Valmiki Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 9 — Gujarati Script

⚠️ AI-generated translation — the Odia meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Odia

ଏହି ସର୍ଗରେ କୈକେୟୀ କ୍ରୋଧରେ ମନ୍ଥରାକୁ କହନ୍ତି ଯେ ସେ ରାମଙ୍କୁ ବନକୁ ପଠାଇ ଭରତଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ କରିବେ। ମନ୍ଥରା ଦଶରଥ ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା ଦୁଇ ବର ସ୍ମରଣ କରାଇ ଦେଇ କହେ ଯେ ସେହି ବର ମାଗି ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଓ ରାମଙ୍କ ଚଉଦ ବର୍ଷର ବନବାସ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ଥରାର ପରାମର୍ଶରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କୈକେୟୀ ତାହାର ବାକ୍ୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଉତାରି କ୍ରୋଧାଗାରରେ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରନ୍ତି। ସେ କହନ୍ତି ଯେ ରାମ ଅଭିଷିକ୍ତ ନ ହେଲେ ଓ ଭରତ ରାଜ୍ୟ ନ ପାଇଲେ ସେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବେ ନାହିଁ।

AI-generated · not yet verified

The Odia meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડમ્ ।

અથ નવમસ્સર્ગઃ ।

Shloka 1

એવમુક્તા તુ કૈકેયી ક્રોધેન જ્વલિતાનના ।
દીર્ઘમુષ્ણં વિનિશ્વસ્ય મન્થરામિદમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥

evamuktā tu kaikeyī krodhena jvalitānanā |
dīrghamuṣṇaṃ viniśvasya mantharāmidamabravīt || 1 ||

ଏହିପରି କୁହାଯିବାରେ କୈକେୟୀ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁଖୀ ହୋଇ ଦୀର୍ଘ ଓ ଉଷ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ମାରି ମନ୍ଥରାକୁ ଏହା କହିଲେ। ^AI

Shloka 2

અદ્ય રામમિતઃ ક્ષિપ્રં વનં પ્રસ્થાપયામ્યહમ્ ।
યૌવરાજ્યે ચ ભરતં ક્ષિપ્રમેવાભિષેચયે ॥ 2 ॥

adya rāmamitaḥ kṣipraṃ vanaṃ prasthāpayāmyaham |
yauvarājye ca bharataṃ kṣipramevābhiṣecaye || 2 ||

ଆଜି ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାରୁ ବନକୁ ପଠାଇବି ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ହିଁ ଭରତଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ପଦରେ ଅଭିଷେକ କରାଇବି। ^AI

Shloka 3

ઇદં ત્વિદાનીં સમ્પશ્ય કેનોપાયેન મન્થરે ।
ભરતઃ પ્રાપ્નુયાદ્રાજ્યં ન તુ રામઃ કથઞ્ચન ॥ 3 ॥

idaṃ tvidānīṃ sampaśya kenopāyena manthare |
bharataḥ prāpnuyādrājyaṃ na tu rāmaḥ kathañcana || 3 ||

ହେ ମନ୍ଥରେ, ଏବେ ଏହା ଦେଖ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ଭରତ ରାଜ୍ୟ ପାଇବ କିନ୍ତୁ ରାମ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନ ପାଉ। ^AI

Shloka 4

એવમુક્તા તયા દેવ્યા મન્થરા પાપદર્શિની ।
રામાર્થમુપહિંસન્તી કૈકેયીમિદમબ્રવીત્ ॥ 4 ॥

evamuktā tayā devyā mantharā pāpadarśinī |
rāmārthamupahiṃsantī kaikeyīmidamabravīt || 4 ||

ସେହି ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି କୁହାଯିବାରେ ପାପଦର୍ଶିନୀ ମନ୍ଥରା ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନିଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହା କହିଲା। ^AI

Shloka 5

હન્તેદાનીં પ્રવક્ષ્યામિ કૈકેયિ શ્રૂયતાં ચ મે ।
યથા તે ભરતો રાજ્યં પુત્રઃ પ્રાપ્સ્યતિ કેવલમ્ ॥ 5 ॥

hantedānīṃ pravakṣyāmi kaikeyi śrūyatāṃ ca me |
yathā te bharato rājyaṃ putraḥ prāpsyati kevalam || 5 ||

ହେ କୈକେୟୀ, ହେଉ, ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଯେପରି ତୁମ ପୁତ୍ର ଭରତ ଏକାକୀ ରାଜ୍ୟ ପାଇବ। ^AI

Shloka 6

કિં ન સ્મરસિ કૈકેયિ સ્મરન્તી વા નિગૂહસે ।
યદુચ્યમાનમાત્માર્થં મત્તસ્ત્વં શ્રોતુમિચ્છસિ ॥ 6 ॥

kiṃ na smarasi kaikeyi smarantī vā nigūhase |
yaducyamānamātmārthaṃ mattastvaṃ śrotumicchasi || 6 ||

ହେ କୈକେୟୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ମନେ ପକାଉ ନାହଁ, ଅଥବା ମନେ ପକାଇ ମଧ୍ୟ ଲୁଚାଉଛ କି? ଯାହା ମୋଠାରୁ ନିଜ ହିତ ପାଇଁ କୁହାଯାଉଛି, ତାହା ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ। ^AI

Shloka 7

મયોચ્યમાનં યદિ તે શ્રોતું છન્દો વિલાસિનિ ।
શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ શ્રુત્વા ચાપિ વિમૃશ્યતામ્ ॥ 7 ॥

mayocyamānaṃ yadi te śrotuṃ chando vilāsini |
śrūyatāmabhidhāsyāmi śrutvā cāpi vimṛśyatām || 7 ||

ହେ ବିଳାସିନୀ, ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି ତାହା ଯଦି ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ତେବେ ଶୁଣ; ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣି ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର। ^AI

Shloka 8

શ્રુત્વૈવં વચનં તસ્યા મન્થરાયાસ્તુ કૈકેયી ।
કિઞ્ચિદુત્થાય શયનાત્સ્વાસ્તીર્ણાદિદમબ્રવીત્ ॥ 8 ॥

śrutvaivaṃ vacanaṃ tasyā mantharāyāstu kaikeyī |
kiñcidutthāya śayanātsvāstīrṇādidamabravīt || 8 ||

ମନ୍ଥରାର ସେହି କଥା ଶୁଣି କୈକେୟୀ ଶଯ୍ୟାରୁ ଟିକେ ଉଠି ଏହା କହିଲେ। ^AI

Shloka 9

કથય ત્વં મમોપાયં કેનોપાયેન મન્થરે ।
ભરતઃ પ્રાપ્નુયાદ્રાજ્યં ન તુ રામઃ કથઞ્ચન ॥ 9 ॥

kathaya tvaṃ mamopāyaṃ kenopāyena manthare |
bharataḥ prāpnuyādrājyaṃ na tu rāmaḥ kathañcana || 9 ||

ହେ ମନ୍ଥରେ, ମୋତେ ଏପରି ଏକ ଉପାୟ କୁହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଭରତ ରାଜ୍ୟ ପାଇବ ଓ ରାମ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ପାଇବ ନାହିଁ ॥ 9 ॥ ^AI

Shloka 10

એવમુક્તા તયા દેવ્યા મન્થરા પાપદર્શિની ।
રામાર્થમુપહિંસન્તી કુબ્જા વચનમબ્રવીત્ ॥ 10 ॥

evamuktā tayā devyā mantharā pāpadarśinī |
rāmārthamupahiṃsantī kubjā vacanamabravīt || 10 ||

ସେହି ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ ପାପଦର୍ଶିନୀ କୁବ୍ଜା ମନ୍ଥରା, ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନିଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଏହି କଥା କହିଲା ॥ 10 ॥ ^AI

Shloka 11

તવ દૈવાસુરે યુદ્ધે સહ રાજર્ષિભિઃ પતિઃ ।
અગચ્છત્ત્વામુપાદાય દેવરાજસ્ય સાહ્યકૃત્ ॥ 11 ॥

tava daivāsure yuddhe saha rājarṣibhiḥ patiḥ |
agacchattvāmupādāya devarājasya sāhyakṛt || 11 ||

ହେ ଦେବୀ, ଦେବାସୁର ସଂଗ୍ରାମରେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହାୟକ ହେବାପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ ॥ 11 ॥ ^AI

Shloka 12

દિશમાસ્થાય વૈ દેવિ દક્ષિણાં દણ્ડકાન્પ્રતિ ।
વૈજયન્તમિતિ ખ્યાતં પુરં યત્ર તિમિધ્વજઃ ॥ 12 ॥

diśamāsthāya vai devi dakṣiṇāṃ daṇḍakānprati |
vaijayantamiti khyātaṃ puraṃ yatra timidhvajaḥ || 12 ||

ହେ ଦେବୀ, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ଯାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତିମିଧ୍ୱଜ ନାମକ ରାଜାଙ୍କର ବୈଜୟନ୍ତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ନଗର ଥିଲା ॥ 12 ॥ ^AI

Shloka 13

સ શમ્બર ઇતિ ખ્યાતશ્શતમાયો મહાસુરઃ ।
દદૌ શક્રસ્ય સઙ્ગ્રામં દેવસઙ્ઘૈરનિર્જિતઃ ॥ 13 ॥

sa śambara iti khyātaśśatamāyo mahāsuraḥ |
dadau śakrasya saṅgrāmaṃ devasaṅghairanirjitaḥ || 13 ||

ସେ ଶମ୍ବର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶତମାୟ ମହାସୁର ଥିଲା; ଦେବସମୂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜିତ ହୋଇ ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲା ॥ 13 ॥ ^AI

Shloka 14

તસ્મિન્મહતિ સઙ્ગ્રામે પુરુષાન્ક્ષતવિક્ષતાન્ ।
રાત્રૌ પ્રસુપ્તાન્ઘ્નન્તિ સ્મ તરસાઽઽસાદ્ય રાક્ષસાઃ ॥ 14 ॥

tasminmahati saṅgrāme puruṣānkṣatavikṣatān |
rātrau prasuptānghnanti sma tarasā''sādya rākṣasāḥ || 14 ||

ସେହି ମହାନ ସଂଗ୍ରାମରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାତ୍ରିରେ ଶୋଇଥିବା ଆହତ ଓ କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ବଳପୂର୍ବକ ସେମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରୁଥିଲେ ॥ 14 ॥ ^AI

Shloka 15

તત્રાકરોન્મહદ્યુદ્ધં રાજા દશરથસ્તદા ।
અસુરૈશ્ચ મહાબાહુશ્શસ્ત્રૈશ્ચ શકલીકૃતઃ ॥ 15 ॥

tatrākaronmahadyuddhaṃ rājā daśarathastadā |
asuraiśca mahābāhuśśastraiśca śakalīkṛtaḥ || 15 ||

ସେଠାରେ ରାଜା ଦଶରଥ ସେତେବେଳେ ମହାନ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମହାବାହୁ ରାଜା ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଓ ଶସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ହୋଇଥିଲେ ॥ 15 ॥ ^AI

Shloka 16

અપવાહ્ય ત્વયા દેવિ સઙ્ગ્રામાન્નષ્ટચેતનઃ ।
તત્રાપિ વિક્ષતશ્શસ્ત્રૈઃ પતિસ્તે રક્ષિતસ્ત્વયા ॥ 16 ॥

apavāhya tvayā devi saṅgrāmānnaṣṭacetanaḥ |
tatrāpi vikṣataśśastraiḥ patiste rakṣitastvayā || 16 ||

ହେ ଦେବୀ, ଚେତନା ହରାଇଥିବା ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ତୁମେ ସଂଗ୍ରାମରୁ ବାହାର କରି ଆଣିଥିଲ, ଏବଂ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ରରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲ ॥ 16 ॥ ^AI

Shloka 17

તુષ્ટેન તેન દત્તૌ તે દ્વૌ વરૌ શુભદર્શને ।
સ ત્વયોક્તઃ પતિર્દેવિ યદેચ્છેયં તદા વરૌ ॥ 17 ॥

tuṣṭena tena dattau te dvau varau śubhadarśane |
sa tvayoktaḥ patirdevi yadeccheyaṃ tadā varau || 17 ||

ହେ ଶୁଭଦର୍ଶନୀ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ତୁମକୁ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲେ । ହେ ଦେବି, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଥିଲ, ମୁଁ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରିବି ସେହି ଦୁଇ ବର ମାଗିବି । ^AI

Shloka 18

ગૃહ્ણીયામિતિ તત્તેન તથેત્યુક્તં મહાત્મના ।
અનભિજ્ઞામ્હ્યહં દેવિ ત્વયૈવ કથિતા પુરા ॥ 18 ॥

gṛhṇīyāmiti tattena tathetyuktaṃ mahātmanā |
anabhijñāmhyahaṃ devi tvayaiva kathitā purā || 18 ||

ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିବି ବୋଲି ମହାତ୍ମା ସ୍ୱାମୀ ସେଥିରେ ସମ୍ମତି ଦେଇଥିଲେ । ହେ ଦେବି, ମୁଁ ଏହା ଜାଣି ନ ଥିଲି, ପୂର୍ବେ ତୁମେ ହିଁ ମୋତେ ଏହା କହିଥିଲ । ^AI

Shloka 19

કથૈષા તવ તુ સ્નેહાન્મનસા ધાર્યતે મયા ।
રામાભિષેકસમ્ભારાન્નિગૃહ્ય વિનિવર્તય ॥ 19 ॥

kathaiṣā tava tu snehānmanasā dhāryate mayā |
rāmābhiṣekasambhārānnigṛhya vinivartaya || 19 ||

ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ହେତୁ ମୁଁ ଏହି କଥା ମନରେ ଧାରଣ କରି ରଖିଛି । ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକର ସମସ୍ତ ଆୟୋଜନକୁ ବନ୍ଦ କରି ଫେରାଇ ନିଅ । ^AI

Shloka 20

તૌ વરૌ યાચ ભર્તારં ભરતસ્યાભિષેચનમ્ ।
પ્રવ્રાજનં ચ રામસ્ય ત્વં વર્ષાણિ ચતુર્દશ ॥ 20 ॥

tau varau yāca bhartāraṃ bharatasyābhiṣecanam |
pravrājanaṃ ca rāmasya tvaṃ varṣāṇi caturdaśa || 20 ||

ସେହି ଦୁଇ ବର ସ୍ୱାମୀଙ୍କଠାରୁ ମାଗ — ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଚଉଦ ବର୍ଷର ବନବାସ । ^AI

Shloka 21

ચતુર્દશ હિ વર્ષાણિ રામે પ્રવ્રાજિતે વનમ્ ।
પ્રજાભાવગતસ્નેહસ્સ્થિરઃ પુત્રો ભવિષ્યતિ ॥ 21 ॥

caturdaśa hi varṣāṇi rāme pravrājite vanam |
prajābhāvagatasnehassthiraḥ putro bhaviṣyati || 21 ||

ରାମ ଚଉଦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ବନକୁ ଯିବା ପରେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମନରେ ଥିବା ସ୍ନେହ ଭରତଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିବ, ଏବଂ ସେ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ସ୍ଥିର ହେବେ । ^AI

Shloka 22

ક્રોધાગારં પ્રવિશ્યાઽદ્ય ક્રુદ્ધેવાશ્વપતેસ્સુતે ।
શેષ્વાઽનન્તર્હિતાયાં ત્વં ભૂમૌ મલિનવાસિની ॥ 22 ॥

krodhāgāraṃ praviśyā'dya kruddhevāśvapatessute |
śeṣvā'nantarhitāyāṃ tvaṃ bhūmau malinavāsinī || 22 ||

ଆଜି ତୁମେ କ୍ରୋଧାଗାରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅଶ୍ୱପତିଙ୍କ କନ୍ୟା ପରି କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମଳିନ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି ଅନନ୍ତର୍ହିତା ଭୂମି ଉପରେ ଶୟନ କର । ^AI

Shloka 23

માસ્મૈનં પ્રત્યુદીક્ષેથા મા ચૈનમભિભાષથાઃ ।
રુદન્તી ચાપિ તં દૃષ્ટ્વા જગત્યાં શોકલાલસા ॥ 23 ॥

māsmainaṃ pratyudīkṣethā mā cainamabhibhāṣathāḥ |
rudantī cāpi taṃ dṛṣṭvā jagatyāṃ śokalālasā || 23 ||

ତୁମେ ତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଅନାଅ ନାହିଁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ କଥା କୁହ ନାହିଁ; ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଭୂମିରେ ରୁଦନ କରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖ । ^AI

Shloka 24

દયિતા ત્વં સદા ભર્તુરત્ર મે નાસ્તિ સંશયઃ ।
ત્વત્કૃતે સ મહારાજો વિશેદપિ હુતાશનમ્ ॥ 24 ॥

dayitā tvaṃ sadā bharturatra me nāsti saṃśayaḥ |
tvatkṛte sa mahārājo viśedapi hutāśanam || 24 ||

ତୁମେ ସର୍ବଦା ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ଏଥିରେ ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ତୁମ ପାଇଁ ସେ ମହାରାଜା ଅଗ୍ନିରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି । ^AI

Shloka 25

ન ત્વાં ક્રોધયિતું શક્તો ન ક્રૃદ્ધાં પ્રત્યુદીક્ષિતુમ્ ।
તવ પ્રિયાર્થં રાજા હિ પ્રાણાનપિ પરિત્યજેત્ ॥ 25 ॥

na tvāṃ krodhayituṃ śakto na krṛddhāṃ pratyudīkṣitum |
tava priyārthaṃ rājā hi prāṇānapi parityajet || 25 ||

ସେ ତୁମକୁ କ୍ରୋଧିତ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି, କ୍ରୋଧିତା ତୁମକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି । ତୁମର ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ରାଜା ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି । ^AI

Shloka 26

ન હ્યતિક્રમિતું શક્તસ્તવ વાક્યં મહીપતિઃ ।
મન્દસ્વભાવે બુધ્યસ્વ સૌભાગ્યબલમાત્મનઃ ॥ 26 ॥

na hyatikramituṃ śaktastava vākyaṃ mahīpatiḥ |
mandasvabhāve budhyasva saubhāgyabalamātmanaḥ || 26 ||

ମହୀପତି ତୁମର ବାକ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି । ହେ ମନ୍ଦସ୍ୱଭାବା, ନିଜର ସୌଭାଗ୍ୟର ବଳ ବୁଝ । ^AI

Shloka 27

મણિમુક્તં સુવર્ણાનિ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ।
દદ્યાદ્દશરથો રાજા માસ્મ તેષુ મનઃ કૃથાઃ ॥ 27 ॥

maṇimuktaṃ suvarṇāni ratnāni vividhāni ca |
dadyāddaśaratho rājā māsma teṣu manaḥ kṛthāḥ || 27 ||

ରାଜା ଦଶରଥ ମଣି, ମୁକ୍ତା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିବିଧ ରତ୍ନ ଦେଇପାରନ୍ତି; ସେହିସବୁ ଉପରେ ମନ ଦିଅ ନାହିଁ । ^AI

Shloka 28

યૌ તૌ દૈવાસુરે યુદ્ધે વરૌ દશરથોઽદદાત્ ।
તૌ સ્મારય મહાભાગે સોઽર્થો ન ત્વામતિક્રમેત્ ॥ 28 ॥

yau tau daivāsure yuddhe varau daśaratho'dadāt |
tau smāraya mahābhāge so'rtho na tvāmatikramet || 28 ||

ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଶରଥ ଯେଉଁ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲେ, ହେ ମହାଭାଗେ, ସେହି ଦୁଇଟି ସ୍ମରଣ କରାଅ; ସେ ବିଷୟ ତୁମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବ ନାହିଁ । ^AI

Shloka 29

યદાતુ તે વરં દદ્યાત્સ્વયમુત્થાપ્ય રાઘવઃ ।
વ્યવસ્થાપ્ય મહારાજં ત્વમિમં વૃણુયા વરમ્ ॥ 29 ॥

yadātu te varaṃ dadyātsvayamutthāpya rāghavaḥ |
vyavasthāpya mahārājaṃ tvamimaṃ vṛṇuyā varam || 29 ||

ଯେତେବେଳେ ରାଘବ ସ୍ୱୟଂ ଉଠି ତୁମକୁ ବର ଦେବେ, ସେତେବେଳେ ମହାରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ଥିର କରି ତୁମେ ଏହି ବର ମାଗିବ । ^AI

Shloka 30

રામં પ્રવ્રાજયારણ્યે નવ વર્ષાણિ પઞ્ચ ચ ।
ભરતઃ ક્રિયતાં રાજા પૃથિવ્યાઃ પાર્થિવર્ષભઃ ॥ 30 ॥

rāmaṃ pravrājayāraṇye nava varṣāṇi pañca ca |
bharataḥ kriyatāṃ rājā pṛthivyāḥ pārthivarṣabhaḥ || 30 ||

ରାମଙ୍କୁ ନଅ ବର୍ଷ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବ୍ରାଜିତ କରାଯାଉ; ପୃଥିବୀର ପାର୍ଥିବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜା କରାଯାଉ । ^AI

Shloka 31

ચતુર્દશ હિ વર્ષાણિ રામે પ્રવ્રાજિતે વનમ્ ।
રૂઢશ્ચ કૃતમૂલશ્ચ શેષં સ્થાસ્યતિ તે સુતઃ ॥ 31 ॥

caturdaśa hi varṣāṇi rāme pravrājite vanam |
rūḍhaśca kṛtamūlaśca śeṣaṃ sthāsyati te sutaḥ || 31 ||

ରାମ ବନକୁ ପ୍ରବ୍ରାଜିତ ହେଲେ ଚଉଦ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ପୁତ୍ର ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ମୂଳଦୃଢ଼ ହୋଇ ଅବଶିଷ୍ଟ କାଳ ରହିବେ । ^AI

Shloka 32

રામપ્રવ્રાજનં ચૈવ દેવિ યાચસ્વ તં વરમ્ ।
એવં સિદ્ધ્યન્તિ પુત્રસ્ય સર્વાર્થાસ્તવ ભામિનિ ॥ 32 ॥

rāmapravrājanaṃ caiva devi yācasva taṃ varam |
evaṃ siddhyanti putrasya sarvārthāstava bhāmini || 32 ||

ହେ ଦେବି, ରାମଙ୍କ ପ୍ରବ୍ରାଜନ ରୂପକ ସେହି ବର ମାଗ; ହେ ଭାମିନି, ଏହିପରି ତୁମ ପୁତ୍ରର ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ସିଦ୍ଧ ହେବ । ^AI

Shloka 33

એવં પ્રવ્રાજિતશ્ચૈવ રામોઽરામો ભવિષ્યતિ ।
ભરતશ્ચ હતામિત્રસ્તવ રાજા ભવિષ્યતિ ॥ 33 ॥

evaṃ pravrājitaścaiva rāmo'rāmo bhaviṣyati |
bharataśca hatāmitrastava rājā bhaviṣyati || 33 ||

ଏହିପରି ରାମ ବନକୁ ପ୍ରବ୍ରାଜିତ ହେଲେ ଆନନ୍ଦହୀନ ହେବେ, ଆଉ ଭରତ ଶତ୍ରୁହୀନ ହୋଇ ତୁମର ରାଜା ହେବେ। ^AI

Shloka 34

યેન કાલેન રામશ્ચ વનાત્પ્રત્યાગમિષ્યતિ ।
તેન કાલેન પુત્રસ્તે કૃતમૂલો ભવિષ્યતિ ॥ 34 ॥

yena kālena rāmaśca vanātpratyāgamiṣyati |
tena kālena putraste kṛtamūlo bhaviṣyati || 34 ||

ଯେତିକି ସମୟ ପରେ ରାମ ବନରୁ ଫେରି ଆସିବେ, ସେତିକି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ପୁତ୍ର ରାଜ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ମୂଳ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ^AI

Shloka 35

સુગૃહીતમનુષ્યશ્ચ સુહૃદ્ભિસ્સાર્ધમાત્મવાન્ ।
પ્રાપ્તકાલં નુ મન્યેઽહં રાજાનં વીતસાધ્વસા ॥ 35 ॥

sugṛhītamanuṣyaśca suhṛdbhissārdhamātmavān |
prāptakālaṃ nu manye'haṃ rājānaṃ vītasādhvasā || 35 ||

ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଭଲ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଭୟଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ସେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବାର ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଆସିଛି। ^AI

Shloka 36

રામાભિષેકસઙ્કલ્પાન્નિગૃહ્ય વિનિવર્તય ।
અનર્થમર્થરૂપેણ ગ્રાહિતા સા તતસ્તયા ॥ 36 ॥

rāmābhiṣekasaṅkalpānnigṛhya vinivartaya |
anarthamartharūpeṇa grāhitā sā tatastayā || 36 ||

ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକର ସଂକଳ୍ପକୁ ନିବାରଣ କରି ତାହାକୁ ଫେରାଇ ଆଣ; ଅର୍ଥର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅନର୍ଥକୁ ସେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ^AI

Shloka 37

હૃષ્ટા પ્રતીતા કૈકેયી મન્થરામિદમબ્રવીત્ ।
સા હિ વાક્યેન કુબ્જાયાઃ કિશોરીવોત્પથં ગતા ॥ 37 ॥

hṛṣṭā pratītā kaikeyī mantharāmidamabravīt |
sā hi vākyena kubjāyāḥ kiśorīvotpathaṃ gatā || 37 ||

ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କୈକେୟୀ ମନ୍ଥରାକୁ ଏହା କହିଲେ; ସେ କୁବ୍ଜୀର ବାକ୍ୟରେ ବାଳିକା ପରି କୁପଥରେ ଗମନ କରିଥିଲେ। ^AI

Shloka 38

કૈકેયી વિસ્મયં પ્રાપ્તા પરં પરમદર્શના ।
કુબ્જે ત્વાં નાભિજાનામિ શ્રેષ્ઠાં શ્રેષ્ઠાભિથાયિનીમ્ ॥ 38 ॥

kaikeyī vismayaṃ prāptā paraṃ paramadarśanā |
kubje tvāṃ nābhijānāmi śreṣṭhāṃ śreṣṭhābhithāyinīm || 38 ||

ପରମ ସୁନ୍ଦରୀ କୈକେୟୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ କହିଲେ, ହେ କୁବ୍ଜୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣି ପାରୁ ନାହିଁ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହୁଛ। ^AI

Shloka 39

પૃથિવ્યામસિ કુબ્જાનામુત્તમા બુદ્ધિનિશ્ચયે ।
ત્વમેવ તુ મમાઽર્થેષુ નિત્યયુક્તા હિતૈષિણી ॥ 39 ॥

pṛthivyāmasi kubjānāmuttamā buddhiniścaye |
tvameva tu mamā'rtheṣu nityayuktā hitaiṣiṇī || 39 ||

ପୃଥିବୀରେ ବୁଦ୍ଧିର ନିଶ୍ଚୟରେ ତୁମେ କୁବ୍ଜୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମେ ହିଁ ମୋର କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତ ଓ ହିତକାରିଣୀ। ^AI

Shloka 40

નાહં સમવબુધ્યેયં કુબ્જે રાજ્ઞશ્ચિકીર્ષિતમ્ ।
સન્તિ દુસ્સંસ્થિતાઃ કુબ્જા વક્રાઃ પરમદારુણાઃ ॥ 40 ॥

nāhaṃ samavabudhyeyaṃ kubje rājñaścikīrṣitam |
santi dussaṃsthitāḥ kubjā vakrāḥ paramadāruṇāḥ || 40 ||

ହେ କୁବ୍ଜୀ, ମୁଁ ରାଜାଙ୍କର ଅଭିପ୍ରାୟ ବୁଝି ପାରୁ ନାହିଁ; କୁବ୍ଜୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରଯୁକ୍ତ, କୁଟିଳ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠୁର ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 41

ત્વં પદ્મમિવ વાતેન સન્નતા પ્રિયદર્શના ।
ત્વં પદ્મમિવ વાતેન સન્નતા પ્રિયદર્શના ।
ઉરસ્તેઽભિનિવિષ્ટં વૈ યાવત્સ્કન્ધાત્ સમુન્નતમ્ ॥ 41 ॥

tvaṃ padmamiva vātena sannatā priyadarśanā |
tvaṃ padmamiva vātena sannatā priyadarśanā |
uraste'bhiniviṣṭaṃ vai yāvatskandhāt samunnatam || 41 ||

ତୁମେ ପବନରେ ନଇଁପଡ଼ିଥିବା ପଦ୍ମ ପରି ମନୋହର ଦେଖାଯାଉଛ; ତୁମର ବକ୍ଷସ୍ଥଳ କାନ୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚ ହୋଇ ଉଠିଛି। ^AI

Shloka 42

અધસ્તાચ્ચોદરં શાતં સુનાભમિવ લજ્જિતમ્ ।
પરિપૂર્ણં તુ જઘનં સુપીનૌ ચ પયોધરૌ ॥ 42 ॥

adhastāccodaraṃ śātaṃ sunābhamiva lajjitam |
paripūrṇaṃ tu jaghanaṃ supīnau ca payodharau || 42 ||

ତା ତଳେ ତୁମର କ୍ଷୀଣ ଉଦର ଲଜ୍ଜିତ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ, ତା ମଧ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦର ନାଭି; ତୁମର ନିତମ୍ବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଇ ସ୍ତନ ସୁପୀନ। ^AI

Shloka 43

વિમલેન્દુસમં વક્ત્રમહોરાજસિ મન્થરે ।
જઘનં તવ નિર્ઘુષ્ટં રશનાદામશોભિતમ્ ॥ 43 ॥

vimalendusamaṃ vaktramahorājasi manthare |
jaghanaṃ tava nirghuṣṭaṃ raśanādāmaśobhitam || 43 ||

ହେ ମନ୍ଥରେ, ତୁମର ମୁଖ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଶୋଭା ପାଉଛି; ତୁମର ନିତମ୍ବ କିଙ୍କିଣୀମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଘୋଷିତ ହେଉଛି। ^AI

Shloka 44

જઙ્ઘે ભૃશમુપન્યસ્તે પાદૌ ચાપ્યાયતાવુભૌ ।
ત્વમાયતાભ્યાં સક્થિભ્યાં મન્થરે ક્ષૌમવાસિની ॥ 44 ॥

jaṅghe bhṛśamupanyaste pādau cāpyāyatāvubhau |
tvamāyatābhyāṃ sakthibhyāṃ manthare kṣaumavāsinī || 44 ||

ତୁମର ଦୁଇ ଜଙ୍ଘ ଭଲ ଭାବରେ ସ୍ଥାପିତ ଓ ଦୁଇ ପାଦ ମଧ୍ୟ ଲମ୍ବା; ହେ ମନ୍ଥରେ, କ୍ଷୌମ ବସ୍ତ୍ର ପରିହିତା ତୁମେ ଲମ୍ବା ଊରୁଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ପାଉଛ। ^AI

Shloka 45

અગ્રતો મમ ગચ્છન્તી રાજહંસીવ રાજસે ।
આસન્યાશ્શમ્બરે માયાસ્સહસ્રમસુરાધિપે ॥ 45 ॥

agrato mama gacchantī rājahaṃsīva rājase |
āsanyāśśambare māyāssahasramasurādhipe || 45 ||

ମୋ ଆଗରେ ଚାଲୁଥିବା ତୁମେ ରାଜହଂସୀ ପରି ଶୋଭା ପାଉଛ; ଅସୁରରାଜା ଶମ୍ବରର ଆସନରେ ହଜାରେ ମାୟା ଥିଲା। ^AI

Shloka 46

સર્વાસ્ત્વયિ નિવિષ્ટાસ્તા ભૂયશ્ચાન્યાસ્સહસ્રશઃ ।
તવેદં સ્થગુ યદ્દીર્ઘં રથઘોણમિવાયતમ્ ॥ 46 ॥

sarvāstvayi niviṣṭāstā bhūyaścānyāssahasraśaḥ |
tavedaṃ sthagu yaddīrghaṃ rathaghoṇamivāyatam || 46 ||

ସେ ସବୁ ମାୟା ତୁମ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଆହୁରି ଅନେକ ସହସ୍ର ମାୟା ଅଛି; ତୁମର ଏହି ଲମ୍ବା କପାଳ ରଥର ଅଗ୍ରଭାଗ ପରି ଲମ୍ବା। ^AI

Shloka 47

મતયઃ ક્ષત્રવિદ્યાશ્ચ માયાશ્ચાત્ર વસન્તિ તે ।
અત્ર તે પ્રતિમોક્ષ્યામિ માલાં કુબ્જે હિરણ્મયીમ્ ॥ 47 ॥

matayaḥ kṣatravidyāśca māyāścātra vasanti te |
atra te pratimokṣyāmi mālāṃ kubje hiraṇmayīm || 47 ||

ତୁମ ଭିତରେ ବୁଦ୍ଧି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଦ୍ୟା ଓ ମାୟାମାନ ବାସ କରୁଛନ୍ତି; ହେ କୁବ୍ଜେ, ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟୀ ମାଳା ଦେବି। ^AI

Shloka 48

અભિષિક્તે ચ ભરતે રાઘવે ચ વનં ગતે ।
જાત્યેન ચ સુવર્ણેન સુનિષ્ટપ્તેન મન્થરે ॥ 48 ॥

abhiṣikte ca bharate rāghave ca vanaṃ gate |
jātyena ca suvarṇena suniṣṭaptena manthare || 48 ||

ଭରତ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବା ପରେ ଓ ରାଘବ ବନକୁ ଯିବା ପରେ, ହେ ମନ୍ଥରେ, ଭଲ ଭାବରେ ତପ୍ତ ହୋଇଥିବା ଉତ୍ତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ନିର୍ମିତ। ^AI

Shloka 49

લબ્ધાર્થા ચ પ્રતીતા ચ લેપયિષ્યામિ તે સ્થગુ ।
મુખે ચ તિલકં ચિત્રં જાતરૂપમયં શુભમ્ ॥ 49 ॥

labdhārthā ca pratītā ca lepayiṣyāmi te sthagu |
mukhe ca tilakaṃ citraṃ jātarūpamayaṃ śubham || 49 ||

(ମନ୍ଥରା କହିଲା) ମୁଁ ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ମୁଁ ତୋ ମୁଖରେ ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ନିର୍ମିତ ଶୁଭ ଚିତ୍ରିତ ତିଳକ ଲଗାଇଦେବି। ^AI

Shloka 50

કારયિષ્યામિ તે કુબ્જે શુભાન્યાભરણાનિ ચ ।
પરિધાય શુભે વસ્ત્રે દેવતેવ ચરિષ્યસિ ॥ 50 ॥

kārayiṣyāmi te kubje śubhānyābharaṇāni ca |
paridhāya śubhe vastre devateva cariṣyasi || 50 ||

ହେ କୁବ୍ଜେ, ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ ଶୁଭ ଅଳଙ୍କାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଇବି; ତୁ ଶୁଭ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି ଦେବୀ ପରି ବିଚରଣ କରିବୁ। ^AI

Shloka 51

ચન્દ્રમાહ્વયમાનેન મુખેનાપ્રતિમાનના ।
ગમિષ્યસિ ગતિં મુખ્યાં ગર્વયન્તી દ્વિષજ્જનમ્ ॥ 51 ॥

candramāhvayamānena mukhenāpratimānanā |
gamiṣyasi gatiṃ mukhyāṃ garvayantī dviṣajjanam || 51 ||

ହେ ଅପ୍ରତିମାନନା, ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ତୋ ମୁଖ ସହିତ ତୁ ଶତ୍ରୁଜନଙ୍କୁ ଗର୍ବିତ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିରେ ଗମନ କରିବୁ। ^AI

Shloka 52

તવાપિ કુબ્જાઃ કુબ્જાયાસ્સર્વાભરણભૂષિતાઃ ।
પાદૌ પરિચરિષ્યન્તિ યથૈવ ત્વં સદા મમ ॥ 52 ॥

tavāpi kubjāḥ kubjāyāssarvābharaṇabhūṣitāḥ |
pādau paricariṣyanti yathaiva tvaṃ sadā mama || 52 ||

ତୁ ଯେପରି ସର୍ବଦା ମୋର ପାଦ ସେବା କରୁଛୁ, ସେହିପରି ଅନ୍ୟ କୁବ୍ଜମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବାଭରଣରେ ଭୂଷିତା ହୋଇ ତୋର ପାଦ ସେବା କରିବେ। ^AI

ઇતિ પ્રશસ્યમાના સા કૈકેયીમિદમબ્રવીત્ ।
શયાનાં શયને શુભ્રે વેદ્યામગ્નિશિખામિવ ॥ 53 ॥

Shloka 54

ગતોદકે સેતુબન્ધો ન કલ્યાણિ વિધીયતે ।
ઉત્તિષ્ઠ કુરુ કલ્યાણિ રાજાનમનુદર્શય ॥ 54 ॥

gatodake setubandho na kalyāṇi vidhīyate |
uttiṣṭha kuru kalyāṇi rājānamanudarśaya || 54 ||

ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ଜଳ ଚାଲିଗଲା ପରେ ସେତୁ ବନ୍ଧନ କରାଯାଏ ନାହିଁ; ଉଠ, କାର୍ଯ୍ୟ କର ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ଦିଅ। ^AI

Shloka 55

તથા પ્રોત્સાહિતા દેવી ગત્વા મન્થરયા સહ ।
ક્રોધાગારં વિશાલાક્ષી સૌભાગ્યમદગર્વિતા ॥ 55 ॥

tathā protsāhitā devī gatvā mantharayā saha |
krodhāgāraṃ viśālākṣī saubhāgyamadagarvitā || 55 ||

ସେହିପରି ମନ୍ଥରାଦ୍ୱାରା ପ୍ରୋତ୍ସାହିତା ହୋଇ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ କୈକେୟୀ ସୌଭାଗ୍ୟର ମଦରେ ଗର୍ବିତା ହୋଇ ମନ୍ଥରା ସହିତ କ୍ରୋଧାଗାରକୁ ଗଲେ। ^AI

Shloka 56

અનેકશતસાહસ્રં મુક્તાહારં વરાઙ્ગના ।
અવમુચ્ય વરાર્હાણિ શુભાન્યાભરણાનિ ચ ॥ 56 ॥

anekaśatasāhasraṃ muktāhāraṃ varāṅganā |
avamucya varārhāṇi śubhānyābharaṇāni ca || 56 ||

ସେହି ଉତ୍ତମାଙ୍ଗନା ଅନେକ ଶତ ସହସ୍ର ମୁକ୍ତାହାର ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଥା ଶୁଭ ଅଳଙ୍କାରମାନ ଉତାରି ରଖିଲେ। ^AI

Shloka 57

તતો હેમોપમા તત્ર કુબ્જાવાક્યવશં ગતા ।
સંવિશ્ય ભૂમૌ કૈકેયી મન્થરામિદમબ્રવીત્ ॥ 57 ॥

tato hemopamā tatra kubjāvākyavaśaṃ gatā |
saṃviśya bhūmau kaikeyī mantharāmidamabravīt || 57 ||

ତା ପରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶା କୈକେୟୀ ସେଠାରେ କୁବ୍ଜାର ବାକ୍ୟର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରି ମନ୍ଥରାକୁ ଏହା କହିଲେ। ^AI

Shloka 58

ઇહ વા માં મૃતાં કુબ્જે નૃપાયાવેદયિષ્યસિ ।
વનં તુ રાઘવે પ્રાપ્તે ભરતઃ પ્રાપ્સ્યતિ ક્ષિતિમ્ ॥ 58 ॥

iha vā māṃ mṛtāṃ kubje nṛpāyāvedayiṣyasi |
vanaṃ tu rāghave prāpte bharataḥ prāpsyati kṣitim || 58 ||

ହେ କୁବ୍ଜେ! ତୁ ଏଠାରେ ମୋତେ ମୃତା ହୋଇଥିବା ଦେଖି ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇବୁ, ଅଥବା ରାଘବ ବନକୁ ଗଲା ପରେ ଭରତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ^AI

Shloka 59

ન સુવર્ણેન મે હ્યર્થો ન રત્નૈર્ન ચ ભૂષણૈઃ ।
એષ મે જીવિતસ્યાન્તો રામો યદ્યભિષિચ્યતે ॥ 59 ॥

na suvarṇena me hyartho na ratnairna ca bhūṣaṇaiḥ |
eṣa me jīvitasyānto rāmo yadyabhiṣicyate || 59 ||

ମୋତେ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ, ରତ୍ନରେ ନାହିଁ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯଦି ରାମ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ମୋ ଜୀବନର ଅନ୍ତ ହେବ। ^AI

Shloka 60

અથો પુનસ્તાં મહિષીં મહીક્ષિતો વચોભિરત્યર્થમહાપરાક્રમૈઃ ।
ઉવાચ કુબ્જા ભરતસ્ય માતરં હિતં વચો રામમુપેત્ય ચાહિતમ્ ॥ 60 ॥

atho punastāṃ mahiṣīṃ mahīkṣito vacobhiratyarthamahāparākramaiḥ |
uvāca kubjā bharatasya mātaraṃ hitaṃ vaco rāmamupetya cāhitam || 60 ||

ତା ପରେ ପୁନର୍ବାର ସେ କୁବ୍ଜା ମହାରାଜାଙ୍କ ମହିଷୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାପରାକ୍ରମଶାଳୀ ବଚନରେ କହିଲା — ଭରତଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ହିତକର ବଚନ କହିଲା, ମାତ୍ର ତାହା ଅହିତକର ଥିଲା। ^AI

Shloka 61

પ્રપત્સ્યતે રાજ્યમિદં હિ રાઘવો યદિ ધ્રુવં ત્વં સસુતા ચ તપ્સ્યસે ।
અતો હિ કલ્યાણિ યતસ્વ તત્તથા યથા સુતસ્તે ભરતોઽભિષેક્ષ્યતે ॥ 61 ॥

prapatsyate rājyamidaṃ hi rāghavo yadi dhruvaṃ tvaṃ sasutā ca tapsyase |
ato hi kalyāṇi yatasva tattathā yathā sutaste bharato'bhiṣekṣyate || 61 ||

ଯଦି ରାଘବ ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପୁତ୍ର ସହିତ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବ। ହେ କଲ୍ୟାଣୀ! ଏଥିପାଇଁ ତୁମେ ଏପରି ଯତ୍ନ କର ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମ ପୁତ୍ର ଭରତ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବ। ^AI

Shloka 62

તથાઽતિવિદ્ધા મહિષી તુ કુબ્જયા સમાહતા વાગિષુભિર્મુહુર્મુહુઃ ।
નિધાયહસ્તૌ હૃદયેઽતિવિસ્મિતા શશંસ કુબ્જાં કુપિતા પુનઃ પુનઃ ॥ 62 ॥

tathā'tividdhā mahiṣī tu kubjayā samāhatā vāgiṣubhirmuhurmuhuḥ |
nidhāyahastau hṛdaye'tivismitā śaśaṃsa kubjāṃ kupitā punaḥ punaḥ || 62 ||

ସେହିପରି କୁବ୍ଜାର ବାଣ ପରି ବାକ୍ୟଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ଆଘାତ ପାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତା ସେ ମହିଷୀ ହୃଦୟରେ ଦୁଇ ହାତ ରଖି କ୍ରୁଦ୍ଧା ହୋଇ କୁବ୍ଜାକୁ ପୁନଃ ପୁନଃ କହିଲେ। ^AI

Shloka 63

યમસ્ય વા માં વિષયં ગતામિતો નિશામ્ય કુબ્જે પ્રતિવેદયિષ્યસિ ।
વનં ગતે વા સુચિરાય રાઘવે સમૃદ્ધકામો ભરતો ભવિષ્યતિ ॥ 63 ॥

yamasya vā māṃ viṣayaṃ gatāmito niśāmya kubje prativedayiṣyasi |
vanaṃ gate vā sucirāya rāghave samṛddhakāmo bharato bhaviṣyati || 63 ||

ହେ କୁବ୍ଜେ! ମୁଁ ଏଠାରୁ ଯମଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଗତା ହେବା ଦେଖି ତୁ ଜଣାଇବୁ, ଅଥବା ରାଘବ ବହୁକାଳ ପାଇଁ ବନକୁ ଗଲେ ଭରତ ସମୃଦ୍ଧ କାମନା ବିଶିଷ୍ଟ ହେବ। ^AI

Shloka 64

અહં હિ નૈવાસ્તરણાનિ ન સ્રજો ન ચન્દનં નાઞ્જનપાનભોજનમ્ ।
ન કિઞ્ચિદિચ્છામિ ન ચેહ જીવિતં ન ચેદિતો ગચ્છતિ રાઘવો વનમ્ ॥ 64 ॥

ahaṃ hi naivāstaraṇāni na srajo na candanaṃ nāñjanapānabhojanam |
na kiñcidicchāmi na ceha jīvitaṃ na cedito gacchati rāghavo vanam || 64 ||

ମୁଁ ଶଯ୍ୟା ଚାହେଁ ନାହିଁ, ମାଲ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଚନ୍ଦନ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଅଞ୍ଜନ ଓ ପାନଭୋଜନ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଆଉ କିଛି ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ଯଦି ରାଘବ ଏଠାରୁ ବନକୁ ନ ଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ^AI

Shloka 65

અથૈતદુક્ત્વા વચનં સુદારુણં નિધાય સર્વાભરણાનિ ભામિની ।
અસંવૃતામાસ્તરણેન મેદિનીં તદાઽધિશિશ્યે પતિતેવ કિન્નરી ॥ 65 ॥

athaitaduktvā vacanaṃ sudāruṇaṃ nidhāya sarvābharaṇāni bhāminī |
asaṃvṛtāmāstaraṇena medinīṃ tadā'dhiśiśye patiteva kinnarī || 65 ||

ତା ପରେ ସେ ଭାମିନୀ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ବଚନ କହି ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ରଖି, ଆସ୍ତରଣ ବିନା ମେଦିନୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା କିନ୍ନରୀ ପରି ଶୟନ କଲେ। ^AI

Shloka 66

ઉદીર્ણસંરમ્ભતમોવૃતાનના તથાઽવમુક્તોત્તમમાલ્યભૂષણા ।
નરેન્દ્રપત્ની વિમના બભૂવ સા તમોવૃતા દ્યૌરિવ મગ્નતારકા ॥ 66 ॥

udīrṇasaṃrambhatamovṛtānanā tathā'vamuktottamamālyabhūṣaṇā |
narendrapatnī vimanā babhūva sā tamovṛtā dyauriva magnatārakā || 66 ||

ସେହି ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରୂପୀ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ମୁଖଯୁକ୍ତା ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ବିଷଣ୍ଣା ହେଲେ; ଯେପରି ତାରାଗଣ ଲୁଚିଯାଇଥିବା ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ଆକାଶ। ^AI

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે અયોધ્યાકાણ્ડે નવમસ્સર્ગઃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ नवमस्सर्गः ।

एवमुक्ता तु कैकेयी क्रोधेन ज्वलितानना ।

दीर्घमुष्णं विनिश्वस्य मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥

अद्य राममितः क्षिप्रं वनं प्रस्थापयाम्यहम् ।

यौवराज्ये च भरतं क्षिप्रमेवाभिषेचये ॥ 2 ॥

इदं त्विदानीं सम्पश्य केनोपायेन मन्थरे ।

भरतः प्राप्नुयाद्राज्यं न तु रामः कथञ्चन ॥ 3 ॥

एवमुक्ता तया देव्या मन्थरा पापदर्शिनी ।

रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ 4 ॥

हन्तेदानीं प्रवक्ष्यामि कैकेयि श्रूयतां च मे ।

यथा ते भरतो राज्यं पुत्रः प्राप्स्यति केवलम् ॥ 5 ॥

किं न स्मरसि कैकेयि स्मरन्ती वा निगूहसे ।

यदुच्यमानमात्मार्थं मत्तस्त्वं श्रोतुमिच्छसि ॥ 6 ॥

मयोच्यमानं यदि ते श्रोतुं छन्दो विलासिनि ।

श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चापि विमृश्यताम् ॥ 7 ॥

श्रुत्वैवं वचनं तस्या मन्थरायास्तु कैकेयी ।

किञ्चिदुत्थाय शयनात्स्वास्तीर्णादिदमब्रवीत् ॥ 8 ॥

कथय त्वं ममोपायं केनोपायेन मन्थरे ।

भरतः प्राप्नुयाद्राज्यं न तु रामः कथञ्चन ॥ 9 ॥

एवमुक्ता तया देव्या मन्थरा पापदर्शिनी ।

रामार्थमुपहिंसन्ती कुब्जा वचनमब्रवीत् ॥ 10 ॥

तव दैवासुरे युद्धे सह राजर्षिभिः पतिः ।

अगच्छत्त्वामुपादाय देवराजस्य साह्यकृत् ॥ 11 ॥

दिशमास्थाय वै देवि दक्षिणां दण्डकान्प्रति ।

वैजयन्तमिति ख्यातं पुरं यत्र तिमिध्वजः ॥ 12 ॥

स शम्बर इति ख्यातश्शतमायो महासुरः ।

ददौ शक्रस्य सङ्ग्रामं देवसङ्घैरनिर्जितः ॥ 13 ॥

तस्मिन्महति सङ्ग्रामे पुरुषान्क्षतविक्षतान् ।

रात्रौ प्रसुप्तान्घ्नन्ति स्म तरसाऽऽसाद्य राक्षसाः ॥ 14 ॥

तत्राकरोन्महद्युद्धं राजा दशरथस्तदा ।

असुरैश्च महाबाहुश्शस्त्रैश्च शकलीकृतः ॥ 15 ॥

अपवाह्य त्वया देवि सङ्ग्रामान्नष्टचेतनः ।

तत्रापि विक्षतश्शस्त्रैः पतिस्ते रक्षितस्त्वया ॥ 16 ॥

तुष्टेन तेन दत्तौ ते द्वौ वरौ शुभदर्शने ।

स त्वयोक्तः पतिर्देवि यदेच्छेयं तदा वरौ ॥ 17 ॥

गृह्णीयामिति तत्तेन तथेत्युक्तं महात्मना ।

अनभिज्ञाम्ह्यहं देवि त्वयैव कथिता पुरा ॥ 18 ॥

कथैषा तव तु स्नेहान्मनसा धार्यते मया ।

रामाभिषेकसम्भारान्निगृह्य विनिवर्तय ॥ 19 ॥

तौ वरौ याच भर्तारं भरतस्याभिषेचनम् ।

प्रव्राजनं च रामस्य त्वं वर्षाणि चतुर्दश ॥ 20 ॥

चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम् ।

प्रजाभावगतस्नेहस्स्थिरः पुत्रो भविष्यति ॥ 21 ॥

क्रोधागारं प्रविश्याऽद्य क्रुद्धेवाश्वपतेस्सुते ।

शेष्वाऽनन्तर्हितायां त्वं भूमौ मलिनवासिनी ॥ 22 ॥

मास्मैनं प्रत्युदीक्षेथा मा चैनमभिभाषथाः ।

रुदन्ती चापि तं दृष्ट्वा जगत्यां शोकलालसा ॥ 23 ॥

दयिता त्वं सदा भर्तुरत्र मे नास्ति संशयः ।

त्वत्कृते स महाराजो विशेदपि हुताशनम् ॥ 24 ॥

न त्वां क्रोधयितुं शक्तो न क्रृद्धां प्रत्युदीक्षितुम् ।

तव प्रियार्थं राजा हि प्राणानपि परित्यजेत् ॥ 25 ॥

न ह्यतिक्रमितुं शक्तस्तव वाक्यं महीपतिः ।

मन्दस्वभावे बुध्यस्व सौभाग्यबलमात्मनः ॥ 26 ॥

मणिमुक्तं सुवर्णानि रत्नानि विविधानि च ।

दद्याद्दशरथो राजा मास्म तेषु मनः कृथाः ॥ 27 ॥

यौ तौ दैवासुरे युद्धे वरौ दशरथोऽददात् ।

तौ स्मारय महाभागे सोऽर्थो न त्वामतिक्रमेत् ॥ 28 ॥

यदातु ते वरं दद्यात्स्वयमुत्थाप्य राघवः ।

व्यवस्थाप्य महाराजं त्वमिमं वृणुया वरम् ॥ 29 ॥

रामं प्रव्राजयारण्ये नव वर्षाणि पञ्च च ।

भरतः क्रियतां राजा पृथिव्याः पार्थिवर्षभः ॥ 30 ॥

चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम् ।

रूढश्च कृतमूलश्च शेषं स्थास्यति ते सुतः ॥ 31 ॥

रामप्रव्राजनं चैव देवि याचस्व तं वरम् ।

एवं सिद्ध्यन्ति पुत्रस्य सर्वार्थास्तव भामिनि ॥ 32 ॥

एवं प्रव्राजितश्चैव रामोऽरामो भविष्यति ।

भरतश्च हतामित्रस्तव राजा भविष्यति ॥ 33 ॥

येन कालेन रामश्च वनात्प्रत्यागमिष्यति ।

तेन कालेन पुत्रस्ते कृतमूलो भविष्यति ॥ 34 ॥

सुगृहीतमनुष्यश्च सुहृद्भिस्सार्धमात्मवान् ।

प्राप्तकालं नु मन्येऽहं राजानं वीतसाध्वसा ॥ 35 ॥

रामाभिषेकसङ्कल्पान्निगृह्य विनिवर्तय ।

अनर्थमर्थरूपेण ग्राहिता सा ततस्तया ॥ 36 ॥

हृष्टा प्रतीता कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत् ।

सा हि वाक्येन कुब्जायाः किशोरीवोत्पथं गता ॥ 37 ॥

कैकेयी विस्मयं प्राप्ता परं परमदर्शना ।

कुब्जे त्वां नाभिजानामि श्रेष्ठां श्रेष्ठाभिथायिनीम् ॥ 38 ॥

पृथिव्यामसि कुब्जानामुत्तमा बुद्धिनिश्चये ।

त्वमेव तु ममाऽर्थेषु नित्ययुक्ता हितैषिणी ॥ 39 ॥

नाहं समवबुध्येयं कुब्जे राज्ञश्चिकीर्षितम् ।

सन्ति दुस्संस्थिताः कुब्जा वक्राः परमदारुणाः ॥ 40 ॥

त्वं पद्ममिव वातेन सन्नता प्रियदर्शना ।

उरस्तेऽभिनिविष्टं वै यावत्स्कन्धात् समुन्नतम् ॥ 41 ॥

अधस्ताच्चोदरं शातं सुनाभमिव लज्जितम् ।

परिपूर्णं तु जघनं सुपीनौ च पयोधरौ ॥ 42 ॥

विमलेन्दुसमं वक्त्रमहोराजसि मन्थरे ।

जघनं तव निर्घुष्टं रशनादामशोभितम् ॥ 43 ॥

जङ्घे भृशमुपन्यस्ते पादौ चाप्यायतावुभौ ।

त्वमायताभ्यां सक्थिभ्यां मन्थरे क्षौमवासिनी ॥ 44 ॥

अग्रतो मम गच्छन्ती राजहंसीव राजसे ।

आसन्याश्शम्बरे मायास्सहस्रमसुराधिपे ॥ 45 ॥

सर्वास्त्वयि निविष्टास्ता भूयश्चान्यास्सहस्रशः ।

तवेदं स्थगु यद्दीर्घं रथघोणमिवायतम् ॥ 46 ॥

मतयः क्षत्रविद्याश्च मायाश्चात्र वसन्ति ते ।

अत्र ते प्रतिमोक्ष्यामि मालां कुब्जे हिरण्मयीम् ॥ 47 ॥

अभिषिक्ते च भरते राघवे च वनं गते ।

जात्येन च सुवर्णेन सुनिष्टप्तेन मन्थरे ॥ 48 ॥

लब्धार्था च प्रतीता च लेपयिष्यामि ते स्थगु ।

मुखे च तिलकं चित्रं जातरूपमयं शुभम् ॥ 49 ॥

कारयिष्यामि ते कुब्जे शुभान्याभरणानि च ।

परिधाय शुभे वस्त्रे देवतेव चरिष्यसि ॥ 50 ॥

चन्द्रमाह्वयमानेन मुखेनाप्रतिमानना ।

गमिष्यसि गतिं मुख्यां गर्वयन्ती द्विषज्जनम् ॥ 51 ॥

तवापि कुब्जाः कुब्जायास्सर्वाभरणभूषिताः ।

पादौ परिचरिष्यन्ति यथैव त्वं सदा मम ॥ 52 ॥

इति प्रशस्यमाना सा कैकेयीमिदमब्रवीत् ।

शयानां शयने शुभ्रे वेद्यामग्निशिखामिव ॥ 53 ॥

गतोदके सेतुबन्धो न कल्याणि विधीयते ।

उत्तिष्ठ कुरु कल्याणि राजानमनुदर्शय ॥ 54 ॥

तथा प्रोत्साहिता देवी गत्वा मन्थरया सह ।

क्रोधागारं विशालाक्षी सौभाग्यमदगर्विता ॥ 55 ॥

अनेकशतसाहस्रं मुक्ताहारं वराङ्गना ।

अवमुच्य वरार्हाणि शुभान्याभरणानि च ॥ 56 ॥

ततो हेमोपमा तत्र कुब्जावाक्यवशं गता ।

संविश्य भूमौ कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ 57 ॥

इह वा मां मृतां कुब्जे नृपायावेदयिष्यसि ।

वनं तु राघवे प्राप्ते भरतः प्राप्स्यति क्षितिम् ॥ 58 ॥

न सुवर्णेन मे ह्यर्थो न रत्नैर्न च भूषणैः ।

एष मे जीवितस्यान्तो रामो यद्यभिषिच्यते ॥ 59 ॥

अथो पुनस्तां महिषीं महीक्षितो वचोभिरत्यर्थमहापराक्रमैः ।

उवाच कुब्जा भरतस्य मातरं हितं वचो राममुपेत्य चाहितम् ॥ 60 ॥

प्रपत्स्यते राज्यमिदं हि राघवो यदि ध्रुवं त्वं ससुता च तप्स्यसे ।

अतो हि कल्याणि यतस्व तत्तथा यथा सुतस्ते भरतोऽभिषेक्ष्यते ॥ 61 ॥

तथाऽतिविद्धा महिषी तु कुब्जया समाहता वागिषुभिर्मुहुर्मुहुः ।

निधायहस्तौ हृदयेऽतिविस्मिता शशंस कुब्जां कुपिता पुनः पुनः ॥ 62 ॥

यमस्य वा मां विषयं गतामितो निशाम्य कुब्जे प्रतिवेदयिष्यसि ।

वनं गते वा सुचिराय राघवे समृद्धकामो भरतो भविष्यति ॥ 63 ॥

अहं हि नैवास्तरणानि न स्रजो न चन्दनं नाञ्जनपानभोजनम् ।

न किञ्चिदिच्छामि न चेह जीवितं न चेदितो गच्छति राघवो वनम् ॥ 64 ॥

अथैतदुक्त्वा वचनं सुदारुणं निधाय सर्वाभरणानि भामिनी ।

असंवृतामास्तरणेन मेदिनीं तदाऽधिशिश्ये पतितेव किन्नरी ॥ 65 ॥

उदीर्णसंरम्भतमोवृतानना तथाऽवमुक्तोत्तममाल्यभूषणा ।

नरेन्द्रपत्नी विमना बभूव सा तमोवृता द्यौरिव मग्नतारका ॥ 66 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे नवमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

2.9 અયોધ્યાકાણ્ડ - નવમ સર્ગઃ