरी नाराजतायोध्या हीना राज्ञा महात्मना ॥ 26 ॥

niśā candravihīneva strīva bhartṛvivarjitā |
purī nārājatāyodhyā hīnā rājñā mahātmanā || 26 ||

ଚନ୍ଦ୍ରହୀନା ରାତ୍ରି ପରି ଓ ସ୍ୱାମୀବିହୀନା ସ୍ତ୍ରୀ ପରି, ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କଠାରୁ ବିହୀନା ସେହି ଅଯୋଧ୍ୟା ନଗରୀ ଶୋଭାହୀନା ହୋଇଗଲା। ^AI

Shloka 27

बाष्पपर्याकुलजना हाहाभूतकुलाङ्गना ।
शून्यचत्वरवेश्मान्ता न बभ्राज यथापुरम् ॥ 27 ॥

bāṣpaparyākulajanā hāhābhūtakulāṅganā |
śūnyacatvaraveśmāntā na babhrāja yathāpuram || 27 ||

ଯାହାର ଲୋକମାନେ ଅଶ୍ରୁରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହାର କୁଳବଧୂମାନେ ହାହାକାର କରୁଥିଲେ, ଯାହାର ଚତ୍ୱର ଓ ଗୃହାଭ୍ୟନ୍ତର ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଥିଲା, ସେହି ନଗରୀ ପୂର୍ବ ପରି ଶୋଭା ପାଇଲା ନାହିଁ। ^AI

Shloka 28

गते तु शोकात् त्रिदिवं नराधिपे महीतलस्थासु नृपाङ्गनासु च ।
निवृत्तचारस्सहसा गतो रविः प्रवृत्तचारा रजनी ह्युपस्थिता ॥ 28 ॥

gate tu śokāt tridivaṃ narādhipe mahītalasthāsu nṛpāṅganāsu ca |
nivṛttacārassahasā gato raviḥ pravṛttacārā rajanī hyupasthitā || 28 ||

ରାଜା ଶୋକରେ ତ୍ରିଦିବ ଗମନ କଲାପରେ, ପୃଥିବୀତଳରେ ରହିଥିବା ରାଜପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଗତି ବନ୍ଦ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ହଠାତ୍ ଅସ୍ତ ହୋଇଗଲେ ଓ ଗତି ଆରମ୍ଭ କରି ରାତ୍ରି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ^AI

Shloka 29

ऋते तु पुत्राद्धहनं महीपतेर्नरोचयन्ते सुहृदस्समागताः ।
इतीव तस्मिन् शयने न्यवेशयन् वनिचिन्त्य राजानमचिन्त्य दर्शनम् ॥ 29 ॥

ṛte tu putrāddhahanaṃ mahīpaternarocayante suhṛdassamāgatāḥ |
itīva tasmin śayane nyaveśayan vanicintya rājānamacintya darśanam || 29 ||

ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବା ବନ୍ଧୁମାନେ ପୁତ୍ରଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଆଇବା ପାଇଁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ ନାହିଁ; ଏହା ଭାବି ସେମାନେ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଦର୍ଶନଯୁକ୍ତ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ସେହି ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଆଇଦେଲେ। ^AI

Shloka 30

गतप्रभा द्यौरिव भास्करं विना व्यपेतनक्षत्रगणेव शर्वरी ।
पुरी बभासे रहिता महात्मना न चास्रकण्ठाऽकुलमार्गचत्वरा ॥ 30 ॥

gataprabhā dyauriva bhāskaraṃ vinā vyapetanakṣatragaṇeva śarvarī |
purī babhāse rahitā mahātmanā na cāsrakaṇṭhā'kulamārgacatvarā || 30 ||

ସୂର୍ଯ୍ୟବିହୀନ ଆକାଶ ପରି ପ୍ରଭାହୀନା ଓ ନକ୍ଷତ୍ରସମୂହରହିତ ରାତ୍ରି ପରି, ମହାତ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ରହିତ ସେହି ନଗରୀ ଶୋଭା ପାଇଲା; ମାତ୍ର ତାହା ଅଶ୍ରୁକଣ୍ଠ ଓ ବ୍ୟାକୁଳ ପଥ ଚତ୍ୱରଯୁକ୍ତ ଥିଲା। ^AI

Shloka 31

नराश्च नार्यश्च समेत्य सङ्घशः विगर्हमाणा भरतस्य मातरम् ।
तदा नगर्यां नरदेवसङ्क्षये बभूवुरार्ता न च शर्म लेभिरे ॥ 31 ॥

narāśca nāryaśca sametya saṅghaśaḥ vigarhamāṇā bharatasya mātaram |
tadā nagaryāṃ naradevasaṅkṣaye babhūvurārtā na ca śarma lebhire || 31 ||

ସେତେବେଳେ ନର ଓ ନାରୀମାନେ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଭରତଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁକରୁ, ରାଜାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁଘଟିତ ସେହି ନଗରୀରେ ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ହୋଇ କୌଣସି ସୁଖ ଲାଭ କଲେ ନାହିଁ। ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षट्षष्टितमस्सर्गः ॥

2.66 अयोध्याकाण्ड - षट्षष्टितम सर्गः