Valmiki Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 25 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Nepali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Nepali

वाल्मीकि रामायणको अयोध्याकाण्ड पञ्चविंश सर्गमा कौशल्याले वन जान लागेका रामलाई मङ्गल गर्दै विभिन्न देवता, ऋषि, दिशा, नक्षत्र र प्राणीहरूले रक्षा गरून् भनी प्रार्थना गरेको वर्णन छ। उनले ब्राह्मणहरूद्वारा हवन र स्वस्तिवाचन गराइन् र रामलाई दक्षिणा दिइन्। इन्द्र, गरुड, विष्णु आदिका मङ्गलको उदाहरण दिँदै उनले रामको कल्याणको कामना गरिन्। अन्तमा आँसुले भरिएका आँखा लिएर उनले रामको प्रदक्षिणा गरिन् र फेरि फेरि अँगालो हालिन्, र राम सीताको निवासतर्फ गए।

AI-generated · not yet verified

The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ पञ्चविंशस्सर्गः ।

Shloka 1

साऽवनीय तमायासमुपस्पृश्य जलं शुचिः ।
चकार माता रामस्य मङ्गलानि मनस्विनी ॥ 1 ॥

sā'vanīya tamāyāsamupaspṛśya jalaṃ śuciḥ |
cakāra mātā rāmasya maṅgalāni manasvinī || 1 ||

त्यसपछि ती मनस्विनी माताले आफ्नो थकाइ बिसाएर शुद्ध भई जल छोइन् र रामका लागि मङ्गल गरिन्। ^AI

Shloka 2

न शक्यसे वारयितुं गच्छेदानीं रघूत्तम ।
शीघ्रं च विनिवर्तस्व वर्तस्व च सतां क्रमे ॥ 2 ॥

na śakyase vārayituṃ gacchedānīṃ raghūttama |
śīghraṃ ca vinivartasva vartasva ca satāṃ krame || 2 ||

हे रघूत्तम, अब तिमीलाई रोक्न सकिँदैन, अब जाऊ; चाँडै फर्केर आउ र सज्जनहरूको मार्गमा चल। ^AI

Shloka 3

यं पालयसि धर्मं त्वं धृत्या च नियमेन च ।
स वै राघवशार्दूल धर्मस्त्वामभिरक्षतु ॥ 3 ॥

yaṃ pālayasi dharmaṃ tvaṃ dhṛtyā ca niyamena ca |
sa vai rāghavaśārdūla dharmastvāmabhirakṣatu || 3 ||

हे राघवशार्दूल, जुन धर्मलाई तिमी धैर्य र नियमद्वारा पालना गर्दछौ, त्यही धर्मले तिम्रो रक्षा गरोस्। ^AI

Shloka 4

येभ्यः प्रणमसे पुत्र चैत्येष्वायतनेषु च ।
ते च त्वामभिरक्षन्तु वने सह महर्षिभिः ॥ 4 ॥

yebhyaḥ praṇamase putra caityeṣvāyataneṣu ca |
te ca tvāmabhirakṣantu vane saha maharṣibhiḥ || 4 ||

हे पुत्र, चैत्य र आयतनहरूमा जसलाई तिमी प्रणाम गर्दछौ, ती देवताहरूले महर्षिहरूसहित वनमा तिम्रो रक्षा गरून्। ^AI

Shloka 5

यानि दत्तानि तेऽस्त्राणि विश्वामित्रेण धीमता ।
तानि त्वामभिरक्षन्तु गुणैस्समुदितं सदा ॥ 5 ॥

yāni dattāni te'strāṇi viśvāmitreṇa dhīmatā |
tāni tvāmabhirakṣantu guṇaissamuditaṃ sadā || 5 ||

हे पुत्र, बुद्धिमान् विश्वामित्रले तिमीलाई दिएका जुन अस्त्रहरू छन्, तीले सदा गुणहरूले युक्त तिम्रो रक्षा गरून्। ^AI

Shloka 6

पितृशुश्रूषया पुत्र मातृशुश्रूषया तथा ।
सत्येन च महाबाहो चिरं जीवाभिरक्षितः ॥ 6 ॥

pitṛśuśrūṣayā putra mātṛśuśrūṣayā tathā |
satyena ca mahābāho ciraṃ jīvābhirakṣitaḥ || 6 ||

हे महाबाहो पुत्र, पितृसेवा, मातृसेवा र सत्यद्वारा तिमी चिरञ्जीवी होऊ र सुरक्षित रहो। ^AI

Shloka 7

समित्कुश पवित्राणि वेद्यश्चायतनानि च ।
स्थण्डिलानि विचित्राणि शैला वृक्षाः क्षुपा ह्रदाः ॥ 7 ॥

samitkuśa pavitrāṇi vedyaścāyatanāni ca |
sthaṇḍilāni vicitrāṇi śailā vṛkṣāḥ kṣupā hradāḥ || 7 ||

समिधा, कुश, पवित्र वस्तुहरू, वेदीहरू, आयतनहरू, विचित्र स्थण्डिलहरू, शैलहरू, वृक्षहरू, झाडीहरू र तलाउहरू— ^AI

Shloka 8

पतङ्गाः पन्नगास्सिंहास्त्वां रक्षन्तु नरोत्तम ।
स्वस्तिसाध्याश्च विश्वे च मरुतश्च महर्षयः ।
स्वस्ति धाता विधाता च स्वस्ति पूषा भगोऽर्यमा ॥ 8 ॥

pataṅgāḥ pannagāssiṃhāstvāṃ rakṣantu narottama |
svastisādhyāśca viśve ca marutaśca maharṣayaḥ |
svasti dhātā vidhātā ca svasti pūṣā bhago'ryamā || 8 ||

हे नरोत्तम, पतङ्ग, सर्प, सिंहहरूले तिम्रो रक्षा गरून्; स्वस्तिका साधन गर्ने विश्वेदेव, मरुतहरू र महर्षिहरूले कल्याण गरून्; धाता र विधाताले कल्याण गरून्, पूषा, भग र अर्यमाले कल्याण गरून्। ^AI

Shloka 9

लोकपालाश्च ते सर्वे वासवप्रमुखास्तथा ।
ऋतवश्चैव पक्षाश्च मासा स्संवत्सराः क्षपाः ॥ 9 ॥

lokapālāśca te sarve vāsavapramukhāstathā |
ṛtavaścaiva pakṣāśca māsā ssaṃvatsarāḥ kṣapāḥ || 9 ||

लोकपालहरू सबै, इन्द्रलाई प्रमुख गरेर, तथा ऋतुहरू, पक्षहरू, महिनाहरू, वर्षहरू र रातहरू — ^AI

Shloka 10

दिनानि च मुहूर्ताश्च स्वस्ति कुर्वन्तु ते सदा ।
स्मृतिर्धृतिश्च धर्मश्च पातु त्वां पुत्र सर्वतः ॥ 10 ॥

dināni ca muhūrtāśca svasti kurvantu te sadā |
smṛtirdhṛtiśca dharmaśca pātu tvāṃ putra sarvataḥ || 10 ||

दिनहरू र मुहूर्तहरूले सधैं तिम्रो कल्याण गरून्। स्मृति, धृति र धर्मले हे पुत्र, तिमीलाई सबैतिरबाट रक्षा गरून्। ^AI

Shloka 11

स्कन्दश्च भगवान्देव स्सोमश्च स बृहस्पतिः ।
सप्तर्षयो नारदश्च ते त्वां रक्षन्तु सर्वतः ॥ 11 ॥

skandaśca bhagavāndeva ssomaśca sa bṛhaspatiḥ |
saptarṣayo nāradaśca te tvāṃ rakṣantu sarvataḥ || 11 ||

भगवान स्कन्द, सोम र बृहस्पति, सप्तर्षिहरू र नारदले तिमीलाई सबैतिरबाट रक्षा गरून्। ^AI

Shloka 12

याश्चापि सर्वतस्सिध्दा दिशश्च सदिगीश्वराः ।
स्तुता मया वने तस्मिन्पान्तु त्वां पुत्र नित्यशः ॥ 12 ॥

yāścāpi sarvatassidhdā diśaśca sadigīśvarāḥ |
stutā mayā vane tasminpāntu tvāṃ putra nityaśaḥ || 12 ||

जुन सबै दिशाहरू र तिनका ईश्वरहरू सिद्ध छन्, तिनीहरूलाई मैले त्यस वनमा स्तुति गरेको छु; हे पुत्र, तिनीहरूले तिमीलाई नित्य रक्षा गरून्। ^AI

Shloka 13

शैलास्सर्वे समुद्राश्च राजा वरुण एव च ।
द्यौरन्तरिक्षं पृथिवी नद्यस्सर्वास्तथैव च ॥ 13 ॥

śailāssarve samudrāśca rājā varuṇa eva ca |
dyaurantarikṣaṃ pṛthivī nadyassarvāstathaiva ca || 13 ||

सबै पर्वतहरू, समुद्रहरू, राजा वरुण, द्युलोक, अन्तरिक्ष, पृथ्वी र सबै नदीहरू — ^AI

Shloka 14

नक्षत्राणि च सर्वाणि ग्रहाश्च सहदेवताः ।
अहोरात्रे तथा सन्ध्ये पान्तु त्वां वनमाश्रितम् ॥ 14 ॥

nakṣatrāṇi ca sarvāṇi grahāśca sahadevatāḥ |
ahorātre tathā sandhye pāntu tvāṃ vanamāśritam || 14 ||

सबै नक्षत्रहरू र देवतासहितका ग्रहहरू, तथा दिन र रात र सन्ध्याहरूले वनमा आश्रय लिएका तिमीलाई रक्षा गरून्। ^AI

Shloka 15

ऋतवश्चैव षट्पुण्या मासास्संवत्सरास्तथा ।
कलाश्च काष्ठाश्च तथा तव शर्म दिशन्तु ते ॥ 15 ॥

ṛtavaścaiva ṣaṭpuṇyā māsāssaṃvatsarāstathā |
kalāśca kāṣṭhāśca tathā tava śarma diśantu te || 15 ||

ती छ वटा पवित्र ऋतुहरू, महिनाहरू, वर्षहरू, कलाहरू र काष्ठाहरूले तिमीलाई सुख प्रदान गरून्। ^AI

Shloka 16

महावने विचरतो मुनिवेषस्य धीमतः ।
तवादित्याश्च दैत्याश्च भवन्तु सुखदास्सदा ॥ 16 ॥

mahāvane vicarato muniveṣasya dhīmataḥ |
tavādityāśca daityāśca bhavantu sukhadāssadā || 16 ||

मुनिको वेश धारण गरी महावनमा विचरण गर्ने बुद्धिमान् तिमीलाई आदित्यहरू र दैत्यहरू सधैं सुख दिने होऊन्। ^AI

Shloka 17

राक्षसानां पिशाचानां रौद्राणां क्रूरकर्मणाम् ।
क्रव्यादानां च सर्वेषां मा भूत्पुत्रक ते भयम् ॥ 17 ॥

rākṣasānāṃ piśācānāṃ raudrāṇāṃ krūrakarmaṇām |
kravyādānāṃ ca sarveṣāṃ mā bhūtputraka te bhayam || 17 ||

हे पुत्र, राक्षसहरू, पिशाचहरू, क्रूर कर्म गर्ने उग्र प्राणीहरू र मासु खाने सबै प्राणीहरूबाट तिमीलाई कुनै भय नहोस्। ^AI

Shloka 18

प्लवगा वृश्चिका दंशामशकाश्चैव कानने ।
सरीसृपाश्च कीटाश्च मा भूवन्गहने तव ॥ 18 ॥

plavagā vṛścikā daṃśāmaśakāścaiva kānane |
sarīsṛpāśca kīṭāśca mā bhūvangahane tava || 18 ||

हे पुत्र, वनमा बाँदरहरू, बिच्छीहरू, डाँस र लामखुट्टेहरू, सरीसृपहरू र कीराहरूबाट तिमीलाई कुनै भय नहोस्। ^AI

Shloka 19

महाद्विपाश्च सिंहाश्च व्याघ्रा ऋक्षाश्च दंष्ट्रिणः ।
महिषा श्शृङ्गिणो रौद्रा न ते द्रुह्यन्तु पुत्रक ॥ 19 ॥

mahādvipāśca siṃhāśca vyāghrā ṛkṣāśca daṃṣṭriṇaḥ |
mahiṣā śśṛṅgiṇo raudrā na te druhyantu putraka || 19 ||

हे पुत्र, ठूला हात्तीहरू, सिंहहरू, बाघहरू, दाँत भएका भालुहरू र उग्र सिङ्ग भएका महिषहरूले तिमीलाई हिंसा नगरून्। ^AI

Shloka 20

नृमांसभोजना रौद्रा ये चान्ये सत्वजातयः ।
मा च त्वां हिंसिषुः पुत्र मया सम्पूजितास्त्विह ॥ 20 ॥

nṛmāṃsabhojanā raudrā ye cānye satvajātayaḥ |
mā ca tvāṃ hiṃsiṣuḥ putra mayā sampūjitāstviha || 20 ||

हे पुत्र, मानिसको मासु खाने उग्र प्राणीहरू र अन्य जुनसुकै प्राणीजातिहरूले पनि तिमीलाई हिंसा नगरून्; मैले यहाँ तिनीहरूलाई पूजा गरेको छु। ^AI

Shloka 21

आगमास्ते शिवास्सन्तु सिध्यन्तु च पराक्रमाः ।
सर्वसम्पत्तये राम स्वस्तिमान्गच्छ पुत्रक ॥ 21 ॥

āgamāste śivāssantu sidhyantu ca parākramāḥ |
sarvasampattaye rāma svastimāngaccha putraka || 21 ||

हे राम, तिम्रा आगमनहरू शुभ होऊन्, तिम्रा पराक्रमहरू सफल होऊन्; सबै सम्पत्तिको लागि हे पुत्र, तिमी कल्याणसहित जाऊ। ^AI

Shloka 22

स्वस्ति ते ऽस्त्वन्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यः पुनः पुनः ।
सर्वेभ्यश्चैव देवेभ्यो ये च वै परिपन्थिनः ॥ 22 ॥

svasti te 'stvantarikṣebhyaḥ pārthivebhyaḥ punaḥ punaḥ |
sarvebhyaścaiva devebhyo ye ca vai paripanthinaḥ || 22 ||

तिम्रो कल्याण होस्; आकाशका, पृथ्वीका र सबै देवताहरूका तथा जो विरोधीहरू छन् तिनीहरूबाट पुनः पुनः तिम्रो रक्षा होस्। ^AI

Shloka 23

गुरुस्सोमश्च सूर्यश्च धनदोऽथ यमस्तथा ।
पान्तु त्वामर्चिता राम दण्डकारण्यवासिनम् ॥ 23 ॥

gurussomaśca sūryaśca dhanado'tha yamastathā |
pāntu tvāmarcitā rāma daṇḍakāraṇyavāsinam || 23 ||

हे राम, पूजित गुरु (बृहस्पति), चन्द्रमा, सूर्य, कुबेर र यमले दण्डकारण्यमा बस्ने तिम्रो रक्षा गरून्। ^AI

Shloka 24

अग्निर्वायुस्तथा धूमो मन्त्राश्चर्षिमुखाच्च्युताः ।
उपस्पर्शनकाले तु पान्तु त्वां रघुनन्दन ॥ 24 ॥

agnirvāyustathā dhūmo mantrāścarṣimukhāccyutāḥ |
upasparśanakāle tu pāntu tvāṃ raghunandana || 24 ||

हे रघुनन्दन, अग्नि, वायु, धूम तथा ऋषिहरूको मुखबाट निस्केका मन्त्रहरूले आचमन गर्ने (उपस्पर्श) समयमा तिम्रो रक्षा गरून्। ^AI

Shloka 25

सर्वलोकप्रभुर्ब्रह्मा भूतभर्ता तथर्षयः ।
ये च शेषास्सुरास्ते त्वां रक्षन्तु वनवासिनम् ॥ 25 ॥

sarvalokaprabhurbrahmā bhūtabhartā tatharṣayaḥ |
ye ca śeṣāssurāste tvāṃ rakṣantu vanavāsinam || 25 ||

सबै लोकका प्रभु ब्रह्मा, प्राणीहरूका पालनकर्ता तथा ऋषिहरू, र जो बाँकी रहेका देवताहरू छन्, ती सबैले वनमा बस्ने तिम्रो रक्षा गरून्। ^AI

इति माल्यैस्सुरगणान्गन्धैश्चापि यशस्विनी ।
स्तुतिभिश्चानुरूपाभिरानर्चाऽयतलोचना ॥ 26 ॥

Shloka 27

ज्वलनं समुपादाय ब्राह्मणेन महात्मना ।
हावयामास विधिना राममङ्गलकारणात् ॥ 27 ॥

jvalanaṃ samupādāya brāhmaṇena mahātmanā |
hāvayāmāsa vidhinā rāmamaṅgalakāraṇāt || 27 ||

महात्मा ब्राह्मणले जलिरहेको अग्नि लिएर रामको मङ्गलको निमित्त विधिपूर्वक हवन गराए। ^AI

Shloka 28

घृतं श्वेतानि माल्यानि समिधश्श्वेतसर्षपान् ।
उपसम्पादयामास कौशल्या परमाङ्गना ॥ 28 ॥

ghṛtaṃ śvetāni mālyāni samidhaśśvetasarṣapān |
upasampādayāmāsa kauśalyā paramāṅganā || 28 ||

परम सुन्दरी कौशल्याले घिउ, सेता माला, सेता समिधा र सेता सरसों जम्मा गरिन्। ^AI

Shloka 29

उपाध्याय स्सविधिना हुत्वा शान्तिमनामयम् ।
हुतहव्यावशेषेण बाह्यं बलिमकल्पयत् ॥ 29 ॥

upādhyāya ssavidhinā hutvā śāntimanāmayam |
hutahavyāvaśeṣeṇa bāhyaṃ balimakalpayat || 29 ||

उपाध्यायले विधिपूर्वक शान्ति र निरोगताका लागि हवन गरी, हवनमा चढाइएका हव्यका बाँकी अंशले बाहिरी बलि तयार गरे। ^AI

Shloka 30

मधु दध्यक्षतघृतैः स्वस्तिवाच्यद्विजांस्ततः ।
वाचयामास रामस्य वनेस्वस्त्ययनक्रियाः ॥ 30 ॥

madhu dadhyakṣataghṛtaiḥ svastivācyadvijāṃstataḥ |
vācayāmāsa rāmasya vanesvastyayanakriyāḥ || 30 ||

त्यसपछि मह, दही, अक्षता र घिउद्वारा स्वस्तिवाचन गर्ने ब्राह्मणहरूलाई रामका लागि वनमा कल्याणकारी कर्मका स्वस्तिवाचन मन्त्र पढाए। ^AI

Shloka 31

ततस्तस्मै द्विजेन्द्राय राममाता यशस्विनी ।
दक्षिणां प्रददौ काम्यां राघवं चेदमब्रवीत् ॥ 31 ॥

tatastasmai dvijendrāya rāmamātā yaśasvinī |
dakṣiṇāṃ pradadau kāmyāṃ rāghavaṃ cedamabravīt || 31 ||

त्यसपछि यशस्विनी रामकी आमाले ती ब्राह्मणश्रेष्ठलाई मनोवाञ्छित दक्षिणा दिइन् र राघवलाई यसो भनिन्। ^AI

Shloka 32

यन्मङ्गलं सहस्राक्षे सर्वदेवनमस्कृते ।
वृत्रनाशे समभवत्तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 32 ॥

yanmaṅgalaṃ sahasrākṣe sarvadevanamaskṛte |
vṛtranāśe samabhavattatte bhavatu maṅgalam || 32 ||

सहस्र आँखा भएका, सबै देवताले नमस्कार गर्ने इन्द्रको वृत्रवधका समयमा जुन मङ्गल भएको थियो, त्यही मङ्गल तिम्रो होस्। ^AI

Shloka 33

यन्मङ्गलं सुपर्णस्य विनताऽकल्पयत्पुरा ।
अमृतं प्रार्थयानस्य तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 33 ॥

yanmaṅgalaṃ suparṇasya vinatā'kalpayatpurā |
amṛtaṃ prārthayānasya tatte bhavatu maṅgalam || 33 ||

पहिले अमृत चाहना गर्ने सुपर्ण (गरुड) का लागि विनताले जुन मङ्गल रचिन्, त्यही मङ्गल तिम्रो होस्। ^AI

Shloka 34

अमृतोत्पादने दैत्यान् घ्नतो वज्रधरस्य यत् ।
अदितिर्मङ्गलं प्रादात्तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 34 ॥

amṛtotpādane daityān ghnato vajradharasya yat |
aditirmaṅgalaṃ prādāttatte bhavatu maṅgalam || 34 ||

अमृत उत्पन्न गर्दा दैत्यहरूलाई मार्ने वज्रधारी इन्द्रलाई अदितिले जुन मङ्गल प्रदान गरिन्, त्यो मङ्गल तिमीलाई प्राप्त होस् ॥ 34 ॥ ^AI

Shloka 35

त्रीन्विक्रमान्प्रक्रमतो विष्णोरमिततेजसः ।
यदासीन्मङ्गलं राम तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 35 ॥

trīnvikramānprakramato viṣṇoramitatejasaḥ |
yadāsīnmaṅgalaṃ rāma tatte bhavatu maṅgalam || 35 ||

हे राम, अत्यन्त तेजस्वी विष्णुले तीन पाइला चाल्दा जुन मङ्गल भएको थियो, त्यो मङ्गल तिमीलाई प्राप्त होस् ॥ 35 ॥ ^AI

Shloka 36

ऋतवस्सागरा द्वीपा वेदा लोका दिशश्च ते ।
मङ्गलानि महाबाहो दिशन्तु शुभमङ्गलाः ॥ 36 ॥

ṛtavassāgarā dvīpā vedā lokā diśaśca te |
maṅgalāni mahābāho diśantu śubhamaṅgalāḥ || 36 ||

हे महाबाहु, ऋतुहरू, समुद्रहरू, द्वीपहरू, वेदहरू, लोकहरू र दिशाहरू — यी शुभ मङ्गलयुक्त तत्त्वहरूले तिमीलाई शुभ मङ्गल प्रदान गरून् ॥ 36 ॥ ^AI

इति पुत्रस्य शेषांश्च कृत्वा शिरसि भामिनी ।
गन्धैश्चापि समालभ्य राममायतलोचना ॥ 37 ॥

Shloka 38

ओषधीं चापि सिद्धार्थां विशल्यकरणीं शुभाम् ।
चकार रक्षां कौशल्या मन्त्रैरभिजजाप च ॥ 38 ॥

oṣadhīṃ cāpi siddhārthāṃ viśalyakaraṇīṃ śubhām |
cakāra rakṣāṃ kauśalyā mantrairabhijajāpa ca || 38 ||

कौशल्याले सिद्धि दिने, विष हटाउने र शुभ असर गर्ने ओषधि पनि राखिन् र मन्त्रहरूद्वारा रक्षा गरिन् तथा जप गरिन् ॥ 38 ॥ ^AI

Shloka 39

उवाचातिप्रहृष्टेव सा दुःखवशवर्तिनी ।
वाङ्ग्मात्रेण न भावेन वाचाऽसंसज्जमानया ॥ 39 ॥

uvācātiprahṛṣṭeva sā duḥkhavaśavartinī |
vāṅgmātreṇa na bhāvena vācā'saṃsajjamānayā || 39 ||

दुःखको वशमा परेकी तिनी अत्यन्त प्रसन्न देखिन्थिन्, तर उनको वाणी अल्झिएकी थिइन् — वाणी मात्रले बोलिन्, भावले होइन ॥ 39 ॥ ^AI

Shloka 40

आनम्य मूर्ध्नि चाघ्राय परिष्वज्य यशस्विनी ।
अवदत्पुत्र सिद्धार्थो गच्छ राम यथासुखम् ॥ 40 ॥

ānamya mūrdhni cāghrāya pariṣvajya yaśasvinī |
avadatputra siddhārtho gaccha rāma yathāsukham || 40 ||

यशस्विनी कौशल्याले उनको शिर निहुराएर सुँघिन् र अँगालो हालेर भनिन् — हे पुत्र, सिद्धार्थ होऊ, हे राम, सुखपूर्वक जाऊ ॥ 40 ॥ ^AI

Shloka 41

अरोगं सर्वसिद्धार्थमयोध्यां पुनरागतम् ।
पश्यामि त्वां सुखं वत्स सुस्थितं राजवर्त्मनि ॥ 41 ॥

arogaṃ sarvasiddhārthamayodhyāṃ punarāgatam |
paśyāmi tvāṃ sukhaṃ vatsa susthitaṃ rājavartmani || 41 ||

हे वत्स, निरोगी, सबै सिद्धि प्राप्त गरेको र राजमार्गमा सुस्थित भएको तिमीलाई अयोध्या फर्केर आएको मैले सुखपूर्वक देख्न पाऊँ ॥ 41 ॥ ^AI

Shloka 42

प्रणष्टदुःखसङ्कल्पा हर्षविद्योतितानना ।
द्रक्ष्यामि त्वां वनात्प्राप्तं पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ॥ 42 ॥

praṇaṣṭaduḥkhasaṅkalpā harṣavidyotitānanā |
drakṣyāmi tvāṃ vanātprāptaṃ pūrṇacandramivoditam || 42 ||

दुःखको सङ्कल्प नष्ट भएकी र हर्षले उज्यालो मुख भएकी मैले वनबाट फर्केर आएको, उदाएको पूर्ण चन्द्रमाजस्तो तिमीलाई देख्न पाऊँ ॥ 42 ॥ ^AI

Shloka 43

भद्रासनगतं राम वनवासादिहागतम् ।
द्रक्ष्यामि च पुनस्त्वां तु तीर्णवन्तं पितुर्वचः ॥ 43 ॥

bhadrāsanagataṃ rāma vanavāsādihāgatam |
drakṣyāmi ca punastvāṃ tu tīrṇavantaṃ piturvacaḥ || 43 ||

हे राम, वनवासबाट यहाँ फर्केर भद्रासनमा बसेको, पिताको वचन पूरा गरेको तिमीलाई म फेरि देख्नेछु। ^AI

Shloka 44

मङ्गलैरुपसपन्नो वनवासादिहागतः ।
वध्वा मम च नित्यं त्वं कामान्संवर्ध याहि भोः ॥ 44 ॥

maṅgalairupasapanno vanavāsādihāgataḥ |
vadhvā mama ca nityaṃ tvaṃ kāmānsaṃvardha yāhi bhoḥ || 44 ||

वनवासबाट फर्केर मङ्गलका सामग्रीहरूले युक्त भएको तिमीले मेरी बुहारीसँगै सधैं कामनाहरूको वृद्धि गर्दै जाऊ, हे भद्र! ^AI

Shloka 45

मयाऽर्चिता देवगणाश्शिवादयो महर्षयो भूतमहासुरोरगाः ।
अभिप्रयातस्य वनं चिराय ते हितानि काङ्क्षन्तु दिशश्च राघव ॥ 45 ॥

mayā'rcitā devagaṇāśśivādayo maharṣayo bhūtamahāsuroragāḥ |
abhiprayātasya vanaṃ cirāya te hitāni kāṅkṣantu diśaśca rāghava || 45 ||

हे राघव, मैले शिव आदि देवगणहरू, महर्षिहरू, भूत, महासुर र नागहरूलाई पूजा गरेकी छु; वनतर्फ प्रस्थान गर्ने तिमीलाई दिशाहरूले पनि चिरकालसम्म कल्याणको कामना गरून्। ^AI

Shloka 46

इतीव साऽश्रुप्रतिपूर्णलोचना समाप्य च स्वस्त्ययनं यथाविधि ।
प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं पुनः पुनश्चापि निपीड्य सस्वजे ॥ 46 ॥

itīva sā'śrupratipūrṇalocanā samāpya ca svastyayanaṃ yathāvidhi |
pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ punaḥ punaścāpi nipīḍya sasvaje || 46 ||

यसरी भनेपछि आँसुले भरिएका आँखा भएकी उनले विधिपूर्वक स्वस्त्ययन (कल्याणमन्त्र) समाप्त गरिन् र राघवको प्रदक्षिणा गरिन्, फेरि फेरि कस्सिएर अँगालो हालिन्। ^AI

Shloka 47

तथा तु देव्या स कृतप्रदक्षिणो निपीड्य मातुश्चरणौ पुनः पुनः ।
जगाम सीतानिलयं महायशा स्स राघवः प्रज्वलित स्स्वया श्रिया ॥ 47 ॥

tathā tu devyā sa kṛtapradakṣiṇo nipīḍya mātuścaraṇau punaḥ punaḥ |
jagāma sītānilayaṃ mahāyaśā ssa rāghavaḥ prajvalita ssvayā śriyā || 47 ||

यसरी देवीबाट प्रदक्षिणा गराइएका, आफ्नी आमाका चरणहरूलाई फेरि फेरि कस्सिएर समातेका, महायश भएका ती राघव आफ्नै श्रीले प्रज्वलित हुँदै सीताको निवासतर्फ गए। ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे पञ्चविंशस्सर्गः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ पञ्चविंशस्सर्गः ।

साऽवनीय तमायासमुपस्पृश्य जलं शुचिः ।

चकार माता रामस्य मङ्गलानि मनस्विनी ॥ 1 ॥

न शक्यसे वारयितुं गच्छेदानीं रघूत्तम ।

शीघ्रं च विनिवर्तस्व वर्तस्व च सतां क्रमे ॥ 2 ॥

यं पालयसि धर्मं त्वं धृत्या च नियमेन च ।

स वै राघवशार्दूल धर्मस्त्वामभिरक्षतु ॥ 3 ॥

येभ्यः प्रणमसे पुत्र चैत्येष्वायतनेषु च ।

ते च त्वामभिरक्षन्तु वने सह महर्षिभिः ॥ 4 ॥

यानि दत्तानि तेऽस्त्राणि विश्वामित्रेण धीमता ।

तानि त्वामभिरक्षन्तु गुणैस्समुदितं सदा ॥ 5 ॥

पितृशुश्रूषया पुत्र मातृशुश्रूषया तथा ।

सत्येन च महाबाहो चिरं जीवाभिरक्षितः ॥ 6 ॥

समित्कुश पवित्राणि वेद्यश्चायतनानि च ।

स्थण्डिलानि विचित्राणि शैला वृक्षाः क्षुपा ह्रदाः ॥ 7 ॥

पतङ्गाः पन्नगास्सिंहास्त्वां रक्षन्तु नरोत्तम ।

स्वस्तिसाध्याश्च विश्वे च मरुतश्च महर्षयः ।

स्वस्ति धाता विधाता च स्वस्ति पूषा भगोऽर्यमा ॥ 8 ॥

लोकपालाश्च ते सर्वे वासवप्रमुखास्तथा ।

ऋतवश्चैव पक्षाश्च मासा स्संवत्सराः क्षपाः ॥ 9 ॥

दिनानि च मुहूर्ताश्च स्वस्ति कुर्वन्तु ते सदा ।

स्मृतिर्धृतिश्च धर्मश्च पातु त्वां पुत्र सर्वतः ॥ 10 ॥

स्कन्दश्च भगवान्देव स्सोमश्च स बृहस्पतिः ।

सप्तर्षयो नारदश्च ते त्वां रक्षन्तु सर्वतः ॥ 11 ॥

याश्चापि सर्वतस्सिध्दा दिशश्च सदिगीश्वराः ।

स्तुता मया वने तस्मिन्पान्तु त्वां पुत्र नित्यशः ॥ 12 ॥

शैलास्सर्वे समुद्राश्च राजा वरुण एव च ।

द्यौरन्तरिक्षं पृथिवी नद्यस्सर्वास्तथैव च ॥ 13 ॥

नक्षत्राणि च सर्वाणि ग्रहाश्च सहदेवताः ।

अहोरात्रे तथा सन्ध्ये पान्तु त्वां वनमाश्रितम् ॥ 14 ॥

ऋतवश्चैव षट्पुण्या मासास्संवत्सरास्तथा ।

कलाश्च काष्ठाश्च तथा तव शर्म दिशन्तु ते ॥ 15 ॥

महावने विचरतो मुनिवेषस्य धीमतः ।

तवादित्याश्च दैत्याश्च भवन्तु सुखदास्सदा ॥ 16 ॥

राक्षसानां पिशाचानां रौद्राणां क्रूरकर्मणाम् ।

क्रव्यादानां च सर्वेषां मा भूत्पुत्रक ते भयम् ॥ 17 ॥

प्लवगा वृश्चिका दंशामशकाश्चैव कानने ।

सरीसृपाश्च कीटाश्च मा भूवन्गहने तव ॥ 18 ॥

महाद्विपाश्च सिंहाश्च व्याघ्रा ऋक्षाश्च दंष्ट्रिणः ।

महिषा श्शृङ्गिणो रौद्रा न ते द्रुह्यन्तु पुत्रक ॥ 19 ॥

नृमांसभोजना रौद्रा ये चान्ये सत्वजातयः ।

मा च त्वां हिंसिषुः पुत्र मया सम्पूजितास्त्विह ॥ 20 ॥

आगमास्ते शिवास्सन्तु सिध्यन्तु च पराक्रमाः ।

सर्वसम्पत्तये राम स्वस्तिमान्गच्छ पुत्रक ॥ 21 ॥

स्वस्ति ते ऽस्त्वन्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यः पुनः पुनः ।

सर्वेभ्यश्चैव देवेभ्यो ये च वै परिपन्थिनः ॥ 22 ॥

गुरुस्सोमश्च सूर्यश्च धनदोऽथ यमस्तथा ।

पान्तु त्वामर्चिता राम दण्डकारण्यवासिनम् ॥ 23 ॥

अग्निर्वायुस्तथा धूमो मन्त्राश्चर्षिमुखाच्च्युताः ।

उपस्पर्शनकाले तु पान्तु त्वां रघुनन्दन ॥ 24 ॥

सर्वलोकप्रभुर्ब्रह्मा भूतभर्ता तथर्षयः ।

ये च शेषास्सुरास्ते त्वां रक्षन्तु वनवासिनम् ॥ 25 ॥

इति माल्यैस्सुरगणान्गन्धैश्चापि यशस्विनी ।

स्तुतिभिश्चानुरूपाभिरानर्चाऽयतलोचना ॥ 26 ॥

ज्वलनं समुपादाय ब्राह्मणेन महात्मना ।

हावयामास विधिना राममङ्गलकारणात् ॥ 27 ॥

घृतं श्वेतानि माल्यानि समिधश्श्वेतसर्षपान् ।

उपसम्पादयामास कौशल्या परमाङ्गना ॥ 28 ॥

उपाध्याय स्सविधिना हुत्वा शान्तिमनामयम् ।

हुतहव्यावशेषेण बाह्यं बलिमकल्पयत् ॥ 29 ॥

मधु दध्यक्षतघृतैः स्वस्तिवाच्यद्विजांस्ततः ।

वाचयामास रामस्य वनेस्वस्त्ययनक्रियाः ॥ 30 ॥

ततस्तस्मै द्विजेन्द्राय राममाता यशस्विनी ।

दक्षिणां प्रददौ काम्यां राघवं चेदमब्रवीत् ॥ 31 ॥

यन्मङ्गलं सहस्राक्षे सर्वदेवनमस्कृते ।

वृत्रनाशे समभवत्तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 32 ॥

यन्मङ्गलं सुपर्णस्य विनताऽकल्पयत्पुरा ।

अमृतं प्रार्थयानस्य तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 33 ॥

अमृतोत्पादने दैत्यान् घ्नतो वज्रधरस्य यत् ।

अदितिर्मङ्गलं प्रादात्तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 34 ॥

त्रीन्विक्रमान्प्रक्रमतो विष्णोरमिततेजसः ।

यदासीन्मङ्गलं राम तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 35 ॥

ऋतवस्सागरा द्वीपा वेदा लोका दिशश्च ते ।

मङ्गलानि महाबाहो दिशन्तु शुभमङ्गलाः ॥ 36 ॥

इति पुत्रस्य शेषांश्च कृत्वा शिरसि भामिनी ।

गन्धैश्चापि समालभ्य राममायतलोचना ॥ 37 ॥

ओषधीं चापि सिद्धार्थां विशल्यकरणीं शुभाम् ।

चकार रक्षां कौशल्या मन्त्रैरभिजजाप च ॥ 38 ॥

उवाचातिप्रहृष्टेव सा दुःखवशवर्तिनी ।

वाङ्ग्मात्रेण न भावेन वाचाऽसंसज्जमानया ॥ 39 ॥

आनम्य मूर्ध्नि चाघ्राय परिष्वज्य यशस्विनी ।

अवदत्पुत्र सिद्धार्थो गच्छ राम यथासुखम् ॥ 40 ॥

अरोगं सर्वसिद्धार्थमयोध्यां पुनरागतम् ।

पश्यामि त्वां सुखं वत्स सुस्थितं राजवर्त्मनि ॥ 41 ॥

प्रणष्टदुःखसङ्कल्पा हर्षविद्योतितानना ।

द्रक्ष्यामि त्वां वनात्प्राप्तं पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ॥ 42 ॥

भद्रासनगतं राम वनवासादिहागतम् ।

द्रक्ष्यामि च पुनस्त्वां तु तीर्णवन्तं पितुर्वचः ॥ 43 ॥

मङ्गलैरुपसपन्नो वनवासादिहागतः ।

वध्वा मम च नित्यं त्वं कामान्संवर्ध याहि भोः ॥ 44 ॥

मयाऽर्चिता देवगणाश्शिवादयो महर्षयो भूतमहासुरोरगाः ।

अभिप्रयातस्य वनं चिराय ते हितानि काङ्क्षन्तु दिशश्च राघव ॥ 45 ॥

इतीव साऽश्रुप्रतिपूर्णलोचना समाप्य च स्वस्त्ययनं यथाविधि ।

प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं पुनः पुनश्चापि निपीड्य सस्वजे ॥ 46 ॥

तथा तु देव्या स कृतप्रदक्षिणो निपीड्य मातुश्चरणौ पुनः पुनः ।

जगाम सीतानिलयं महायशा स्स राघवः प्रज्वलित स्स्वया श्रिया ॥ 47 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

2.25 अयोध्याकाण्ड - पञ्चविंश सर्गः