શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।
અથ પઞ્ચવિંશસ્સર્ગઃ ।
સાઽવનીય તમાયાસમુપસ્પૃશ્ય જલં શુચિઃ ।
ચકાર માતા રામસ્ય મઙ્ગલાનિ મનસ્વિની ॥ 1 ॥
ન શક્યસે વારયિતું ગચ્છેદાનીં રઘૂત્તમ ।
શીઘ્રં ચ વિનિવર્તસ્વ વર્તસ્વ ચ સતાં ક્રમે ॥ 2 ॥
યં પાલયસિ ધર્મં ત્વં ધૃત્યા ચ નિયમેન ચ ।
સ વૈ રાઘવશાર્દૂલ ધર્મસ્ત્વામભિરક્ષતુ ॥ 3 ॥
યેભ્યઃ પ્રણમસે પુત્ર ચૈત્યેષ્વાયતનેષુ ચ ।
તે ચ ત્વામભિરક્ષન્તુ વને સહ મહર્ષિભિઃ ॥ 4 ॥
યાનિ દત્તાનિ તેઽસ્ત્રાણિ વિશ્વામિત્રેણ ધીમતા ।
તાનિ ત્વામભિરક્ષન્તુ ગુણૈસ્સમુદિતં સદા ॥ 5 ॥
પિતૃશુશ્રૂષયા પુત્ર માતૃશુશ્રૂષયા તથા ।
સત્યેન ચ મહાબાહો ચિરં જીવાભિરક્ષિતઃ ॥ 6 ॥
સમિત્કુશ પવિત્રાણિ વેદ્યશ્ચાયતનાનિ ચ ।
સ્થણ્ડિલાનિ વિચિત્રાણિ શૈલા વૃક્ષાઃ ક્ષુપા હ્રદાઃ ॥ 7 ॥
પતઙ્ગાઃ પન્નગાસ્સિંહાસ્ત્વાં રક્ષન્તુ નરોત્તમ ।
સ્વસ્તિસાધ્યાશ્ચ વિશ્વે ચ મરુતશ્ચ મહર્ષયઃ ।
સ્વસ્તિ ધાતા વિધાતા ચ સ્વસ્તિ પૂષા ભગોઽર્યમા ॥ 8 ॥
લોકપાલાશ્ચ તે સર્વે વાસવપ્રમુખાસ્તથા ।
ઋતવશ્ચૈવ પક્ષાશ્ચ માસા સ્સંવત્સરાઃ ક્ષપાઃ ॥ 9 ॥
દિનાનિ ચ મુહૂર્તાશ્ચ સ્વસ્તિ કુર્વન્તુ તે સદા ।
સ્મૃતિર્ધૃતિશ્ચ ધર્મશ્ચ પાતુ ત્વાં પુત્ર સર્વતઃ ॥ 10 ॥
સ્કન્દશ્ચ ભગવાન્દેવ સ્સોમશ્ચ સ બૃહસ્પતિઃ ।
સપ્તર્ષયો નારદશ્ચ તે ત્વાં રક્ષન્તુ સર્વતઃ ॥ 11 ॥
યાશ્ચાપિ સર્વતસ્સિધ્દા દિશશ્ચ સદિગીશ્વરાઃ ।
સ્તુતા મયા વને તસ્મિન્પાન્તુ ત્વાં પુત્ર નિત્યશઃ ॥ 12 ॥
શૈલાસ્સર્વે સમુદ્રાશ્ચ રાજા વરુણ એવ ચ ।
દ્યૌરન્તરિક્ષં પૃથિવી નદ્યસ્સર્વાસ્તથૈવ ચ ॥ 13 ॥
નક્ષત્રાણિ ચ સર્વાણિ ગ્રહાશ્ચ સહદેવતાઃ ।
અહોરાત્રે તથા સન્ધ્યે પાન્તુ ત્વાં વનમાશ્રિતમ્ ॥ 14 ॥
ઋતવશ્ચૈવ ષટ્પુણ્યા માસાસ્સંવત્સરાસ્તથા ।
કલાશ્ચ કાષ્ઠાશ્ચ તથા તવ શર્મ દિશન્તુ તે ॥ 15 ॥
મહાવને વિચરતો મુનિવેષસ્ય ધીમતઃ ।
તવાદિત્યાશ્ચ દૈત્યાશ્ચ ભવન્તુ સુખદાસ્સદા ॥ 16 ॥
રાક્ષસાનાં પિશાચાનાં રૌદ્રાણાં ક્રૂરકર્મણામ્ ।
ક્રવ્યાદાનાં ચ સર્વેષાં મા ભૂત્પુત્રક તે ભયમ્ ॥ 17 ॥
પ્લવગા વૃશ્ચિકા દંશામશકાશ્ચૈવ કાનને ।
સરીસૃપાશ્ચ કીટાશ્ચ મા ભૂવન્ગહને તવ ॥ 18 ॥
મહાદ્વિપાશ્ચ સિંહાશ્ચ વ્યાઘ્રા ઋક્ષાશ્ચ દંષ્ટ્રિણઃ ।
મહિષા શ્શૃઙ્ગિણો રૌદ્રા ન તે દ્રુહ્યન્તુ પુત્રક ॥ 19 ॥
નૃમાંસભોજના રૌદ્રા યે ચાન્યે સત્વજાતયઃ ।
મા ચ ત્વાં હિંસિષુઃ પુત્ર મયા સમ્પૂજિતાસ્ત્વિહ ॥ 20 ॥
આગમાસ્તે શિવાસ્સન્તુ સિધ્યન્તુ ચ પરાક્રમાઃ ।
સર્વસમ્પત્તયે રામ સ્વસ્તિમાન્ગચ્છ પુત્રક ॥ 21 ॥
સ્વસ્તિ તે ઽસ્ત્વન્તરિક્ષેભ્યઃ પાર્થિવેભ્યઃ પુનઃ પુનઃ ।
સર્વેભ્યશ્ચૈવ દેવેભ્યો યે ચ વૈ પરિપન્થિનઃ ॥ 22 ॥
ગુરુસ્સોમશ્ચ સૂર્યશ્ચ ધનદોઽથ યમસ્તથા ।
પાન્તુ ત્વામર્ચિતા રામ દણ્ડકારણ્યવાસિનમ્ ॥ 23 ॥
અગ્નિર્વાયુસ્તથા ધૂમો મન્ત્રાશ્ચર્ષિમુખાચ્ચ્યુતાઃ ।
ઉપસ્પર્શનકાલે તુ પાન્તુ ત્વાં રઘુનન્દન ॥ 24 ॥
સર્વલોકપ્રભુર્બ્રહ્મા ભૂતભર્તા તથર્ષયઃ ।
યે ચ શેષાસ્સુરાસ્તે ત્વાં રક્ષન્તુ વનવાસિનમ્ ॥ 25 ॥
ઇતિ માલ્યૈસ્સુરગણાન્ગન્ધૈશ્ચાપિ યશસ્વિની ।
સ્તુતિભિશ્ચાનુરૂપાભિરાનર્ચાઽયતલોચના ॥ 26 ॥
જ્વલનં સમુપાદાય બ્રાહ્મણેન મહાત્મના ।
હાવયામાસ વિધિના રામમઙ્ગલકારણાત્ ॥ 27 ॥
ઘૃતં શ્વેતાનિ માલ્યાનિ સમિધશ્શ્વેતસર્ષપાન્ ।
ઉપસમ્પાદયામાસ કૌશલ્યા પરમાઙ્ગના ॥ 28 ॥
ઉપાધ્યાય સ્સવિધિના હુત્વા શાન્તિમનામયમ્ ।
હુતહવ્યાવશેષેણ બાહ્યં બલિમકલ્પયત્ ॥ 29 ॥
મધુ દધ્યક્ષતઘૃતૈઃ સ્વસ્તિવાચ્યદ્વિજાંસ્તતઃ ।
વાચયામાસ રામસ્ય વનેસ્વસ્ત્યયનક્રિયાઃ ॥ 30 ॥
તતસ્તસ્મૈ દ્વિજેન્દ્રાય રામમાતા યશસ્વિની ।
દક્ષિણાં પ્રદદૌ કામ્યાં રાઘવં ચેદમબ્રવીત્ ॥ 31 ॥
યન્મઙ્ગલં સહસ્રાક્ષે સર્વદેવનમસ્કૃતે ।
વૃત્રનાશે સમભવત્તત્તે ભવતુ મઙ્ગલમ્ ॥ 32 ॥
યન્મઙ્ગલં સુપર્ણસ્ય વિનતાઽકલ્પયત્પુરા ।
અમૃતં પ્રાર્થયાનસ્ય તત્તે ભવતુ મઙ્ગલમ્ ॥ 33 ॥
અમૃતોત્પાદને દૈત્યાન્ ઘ્નતો વજ્રધરસ્ય યત્ ।
અદિતિર્મઙ્ગલં પ્રાદાત્તત્તે ભવતુ મઙ્ગલમ્ ॥ 34 ॥
ત્રીન્વિક્રમાન્પ્રક્રમતો વિષ્ણોરમિતતેજસઃ ।
યદાસીન્મઙ્ગલં રામ તત્તે ભવતુ મઙ્ગલમ્ ॥ 35 ॥
ઋતવસ્સાગરા દ્વીપા વેદા લોકા દિશશ્ચ તે ।
મઙ્ગલાનિ મહાબાહો દિશન્તુ શુભમઙ્ગલાઃ ॥ 36 ॥
ઇતિ પુત્રસ્ય શેષાંશ્ચ કૃત્વા શિરસિ ભામિની ।
ગન્ધૈશ્ચાપિ સમાલભ્ય રામમાયતલોચના ॥ 37 ॥
ઓષધીં ચાપિ સિદ્ધાર્થાં વિશલ્યકરણીં શુભામ્ ।
ચકાર રક્ષાં કૌશલ્યા મન્ત્રૈરભિજજાપ ચ ॥ 38 ॥
ઉવાચાતિપ્રહૃષ્ટેવ સા દુઃખવશવર્તિની ।
વાઙ્ગ્માત્રેણ ન ભાવેન વાચાઽસંસજ્જમાનયા ॥ 39 ॥
આનમ્ય મૂર્ધ્નિ ચાઘ્રાય પરિષ્વજ્ય યશસ્વિની ।
અવદત્પુત્ર સિદ્ધાર્થો ગચ્છ રામ યથાસુખમ્ ॥ 40 ॥
અરોગં સર્વસિદ્ધાર્થમયોધ્યાં પુનરાગતમ્ ।
પશ્યામિ ત્વાં સુખં વત્સ સુસ્થિતં રાજવર્ત્મનિ ॥ 41 ॥
પ્રણષ્ટદુઃખસઙ્કલ્પા હર્ષવિદ્યોતિતાનના ।
દ્રક્ષ્યામિ ત્વાં વનાત્પ્રાપ્તં પૂર્ણચન્દ્રમિવોદિતમ્ ॥ 42 ॥
ભદ્રાસનગતં રામ વનવાસાદિહાગતમ્ ।
દ્રક્ષ્યામિ ચ પુનસ્ત્વાં તુ તીર્ણવન્તં પિતુર્વચઃ ॥ 43 ॥
મઙ્ગલૈરુપસપન્નો વનવાસાદિહાગતઃ ।
વધ્વા મમ ચ નિત્યં ત્વં કામાન્સંવર્ધ યાહિ ભોઃ ॥ 44 ॥
મયાઽર્ચિતા દેવગણાશ્શિવાદયો મહર્ષયો ભૂતમહાસુરોરગાઃ ।
અભિપ્રયાતસ્ય વનં ચિરાય તે હિતાનિ કાઙ્ક્ષન્તુ દિશશ્ચ રાઘવ ॥ 45 ॥
ઇતીવ સાઽશ્રુપ્રતિપૂર્ણલોચના સમાપ્ય ચ સ્વસ્ત્યયનં યથાવિધિ ।
પ્રદક્ષિણં ચૈવ ચકાર રાઘવં પુનઃ પુનશ્ચાપિ નિપીડ્ય સસ્વજે ॥ 46 ॥
તથા તુ દેવ્યા સ કૃતપ્રદક્ષિણો નિપીડ્ય માતુશ્ચરણૌ પુનઃ પુનઃ ।
જગામ સીતાનિલયં મહાયશા સ્સ રાઘવઃ પ્રજ્વલિત સ્સ્વયા શ્રિયા ॥ 47 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે પઞ્ચવિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcaviṃśassargaḥ |
sā'vanīya tamāyāsamupaspṛśya jalaṃ śuciḥ |
cakāra mātā rāmasya maṅgalāni manasvinī || 1 ||
na śakyase vārayituṃ gacchedānīṃ raghūttama |
śīghraṃ ca vinivartasva vartasva ca satāṃ krame || 2 ||
yaṃ pālayasi dharmaṃ tvaṃ dhṛtyā ca niyamena ca |
sa vai rāghavaśārdūla dharmastvāmabhirakṣatu || 3 ||
yebhyaḥ praṇamase putra caityeṣvāyataneṣu ca |
te ca tvāmabhirakṣantu vane saha maharṣibhiḥ || 4 ||
yāni dattāni te'strāṇi viśvāmitreṇa dhīmatā |
tāni tvāmabhirakṣantu guṇaissamuditaṃ sadā || 5 ||
pitṛśuśrūṣayā putra mātṛśuśrūṣayā tathā |
satyena ca mahābāho ciraṃ jīvābhirakṣitaḥ || 6 ||
samitkuśa pavitrāṇi vedyaścāyatanāni ca |
sthaṇḍilāni vicitrāṇi śailā vṛkṣāḥ kṣupā hradāḥ || 7 ||
pataṅgāḥ pannagāssiṃhāstvāṃ rakṣantu narottama |
svastisādhyāśca viśve ca marutaśca maharṣayaḥ |
svasti dhātā vidhātā ca svasti pūṣā bhago'ryamā || 8 ||
lokapālāśca te sarve vāsavapramukhāstathā |
ṛtavaścaiva pakṣāśca māsā ssaṃvatsarāḥ kṣapāḥ || 9 ||
dināni ca muhūrtāśca svasti kurvantu te sadā |
smṛtirdhṛtiśca dharmaśca pātu tvāṃ putra sarvataḥ || 10 ||
skandaśca bhagavāndeva ssomaśca sa bṛhaspatiḥ |
saptarṣayo nāradaśca te tvāṃ rakṣantu sarvataḥ || 11 ||
yāścāpi sarvatassidhdā diśaśca sadigīśvarāḥ |
stutā mayā vane tasminpāntu tvāṃ putra nityaśaḥ || 12 ||
śailāssarve samudrāśca rājā varuṇa eva ca |
dyaurantarikṣaṃ pṛthivī nadyassarvāstathaiva ca || 13 ||
nakṣatrāṇi ca sarvāṇi grahāśca sahadevatāḥ |
ahorātre tathā sandhye pāntu tvāṃ vanamāśritam || 14 ||
ṛtavaścaiva ṣaṭpuṇyā māsāssaṃvatsarāstathā |
kalāśca kāṣṭhāśca tathā tava śarma diśantu te || 15 ||
mahāvane vicarato muniveṣasya dhīmataḥ |
tavādityāśca daityāśca bhavantu sukhadāssadā || 16 ||
rākṣasānāṃ piśācānāṃ raudrāṇāṃ krūrakarmaṇām |
kravyādānāṃ ca sarveṣāṃ mā bhūtputraka te bhayam || 17 ||
plavagā vṛścikā daṃśāmaśakāścaiva kānane |
sarīsṛpāśca kīṭāśca mā bhūvangahane tava || 18 ||
mahādvipāśca siṃhāśca vyāghrā ṛkṣāśca daṃṣṭriṇaḥ |
mahiṣā śśṛṅgiṇo raudrā na te druhyantu putraka || 19 ||
nṛmāṃsabhojanā raudrā ye cānye satvajātayaḥ |
mā ca tvāṃ hiṃsiṣuḥ putra mayā sampūjitāstviha || 20 ||
āgamāste śivāssantu sidhyantu ca parākramāḥ |
sarvasampattaye rāma svastimāngaccha putraka || 21 ||
svasti te 'stvantarikṣebhyaḥ pārthivebhyaḥ punaḥ punaḥ |
sarvebhyaścaiva devebhyo ye ca vai paripanthinaḥ || 22 ||
gurussomaśca sūryaśca dhanado'tha yamastathā |
pāntu tvāmarcitā rāma daṇḍakāraṇyavāsinam || 23 ||
agnirvāyustathā dhūmo mantrāścarṣimukhāccyutāḥ |
upasparśanakāle tu pāntu tvāṃ raghunandana || 24 ||
sarvalokaprabhurbrahmā bhūtabhartā tatharṣayaḥ |
ye ca śeṣāssurāste tvāṃ rakṣantu vanavāsinam || 25 ||
iti mālyaissuragaṇāngandhaiścāpi yaśasvinī |
stutibhiścānurūpābhirānarcā'yatalocanā || 26 ||
jvalanaṃ samupādāya brāhmaṇena mahātmanā |
hāvayāmāsa vidhinā rāmamaṅgalakāraṇāt || 27 ||
ghṛtaṃ śvetāni mālyāni samidhaśśvetasarṣapān |
upasampādayāmāsa kauśalyā paramāṅganā || 28 ||
upādhyāya ssavidhinā hutvā śāntimanāmayam |
hutahavyāvaśeṣeṇa bāhyaṃ balimakalpayat || 29 ||
madhu dadhyakṣataghṛtaiḥ svastivācyadvijāṃstataḥ |
vācayāmāsa rāmasya vanesvastyayanakriyāḥ || 30 ||
tatastasmai dvijendrāya rāmamātā yaśasvinī |
dakṣiṇāṃ pradadau kāmyāṃ rāghavaṃ cedamabravīt || 31 ||
yanmaṅgalaṃ sahasrākṣe sarvadevanamaskṛte |
vṛtranāśe samabhavattatte bhavatu maṅgalam || 32 ||
yanmaṅgalaṃ suparṇasya vinatā'kalpayatpurā |
amṛtaṃ prārthayānasya tatte bhavatu maṅgalam || 33 ||
amṛtotpādane daityān ghnato vajradharasya yat |
aditirmaṅgalaṃ prādāttatte bhavatu maṅgalam || 34 ||
trīnvikramānprakramato viṣṇoramitatejasaḥ |
yadāsīnmaṅgalaṃ rāma tatte bhavatu maṅgalam || 35 ||
ṛtavassāgarā dvīpā vedā lokā diśaśca te |
maṅgalāni mahābāho diśantu śubhamaṅgalāḥ || 36 ||
iti putrasya śeṣāṃśca kṛtvā śirasi bhāminī |
gandhaiścāpi samālabhya rāmamāyatalocanā || 37 ||
oṣadhīṃ cāpi siddhārthāṃ viśalyakaraṇīṃ śubhām |
cakāra rakṣāṃ kauśalyā mantrairabhijajāpa ca || 38 ||
uvācātiprahṛṣṭeva sā duḥkhavaśavartinī |
vāṅgmātreṇa na bhāvena vācā'saṃsajjamānayā || 39 ||
ānamya mūrdhni cāghrāya pariṣvajya yaśasvinī |
avadatputra siddhārtho gaccha rāma yathāsukham || 40 ||
arogaṃ sarvasiddhārthamayodhyāṃ punarāgatam |
paśyāmi tvāṃ sukhaṃ vatsa susthitaṃ rājavartmani || 41 ||
praṇaṣṭaduḥkhasaṅkalpā harṣavidyotitānanā |
drakṣyāmi tvāṃ vanātprāptaṃ pūrṇacandramivoditam || 42 ||
bhadrāsanagataṃ rāma vanavāsādihāgatam |
drakṣyāmi ca punastvāṃ tu tīrṇavantaṃ piturvacaḥ || 43 ||
maṅgalairupasapanno vanavāsādihāgataḥ |
vadhvā mama ca nityaṃ tvaṃ kāmānsaṃvardha yāhi bhoḥ || 44 ||
mayā'rcitā devagaṇāśśivādayo maharṣayo bhūtamahāsuroragāḥ |
abhiprayātasya vanaṃ cirāya te hitāni kāṅkṣantu diśaśca rāghava || 45 ||
itīva sā'śrupratipūrṇalocanā samāpya ca svastyayanaṃ yathāvidhi |
pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ punaḥ punaścāpi nipīḍya sasvaje || 46 ||
tathā tu devyā sa kṛtapradakṣiṇo nipīḍya mātuścaraṇau punaḥ punaḥ |
jagāma sītānilayaṃ mahāyaśā ssa rāghavaḥ prajvalita ssvayā śriyā || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ पञ्चविंशस्सर्गः ।
साऽवनीय तमायासमुपस्पृश्य जलं शुचिः ।
चकार माता रामस्य मङ्गलानि मनस्विनी ॥ 1 ॥
न शक्यसे वारयितुं गच्छेदानीं रघूत्तम ।
शीघ्रं च विनिवर्तस्व वर्तस्व च सतां क्रमे ॥ 2 ॥
यं पालयसि धर्मं त्वं धृत्या च नियमेन च ।
स वै राघवशार्दूल धर्मस्त्वामभिरक्षतु ॥ 3 ॥
येभ्यः प्रणमसे पुत्र चैत्येष्वायतनेषु च ।
ते च त्वामभिरक्षन्तु वने सह महर्षिभिः ॥ 4 ॥
यानि दत्तानि तेऽस्त्राणि विश्वामित्रेण धीमता ।
तानि त्वामभिरक्षन्तु गुणैस्समुदितं सदा ॥ 5 ॥
पितृशुश्रूषया पुत्र मातृशुश्रूषया तथा ।
सत्येन च महाबाहो चिरं जीवाभिरक्षितः ॥ 6 ॥
समित्कुश पवित्राणि वेद्यश्चायतनानि च ।
स्थण्डिलानि विचित्राणि शैला वृक्षाः क्षुपा ह्रदाः ॥ 7 ॥
पतङ्गाः पन्नगास्सिंहास्त्वां रक्षन्तु नरोत्तम ।
स्वस्तिसाध्याश्च विश्वे च मरुतश्च महर्षयः ।
स्वस्ति धाता विधाता च स्वस्ति पूषा भगोऽर्यमा ॥ 8 ॥
लोकपालाश्च ते सर्वे वासवप्रमुखास्तथा ।
ऋतवश्चैव पक्षाश्च मासा स्संवत्सराः क्षपाः ॥ 9 ॥
दिनानि च मुहूर्ताश्च स्वस्ति कुर्वन्तु ते सदा ।
स्मृतिर्धृतिश्च धर्मश्च पातु त्वां पुत्र सर्वतः ॥ 10 ॥
स्कन्दश्च भगवान्देव स्सोमश्च स बृहस्पतिः ।
सप्तर्षयो नारदश्च ते त्वां रक्षन्तु सर्वतः ॥ 11 ॥
याश्चापि सर्वतस्सिध्दा दिशश्च सदिगीश्वराः ।
स्तुता मया वने तस्मिन्पान्तु त्वां पुत्र नित्यशः ॥ 12 ॥
शैलास्सर्वे समुद्राश्च राजा वरुण एव च ।
द्यौरन्तरिक्षं पृथिवी नद्यस्सर्वास्तथैव च ॥ 13 ॥
नक्षत्राणि च सर्वाणि ग्रहाश्च सहदेवताः ।
अहोरात्रे तथा सन्ध्ये पान्तु त्वां वनमाश्रितम् ॥ 14 ॥
ऋतवश्चैव षट्पुण्या मासास्संवत्सरास्तथा ।
कलाश्च काष्ठाश्च तथा तव शर्म दिशन्तु ते ॥ 15 ॥
महावने विचरतो मुनिवेषस्य धीमतः ।
तवादित्याश्च दैत्याश्च भवन्तु सुखदास्सदा ॥ 16 ॥
राक्षसानां पिशाचानां रौद्राणां क्रूरकर्मणाम् ।
क्रव्यादानां च सर्वेषां मा भूत्पुत्रक ते भयम् ॥ 17 ॥
प्लवगा वृश्चिका दंशामशकाश्चैव कानने ।
सरीसृपाश्च कीटाश्च मा भूवन्गहने तव ॥ 18 ॥
महाद्विपाश्च सिंहाश्च व्याघ्रा ऋक्षाश्च दंष्ट्रिणः ।
महिषा श्शृङ्गिणो रौद्रा न ते द्रुह्यन्तु पुत्रक ॥ 19 ॥
नृमांसभोजना रौद्रा ये चान्ये सत्वजातयः ।
मा च त्वां हिंसिषुः पुत्र मया सम्पूजितास्त्विह ॥ 20 ॥
आगमास्ते शिवास्सन्तु सिध्यन्तु च पराक्रमाः ।
सर्वसम्पत्तये राम स्वस्तिमान्गच्छ पुत्रक ॥ 21 ॥
स्वस्ति ते ऽस्त्वन्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यः पुनः पुनः ।
सर्वेभ्यश्चैव देवेभ्यो ये च वै परिपन्थिनः ॥ 22 ॥
गुरुस्सोमश्च सूर्यश्च धनदोऽथ यमस्तथा ।
पान्तु त्वामर्चिता राम दण्डकारण्यवासिनम् ॥ 23 ॥
अग्निर्वायुस्तथा धूमो मन्त्राश्चर्षिमुखाच्च्युताः ।
उपस्पर्शनकाले तु पान्तु त्वां रघुनन्दन ॥ 24 ॥
सर्वलोकप्रभुर्ब्रह्मा भूतभर्ता तथर्षयः ।
ये च शेषास्सुरास्ते त्वां रक्षन्तु वनवासिनम् ॥ 25 ॥
इति माल्यैस्सुरगणान्गन्धैश्चापि यशस्विनी ।
स्तुतिभिश्चानुरूपाभिरानर्चाऽयतलोचना ॥ 26 ॥
ज्वलनं समुपादाय ब्राह्मणेन महात्मना ।
हावयामास विधिना राममङ्गलकारणात् ॥ 27 ॥
घृतं श्वेतानि माल्यानि समिधश्श्वेतसर्षपान् ।
उपसम्पादयामास कौशल्या परमाङ्गना ॥ 28 ॥
उपाध्याय स्सविधिना हुत्वा शान्तिमनामयम् ।
हुतहव्यावशेषेण बाह्यं बलिमकल्पयत् ॥ 29 ॥
मधु दध्यक्षतघृतैः स्वस्तिवाच्यद्विजांस्ततः ।
वाचयामास रामस्य वनेस्वस्त्ययनक्रियाः ॥ 30 ॥
ततस्तस्मै द्विजेन्द्राय राममाता यशस्विनी ।
दक्षिणां प्रददौ काम्यां राघवं चेदमब्रवीत् ॥ 31 ॥
यन्मङ्गलं सहस्राक्षे सर्वदेवनमस्कृते ।
वृत्रनाशे समभवत्तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 32 ॥
यन्मङ्गलं सुपर्णस्य विनताऽकल्पयत्पुरा ।
अमृतं प्रार्थयानस्य तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 33 ॥
अमृतोत्पादने दैत्यान् घ्नतो वज्रधरस्य यत् ।
अदितिर्मङ्गलं प्रादात्तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 34 ॥
त्रीन्विक्रमान्प्रक्रमतो विष्णोरमिततेजसः ।
यदासीन्मङ्गलं राम तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 35 ॥
ऋतवस्सागरा द्वीपा वेदा लोका दिशश्च ते ।
मङ्गलानि महाबाहो दिशन्तु शुभमङ्गलाः ॥ 36 ॥
इति पुत्रस्य शेषांश्च कृत्वा शिरसि भामिनी ।
गन्धैश्चापि समालभ्य राममायतलोचना ॥ 37 ॥
ओषधीं चापि सिद्धार्थां विशल्यकरणीं शुभाम् ।
चकार रक्षां कौशल्या मन्त्रैरभिजजाप च ॥ 38 ॥
उवाचातिप्रहृष्टेव सा दुःखवशवर्तिनी ।
वाङ्ग्मात्रेण न भावेन वाचाऽसंसज्जमानया ॥ 39 ॥
आनम्य मूर्ध्नि चाघ्राय परिष्वज्य यशस्विनी ।
अवदत्पुत्र सिद्धार्थो गच्छ राम यथासुखम् ॥ 40 ॥
अरोगं सर्वसिद्धार्थमयोध्यां पुनरागतम् ।
पश्यामि त्वां सुखं वत्स सुस्थितं राजवर्त्मनि ॥ 41 ॥
प्रणष्टदुःखसङ्कल्पा हर्षविद्योतितानना ।
द्रक्ष्यामि त्वां वनात्प्राप्तं पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ॥ 42 ॥
भद्रासनगतं राम वनवासादिहागतम् ।
द्रक्ष्यामि च पुनस्त्वां तु तीर्णवन्तं पितुर्वचः ॥ 43 ॥
मङ्गलैरुपसपन्नो वनवासादिहागतः ।
वध्वा मम च नित्यं त्वं कामान्संवर्ध याहि भोः ॥ 44 ॥
मयाऽर्चिता देवगणाश्शिवादयो महर्षयो भूतमहासुरोरगाः ।
अभिप्रयातस्य वनं चिराय ते हितानि काङ्क्षन्तु दिशश्च राघव ॥ 45 ॥
इतीव साऽश्रुप्रतिपूर्णलोचना समाप्य च स्वस्त्ययनं यथाविधि ।
प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं पुनः पुनश्चापि निपीड्य सस्वजे ॥ 46 ॥
तथा तु देव्या स कृतप्रदक्षिणो निपीड्य मातुश्चरणौ पुनः पुनः ।
जगाम सीतानिलयं महायशा स्स राघवः प्रज्वलित स्स्वया श्रिया ॥ 47 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे पञ्चविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcaviṃśassargaḥ |
sā'vanīya tamāyāsamupaspṛśya jalaṃ śuciḥ |
cakāra mātā rāmasya maṅgalāni manasvinī || 1 ||
na śakyase vārayituṃ gacchedānīṃ raghūttama |
śīghraṃ ca vinivartasva vartasva ca satāṃ krame || 2 ||
yaṃ pālayasi dharmaṃ tvaṃ dhṛtyā ca niyamena ca |
sa vai rāghavaśārdūla dharmastvāmabhirakṣatu || 3 ||
yebhyaḥ praṇamase putra caityeṣvāyataneṣu ca |
te ca tvāmabhirakṣantu vane saha maharṣibhiḥ || 4 ||
yāni dattāni te'strāṇi viśvāmitreṇa dhīmatā |
tāni tvāmabhirakṣantu guṇaissamuditaṃ sadā || 5 ||
pitṛśuśrūṣayā putra mātṛśuśrūṣayā tathā |
satyena ca mahābāho ciraṃ jīvābhirakṣitaḥ || 6 ||
samitkuśa pavitrāṇi vedyaścāyatanāni ca |
sthaṇḍilāni vicitrāṇi śailā vṛkṣāḥ kṣupā hradāḥ || 7 ||
pataṅgāḥ pannagāssiṃhāstvāṃ rakṣantu narottama |
svastisādhyāśca viśve ca marutaśca maharṣayaḥ |
svasti dhātā vidhātā ca svasti pūṣā bhago'ryamā || 8 ||
lokapālāśca te sarve vāsavapramukhāstathā |
ṛtavaścaiva pakṣāśca māsā ssaṃvatsarāḥ kṣapāḥ || 9 ||
dināni ca muhūrtāśca svasti kurvantu te sadā |
smṛtirdhṛtiśca dharmaśca pātu tvāṃ putra sarvataḥ || 10 ||
skandaśca bhagavāndeva ssomaśca sa bṛhaspatiḥ |
saptarṣayo nāradaśca te tvāṃ rakṣantu sarvataḥ || 11 ||
yāścāpi sarvatassidhdā diśaśca sadigīśvarāḥ |
stutā mayā vane tasminpāntu tvāṃ putra nityaśaḥ || 12 ||
śailāssarve samudrāśca rājā varuṇa eva ca |
dyaurantarikṣaṃ pṛthivī nadyassarvāstathaiva ca || 13 ||
nakṣatrāṇi ca sarvāṇi grahāśca sahadevatāḥ |
ahorātre tathā sandhye pāntu tvāṃ vanamāśritam || 14 ||
ṛtavaścaiva ṣaṭpuṇyā māsāssaṃvatsarāstathā |
kalāśca kāṣṭhāśca tathā tava śarma diśantu te || 15 ||
mahāvane vicarato muniveṣasya dhīmataḥ |
tavādityāśca daityāśca bhavantu sukhadāssadā || 16 ||
rākṣasānāṃ piśācānāṃ raudrāṇāṃ krūrakarmaṇām |
kravyādānāṃ ca sarveṣāṃ mā bhūtputraka te bhayam || 17 ||
plavagā vṛścikā daṃśāmaśakāścaiva kānane |
sarīsṛpāśca kīṭāśca mā bhūvangahane tava || 18 ||
mahādvipāśca siṃhāśca vyāghrā ṛkṣāśca daṃṣṭriṇaḥ |
mahiṣā śśṛṅgiṇo raudrā na te druhyantu putraka || 19 ||
nṛmāṃsabhojanā raudrā ye cānye satvajātayaḥ |
mā ca tvāṃ hiṃsiṣuḥ putra mayā sampūjitāstviha || 20 ||
āgamāste śivāssantu sidhyantu ca parākramāḥ |
sarvasampattaye rāma svastimāngaccha putraka || 21 ||
svasti te 'stvantarikṣebhyaḥ pārthivebhyaḥ punaḥ punaḥ |
sarvebhyaścaiva devebhyo ye ca vai paripanthinaḥ || 22 ||
gurussomaśca sūryaśca dhanado'tha yamastathā |
pāntu tvāmarcitā rāma daṇḍakāraṇyavāsinam || 23 ||
agnirvāyustathā dhūmo mantrāścarṣimukhāccyutāḥ |
upasparśanakāle tu pāntu tvāṃ raghunandana || 24 ||
sarvalokaprabhurbrahmā bhūtabhartā tatharṣayaḥ |
ye ca śeṣāssurāste tvāṃ rakṣantu vanavāsinam || 25 ||
iti mālyaissuragaṇāngandhaiścāpi yaśasvinī |
stutibhiścānurūpābhirānarcā'yatalocanā || 26 ||
jvalanaṃ samupādāya brāhmaṇena mahātmanā |
hāvayāmāsa vidhinā rāmamaṅgalakāraṇāt || 27 ||
ghṛtaṃ śvetāni mālyāni samidhaśśvetasarṣapān |
upasampādayāmāsa kauśalyā paramāṅganā || 28 ||
upādhyāya ssavidhinā hutvā śāntimanāmayam |
hutahavyāvaśeṣeṇa bāhyaṃ balimakalpayat || 29 ||
madhu dadhyakṣataghṛtaiḥ svastivācyadvijāṃstataḥ |
vācayāmāsa rāmasya vanesvastyayanakriyāḥ || 30 ||
tatastasmai dvijendrāya rāmamātā yaśasvinī |
dakṣiṇāṃ pradadau kāmyāṃ rāghavaṃ cedamabravīt || 31 ||
yanmaṅgalaṃ sahasrākṣe sarvadevanamaskṛte |
vṛtranāśe samabhavattatte bhavatu maṅgalam || 32 ||
yanmaṅgalaṃ suparṇasya vinatā'kalpayatpurā |
amṛtaṃ prārthayānasya tatte bhavatu maṅgalam || 33 ||
amṛtotpādane daityān ghnato vajradharasya yat |
aditirmaṅgalaṃ prādāttatte bhavatu maṅgalam || 34 ||
trīnvikramānprakramato viṣṇoramitatejasaḥ |
yadāsīnmaṅgalaṃ rāma tatte bhavatu maṅgalam || 35 ||
ṛtavassāgarā dvīpā vedā lokā diśaśca te |
maṅgalāni mahābāho diśantu śubhamaṅgalāḥ || 36 ||
iti putrasya śeṣāṃśca kṛtvā śirasi bhāminī |
gandhaiścāpi samālabhya rāmamāyatalocanā || 37 ||
oṣadhīṃ cāpi siddhārthāṃ viśalyakaraṇīṃ śubhām |
cakāra rakṣāṃ kauśalyā mantrairabhijajāpa ca || 38 ||
uvācātiprahṛṣṭeva sā duḥkhavaśavartinī |
vāṅgmātreṇa na bhāvena vācā'saṃsajjamānayā || 39 ||
ānamya mūrdhni cāghrāya pariṣvajya yaśasvinī |
avadatputra siddhārtho gaccha rāma yathāsukham || 40 ||
arogaṃ sarvasiddhārthamayodhyāṃ punarāgatam |
paśyāmi tvāṃ sukhaṃ vatsa susthitaṃ rājavartmani || 41 ||
praṇaṣṭaduḥkhasaṅkalpā harṣavidyotitānanā |
drakṣyāmi tvāṃ vanātprāptaṃ pūrṇacandramivoditam || 42 ||
bhadrāsanagataṃ rāma vanavāsādihāgatam |
drakṣyāmi ca punastvāṃ tu tīrṇavantaṃ piturvacaḥ || 43 ||
maṅgalairupasapanno vanavāsādihāgataḥ |
vadhvā mama ca nityaṃ tvaṃ kāmānsaṃvardha yāhi bhoḥ || 44 ||
mayā'rcitā devagaṇāśśivādayo maharṣayo bhūtamahāsuroragāḥ |
abhiprayātasya vanaṃ cirāya te hitāni kāṅkṣantu diśaśca rāghava || 45 ||
itīva sā'śrupratipūrṇalocanā samāpya ca svastyayanaṃ yathāvidhi |
pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ punaḥ punaścāpi nipīḍya sasvaje || 46 ||
tathā tu devyā sa kṛtapradakṣiṇo nipīḍya mātuścaraṇau punaḥ punaḥ |
jagāma sītānilayaṃ mahāyaśā ssa rāghavaḥ prajvalita ssvayā śriyā || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.