શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।
અથ પઞ્ચષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
અથ રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં પ્રાતરેવાપરેઽહનિ ।
વન્દિનઃ પર્યુપાતિષ્ઠંસ્તત્પાર્થિવ નિવેશનમ્ ॥ 1 ॥
સૂતાઃ પરમસંસ્કારા મઙ્ગલાશ્ચોત્તમશ્રુતાઃ ।
ગાયકાઃ સ્તુતિશીલાશ્ચ નિગદન્તઃ પૃથક્ પૃથક્ ॥ 2 ॥
અથ રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં પ્રાતરેવાપરેઽહનિ ।
વન્દિનઃ પર્યુપાતિષ્ઠંસ્તત્પાર્થિવ નિવેશનમ્ ॥ 3 ॥
સૂતાઃ પરમસંસ્કારા મઙ્ગલાશ્ચોત્તમશ્રુતાઃ ।
ગાયકાઃ સ્તુતિશીલાશ્ચ નિગદન્તઃ પૃથક્ પૃથક્ ॥ 4 ॥
રાજાનં સ્તુવતાં તેષામુદાત્તાભિહિતાશિષામ્ ।
પ્રાસાદાઽભોગવિસ્તીર્ણઃ સ્તુતિશબ્દોહ્યવર્તત ॥ 5 ॥
તતસ્તુ સ્તુવતાં તેષાં સૂતાનાં પાણિવાદકાઃ ।
અપદાનાન્યુદાહૃત્ય પાણિવાદા નવાદયન્ ॥ 6 ॥
તેન શબ્દેન વિહગાઃ પ્રતિબુદ્ધા વિસસ્વનુઃ ।
શાખાસ્થાઃ પઞ્જરસ્થાશ્ચ યે રાજકુલગોચરાઃ ॥ 7 ॥
વ્યાહૃતાઃ પુણ્યશબ્દાશ્ચ વીણાનાં ચાપિ નિસ્સ્વનાઃ ।
આશીર્ગેયં ચ ગાથાનાં પૂરયામાસ વેશ્મ તત્ ॥ 8 ॥
તત શ્શુચિસમાચારાઃ પર્યુપસ્થાનકોવિદાઃ ।
સ્ત્રીવર્ષ ધરભૂયિષ્ઠા ઉપતસ્થુર્યથાપુરમ્ ॥ 9 ॥
હરિચન્દનસમ્પૃક્તમુદકં કાઞ્ચનૈર્ઘટૈઃ ।
આનિન્યુસ્સ્નાનશિક્ષાજ્ઞા યથાકાલં યથાવિધિ ॥ 10 ॥
મઙ્ગલાલમ્ભનીયાનિ પ્રાશનીયાન્યુપસ્કરાન્ ।
ઉપનિન્યુસ્તથાપ્યન્યાઃ કુમારીબહુલાઃ સ્ત્રિયઃ ॥ 11 ॥
સર્વલક્ષણસમ્પન્નં સર્વં વિધિવદર્ચિતમ્ ।
સર્વં સુગુણલક્ષ્મીવત્તદ્બભૂવાભિહારિકમ્ ॥ 12 ॥
તત સ્સૂર્યોદયં યાવત્સર્વં પરિસમુત્સુકમ્ ।
તસ્થાવનુપસમ્પ્રાપ્તં કિંસ્વિદિત્યુપશઙ્કિતમ્ ॥ 13 ॥
અથ યાઃ કોસલેન્દ્રસ્ય શયનં પ્રત્યનન્તરાઃ ।
તાઃ સ્ત્રિયસ્તુ સમાગમ્ય ભર્તારં પ્રત્યબોધયન્ ॥ 14 ॥
તથાપ્યુચિતવૃત્તા સ્તા વિનયેન નયેન ચ ।
નહ્યસ્ય શયનં સ્પૃષ્ટ્વા કિઞ્ચિદપ્યુપલેભિરે ॥ 15 ॥
તાઃ સ્ત્રિયસ્સ્વપ્નશીલજ્ઞાશ્ચેષ્ટાસઞ્ચલનાદિષુ તા વેપથુપરીતાશ્ચ રાજ્ઞઃ પ્રાણેષુ શઙ્કિતાઃ ।
પ્રતિસ્રોતસ્તૃણાગ્રાણાં સદૃશં સઞ્ચકાશિરે ॥ 16 ॥
અથ સન્દેહમાનાનાં સ્ત્રીણાં દૃષ્ટ્વા ચ પાર્થિવમ્ ।
યત્તદાશઙ્કિતં પાપં તસ્ય જજ્ઞે વિનિશ્ચયઃ ॥ 17 ॥
કૌસલ્યા ચ સુમત્રચ પુત્રશોકપરાજિતે ।
પ્રસુપ્તે ન પ્રબુધ્યેતે યથા કાલસમન્વિતે ॥ 18 ॥
નિષ્પ્રભા ચ વિવર્ણા ચ સન્ના શોકેન સન્નતા ।
ન વ્યરાજત કૌસલ્યા તારેવ તિમિરાવૃતા ॥ 19 ॥
કૌસલ્યાઽનન્તરં રાજ્ઞસ્સુમિત્રા તદન્તનરમ્ ।
ન સ્મ વિભ્રાજતે દેવી શોકાશ્રુલુલિતાનના ॥ 20 ॥
તે ચ દૃષ્ટ્વા તથા સુપ્તે શુભે દેવ્યૌ ચ તં નૃપમ્ ।
સુપ્તમેવોદ્ગતપ્રાણમન્તઃપુરમદૃશ્યત ॥ 21 ॥
તતઃ પ્રચુક્રુશુર્દીના સ્સસ્વરં તા વરાઙ્ગનાઃ ।
કરેણવ ઇવારણ્યે સ્થાનપ્રચ્યુતયૂથપાઃ ॥ 22 ॥
તાસામાક્રન્દશબ્દેન સહસોદ્ધતચેતને ।
કૌસલ્યા ચ સુમિત્રા ચ ત્યક્ત નિદ્રે બભૂવતુઃ ॥ 23 ॥
કૌસલ્યા ચ સુમિત્રા ચ દૃષ્ટ્વા સ્પૃષ્ટ્વા ચ પાર્થિવમ્ ।
હા નાથેતિ પરિક્રુશ્ય પેતતુર્ધરણીતલે ॥ 24 ॥
સા કોસલેન્દ્રદુહિતા વેષ્ટમાના મહીતલે ।
ન બભ્રાજ રજોધ્વસ્તા તારેવ ગગનાચ્ચ્યુતા ॥ 25 ॥
નૃપે શાન્તગુણે જાતે કૌસલ્યાં પતિતાં ભુવિ ।
અપશ્યંસ્તાઃ સ્ત્રિયઃ સર્વા હતાં નાગવધૂમિવ ॥ 26 ॥
તતસ્સર્વા નરેન્દ્રસ્ય કૈકેયીપ્રમુખાઃ સ્ત્રિયઃ ।
રુદન્ત્ય શ્શોકસન્તપ્તા નિપેતુર્ગતચેતનાઃ ॥ 27 ॥
તાભિસ્સ બલવાન્નાદઃ ક્રોશન્તીભિરનુદ્રુતઃ ।
યેન સ્ફીતીકૃતં ભૂયસ્તદ્ગૃહં સમનાદયત્ ॥ 28 ॥
તત્ પરિત્રસ્તન્ત્રસમ્ભ્રાન્ત પર્યુત્સુકજનાકુલમ્ ।
સર્વતસ્તુમુલાક્રન્દં પરિતાપાર્તબાન્ધવમ્ ॥ 29 ॥
સદ્યો નિપતિતાનન્દં દીનવિક્લબદર્શનમ્ ।
બભૂવ નરદેવસ્ય સદ્મ દિષ્ટાન્તમીયુષઃ ॥ 30 ॥
અતીતમાજ્ઞાય તુ પાર્થિવર્ષભં યશસ્વિનં સમ્પરિવાર્ય પત્નયઃ ।
ભૃશં રુદન્ત્યઃ કરુણં સુદુઃખિતાઃ પ્રગૃહ્ય બાહૂ વ્યલપન્નનાથવત્ ॥ 31 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે પઞ્ચષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcaṣaṣṭitamassargaḥ |
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarevāpare'hani |
vandinaḥ paryupātiṣṭhaṃstatpārthiva niveśanam || 1 ||
sūtāḥ paramasaṃskārā maṅgalāścottamaśrutāḥ |
gāyakāḥ stutiśīlāśca nigadantaḥ pṛthak pṛthak || 2 ||
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarevāpare'hani |
vandinaḥ paryupātiṣṭhaṃstatpārthiva niveśanam || 3 ||
sūtāḥ paramasaṃskārā maṅgalāścottamaśrutāḥ |
gāyakāḥ stutiśīlāśca nigadantaḥ pṛthak pṛthak || 4 ||
rājānaṃ stuvatāṃ teṣāmudāttābhihitāśiṣām |
prāsādā'bhogavistīrṇaḥ stutiśabdohyavartata || 5 ||
tatastu stuvatāṃ teṣāṃ sūtānāṃ pāṇivādakāḥ |
apadānānyudāhṛtya pāṇivādā navādayan || 6 ||
tena śabdena vihagāḥ pratibuddhā visasvanuḥ |
śākhāsthāḥ pañjarasthāśca ye rājakulagocarāḥ || 7 ||
vyāhṛtāḥ puṇyaśabdāśca vīṇānāṃ cāpi nissvanāḥ |
āśīrgeyaṃ ca gāthānāṃ pūrayāmāsa veśma tat || 8 ||
tata śśucisamācārāḥ paryupasthānakovidāḥ |
strīvarṣa dharabhūyiṣṭhā upatasthuryathāpuram || 9 ||
haricandanasampṛktamudakaṃ kāñcanairghaṭaiḥ |
āninyussnānaśikṣājñā yathākālaṃ yathāvidhi || 10 ||
maṅgalālambhanīyāni prāśanīyānyupaskarān |
upaninyustathāpyanyāḥ kumārībahulāḥ striyaḥ || 11 ||
sarvalakṣaṇasampannaṃ sarvaṃ vidhivadarcitam |
sarvaṃ suguṇalakṣmīvattadbabhūvābhihārikam || 12 ||
tata ssūryodayaṃ yāvatsarvaṃ parisamutsukam |
tasthāvanupasamprāptaṃ kiṃsvidityupaśaṅkitam || 13 ||
atha yāḥ kosalendrasya śayanaṃ pratyanantarāḥ |
tāḥ striyastu samāgamya bhartāraṃ pratyabodhayan || 14 ||
tathāpyucitavṛttā stā vinayena nayena ca |
nahyasya śayanaṃ spṛṣṭvā kiñcidapyupalebhire || 15 ||
tāḥ striyassvapnaśīlajñāśceṣṭāsañcalanādiṣu tā vepathuparītāśca rājñaḥ prāṇeṣu śaṅkitāḥ |
pratisrotastṛṇāgrāṇāṃ sadṛśaṃ sañcakāśire || 16 ||
atha sandehamānānāṃ strīṇāṃ dṛṣṭvā ca pārthivam |
yattadāśaṅkitaṃ pāpaṃ tasya jajñe viniścayaḥ || 17 ||
kausalyā ca sumatraca putraśokaparājite |
prasupte na prabudhyete yathā kālasamanvite || 18 ||
niṣprabhā ca vivarṇā ca sannā śokena sannatā |
na vyarājata kausalyā tāreva timirāvṛtā || 19 ||
kausalyā'nantaraṃ rājñassumitrā tadantanaram |
na sma vibhrājate devī śokāśrululitānanā || 20 ||
te ca dṛṣṭvā tathā supte śubhe devyau ca taṃ nṛpam |
suptamevodgataprāṇamantaḥpuramadṛśyata || 21 ||
tataḥ pracukruśurdīnā ssasvaraṃ tā varāṅganāḥ |
kareṇava ivāraṇye sthānapracyutayūthapāḥ || 22 ||
tāsāmākrandaśabdena sahasoddhatacetane |
kausalyā ca sumitrā ca tyakta nidre babhūvatuḥ || 23 ||
kausalyā ca sumitrā ca dṛṣṭvā spṛṣṭvā ca pārthivam |
hā nātheti parikruśya petaturdharaṇītale || 24 ||
sā kosalendraduhitā veṣṭamānā mahītale |
na babhrāja rajodhvastā tāreva gaganāccyutā || 25 ||
nṛpe śāntaguṇe jāte kausalyāṃ patitāṃ bhuvi |
apaśyaṃstāḥ striyaḥ sarvā hatāṃ nāgavadhūmiva || 26 ||
tatassarvā narendrasya kaikeyīpramukhāḥ striyaḥ |
rudantya śśokasantaptā nipeturgatacetanāḥ || 27 ||
tābhissa balavānnādaḥ krośantībhiranudrutaḥ |
yena sphītīkṛtaṃ bhūyastadgṛhaṃ samanādayat || 28 ||
tat paritrastantrasambhrānta paryutsukajanākulam |
sarvatastumulākrandaṃ paritāpārtabāndhavam || 29 ||
sadyo nipatitānandaṃ dīnaviklabadarśanam |
babhūva naradevasya sadma diṣṭāntamīyuṣaḥ || 30 ||
atītamājñāya tu pārthivarṣabhaṃ yaśasvinaṃ samparivārya patnayaḥ |
bhṛśaṃ rudantyaḥ karuṇaṃ suduḥkhitāḥ pragṛhya bāhū vyalapannanāthavat || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ पञ्चषष्टितमस्सर्गः ।
अथ रात्र्यां व्यतीतायां प्रातरेवापरेऽहनि ।
वन्दिनः पर्युपातिष्ठंस्तत्पार्थिव निवेशनम् ॥ 1 ॥
सूताः परमसंस्कारा मङ्गलाश्चोत्तमश्रुताः ।
गायकाः स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक् ॥ 2 ॥
अथ रात्र्यां व्यतीतायां प्रातरेवापरेऽहनि ।
वन्दिनः पर्युपातिष्ठंस्तत्पार्थिव निवेशनम् ॥ 3 ॥
सूताः परमसंस्कारा मङ्गलाश्चोत्तमश्रुताः ।
गायकाः स्तुतिशीलाश्च निगदन्तः पृथक् पृथक् ॥ 4 ॥
राजानं स्तुवतां तेषामुदात्ताभिहिताशिषाम् ।
प्रासादाऽभोगविस्तीर्णः स्तुतिशब्दोह्यवर्तत ॥ 5 ॥
ततस्तु स्तुवतां तेषां सूतानां पाणिवादकाः ।
अपदानान्युदाहृत्य पाणिवादा नवादयन् ॥ 6 ॥
तेन शब्देन विहगाः प्रतिबुद्धा विसस्वनुः ।
शाखास्थाः पञ्जरस्थाश्च ये राजकुलगोचराः ॥ 7 ॥
व्याहृताः पुण्यशब्दाश्च वीणानां चापि निस्स्वनाः ।
आशीर्गेयं च गाथानां पूरयामास वेश्म तत् ॥ 8 ॥
तत श्शुचिसमाचाराः पर्युपस्थानकोविदाः ।
स्त्रीवर्ष धरभूयिष्ठा उपतस्थुर्यथापुरम् ॥ 9 ॥
हरिचन्दनसम्पृक्तमुदकं काञ्चनैर्घटैः ।
आनिन्युस्स्नानशिक्षाज्ञा यथाकालं यथाविधि ॥ 10 ॥
मङ्गलालम्भनीयानि प्राशनीयान्युपस्करान् ।
उपनिन्युस्तथाप्यन्याः कुमारीबहुलाः स्त्रियः ॥ 11 ॥
सर्वलक्षणसम्पन्नं सर्वं विधिवदर्चितम् ।
सर्वं सुगुणलक्ष्मीवत्तद्बभूवाभिहारिकम् ॥ 12 ॥
तत स्सूर्योदयं यावत्सर्वं परिसमुत्सुकम् ।
तस्थावनुपसम्प्राप्तं किंस्विदित्युपशङ्कितम् ॥ 13 ॥
अथ याः कोसलेन्द्रस्य शयनं प्रत्यनन्तराः ।
ताः स्त्रियस्तु समागम्य भर्तारं प्रत्यबोधयन् ॥ 14 ॥
तथाप्युचितवृत्ता स्ता विनयेन नयेन च ।
नह्यस्य शयनं स्पृष्ट्वा किञ्चिदप्युपलेभिरे ॥ 15 ॥
ताः स्त्रियस्स्वप्नशीलज्ञाश्चेष्टासञ्चलनादिषु ता वेपथुपरीताश्च राज्ञः प्राणेषु शङ्किताः ।
प्रतिस्रोतस्तृणाग्राणां सदृशं सञ्चकाशिरे ॥ 16 ॥
अथ सन्देहमानानां स्त्रीणां दृष्ट्वा च पार्थिवम् ।
यत्तदाशङ्कितं पापं तस्य जज्ञे विनिश्चयः ॥ 17 ॥
कौसल्या च सुमत्रच पुत्रशोकपराजिते ।
प्रसुप्ते न प्रबुध्येते यथा कालसमन्विते ॥ 18 ॥
निष्प्रभा च विवर्णा च सन्ना शोकेन सन्नता ।
न व्यराजत कौसल्या तारेव तिमिरावृता ॥ 19 ॥
कौसल्याऽनन्तरं राज्ञस्सुमित्रा तदन्तनरम् ।
न स्म विभ्राजते देवी शोकाश्रुलुलितानना ॥ 20 ॥
ते च दृष्ट्वा तथा सुप्ते शुभे देव्यौ च तं नृपम् ।
सुप्तमेवोद्गतप्राणमन्तःपुरमदृश्यत ॥ 21 ॥
ततः प्रचुक्रुशुर्दीना स्सस्वरं ता वराङ्गनाः ।
करेणव इवारण्ये स्थानप्रच्युतयूथपाः ॥ 22 ॥
तासामाक्रन्दशब्देन सहसोद्धतचेतने ।
कौसल्या च सुमित्रा च त्यक्त निद्रे बभूवतुः ॥ 23 ॥
कौसल्या च सुमित्रा च दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च पार्थिवम् ।
हा नाथेति परिक्रुश्य पेततुर्धरणीतले ॥ 24 ॥
सा कोसलेन्द्रदुहिता वेष्टमाना महीतले ।
न बभ्राज रजोध्वस्ता तारेव गगनाच्च्युता ॥ 25 ॥
नृपे शान्तगुणे जाते कौसल्यां पतितां भुवि ।
अपश्यंस्ताः स्त्रियः सर्वा हतां नागवधूमिव ॥ 26 ॥
ततस्सर्वा नरेन्द्रस्य कैकेयीप्रमुखाः स्त्रियः ।
रुदन्त्य श्शोकसन्तप्ता निपेतुर्गतचेतनाः ॥ 27 ॥
ताभिस्स बलवान्नादः क्रोशन्तीभिरनुद्रुतः ।
येन स्फीतीकृतं भूयस्तद्गृहं समनादयत् ॥ 28 ॥
तत् परित्रस्तन्त्रसम्भ्रान्त पर्युत्सुकजनाकुलम् ।
सर्वतस्तुमुलाक्रन्दं परितापार्तबान्धवम् ॥ 29 ॥
सद्यो निपतितानन्दं दीनविक्लबदर्शनम् ।
बभूव नरदेवस्य सद्म दिष्टान्तमीयुषः ॥ 30 ॥
अतीतमाज्ञाय तु पार्थिवर्षभं यशस्विनं सम्परिवार्य पत्नयः ।
भृशं रुदन्त्यः करुणं सुदुःखिताः प्रगृह्य बाहू व्यलपन्ननाथवत् ॥ 31 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे पञ्चषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcaṣaṣṭitamassargaḥ |
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarevāpare'hani |
vandinaḥ paryupātiṣṭhaṃstatpārthiva niveśanam || 1 ||
sūtāḥ paramasaṃskārā maṅgalāścottamaśrutāḥ |
gāyakāḥ stutiśīlāśca nigadantaḥ pṛthak pṛthak || 2 ||
atha rātryāṃ vyatītāyāṃ prātarevāpare'hani |
vandinaḥ paryupātiṣṭhaṃstatpārthiva niveśanam || 3 ||
sūtāḥ paramasaṃskārā maṅgalāścottamaśrutāḥ |
gāyakāḥ stutiśīlāśca nigadantaḥ pṛthak pṛthak || 4 ||
rājānaṃ stuvatāṃ teṣāmudāttābhihitāśiṣām |
prāsādā'bhogavistīrṇaḥ stutiśabdohyavartata || 5 ||
tatastu stuvatāṃ teṣāṃ sūtānāṃ pāṇivādakāḥ |
apadānānyudāhṛtya pāṇivādā navādayan || 6 ||
tena śabdena vihagāḥ pratibuddhā visasvanuḥ |
śākhāsthāḥ pañjarasthāśca ye rājakulagocarāḥ || 7 ||
vyāhṛtāḥ puṇyaśabdāśca vīṇānāṃ cāpi nissvanāḥ |
āśīrgeyaṃ ca gāthānāṃ pūrayāmāsa veśma tat || 8 ||
tata śśucisamācārāḥ paryupasthānakovidāḥ |
strīvarṣa dharabhūyiṣṭhā upatasthuryathāpuram || 9 ||
haricandanasampṛktamudakaṃ kāñcanairghaṭaiḥ |
āninyussnānaśikṣājñā yathākālaṃ yathāvidhi || 10 ||
maṅgalālambhanīyāni prāśanīyānyupaskarān |
upaninyustathāpyanyāḥ kumārībahulāḥ striyaḥ || 11 ||
sarvalakṣaṇasampannaṃ sarvaṃ vidhivadarcitam |
sarvaṃ suguṇalakṣmīvattadbabhūvābhihārikam || 12 ||
tata ssūryodayaṃ yāvatsarvaṃ parisamutsukam |
tasthāvanupasamprāptaṃ kiṃsvidityupaśaṅkitam || 13 ||
atha yāḥ kosalendrasya śayanaṃ pratyanantarāḥ |
tāḥ striyastu samāgamya bhartāraṃ pratyabodhayan || 14 ||
tathāpyucitavṛttā stā vinayena nayena ca |
nahyasya śayanaṃ spṛṣṭvā kiñcidapyupalebhire || 15 ||
tāḥ striyassvapnaśīlajñāśceṣṭāsañcalanādiṣu tā vepathuparītāśca rājñaḥ prāṇeṣu śaṅkitāḥ |
pratisrotastṛṇāgrāṇāṃ sadṛśaṃ sañcakāśire || 16 ||
atha sandehamānānāṃ strīṇāṃ dṛṣṭvā ca pārthivam |
yattadāśaṅkitaṃ pāpaṃ tasya jajñe viniścayaḥ || 17 ||
kausalyā ca sumatraca putraśokaparājite |
prasupte na prabudhyete yathā kālasamanvite || 18 ||
niṣprabhā ca vivarṇā ca sannā śokena sannatā |
na vyarājata kausalyā tāreva timirāvṛtā || 19 ||
kausalyā'nantaraṃ rājñassumitrā tadantanaram |
na sma vibhrājate devī śokāśrululitānanā || 20 ||
te ca dṛṣṭvā tathā supte śubhe devyau ca taṃ nṛpam |
suptamevodgataprāṇamantaḥpuramadṛśyata || 21 ||
tataḥ pracukruśurdīnā ssasvaraṃ tā varāṅganāḥ |
kareṇava ivāraṇye sthānapracyutayūthapāḥ || 22 ||
tāsāmākrandaśabdena sahasoddhatacetane |
kausalyā ca sumitrā ca tyakta nidre babhūvatuḥ || 23 ||
kausalyā ca sumitrā ca dṛṣṭvā spṛṣṭvā ca pārthivam |
hā nātheti parikruśya petaturdharaṇītale || 24 ||
sā kosalendraduhitā veṣṭamānā mahītale |
na babhrāja rajodhvastā tāreva gaganāccyutā || 25 ||
nṛpe śāntaguṇe jāte kausalyāṃ patitāṃ bhuvi |
apaśyaṃstāḥ striyaḥ sarvā hatāṃ nāgavadhūmiva || 26 ||
tatassarvā narendrasya kaikeyīpramukhāḥ striyaḥ |
rudantya śśokasantaptā nipeturgatacetanāḥ || 27 ||
tābhissa balavānnādaḥ krośantībhiranudrutaḥ |
yena sphītīkṛtaṃ bhūyastadgṛhaṃ samanādayat || 28 ||
tat paritrastantrasambhrānta paryutsukajanākulam |
sarvatastumulākrandaṃ paritāpārtabāndhavam || 29 ||
sadyo nipatitānandaṃ dīnaviklabadarśanam |
babhūva naradevasya sadma diṣṭāntamīyuṣaḥ || 30 ||
atītamājñāya tu pārthivarṣabhaṃ yaśasvinaṃ samparivārya patnayaḥ |
bhṛśaṃ rudantyaḥ karuṇaṃ suduḥkhitāḥ pragṛhya bāhū vyalapannanāthavat || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.