श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ पञ्चविंशस्सर्गः ।
साऽवनीय तमायासमुपस्पृश्य जलं शुचिः ।
चकार माता रामस्य मङ्गलानि मनस्विनी ॥ 1 ॥
न शक्यसे वारयितुं गच्छेदानीं रघूत्तम ।
शीघ्रं च विनिवर्तस्व वर्तस्व च सतां क्रमे ॥ 2 ॥
यं पालयसि धर्मं त्वं धृत्या च नियमेन च ।
स वै राघवशार्दूल धर्मस्त्वामभिरक्षतु ॥ 3 ॥
येभ्यः प्रणमसे पुत्र चैत्येष्वायतनेषु च ।
ते च त्वामभिरक्षन्तु वने सह महर्षिभिः ॥ 4 ॥
यानि दत्तानि तेऽस्त्राणि विश्वामित्रेण धीमता ।
तानि त्वामभिरक्षन्तु गुणैस्समुदितं सदा ॥ 5 ॥
पितृशुश्रूषया पुत्र मातृशुश्रूषया तथा ।
सत्येन च महाबाहो चिरं जीवाभिरक्षितः ॥ 6 ॥
समित्कुश पवित्राणि वेद्यश्चायतनानि च ।
स्थण्डिलानि विचित्राणि शैला वृक्षाः क्षुपा ह्रदाः ॥ 7 ॥
पतङ्गाः पन्नगास्सिंहास्त्वां रक्षन्तु नरोत्तम ।
स्वस्तिसाध्याश्च विश्वे च मरुतश्च महर्षयः ।
स्वस्ति धाता विधाता च स्वस्ति पूषा भगोऽर्यमा ॥ 8 ॥
लोकपालाश्च ते सर्वे वासवप्रमुखास्तथा ।
ऋतवश्चैव पक्षाश्च मासा स्संवत्सराः क्षपाः ॥ 9 ॥
दिनानि च मुहूर्ताश्च स्वस्ति कुर्वन्तु ते सदा ।
स्मृतिर्धृतिश्च धर्मश्च पातु त्वां पुत्र सर्वतः ॥ 10 ॥
स्कन्दश्च भगवान्देव स्सोमश्च स बृहस्पतिः ।
सप्तर्षयो नारदश्च ते त्वां रक्षन्तु सर्वतः ॥ 11 ॥
याश्चापि सर्वतस्सिध्दा दिशश्च सदिगीश्वराः ।
स्तुता मया वने तस्मिन्पान्तु त्वां पुत्र नित्यशः ॥ 12 ॥
शैलास्सर्वे समुद्राश्च राजा वरुण एव च ।
द्यौरन्तरिक्षं पृथिवी नद्यस्सर्वास्तथैव च ॥ 13 ॥
नक्षत्राणि च सर्वाणि ग्रहाश्च सहदेवताः ।
अहोरात्रे तथा सन्ध्ये पान्तु त्वां वनमाश्रितम् ॥ 14 ॥
ऋतवश्चैव षट्पुण्या मासास्संवत्सरास्तथा ।
कलाश्च काष्ठाश्च तथा तव शर्म दिशन्तु ते ॥ 15 ॥
महावने विचरतो मुनिवेषस्य धीमतः ।
तवादित्याश्च दैत्याश्च भवन्तु सुखदास्सदा ॥ 16 ॥
राक्षसानां पिशाचानां रौद्राणां क्रूरकर्मणाम् ।
क्रव्यादानां च सर्वेषां मा भूत्पुत्रक ते भयम् ॥ 17 ॥
प्लवगा वृश्चिका दंशामशकाश्चैव कानने ।
सरीसृपाश्च कीटाश्च मा भूवन्गहने तव ॥ 18 ॥
महाद्विपाश्च सिंहाश्च व्याघ्रा ऋक्षाश्च दंष्ट्रिणः ।
महिषा श्शृङ्गिणो रौद्रा न ते द्रुह्यन्तु पुत्रक ॥ 19 ॥
नृमांसभोजना रौद्रा ये चान्ये सत्वजातयः ।
मा च त्वां हिंसिषुः पुत्र मया सम्पूजितास्त्विह ॥ 20 ॥
आगमास्ते शिवास्सन्तु सिध्यन्तु च पराक्रमाः ।
सर्वसम्पत्तये राम स्वस्तिमान्गच्छ पुत्रक ॥ 21 ॥
स्वस्ति ते ऽस्त्वन्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यः पुनः पुनः ।
सर्वेभ्यश्चैव देवेभ्यो ये च वै परिपन्थिनः ॥ 22 ॥
गुरुस्सोमश्च सूर्यश्च धनदोऽथ यमस्तथा ।
पान्तु त्वामर्चिता राम दण्डकारण्यवासिनम् ॥ 23 ॥
अग्निर्वायुस्तथा धूमो मन्त्राश्चर्षिमुखाच्च्युताः ।
उपस्पर्शनकाले तु पान्तु त्वां रघुनन्दन ॥ 24 ॥
सर्वलोकप्रभुर्ब्रह्मा भूतभर्ता तथर्षयः ।
ये च शेषास्सुरास्ते त्वां रक्षन्तु वनवासिनम् ॥ 25 ॥
इति माल्यैस्सुरगणान्गन्धैश्चापि यशस्विनी ।
स्तुतिभिश्चानुरूपाभिरानर्चाऽयतलोचना ॥ 26 ॥
ज्वलनं समुपादाय ब्राह्मणेन महात्मना ।
हावयामास विधिना राममङ्गलकारणात् ॥ 27 ॥
घृतं श्वेतानि माल्यानि समिधश्श्वेतसर्षपान् ।
उपसम्पादयामास कौशल्या परमाङ्गना ॥ 28 ॥
उपाध्याय स्सविधिना हुत्वा शान्तिमनामयम् ।
हुतहव्यावशेषेण बाह्यं बलिमकल्पयत् ॥ 29 ॥
मधु दध्यक्षतघृतैः स्वस्तिवाच्यद्विजांस्ततः ।
वाचयामास रामस्य वनेस्वस्त्ययनक्रियाः ॥ 30 ॥
ततस्तस्मै द्विजेन्द्राय राममाता यशस्विनी ।
दक्षिणां प्रददौ काम्यां राघवं चेदमब्रवीत् ॥ 31 ॥
यन्मङ्गलं सहस्राक्षे सर्वदेवनमस्कृते ।
वृत्रनाशे समभवत्तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 32 ॥
यन्मङ्गलं सुपर्णस्य विनताऽकल्पयत्पुरा ।
अमृतं प्रार्थयानस्य तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 33 ॥
अमृतोत्पादने दैत्यान् घ्नतो वज्रधरस्य यत् ।
अदितिर्मङ्गलं प्रादात्तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 34 ॥
त्रीन्विक्रमान्प्रक्रमतो विष्णोरमिततेजसः ।
यदासीन्मङ्गलं राम तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 35 ॥
ऋतवस्सागरा द्वीपा वेदा लोका दिशश्च ते ।
मङ्गलानि महाबाहो दिशन्तु शुभमङ्गलाः ॥ 36 ॥
इति पुत्रस्य शेषांश्च कृत्वा शिरसि भामिनी ।
गन्धैश्चापि समालभ्य राममायतलोचना ॥ 37 ॥
ओषधीं चापि सिद्धार्थां विशल्यकरणीं शुभाम् ।
चकार रक्षां कौशल्या मन्त्रैरभिजजाप च ॥ 38 ॥
उवाचातिप्रहृष्टेव सा दुःखवशवर्तिनी ।
वाङ्ग्मात्रेण न भावेन वाचाऽसंसज्जमानया ॥ 39 ॥
आनम्य मूर्ध्नि चाघ्राय परिष्वज्य यशस्विनी ।
अवदत्पुत्र सिद्धार्थो गच्छ राम यथासुखम् ॥ 40 ॥
अरोगं सर्वसिद्धार्थमयोध्यां पुनरागतम् ।
पश्यामि त्वां सुखं वत्स सुस्थितं राजवर्त्मनि ॥ 41 ॥
प्रणष्टदुःखसङ्कल्पा हर्षविद्योतितानना ।
द्रक्ष्यामि त्वां वनात्प्राप्तं पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ॥ 42 ॥
भद्रासनगतं राम वनवासादिहागतम् ।
द्रक्ष्यामि च पुनस्त्वां तु तीर्णवन्तं पितुर्वचः ॥ 43 ॥
मङ्गलैरुपसपन्नो वनवासादिहागतः ।
वध्वा मम च नित्यं त्वं कामान्संवर्ध याहि भोः ॥ 44 ॥
मयाऽर्चिता देवगणाश्शिवादयो महर्षयो भूतमहासुरोरगाः ।
अभिप्रयातस्य वनं चिराय ते हितानि काङ्क्षन्तु दिशश्च राघव ॥ 45 ॥
इतीव साऽश्रुप्रतिपूर्णलोचना समाप्य च स्वस्त्ययनं यथाविधि ।
प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं पुनः पुनश्चापि निपीड्य सस्वजे ॥ 46 ॥
तथा तु देव्या स कृतप्रदक्षिणो निपीड्य मातुश्चरणौ पुनः पुनः ।
जगाम सीतानिलयं महायशा स्स राघवः प्रज्वलित स्स्वया श्रिया ॥ 47 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे पञ्चविंशस्सर्गः ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcaviṃśassargaḥ |
sā'vanīya tamāyāsamupaspṛśya jalaṃ śuciḥ |
cakāra mātā rāmasya maṅgalāni manasvinī || 1 ||
na śakyase vārayituṃ gacchedānīṃ raghūttama |
śīghraṃ ca vinivartasva vartasva ca satāṃ krame || 2 ||
yaṃ pālayasi dharmaṃ tvaṃ dhṛtyā ca niyamena ca |
sa vai rāghavaśārdūla dharmastvāmabhirakṣatu || 3 ||
yebhyaḥ praṇamase putra caityeṣvāyataneṣu ca |
te ca tvāmabhirakṣantu vane saha maharṣibhiḥ || 4 ||
yāni dattāni te'strāṇi viśvāmitreṇa dhīmatā |
tāni tvāmabhirakṣantu guṇaissamuditaṃ sadā || 5 ||
pitṛśuśrūṣayā putra mātṛśuśrūṣayā tathā |
satyena ca mahābāho ciraṃ jīvābhirakṣitaḥ || 6 ||
samitkuśa pavitrāṇi vedyaścāyatanāni ca |
sthaṇḍilāni vicitrāṇi śailā vṛkṣāḥ kṣupā hradāḥ || 7 ||
pataṅgāḥ pannagāssiṃhāstvāṃ rakṣantu narottama |
svastisādhyāśca viśve ca marutaśca maharṣayaḥ |
svasti dhātā vidhātā ca svasti pūṣā bhago'ryamā || 8 ||
lokapālāśca te sarve vāsavapramukhāstathā |
ṛtavaścaiva pakṣāśca māsā ssaṃvatsarāḥ kṣapāḥ || 9 ||
dināni ca muhūrtāśca svasti kurvantu te sadā |
smṛtirdhṛtiśca dharmaśca pātu tvāṃ putra sarvataḥ || 10 ||
skandaśca bhagavāndeva ssomaśca sa bṛhaspatiḥ |
saptarṣayo nāradaśca te tvāṃ rakṣantu sarvataḥ || 11 ||
yāścāpi sarvatassidhdā diśaśca sadigīśvarāḥ |
stutā mayā vane tasminpāntu tvāṃ putra nityaśaḥ || 12 ||
śailāssarve samudrāśca rājā varuṇa eva ca |
dyaurantarikṣaṃ pṛthivī nadyassarvāstathaiva ca || 13 ||
nakṣatrāṇi ca sarvāṇi grahāśca sahadevatāḥ |
ahorātre tathā sandhye pāntu tvāṃ vanamāśritam || 14 ||
ṛtavaścaiva ṣaṭpuṇyā māsāssaṃvatsarāstathā |
kalāśca kāṣṭhāśca tathā tava śarma diśantu te || 15 ||
mahāvane vicarato muniveṣasya dhīmataḥ |
tavādityāśca daityāśca bhavantu sukhadāssadā || 16 ||
rākṣasānāṃ piśācānāṃ raudrāṇāṃ krūrakarmaṇām |
kravyādānāṃ ca sarveṣāṃ mā bhūtputraka te bhayam || 17 ||
plavagā vṛścikā daṃśāmaśakāścaiva kānane |
sarīsṛpāśca kīṭāśca mā bhūvangahane tava || 18 ||
mahādvipāśca siṃhāśca vyāghrā ṛkṣāśca daṃṣṭriṇaḥ |
mahiṣā śśṛṅgiṇo raudrā na te druhyantu putraka || 19 ||
nṛmāṃsabhojanā raudrā ye cānye satvajātayaḥ |
mā ca tvāṃ hiṃsiṣuḥ putra mayā sampūjitāstviha || 20 ||
āgamāste śivāssantu sidhyantu ca parākramāḥ |
sarvasampattaye rāma svastimāngaccha putraka || 21 ||
svasti te 'stvantarikṣebhyaḥ pārthivebhyaḥ punaḥ punaḥ |
sarvebhyaścaiva devebhyo ye ca vai paripanthinaḥ || 22 ||
gurussomaśca sūryaśca dhanado'tha yamastathā |
pāntu tvāmarcitā rāma daṇḍakāraṇyavāsinam || 23 ||
agnirvāyustathā dhūmo mantrāścarṣimukhāccyutāḥ |
upasparśanakāle tu pāntu tvāṃ raghunandana || 24 ||
sarvalokaprabhurbrahmā bhūtabhartā tatharṣayaḥ |
ye ca śeṣāssurāste tvāṃ rakṣantu vanavāsinam || 25 ||
iti mālyaissuragaṇāngandhaiścāpi yaśasvinī |
stutibhiścānurūpābhirānarcā'yatalocanā || 26 ||
jvalanaṃ samupādāya brāhmaṇena mahātmanā |
hāvayāmāsa vidhinā rāmamaṅgalakāraṇāt || 27 ||
ghṛtaṃ śvetāni mālyāni samidhaśśvetasarṣapān |
upasampādayāmāsa kauśalyā paramāṅganā || 28 ||
upādhyāya ssavidhinā hutvā śāntimanāmayam |
hutahavyāvaśeṣeṇa bāhyaṃ balimakalpayat || 29 ||
madhu dadhyakṣataghṛtaiḥ svastivācyadvijāṃstataḥ |
vācayāmāsa rāmasya vanesvastyayanakriyāḥ || 30 ||
tatastasmai dvijendrāya rāmamātā yaśasvinī |
dakṣiṇāṃ pradadau kāmyāṃ rāghavaṃ cedamabravīt || 31 ||
yanmaṅgalaṃ sahasrākṣe sarvadevanamaskṛte |
vṛtranāśe samabhavattatte bhavatu maṅgalam || 32 ||
yanmaṅgalaṃ suparṇasya vinatā'kalpayatpurā |
amṛtaṃ prārthayānasya tatte bhavatu maṅgalam || 33 ||
amṛtotpādane daityān ghnato vajradharasya yat |
aditirmaṅgalaṃ prādāttatte bhavatu maṅgalam || 34 ||
trīnvikramānprakramato viṣṇoramitatejasaḥ |
yadāsīnmaṅgalaṃ rāma tatte bhavatu maṅgalam || 35 ||
ṛtavassāgarā dvīpā vedā lokā diśaśca te |
maṅgalāni mahābāho diśantu śubhamaṅgalāḥ || 36 ||
iti putrasya śeṣāṃśca kṛtvā śirasi bhāminī |
gandhaiścāpi samālabhya rāmamāyatalocanā || 37 ||
oṣadhīṃ cāpi siddhārthāṃ viśalyakaraṇīṃ śubhām |
cakāra rakṣāṃ kauśalyā mantrairabhijajāpa ca || 38 ||
uvācātiprahṛṣṭeva sā duḥkhavaśavartinī |
vāṅgmātreṇa na bhāvena vācā'saṃsajjamānayā || 39 ||
ānamya mūrdhni cāghrāya pariṣvajya yaśasvinī |
avadatputra siddhārtho gaccha rāma yathāsukham || 40 ||
arogaṃ sarvasiddhārthamayodhyāṃ punarāgatam |
paśyāmi tvāṃ sukhaṃ vatsa susthitaṃ rājavartmani || 41 ||
praṇaṣṭaduḥkhasaṅkalpā harṣavidyotitānanā |
drakṣyāmi tvāṃ vanātprāptaṃ pūrṇacandramivoditam || 42 ||
bhadrāsanagataṃ rāma vanavāsādihāgatam |
drakṣyāmi ca punastvāṃ tu tīrṇavantaṃ piturvacaḥ || 43 ||
maṅgalairupasapanno vanavāsādihāgataḥ |
vadhvā mama ca nityaṃ tvaṃ kāmānsaṃvardha yāhi bhoḥ || 44 ||
mayā'rcitā devagaṇāśśivādayo maharṣayo bhūtamahāsuroragāḥ |
abhiprayātasya vanaṃ cirāya te hitāni kāṅkṣantu diśaśca rāghava || 45 ||
itīva sā'śrupratipūrṇalocanā samāpya ca svastyayanaṃ yathāvidhi |
pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ punaḥ punaścāpi nipīḍya sasvaje || 46 ||
tathā tu devyā sa kṛtapradakṣiṇo nipīḍya mātuścaraṇau punaḥ punaḥ |
jagāma sītānilayaṃ mahāyaśā ssa rāghavaḥ prajvalita ssvayā śriyā || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ पञ्चविंशस्सर्गः ।
साऽवनीय तमायासमुपस्पृश्य जलं शुचिः ।
चकार माता रामस्य मङ्गलानि मनस्विनी ॥ 1 ॥
न शक्यसे वारयितुं गच्छेदानीं रघूत्तम ।
शीघ्रं च विनिवर्तस्व वर्तस्व च सतां क्रमे ॥ 2 ॥
यं पालयसि धर्मं त्वं धृत्या च नियमेन च ।
स वै राघवशार्दूल धर्मस्त्वामभिरक्षतु ॥ 3 ॥
येभ्यः प्रणमसे पुत्र चैत्येष्वायतनेषु च ।
ते च त्वामभिरक्षन्तु वने सह महर्षिभिः ॥ 4 ॥
यानि दत्तानि तेऽस्त्राणि विश्वामित्रेण धीमता ।
तानि त्वामभिरक्षन्तु गुणैस्समुदितं सदा ॥ 5 ॥
पितृशुश्रूषया पुत्र मातृशुश्रूषया तथा ।
सत्येन च महाबाहो चिरं जीवाभिरक्षितः ॥ 6 ॥
समित्कुश पवित्राणि वेद्यश्चायतनानि च ।
स्थण्डिलानि विचित्राणि शैला वृक्षाः क्षुपा ह्रदाः ॥ 7 ॥
पतङ्गाः पन्नगास्सिंहास्त्वां रक्षन्तु नरोत्तम ।
स्वस्तिसाध्याश्च विश्वे च मरुतश्च महर्षयः ।
स्वस्ति धाता विधाता च स्वस्ति पूषा भगोऽर्यमा ॥ 8 ॥
लोकपालाश्च ते सर्वे वासवप्रमुखास्तथा ।
ऋतवश्चैव पक्षाश्च मासा स्संवत्सराः क्षपाः ॥ 9 ॥
दिनानि च मुहूर्ताश्च स्वस्ति कुर्वन्तु ते सदा ।
स्मृतिर्धृतिश्च धर्मश्च पातु त्वां पुत्र सर्वतः ॥ 10 ॥
स्कन्दश्च भगवान्देव स्सोमश्च स बृहस्पतिः ।
सप्तर्षयो नारदश्च ते त्वां रक्षन्तु सर्वतः ॥ 11 ॥
याश्चापि सर्वतस्सिध्दा दिशश्च सदिगीश्वराः ।
स्तुता मया वने तस्मिन्पान्तु त्वां पुत्र नित्यशः ॥ 12 ॥
शैलास्सर्वे समुद्राश्च राजा वरुण एव च ।
द्यौरन्तरिक्षं पृथिवी नद्यस्सर्वास्तथैव च ॥ 13 ॥
नक्षत्राणि च सर्वाणि ग्रहाश्च सहदेवताः ।
अहोरात्रे तथा सन्ध्ये पान्तु त्वां वनमाश्रितम् ॥ 14 ॥
ऋतवश्चैव षट्पुण्या मासास्संवत्सरास्तथा ।
कलाश्च काष्ठाश्च तथा तव शर्म दिशन्तु ते ॥ 15 ॥
महावने विचरतो मुनिवेषस्य धीमतः ।
तवादित्याश्च दैत्याश्च भवन्तु सुखदास्सदा ॥ 16 ॥
राक्षसानां पिशाचानां रौद्राणां क्रूरकर्मणाम् ।
क्रव्यादानां च सर्वेषां मा भूत्पुत्रक ते भयम् ॥ 17 ॥
प्लवगा वृश्चिका दंशामशकाश्चैव कानने ।
सरीसृपाश्च कीटाश्च मा भूवन्गहने तव ॥ 18 ॥
महाद्विपाश्च सिंहाश्च व्याघ्रा ऋक्षाश्च दंष्ट्रिणः ।
महिषा श्शृङ्गिणो रौद्रा न ते द्रुह्यन्तु पुत्रक ॥ 19 ॥
नृमांसभोजना रौद्रा ये चान्ये सत्वजातयः ।
मा च त्वां हिंसिषुः पुत्र मया सम्पूजितास्त्विह ॥ 20 ॥
आगमास्ते शिवास्सन्तु सिध्यन्तु च पराक्रमाः ।
सर्वसम्पत्तये राम स्वस्तिमान्गच्छ पुत्रक ॥ 21 ॥
स्वस्ति ते ऽस्त्वन्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यः पुनः पुनः ।
सर्वेभ्यश्चैव देवेभ्यो ये च वै परिपन्थिनः ॥ 22 ॥
गुरुस्सोमश्च सूर्यश्च धनदोऽथ यमस्तथा ।
पान्तु त्वामर्चिता राम दण्डकारण्यवासिनम् ॥ 23 ॥
अग्निर्वायुस्तथा धूमो मन्त्राश्चर्षिमुखाच्च्युताः ।
उपस्पर्शनकाले तु पान्तु त्वां रघुनन्दन ॥ 24 ॥
सर्वलोकप्रभुर्ब्रह्मा भूतभर्ता तथर्षयः ।
ये च शेषास्सुरास्ते त्वां रक्षन्तु वनवासिनम् ॥ 25 ॥
इति माल्यैस्सुरगणान्गन्धैश्चापि यशस्विनी ।
स्तुतिभिश्चानुरूपाभिरानर्चाऽयतलोचना ॥ 26 ॥
ज्वलनं समुपादाय ब्राह्मणेन महात्मना ।
हावयामास विधिना राममङ्गलकारणात् ॥ 27 ॥
घृतं श्वेतानि माल्यानि समिधश्श्वेतसर्षपान् ।
उपसम्पादयामास कौशल्या परमाङ्गना ॥ 28 ॥
उपाध्याय स्सविधिना हुत्वा शान्तिमनामयम् ।
हुतहव्यावशेषेण बाह्यं बलिमकल्पयत् ॥ 29 ॥
मधु दध्यक्षतघृतैः स्वस्तिवाच्यद्विजांस्ततः ।
वाचयामास रामस्य वनेस्वस्त्ययनक्रियाः ॥ 30 ॥
ततस्तस्मै द्विजेन्द्राय राममाता यशस्विनी ।
दक्षिणां प्रददौ काम्यां राघवं चेदमब्रवीत् ॥ 31 ॥
यन्मङ्गलं सहस्राक्षे सर्वदेवनमस्कृते ।
वृत्रनाशे समभवत्तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 32 ॥
यन्मङ्गलं सुपर्णस्य विनताऽकल्पयत्पुरा ।
अमृतं प्रार्थयानस्य तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 33 ॥
अमृतोत्पादने दैत्यान् घ्नतो वज्रधरस्य यत् ।
अदितिर्मङ्गलं प्रादात्तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 34 ॥
त्रीन्विक्रमान्प्रक्रमतो विष्णोरमिततेजसः ।
यदासीन्मङ्गलं राम तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥ 35 ॥
ऋतवस्सागरा द्वीपा वेदा लोका दिशश्च ते ।
मङ्गलानि महाबाहो दिशन्तु शुभमङ्गलाः ॥ 36 ॥
इति पुत्रस्य शेषांश्च कृत्वा शिरसि भामिनी ।
गन्धैश्चापि समालभ्य राममायतलोचना ॥ 37 ॥
ओषधीं चापि सिद्धार्थां विशल्यकरणीं शुभाम् ।
चकार रक्षां कौशल्या मन्त्रैरभिजजाप च ॥ 38 ॥
उवाचातिप्रहृष्टेव सा दुःखवशवर्तिनी ।
वाङ्ग्मात्रेण न भावेन वाचाऽसंसज्जमानया ॥ 39 ॥
आनम्य मूर्ध्नि चाघ्राय परिष्वज्य यशस्विनी ।
अवदत्पुत्र सिद्धार्थो गच्छ राम यथासुखम् ॥ 40 ॥
अरोगं सर्वसिद्धार्थमयोध्यां पुनरागतम् ।
पश्यामि त्वां सुखं वत्स सुस्थितं राजवर्त्मनि ॥ 41 ॥
प्रणष्टदुःखसङ्कल्पा हर्षविद्योतितानना ।
द्रक्ष्यामि त्वां वनात्प्राप्तं पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ॥ 42 ॥
भद्रासनगतं राम वनवासादिहागतम् ।
द्रक्ष्यामि च पुनस्त्वां तु तीर्णवन्तं पितुर्वचः ॥ 43 ॥
मङ्गलैरुपसपन्नो वनवासादिहागतः ।
वध्वा मम च नित्यं त्वं कामान्संवर्ध याहि भोः ॥ 44 ॥
मयाऽर्चिता देवगणाश्शिवादयो महर्षयो भूतमहासुरोरगाः ।
अभिप्रयातस्य वनं चिराय ते हितानि काङ्क्षन्तु दिशश्च राघव ॥ 45 ॥
इतीव साऽश्रुप्रतिपूर्णलोचना समाप्य च स्वस्त्ययनं यथाविधि ।
प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं पुनः पुनश्चापि निपीड्य सस्वजे ॥ 46 ॥
तथा तु देव्या स कृतप्रदक्षिणो निपीड्य मातुश्चरणौ पुनः पुनः ।
जगाम सीतानिलयं महायशा स्स राघवः प्रज्वलित स्स्वया श्रिया ॥ 47 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे पञ्चविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcaviṃśassargaḥ |
sā'vanīya tamāyāsamupaspṛśya jalaṃ śuciḥ |
cakāra mātā rāmasya maṅgalāni manasvinī || 1 ||
na śakyase vārayituṃ gacchedānīṃ raghūttama |
śīghraṃ ca vinivartasva vartasva ca satāṃ krame || 2 ||
yaṃ pālayasi dharmaṃ tvaṃ dhṛtyā ca niyamena ca |
sa vai rāghavaśārdūla dharmastvāmabhirakṣatu || 3 ||
yebhyaḥ praṇamase putra caityeṣvāyataneṣu ca |
te ca tvāmabhirakṣantu vane saha maharṣibhiḥ || 4 ||
yāni dattāni te'strāṇi viśvāmitreṇa dhīmatā |
tāni tvāmabhirakṣantu guṇaissamuditaṃ sadā || 5 ||
pitṛśuśrūṣayā putra mātṛśuśrūṣayā tathā |
satyena ca mahābāho ciraṃ jīvābhirakṣitaḥ || 6 ||
samitkuśa pavitrāṇi vedyaścāyatanāni ca |
sthaṇḍilāni vicitrāṇi śailā vṛkṣāḥ kṣupā hradāḥ || 7 ||
pataṅgāḥ pannagāssiṃhāstvāṃ rakṣantu narottama |
svastisādhyāśca viśve ca marutaśca maharṣayaḥ |
svasti dhātā vidhātā ca svasti pūṣā bhago'ryamā || 8 ||
lokapālāśca te sarve vāsavapramukhāstathā |
ṛtavaścaiva pakṣāśca māsā ssaṃvatsarāḥ kṣapāḥ || 9 ||
dināni ca muhūrtāśca svasti kurvantu te sadā |
smṛtirdhṛtiśca dharmaśca pātu tvāṃ putra sarvataḥ || 10 ||
skandaśca bhagavāndeva ssomaśca sa bṛhaspatiḥ |
saptarṣayo nāradaśca te tvāṃ rakṣantu sarvataḥ || 11 ||
yāścāpi sarvatassidhdā diśaśca sadigīśvarāḥ |
stutā mayā vane tasminpāntu tvāṃ putra nityaśaḥ || 12 ||
śailāssarve samudrāśca rājā varuṇa eva ca |
dyaurantarikṣaṃ pṛthivī nadyassarvāstathaiva ca || 13 ||
nakṣatrāṇi ca sarvāṇi grahāśca sahadevatāḥ |
ahorātre tathā sandhye pāntu tvāṃ vanamāśritam || 14 ||
ṛtavaścaiva ṣaṭpuṇyā māsāssaṃvatsarāstathā |
kalāśca kāṣṭhāśca tathā tava śarma diśantu te || 15 ||
mahāvane vicarato muniveṣasya dhīmataḥ |
tavādityāśca daityāśca bhavantu sukhadāssadā || 16 ||
rākṣasānāṃ piśācānāṃ raudrāṇāṃ krūrakarmaṇām |
kravyādānāṃ ca sarveṣāṃ mā bhūtputraka te bhayam || 17 ||
plavagā vṛścikā daṃśāmaśakāścaiva kānane |
sarīsṛpāśca kīṭāśca mā bhūvangahane tava || 18 ||
mahādvipāśca siṃhāśca vyāghrā ṛkṣāśca daṃṣṭriṇaḥ |
mahiṣā śśṛṅgiṇo raudrā na te druhyantu putraka || 19 ||
nṛmāṃsabhojanā raudrā ye cānye satvajātayaḥ |
mā ca tvāṃ hiṃsiṣuḥ putra mayā sampūjitāstviha || 20 ||
āgamāste śivāssantu sidhyantu ca parākramāḥ |
sarvasampattaye rāma svastimāngaccha putraka || 21 ||
svasti te 'stvantarikṣebhyaḥ pārthivebhyaḥ punaḥ punaḥ |
sarvebhyaścaiva devebhyo ye ca vai paripanthinaḥ || 22 ||
gurussomaśca sūryaśca dhanado'tha yamastathā |
pāntu tvāmarcitā rāma daṇḍakāraṇyavāsinam || 23 ||
agnirvāyustathā dhūmo mantrāścarṣimukhāccyutāḥ |
upasparśanakāle tu pāntu tvāṃ raghunandana || 24 ||
sarvalokaprabhurbrahmā bhūtabhartā tatharṣayaḥ |
ye ca śeṣāssurāste tvāṃ rakṣantu vanavāsinam || 25 ||
iti mālyaissuragaṇāngandhaiścāpi yaśasvinī |
stutibhiścānurūpābhirānarcā'yatalocanā || 26 ||
jvalanaṃ samupādāya brāhmaṇena mahātmanā |
hāvayāmāsa vidhinā rāmamaṅgalakāraṇāt || 27 ||
ghṛtaṃ śvetāni mālyāni samidhaśśvetasarṣapān |
upasampādayāmāsa kauśalyā paramāṅganā || 28 ||
upādhyāya ssavidhinā hutvā śāntimanāmayam |
hutahavyāvaśeṣeṇa bāhyaṃ balimakalpayat || 29 ||
madhu dadhyakṣataghṛtaiḥ svastivācyadvijāṃstataḥ |
vācayāmāsa rāmasya vanesvastyayanakriyāḥ || 30 ||
tatastasmai dvijendrāya rāmamātā yaśasvinī |
dakṣiṇāṃ pradadau kāmyāṃ rāghavaṃ cedamabravīt || 31 ||
yanmaṅgalaṃ sahasrākṣe sarvadevanamaskṛte |
vṛtranāśe samabhavattatte bhavatu maṅgalam || 32 ||
yanmaṅgalaṃ suparṇasya vinatā'kalpayatpurā |
amṛtaṃ prārthayānasya tatte bhavatu maṅgalam || 33 ||
amṛtotpādane daityān ghnato vajradharasya yat |
aditirmaṅgalaṃ prādāttatte bhavatu maṅgalam || 34 ||
trīnvikramānprakramato viṣṇoramitatejasaḥ |
yadāsīnmaṅgalaṃ rāma tatte bhavatu maṅgalam || 35 ||
ṛtavassāgarā dvīpā vedā lokā diśaśca te |
maṅgalāni mahābāho diśantu śubhamaṅgalāḥ || 36 ||
iti putrasya śeṣāṃśca kṛtvā śirasi bhāminī |
gandhaiścāpi samālabhya rāmamāyatalocanā || 37 ||
oṣadhīṃ cāpi siddhārthāṃ viśalyakaraṇīṃ śubhām |
cakāra rakṣāṃ kauśalyā mantrairabhijajāpa ca || 38 ||
uvācātiprahṛṣṭeva sā duḥkhavaśavartinī |
vāṅgmātreṇa na bhāvena vācā'saṃsajjamānayā || 39 ||
ānamya mūrdhni cāghrāya pariṣvajya yaśasvinī |
avadatputra siddhārtho gaccha rāma yathāsukham || 40 ||
arogaṃ sarvasiddhārthamayodhyāṃ punarāgatam |
paśyāmi tvāṃ sukhaṃ vatsa susthitaṃ rājavartmani || 41 ||
praṇaṣṭaduḥkhasaṅkalpā harṣavidyotitānanā |
drakṣyāmi tvāṃ vanātprāptaṃ pūrṇacandramivoditam || 42 ||
bhadrāsanagataṃ rāma vanavāsādihāgatam |
drakṣyāmi ca punastvāṃ tu tīrṇavantaṃ piturvacaḥ || 43 ||
maṅgalairupasapanno vanavāsādihāgataḥ |
vadhvā mama ca nityaṃ tvaṃ kāmānsaṃvardha yāhi bhoḥ || 44 ||
mayā'rcitā devagaṇāśśivādayo maharṣayo bhūtamahāsuroragāḥ |
abhiprayātasya vanaṃ cirāya te hitāni kāṅkṣantu diśaśca rāghava || 45 ||
itīva sā'śrupratipūrṇalocanā samāpya ca svastyayanaṃ yathāvidhi |
pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ punaḥ punaścāpi nipīḍya sasvaje || 46 ||
tathā tu devyā sa kṛtapradakṣiṇo nipīḍya mātuścaraṇau punaḥ punaḥ |
jagāma sītānilayaṃ mahāyaśā ssa rāghavaḥ prajvalita ssvayā śriyā || 47 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.