શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।
અથ ચતુરશીતિતમસ્સર્ગઃ ।
તતો નિવિષ્ટાં ધ્વજિનીં ગઙ્ગામન્વાશ્રિતાં નદીમ્ ।
નિષાદરાજો દૃષ્ટ્વૈવ જ્ઞાતીન્સન્ત્વરિતોઽઽબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
મહતીયમિતસ્સેના સાગરાભા પ્રદૃશ્યતે ।
નાસ્યાન્તમધિગચ્છામિ મનસાપિ વિચિન્તયન્ ॥ 2 ॥
યથા તુ ખલુ દુર્બુદ્ધિર્ભરત સ્સ્વયમાગતઃ ।
સ એષ હિ મહાકાયઃ કોવિદારધ્વજો રથે ॥ 3 ॥
બન્ધયિષ્યતિ વા દાશાનથવાઽસ્માન્વધિષ્યતિ ।
અથ દાશરથિં રામં પિત્રા રાજ્યાદ્વિવાસિતમ્ ॥ 4 ॥
સમ્પન્નાં શ્રિયમન્વિચ્છન્સ્તસ્ય રાજ્ઞ સ્સુદુર્લભામ્ ।
ભરતઃ કૈકયીપુત્રો હન્તું સમધિગચ્છતિ ॥ 5 ॥
ભર્તાચૈવ સખાચૈવ રામો દાશરથિર્મમ ।
તસ્યાર્થકામાસ્સન્નદ્ધા ગઙ્ગાઽનૂપે પ્રતિષ્ઠત ॥ 6 ॥
તિષ્ઠન્તુ સર્વે દાશાશ્ચ ગઙ્ગામન્વાશ્રિતા નદીમ્ ।
બલયુક્તા નદીરક્ષા માંસમૂલફલાશનાઃ ॥ 7 ॥
નાવાં શતાનાં પઞ્ચાનાં કૈવર્તાનાં શતં શતમ્ ।
સન્નદ્ધાનાં તથા યૂનાં તિષ્ઠન્ત્વિત્યભ્યચોદયત્ ॥ 8 ॥
યદાઽઽદુષ્ટસ્તુ ભરતો રામસ્યેહ ભવિષ્યતિ ।
સેયં સ્વસ્તિમતી સેના ગઙ્ગામદ્ય તરિષ્યતિ ॥ 9 ॥
ઇત્યુક્ત્વોપાયનં ગૃહ્ય મત્સ્યમાંસમધૂનિ ચ ।
અભિચક્રામ ભરતં નિષાદાધિપતિર્ગુહઃ ॥ 10 ॥
તમાયાન્તં તુ સમ્પ્રેક્ષ્ય સૂતપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
ભરતાયાઽચચક્ષેઽથ વિનયજ્ઞો વિનીતવત્ ॥ 11 ॥
એષ જ્ઞાતિસહસ્રેણ સ્થપતિઃ પરિવારિતઃ ।
કુશલો દણ્ડકારણ્યે વૃદ્ધો ભ્રાતુશ્ચ તે સખા ॥ 12 ॥
તસ્માત્પશ્યતુ કાકુત્સ્થ ત્વાં નિષાદાધિપો ગુહઃ ।
અસંશયં વિજાનીતે યત્ર તૌ રામલક્ષ્મણૌ ॥ 13 ॥
એતત્તુ વચનં શ્રુત્વા સુમન્ત્રાદ્ભરત શ્શુભમ્ ।
ઉવાચ વચનં શીઘ્રં ગુહઃ પશ્યતુ મામિતિ ॥ 14 ॥
લબ્ધ્વાઽભ્યનુજ્ઞાં સંહૃષ્ટો જ્ઞાતિભિઃ પરિવારિતઃ ।
આગમ્ય ભરતં પ્રહ્વો ગુહો વચનમબ્રવીત્ ॥ 15 ॥
નિષ્કુટશ્ચૈવ દેશોઽયં વઞ્ચિતાશ્ચાપિ તે વયમ્ ।
નિવેદયામસ્તે સર્વે સ્વકે દાસકુલે વસ ॥ 16 ॥
અસ્તિ મૂલં ફલઞ્ચૈવ નિષાદૈસ્સમુપાહૃતમ્ ।
આર્દ્રં ચ માંસં શુષ્કં ચ વન્યં ચોચ્ચાવચં મહત્ ॥ 17 ॥
આશંસે સ્વાશિતા સેના વત્સ્યતીમાં વિભાવરીમ્ ।
અર્ચિતો વિવિધૈઃ કામૈ શ્શ્વ સ્સસૈન્યો ગમિષ્યસિ ॥ 18 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે ચતુરશીતિતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha caturaśītitamassargaḥ |
tato niviṣṭāṃ dhvajinīṃ gaṅgāmanvāśritāṃ nadīm |
niṣādarājo dṛṣṭvaiva jñātīnsantvarito''bravīt || 1 ||
mahatīyamitassenā sāgarābhā pradṛśyate |
nāsyāntamadhigacchāmi manasāpi vicintayan || 2 ||
yathā tu khalu durbuddhirbharata ssvayamāgataḥ |
sa eṣa hi mahākāyaḥ kovidāradhvajo rathe || 3 ||
bandhayiṣyati vā dāśānathavā'smānvadhiṣyati |
atha dāśarathiṃ rāmaṃ pitrā rājyādvivāsitam || 4 ||
sampannāṃ śriyamanvicchanstasya rājña ssudurlabhām |
bharataḥ kaikayīputro hantuṃ samadhigacchati || 5 ||
bhartācaiva sakhācaiva rāmo dāśarathirmama |
tasyārthakāmāssannaddhā gaṅgā'nūpe pratiṣṭhata || 6 ||
tiṣṭhantu sarve dāśāśca gaṅgāmanvāśritā nadīm |
balayuktā nadīrakṣā māṃsamūlaphalāśanāḥ || 7 ||
nāvāṃ śatānāṃ pañcānāṃ kaivartānāṃ śataṃ śatam |
sannaddhānāṃ tathā yūnāṃ tiṣṭhantvityabhyacodayat || 8 ||
yadā''duṣṭastu bharato rāmasyeha bhaviṣyati |
seyaṃ svastimatī senā gaṅgāmadya tariṣyati || 9 ||
ityuktvopāyanaṃ gṛhya matsyamāṃsamadhūni ca |
abhicakrāma bharataṃ niṣādādhipatirguhaḥ || 10 ||
tamāyāntaṃ tu samprekṣya sūtaputraḥ pratāpavān |
bharatāyā'cacakṣe'tha vinayajño vinītavat || 11 ||
eṣa jñātisahasreṇa sthapatiḥ parivāritaḥ |
kuśalo daṇḍakāraṇye vṛddho bhrātuśca te sakhā || 12 ||
tasmātpaśyatu kākutstha tvāṃ niṣādādhipo guhaḥ |
asaṃśayaṃ vijānīte yatra tau rāmalakṣmaṇau || 13 ||
etattu vacanaṃ śrutvā sumantrādbharata śśubham |
uvāca vacanaṃ śīghraṃ guhaḥ paśyatu māmiti || 14 ||
labdhvā'bhyanujñāṃ saṃhṛṣṭo jñātibhiḥ parivāritaḥ |
āgamya bharataṃ prahvo guho vacanamabravīt || 15 ||
niṣkuṭaścaiva deśo'yaṃ vañcitāścāpi te vayam |
nivedayāmaste sarve svake dāsakule vasa || 16 ||
asti mūlaṃ phalañcaiva niṣādaissamupāhṛtam |
ārdraṃ ca māṃsaṃ śuṣkaṃ ca vanyaṃ coccāvacaṃ mahat || 17 ||
āśaṃse svāśitā senā vatsyatīmāṃ vibhāvarīm |
arcito vividhaiḥ kāmai śśva ssasainyo gamiṣyasi || 18 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe caturaśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ चतुरशीतितमस्सर्गः ।
ततो निविष्टां ध्वजिनीं गङ्गामन्वाश्रितां नदीम् ।
निषादराजो दृष्ट्वैव ज्ञातीन्सन्त्वरितोऽऽब्रवीत् ॥ 1 ॥
महतीयमितस्सेना सागराभा प्रदृश्यते ।
नास्यान्तमधिगच्छामि मनसापि विचिन्तयन् ॥ 2 ॥
यथा तु खलु दुर्बुद्धिर्भरत स्स्वयमागतः ।
स एष हि महाकायः कोविदारध्वजो रथे ॥ 3 ॥
बन्धयिष्यति वा दाशानथवाऽस्मान्वधिष्यति ।
अथ दाशरथिं रामं पित्रा राज्याद्विवासितम् ॥ 4 ॥
सम्पन्नां श्रियमन्विच्छन्स्तस्य राज्ञ स्सुदुर्लभाम् ।
भरतः कैकयीपुत्रो हन्तुं समधिगच्छति ॥ 5 ॥
भर्ताचैव सखाचैव रामो दाशरथिर्मम ।
तस्यार्थकामास्सन्नद्धा गङ्गाऽनूपे प्रतिष्ठत ॥ 6 ॥
तिष्ठन्तु सर्वे दाशाश्च गङ्गामन्वाश्रिता नदीम् ।
बलयुक्ता नदीरक्षा मांसमूलफलाशनाः ॥ 7 ॥
नावां शतानां पञ्चानां कैवर्तानां शतं शतम् ।
सन्नद्धानां तथा यूनां तिष्ठन्त्वित्यभ्यचोदयत् ॥ 8 ॥
यदाऽऽदुष्टस्तु भरतो रामस्येह भविष्यति ।
सेयं स्वस्तिमती सेना गङ्गामद्य तरिष्यति ॥ 9 ॥
इत्युक्त्वोपायनं गृह्य मत्स्यमांसमधूनि च ।
अभिचक्राम भरतं निषादाधिपतिर्गुहः ॥ 10 ॥
तमायान्तं तु सम्प्रेक्ष्य सूतपुत्रः प्रतापवान् ।
भरतायाऽचचक्षेऽथ विनयज्ञो विनीतवत् ॥ 11 ॥
एष ज्ञातिसहस्रेण स्थपतिः परिवारितः ।
कुशलो दण्डकारण्ये वृद्धो भ्रातुश्च ते सखा ॥ 12 ॥
तस्मात्पश्यतु काकुत्स्थ त्वां निषादाधिपो गुहः ।
असंशयं विजानीते यत्र तौ रामलक्ष्मणौ ॥ 13 ॥
एतत्तु वचनं श्रुत्वा सुमन्त्राद्भरत श्शुभम् ।
उवाच वचनं शीघ्रं गुहः पश्यतु मामिति ॥ 14 ॥
लब्ध्वाऽभ्यनुज्ञां संहृष्टो ज्ञातिभिः परिवारितः ।
आगम्य भरतं प्रह्वो गुहो वचनमब्रवीत् ॥ 15 ॥
निष्कुटश्चैव देशोऽयं वञ्चिताश्चापि ते वयम् ।
निवेदयामस्ते सर्वे स्वके दासकुले वस ॥ 16 ॥
अस्ति मूलं फलञ्चैव निषादैस्समुपाहृतम् ।
आर्द्रं च मांसं शुष्कं च वन्यं चोच्चावचं महत् ॥ 17 ॥
आशंसे स्वाशिता सेना वत्स्यतीमां विभावरीम् ।
अर्चितो विविधैः कामै श्श्व स्ससैन्यो गमिष्यसि ॥ 18 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे चतुरशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha caturaśītitamassargaḥ |
tato niviṣṭāṃ dhvajinīṃ gaṅgāmanvāśritāṃ nadīm |
niṣādarājo dṛṣṭvaiva jñātīnsantvarito''bravīt || 1 ||
mahatīyamitassenā sāgarābhā pradṛśyate |
nāsyāntamadhigacchāmi manasāpi vicintayan || 2 ||
yathā tu khalu durbuddhirbharata ssvayamāgataḥ |
sa eṣa hi mahākāyaḥ kovidāradhvajo rathe || 3 ||
bandhayiṣyati vā dāśānathavā'smānvadhiṣyati |
atha dāśarathiṃ rāmaṃ pitrā rājyādvivāsitam || 4 ||
sampannāṃ śriyamanvicchanstasya rājña ssudurlabhām |
bharataḥ kaikayīputro hantuṃ samadhigacchati || 5 ||
bhartācaiva sakhācaiva rāmo dāśarathirmama |
tasyārthakāmāssannaddhā gaṅgā'nūpe pratiṣṭhata || 6 ||
tiṣṭhantu sarve dāśāśca gaṅgāmanvāśritā nadīm |
balayuktā nadīrakṣā māṃsamūlaphalāśanāḥ || 7 ||
nāvāṃ śatānāṃ pañcānāṃ kaivartānāṃ śataṃ śatam |
sannaddhānāṃ tathā yūnāṃ tiṣṭhantvityabhyacodayat || 8 ||
yadā''duṣṭastu bharato rāmasyeha bhaviṣyati |
seyaṃ svastimatī senā gaṅgāmadya tariṣyati || 9 ||
ityuktvopāyanaṃ gṛhya matsyamāṃsamadhūni ca |
abhicakrāma bharataṃ niṣādādhipatirguhaḥ || 10 ||
tamāyāntaṃ tu samprekṣya sūtaputraḥ pratāpavān |
bharatāyā'cacakṣe'tha vinayajño vinītavat || 11 ||
eṣa jñātisahasreṇa sthapatiḥ parivāritaḥ |
kuśalo daṇḍakāraṇye vṛddho bhrātuśca te sakhā || 12 ||
tasmātpaśyatu kākutstha tvāṃ niṣādādhipo guhaḥ |
asaṃśayaṃ vijānīte yatra tau rāmalakṣmaṇau || 13 ||
etattu vacanaṃ śrutvā sumantrādbharata śśubham |
uvāca vacanaṃ śīghraṃ guhaḥ paśyatu māmiti || 14 ||
labdhvā'bhyanujñāṃ saṃhṛṣṭo jñātibhiḥ parivāritaḥ |
āgamya bharataṃ prahvo guho vacanamabravīt || 15 ||
niṣkuṭaścaiva deśo'yaṃ vañcitāścāpi te vayam |
nivedayāmaste sarve svake dāsakule vasa || 16 ||
asti mūlaṃ phalañcaiva niṣādaissamupāhṛtam |
ārdraṃ ca māṃsaṃ śuṣkaṃ ca vanyaṃ coccāvacaṃ mahat || 17 ||
āśaṃse svāśitā senā vatsyatīmāṃ vibhāvarīm |
arcito vividhaiḥ kāmai śśva ssasainyo gamiṣyasi || 18 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe caturaśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.