श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकोनसप्ततितमस्सर्गः ।
यामेव रात्रिं ते दूताः प्रविशन्ति स्म तां पुरीम् ।
भरतेनापि तां रात्रिं स्वप्नो दृष्टोऽयमप्रियः ॥ 1 ॥
व्युष्टामेव तु तां रात्रिं दृष्ट्वा तं स्वप्नमप्रियम् ।
पुत्रो राजाधिराजस्य सुभृशं पर्यतप्यत ॥ 2 ॥
तप्यमानं समाज्ञाय वयस्याः प्रियवादिनः ।
आयासं हि विनेष्यन्त स्सभायां चक्रिरे कथाः ॥ 3 ॥
वादयन्ति तथा शान्तिं लास यन्त्यपि चापरे ।
नाटकान्यपरे प्राहुर्हास्यानि विविधानि च ॥ 4 ॥
स तैर्महात्मा भरतस्सखिभिः प्रियवादिभिः ।
गोष्ठीहास्यानि कुर्वद्भिर्न प्राहृष्यत राघवः ॥ 5 ॥
तमब्रवीत्प्रियसखो भरतं सखिभिर्वृतम् ।
सुहृद्भिः पर्युपासीनः किं सखे नानुमोदसे ॥ 6 ॥
एवं ब्रुवाणं सुहृदं भरतः प्रत्युवाच ह ।
श्रुणु त्वं यन्निमित्तं मे दैन्यमेतदुपागतम् ॥ 7 ॥
स्वप्ने पितरमद्राक्षं मलिनं मुक्त मूर्धजम् ।
पतन्तमद्रिशिखरात्कलुषे गोमयह्रदे ॥ 8 ॥
प्लवमानश्च मे दृष्टस्स तस्मिन्गोमयह्रदे ।
पिबन्नञ्जलिना तैलं हसन्नपि मुहुर्मुहुः ॥ 9 ॥
ततस्तिलौदनं भुक्त्वा पुनः पुनरधश्शिराः ।
तैलेनाभ्यक्तसर्वाङ्गः तैलमेवान्वगाहत ॥ 10 ॥
स्वप्नेऽपि सागरं शुष्कं चन्द्रं च पतितं भवि ।
उपरुद्धां च जगतीं तमसेव समावृताम् ॥ 11 ॥
औपवाह्यस्य नागस्य विषाणं शकलीकृतम् ।
सहसाचापि संशान्तं ज्वलितं जातवेदसम् ॥ 12 ॥
अवतीर्णां च पृथिवीं शुष्कां श्च विविधान् द्रुमान् ।
अहं पश्यामि विध्वस्तान् सधूमांश्चापि पर्वतान् ॥ 13 ॥
पीठे कार्ष्णायसे चैनं निषण्णं कृष्णवाससम् ।
प्रहसन्ति स्म राजानं प्रमदाः कृष्णपिङ्गलाः ॥ 14 ॥
त्वरमाणश्च धर्मात्मा रक्तमाल्यानुलेपनः ।
रथेन खरयुक्तेन प्रयातो दक्षिणामुखः ॥ 15 ॥
प्रहसन्तीव राजानं प्रमदा रक्तवासिनी ।
प्रकर्षन्ती मया दृष्टा राक्षसी विकृतानना ॥ 16 ॥
एवमेतन्मया दृष्टमिमां रात्रिं भयावहम् ।
अहं रामोऽथवा राजा लक्ष्मणो वा मरिष्यति ॥ 17 ॥
नरो यानेन य स्स्वप्ने स्वरयुक्तेन याति हि ।
अचिरात्तस्य धूमाग्रं चितायां सम्प्रदृश्यते ॥ 18 ॥
एतन्निमित्तं दीनोऽहं तन्नवः प्रतिपूजये ।
शुष्यतीव च मे कण्ठः न स्वस्थमिव मे मनः ॥ 19 ॥
न पश्यामि भयस्थानं भयं चैवोपधारये भ्रष्टश्च स्वरयोगो मे छाया चोपहता मम ।
जुगुप्सन्निव चाऽत्मानं न पश्यमि च कारणम् ॥ 20 ॥
इमां च दुस्स्वप्नगतिं निशाम्यतामनेकरूपामवितर्कितां पुरा ।
भयं महत्तद्धृदयान्नयाति मे विचिन्त्य राजानमचिन्तदर्शनम् ॥ 21 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोनसप्ततितमस्सर्गः ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonasaptatitamassargaḥ |
yāmeva rātriṃ te dūtāḥ praviśanti sma tāṃ purīm |
bharatenāpi tāṃ rātriṃ svapno dṛṣṭo'yamapriyaḥ || 1 ||
vyuṣṭāmeva tu tāṃ rātriṃ dṛṣṭvā taṃ svapnamapriyam |
putro rājādhirājasya subhṛśaṃ paryatapyata || 2 ||
tapyamānaṃ samājñāya vayasyāḥ priyavādinaḥ |
āyāsaṃ hi vineṣyanta ssabhāyāṃ cakrire kathāḥ || 3 ||
vādayanti tathā śāntiṃ lāsa yantyapi cāpare |
nāṭakānyapare prāhurhāsyāni vividhāni ca || 4 ||
sa tairmahātmā bharatassakhibhiḥ priyavādibhiḥ |
goṣṭhīhāsyāni kurvadbhirna prāhṛṣyata rāghavaḥ || 5 ||
tamabravītpriyasakho bharataṃ sakhibhirvṛtam |
suhṛdbhiḥ paryupāsīnaḥ kiṃ sakhe nānumodase || 6 ||
evaṃ bruvāṇaṃ suhṛdaṃ bharataḥ pratyuvāca ha |
śruṇu tvaṃ yannimittaṃ me dainyametadupāgatam || 7 ||
svapne pitaramadrākṣaṃ malinaṃ mukta mūrdhajam |
patantamadriśikharātkaluṣe gomayahrade || 8 ||
plavamānaśca me dṛṣṭassa tasmingomayahrade |
pibannañjalinā tailaṃ hasannapi muhurmuhuḥ || 9 ||
tatastilaudanaṃ bhuktvā punaḥ punaradhaśśirāḥ |
tailenābhyaktasarvāṅgaḥ tailamevānvagāhata || 10 ||
svapne'pi sāgaraṃ śuṣkaṃ candraṃ ca patitaṃ bhavi |
uparuddhāṃ ca jagatīṃ tamaseva samāvṛtām || 11 ||
aupavāhyasya nāgasya viṣāṇaṃ śakalīkṛtam |
sahasācāpi saṃśāntaṃ jvalitaṃ jātavedasam || 12 ||
avatīrṇāṃ ca pṛthivīṃ śuṣkāṃ śca vividhān drumān |
ahaṃ paśyāmi vidhvastān sadhūmāṃścāpi parvatān || 13 ||
pīṭhe kārṣṇāyase cainaṃ niṣaṇṇaṃ kṛṣṇavāsasam |
prahasanti sma rājānaṃ pramadāḥ kṛṣṇapiṅgalāḥ || 14 ||
tvaramāṇaśca dharmātmā raktamālyānulepanaḥ |
rathena kharayuktena prayāto dakṣiṇāmukhaḥ || 15 ||
prahasantīva rājānaṃ pramadā raktavāsinī |
prakarṣantī mayā dṛṣṭā rākṣasī vikṛtānanā || 16 ||
evametanmayā dṛṣṭamimāṃ rātriṃ bhayāvaham |
ahaṃ rāmo'thavā rājā lakṣmaṇo vā mariṣyati || 17 ||
naro yānena ya ssvapne svarayuktena yāti hi |
acirāttasya dhūmāgraṃ citāyāṃ sampradṛśyate || 18 ||
etannimittaṃ dīno'haṃ tannavaḥ pratipūjaye |
śuṣyatīva ca me kaṇṭhaḥ na svasthamiva me manaḥ || 19 ||
na paśyāmi bhayasthānaṃ bhayaṃ caivopadhāraye bhraṣṭaśca svarayogo me chāyā copahatā mama |
jugupsanniva cā'tmānaṃ na paśyami ca kāraṇam || 20 ||
imāṃ ca dussvapnagatiṃ niśāmyatāmanekarūpāmavitarkitāṃ purā |
bhayaṃ mahattaddhṛdayānnayāti me vicintya rājānamacintadarśanam || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonasaptatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकोनसप्ततितमस्सर्गः ।
यामेव रात्रिं ते दूताः प्रविशन्ति स्म तां पुरीम् ।
भरतेनापि तां रात्रिं स्वप्नो दृष्टोऽयमप्रियः ॥ 1 ॥
व्युष्टामेव तु तां रात्रिं दृष्ट्वा तं स्वप्नमप्रियम् ।
पुत्रो राजाधिराजस्य सुभृशं पर्यतप्यत ॥ 2 ॥
तप्यमानं समाज्ञाय वयस्याः प्रियवादिनः ।
आयासं हि विनेष्यन्त स्सभायां चक्रिरे कथाः ॥ 3 ॥
वादयन्ति तथा शान्तिं लास यन्त्यपि चापरे ।
नाटकान्यपरे प्राहुर्हास्यानि विविधानि च ॥ 4 ॥
स तैर्महात्मा भरतस्सखिभिः प्रियवादिभिः ।
गोष्ठीहास्यानि कुर्वद्भिर्न प्राहृष्यत राघवः ॥ 5 ॥
तमब्रवीत्प्रियसखो भरतं सखिभिर्वृतम् ।
सुहृद्भिः पर्युपासीनः किं सखे नानुमोदसे ॥ 6 ॥
एवं ब्रुवाणं सुहृदं भरतः प्रत्युवाच ह ।
श्रुणु त्वं यन्निमित्तं मे दैन्यमेतदुपागतम् ॥ 7 ॥
स्वप्ने पितरमद्राक्षं मलिनं मुक्त मूर्धजम् ।
पतन्तमद्रिशिखरात्कलुषे गोमयह्रदे ॥ 8 ॥
प्लवमानश्च मे दृष्टस्स तस्मिन्गोमयह्रदे ।
पिबन्नञ्जलिना तैलं हसन्नपि मुहुर्मुहुः ॥ 9 ॥
ततस्तिलौदनं भुक्त्वा पुनः पुनरधश्शिराः ।
तैलेनाभ्यक्तसर्वाङ्गः तैलमेवान्वगाहत ॥ 10 ॥
स्वप्नेऽपि सागरं शुष्कं चन्द्रं च पतितं भवि ।
उपरुद्धां च जगतीं तमसेव समावृताम् ॥ 11 ॥
औपवाह्यस्य नागस्य विषाणं शकलीकृतम् ।
सहसाचापि संशान्तं ज्वलितं जातवेदसम् ॥ 12 ॥
अवतीर्णां च पृथिवीं शुष्कां श्च विविधान् द्रुमान् ।
अहं पश्यामि विध्वस्तान् सधूमांश्चापि पर्वतान् ॥ 13 ॥
पीठे कार्ष्णायसे चैनं निषण्णं कृष्णवाससम् ।
प्रहसन्ति स्म राजानं प्रमदाः कृष्णपिङ्गलाः ॥ 14 ॥
त्वरमाणश्च धर्मात्मा रक्तमाल्यानुलेपनः ।
रथेन खरयुक्तेन प्रयातो दक्षिणामुखः ॥ 15 ॥
प्रहसन्तीव राजानं प्रमदा रक्तवासिनी ।
प्रकर्षन्ती मया दृष्टा राक्षसी विकृतानना ॥ 16 ॥
एवमेतन्मया दृष्टमिमां रात्रिं भयावहम् ।
अहं रामोऽथवा राजा लक्ष्मणो वा मरिष्यति ॥ 17 ॥
नरो यानेन य स्स्वप्ने स्वरयुक्तेन याति हि ।
अचिरात्तस्य धूमाग्रं चितायां सम्प्रदृश्यते ॥ 18 ॥
एतन्निमित्तं दीनोऽहं तन्नवः प्रतिपूजये ।
शुष्यतीव च मे कण्ठः न स्वस्थमिव मे मनः ॥ 19 ॥
न पश्यामि भयस्थानं भयं चैवोपधारये भ्रष्टश्च स्वरयोगो मे छाया चोपहता मम ।
जुगुप्सन्निव चाऽत्मानं न पश्यमि च कारणम् ॥ 20 ॥
इमां च दुस्स्वप्नगतिं निशाम्यतामनेकरूपामवितर्कितां पुरा ।
भयं महत्तद्धृदयान्नयाति मे विचिन्त्य राजानमचिन्तदर्शनम् ॥ 21 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकोनसप्ततितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekonasaptatitamassargaḥ |
yāmeva rātriṃ te dūtāḥ praviśanti sma tāṃ purīm |
bharatenāpi tāṃ rātriṃ svapno dṛṣṭo'yamapriyaḥ || 1 ||
vyuṣṭāmeva tu tāṃ rātriṃ dṛṣṭvā taṃ svapnamapriyam |
putro rājādhirājasya subhṛśaṃ paryatapyata || 2 ||
tapyamānaṃ samājñāya vayasyāḥ priyavādinaḥ |
āyāsaṃ hi vineṣyanta ssabhāyāṃ cakrire kathāḥ || 3 ||
vādayanti tathā śāntiṃ lāsa yantyapi cāpare |
nāṭakānyapare prāhurhāsyāni vividhāni ca || 4 ||
sa tairmahātmā bharatassakhibhiḥ priyavādibhiḥ |
goṣṭhīhāsyāni kurvadbhirna prāhṛṣyata rāghavaḥ || 5 ||
tamabravītpriyasakho bharataṃ sakhibhirvṛtam |
suhṛdbhiḥ paryupāsīnaḥ kiṃ sakhe nānumodase || 6 ||
evaṃ bruvāṇaṃ suhṛdaṃ bharataḥ pratyuvāca ha |
śruṇu tvaṃ yannimittaṃ me dainyametadupāgatam || 7 ||
svapne pitaramadrākṣaṃ malinaṃ mukta mūrdhajam |
patantamadriśikharātkaluṣe gomayahrade || 8 ||
plavamānaśca me dṛṣṭassa tasmingomayahrade |
pibannañjalinā tailaṃ hasannapi muhurmuhuḥ || 9 ||
tatastilaudanaṃ bhuktvā punaḥ punaradhaśśirāḥ |
tailenābhyaktasarvāṅgaḥ tailamevānvagāhata || 10 ||
svapne'pi sāgaraṃ śuṣkaṃ candraṃ ca patitaṃ bhavi |
uparuddhāṃ ca jagatīṃ tamaseva samāvṛtām || 11 ||
aupavāhyasya nāgasya viṣāṇaṃ śakalīkṛtam |
sahasācāpi saṃśāntaṃ jvalitaṃ jātavedasam || 12 ||
avatīrṇāṃ ca pṛthivīṃ śuṣkāṃ śca vividhān drumān |
ahaṃ paśyāmi vidhvastān sadhūmāṃścāpi parvatān || 13 ||
pīṭhe kārṣṇāyase cainaṃ niṣaṇṇaṃ kṛṣṇavāsasam |
prahasanti sma rājānaṃ pramadāḥ kṛṣṇapiṅgalāḥ || 14 ||
tvaramāṇaśca dharmātmā raktamālyānulepanaḥ |
rathena kharayuktena prayāto dakṣiṇāmukhaḥ || 15 ||
prahasantīva rājānaṃ pramadā raktavāsinī |
prakarṣantī mayā dṛṣṭā rākṣasī vikṛtānanā || 16 ||
evametanmayā dṛṣṭamimāṃ rātriṃ bhayāvaham |
ahaṃ rāmo'thavā rājā lakṣmaṇo vā mariṣyati || 17 ||
naro yānena ya ssvapne svarayuktena yāti hi |
acirāttasya dhūmāgraṃ citāyāṃ sampradṛśyate || 18 ||
etannimittaṃ dīno'haṃ tannavaḥ pratipūjaye |
śuṣyatīva ca me kaṇṭhaḥ na svasthamiva me manaḥ || 19 ||
na paśyāmi bhayasthānaṃ bhayaṃ caivopadhāraye bhraṣṭaśca svarayogo me chāyā copahatā mama |
jugupsanniva cā'tmānaṃ na paśyami ca kāraṇam || 20 ||
imāṃ ca dussvapnagatiṃ niśāmyatāmanekarūpāmavitarkitāṃ purā |
bhayaṃ mahattaddhṛdayānnayāti me vicintya rājānamacintadarśanam || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekonasaptatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.