Valmiki Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 9 — Oriya Script

⚠️ AI-generated translation — the Odia meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Odia

ଏହି ସର୍ଗରେ କୈକେୟୀ କ୍ରୋଧରେ ମନ୍ଥରାକୁ କହନ୍ତି ଯେ ସେ ରାମଙ୍କୁ ବନକୁ ପଠାଇ ଭରତଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ କରିବେ। ମନ୍ଥରା ଦଶରଥ ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା ଦୁଇ ବର ସ୍ମରଣ କରାଇ ଦେଇ କହେ ଯେ ସେହି ବର ମାଗି ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଓ ରାମଙ୍କ ଚଉଦ ବର୍ଷର ବନବାସ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ଥରାର ପରାମର୍ଶରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କୈକେୟୀ ତାହାର ବାକ୍ୟକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଉତାରି କ୍ରୋଧାଗାରରେ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରନ୍ତି। ସେ କହନ୍ତି ଯେ ରାମ ଅଭିଷିକ୍ତ ନ ହେଲେ ଓ ଭରତ ରାଜ୍ୟ ନ ପାଇଲେ ସେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବେ ନାହିଁ।

AI-generated · not yet verified

The Odia meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ନଵମସ୍ସର୍ଗଃ ।

Shloka 1

ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ କୈକେଯୀ କ୍ରୋଧେନ ଜ୍ଵଲିତାନନା ।
ଦୀର୍ଘମୁଷ୍ଣଂ ଵିନିଶ୍ଵସ୍ଯ ମନ୍ଥରାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥

evamuktā tu kaikeyī krodhena jvalitānanā |
dīrghamuṣṇaṃ viniśvasya mantharāmidamabravīt || 1 ||

ଏହିପରି କୁହାଯିବାରେ କୈକେୟୀ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ମୁଖୀ ହୋଇ ଦୀର୍ଘ ଓ ଉଷ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ମାରି ମନ୍ଥରାକୁ ଏହା କହିଲେ। ^AI

Shloka 2

ଅଦ୍ଯ ରାମମିତଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵନଂ ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମ୍ଯହମ୍ ।
ଯୌଵରାଜ୍ଯେ ଚ ଭରତଂ କ୍ଷିପ୍ରମେଵାଭିଷେଚଯେ ॥ 2 ॥

adya rāmamitaḥ kṣipraṃ vanaṃ prasthāpayāmyaham |
yauvarājye ca bharataṃ kṣipramevābhiṣecaye || 2 ||

ଆଜି ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାରୁ ବନକୁ ପଠାଇବି ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ହିଁ ଭରତଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ପଦରେ ଅଭିଷେକ କରାଇବି। ^AI

Shloka 3

ଇଦଂ ତ୍ଵିଦାନୀଂ ସମ୍ପଶ୍ଯ କେନୋପାଯେନ ମନ୍ଥରେ ।
ଭରତଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ନ ତୁ ରାମଃ କଥଞ୍ଚନ ॥ 3 ॥

idaṃ tvidānīṃ sampaśya kenopāyena manthare |
bharataḥ prāpnuyādrājyaṃ na tu rāmaḥ kathañcana || 3 ||

ହେ ମନ୍ଥରେ, ଏବେ ଏହା ଦେଖ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ଭରତ ରାଜ୍ୟ ପାଇବ କିନ୍ତୁ ରାମ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନ ପାଉ। ^AI

Shloka 4

ଏଵମୁକ୍ତା ତଯା ଦେଵ୍ଯା ମନ୍ଥରା ପାପଦର୍ଶିନୀ ।
ରାମାର୍ଥମୁପହିଂସନ୍ତୀ କୈକେଯୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 4 ॥

evamuktā tayā devyā mantharā pāpadarśinī |
rāmārthamupahiṃsantī kaikeyīmidamabravīt || 4 ||

ସେହି ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି କୁହାଯିବାରେ ପାପଦର୍ଶିନୀ ମନ୍ଥରା ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନିଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହା କହିଲା। ^AI

Shloka 5

ହନ୍ତେଦାନୀଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୈକେଯି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଚ ମେ ।
ଯଥା ତେ ଭରତୋ ରାଜ୍ଯଂ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି କେଵଲମ୍ ॥ 5 ॥

hantedānīṃ pravakṣyāmi kaikeyi śrūyatāṃ ca me |
yathā te bharato rājyaṃ putraḥ prāpsyati kevalam || 5 ||

ହେ କୈକେୟୀ, ହେଉ, ଏବେ ମୁଁ କହିବି, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଯେପରି ତୁମ ପୁତ୍ର ଭରତ ଏକାକୀ ରାଜ୍ୟ ପାଇବ। ^AI

Shloka 6

କିଂ ନ ସ୍ମରସି କୈକେଯି ସ୍ମରନ୍ତୀ ଵା ନିଗୂହସେ ।
ଯଦୁଚ୍ଯମାନମାତ୍ମାର୍ଥଂ ମତ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି ॥ 6 ॥

kiṃ na smarasi kaikeyi smarantī vā nigūhase |
yaducyamānamātmārthaṃ mattastvaṃ śrotumicchasi || 6 ||

ହେ କୈକେୟୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ମନେ ପକାଉ ନାହଁ, ଅଥବା ମନେ ପକାଇ ମଧ୍ୟ ଲୁଚାଉଛ କି? ଯାହା ମୋଠାରୁ ନିଜ ହିତ ପାଇଁ କୁହାଯାଉଛି, ତାହା ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ। ^AI

Shloka 7

ମଯୋଚ୍ଯମାନଂ ଯଦି ତେ ଶ୍ରୋତୁଂ ଛନ୍ଦୋ ଵିଲାସିନି ।
ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚାପି ଵିମୃଶ୍ଯତାମ୍ ॥ 7 ॥

mayocyamānaṃ yadi te śrotuṃ chando vilāsini |
śrūyatāmabhidhāsyāmi śrutvā cāpi vimṛśyatām || 7 ||

ହେ ବିଳାସିନୀ, ମୁଁ ଯାହା କହୁଛି ତାହା ଯଦି ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ତେବେ ଶୁଣ; ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣି ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର। ^AI

Shloka 8

ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ଵଚନଂ ତସ୍ଯା ମନ୍ଥରାଯାସ୍ତୁ କୈକେଯୀ ।
କିଞ୍ଚିଦୁତ୍ଥାଯ ଶଯନାତ୍ସ୍ଵାସ୍ତୀର୍ଣାଦିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 8 ॥

śrutvaivaṃ vacanaṃ tasyā mantharāyāstu kaikeyī |
kiñcidutthāya śayanātsvāstīrṇādidamabravīt || 8 ||

ମନ୍ଥରାର ସେହି କଥା ଶୁଣି କୈକେୟୀ ଶଯ୍ୟାରୁ ଟିକେ ଉଠି ଏହା କହିଲେ। ^AI

Shloka 9

କଥଯ ତ୍ଵଂ ମମୋପାଯଂ କେନୋପାଯେନ ମନ୍ଥରେ ।
ଭରତଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ନ ତୁ ରାମଃ କଥଞ୍ଚନ ॥ 9 ॥

kathaya tvaṃ mamopāyaṃ kenopāyena manthare |
bharataḥ prāpnuyādrājyaṃ na tu rāmaḥ kathañcana || 9 ||

ହେ ମନ୍ଥରେ, ମୋତେ ଏପରି ଏକ ଉପାୟ କୁହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଭରତ ରାଜ୍ୟ ପାଇବ ଓ ରାମ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ପାଇବ ନାହିଁ ॥ 9 ॥ ^AI

Shloka 10

ଏଵମୁକ୍ତା ତଯା ଦେଵ୍ଯା ମନ୍ଥରା ପାପଦର୍ଶିନୀ ।
ରାମାର୍ଥମୁପହିଂସନ୍ତୀ କୁବ୍ଜା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 10 ॥

evamuktā tayā devyā mantharā pāpadarśinī |
rāmārthamupahiṃsantī kubjā vacanamabravīt || 10 ||

ସେହି ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କୁହାଯିବା ପରେ ପାପଦର୍ଶିନୀ କୁବ୍ଜା ମନ୍ଥରା, ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନିଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଏହି କଥା କହିଲା ॥ 10 ॥ ^AI

Shloka 11

ତଵ ଦୈଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ସହ ରାଜର୍ଷିଭିଃ ପତିଃ ।
ଅଗଚ୍ଛତ୍ତ୍ଵାମୁପାଦାଯ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ସାହ୍ଯକୃତ୍ ॥ 11 ॥

tava daivāsure yuddhe saha rājarṣibhiḥ patiḥ |
agacchattvāmupādāya devarājasya sāhyakṛt || 11 ||

ହେ ଦେବୀ, ଦେବାସୁର ସଂଗ୍ରାମରେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହାୟକ ହେବାପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ ॥ 11 ॥ ^AI

Shloka 12

ଦିଶମାସ୍ଥାଯ ଵୈ ଦେଵି ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଣ୍ଡକାନ୍ପ୍ରତି ।
ଵୈଜଯନ୍ତମିତି ଖ୍ଯାତଂ ପୁରଂ ଯତ୍ର ତିମିଧ୍ଵଜଃ ॥ 12 ॥

diśamāsthāya vai devi dakṣiṇāṃ daṇḍakānprati |
vaijayantamiti khyātaṃ puraṃ yatra timidhvajaḥ || 12 ||

ହେ ଦେବୀ, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ଯାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତିମିଧ୍ୱଜ ନାମକ ରାଜାଙ୍କର ବୈଜୟନ୍ତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ନଗର ଥିଲା ॥ 12 ॥ ^AI

Shloka 13

ସ ଶମ୍ବର ଇତି ଖ୍ଯାତଶ୍ଶତମାଯୋ ମହାସୁରଃ ।
ଦଦୌ ଶକ୍ରସ୍ଯ ସଙ୍ଗ୍ରାମଂ ଦେଵସଙ୍ଘୈରନିର୍ଜିତଃ ॥ 13 ॥

sa śambara iti khyātaśśatamāyo mahāsuraḥ |
dadau śakrasya saṅgrāmaṃ devasaṅghairanirjitaḥ || 13 ||

ସେ ଶମ୍ବର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶତମାୟ ମହାସୁର ଥିଲା; ଦେବସମୂହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜିତ ହୋଇ ସେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲା ॥ 13 ॥ ^AI

Shloka 14

ତସ୍ମିନ୍ମହତି ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ପୁରୁଷାନ୍କ୍ଷତଵିକ୍ଷତାନ୍ ।
ରାତ୍ରୌ ପ୍ରସୁପ୍ତାନ୍ଘ୍ନନ୍ତି ସ୍ମ ତରସାଽଽସାଦ୍ଯ ରାକ୍ଷସାଃ ॥ 14 ॥

tasminmahati saṅgrāme puruṣānkṣatavikṣatān |
rātrau prasuptānghnanti sma tarasā''sādya rākṣasāḥ || 14 ||

ସେହି ମହାନ ସଂଗ୍ରାମରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ରାତ୍ରିରେ ଶୋଇଥିବା ଆହତ ଓ କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ବଳପୂର୍ବକ ସେମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରୁଥିଲେ ॥ 14 ॥ ^AI

Shloka 15

ତତ୍ରାକରୋନ୍ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା ।
ଅସୁରୈଶ୍ଚ ମହାବାହୁଶ୍ଶସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ଶକଲୀକୃତଃ ॥ 15 ॥

tatrākaronmahadyuddhaṃ rājā daśarathastadā |
asuraiśca mahābāhuśśastraiśca śakalīkṛtaḥ || 15 ||

ସେଠାରେ ରାଜା ଦଶରଥ ସେତେବେଳେ ମହାନ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମହାବାହୁ ରାଜା ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଓ ଶସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ହୋଇଥିଲେ ॥ 15 ॥ ^AI

Shloka 16

ଅପଵାହ୍ଯ ତ୍ଵଯା ଦେଵି ସଙ୍ଗ୍ରାମାନ୍ନଷ୍ଟଚେତନଃ ।
ତତ୍ରାପି ଵିକ୍ଷତଶ୍ଶସ୍ତ୍ରୈଃ ପତିସ୍ତେ ରକ୍ଷିତସ୍ତ୍ଵଯା ॥ 16 ॥

apavāhya tvayā devi saṅgrāmānnaṣṭacetanaḥ |
tatrāpi vikṣataśśastraiḥ patiste rakṣitastvayā || 16 ||

ହେ ଦେବୀ, ଚେତନା ହରାଇଥିବା ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ତୁମେ ସଂଗ୍ରାମରୁ ବାହାର କରି ଆଣିଥିଲ, ଏବଂ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ରରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲ ॥ 16 ॥ ^AI

Shloka 17

ତୁଷ୍ଟେନ ତେନ ଦତ୍ତୌ ତେ ଦ୍ଵୌ ଵରୌ ଶୁଭଦର୍ଶନେ ।
ସ ତ୍ଵଯୋକ୍ତଃ ପତିର୍ଦେଵି ଯଦେଚ୍ଛେଯଂ ତଦା ଵରୌ ॥ 17 ॥

tuṣṭena tena dattau te dvau varau śubhadarśane |
sa tvayoktaḥ patirdevi yadeccheyaṃ tadā varau || 17 ||

ହେ ଶୁଭଦର୍ଶନୀ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ତୁମକୁ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲେ । ହେ ଦେବି, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଥିଲ, ମୁଁ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରିବି ସେହି ଦୁଇ ବର ମାଗିବି । ^AI

Shloka 18

ଗୃହ୍ଣୀଯାମିତି ତତ୍ତେନ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତଂ ମହାତ୍ମନା ।
ଅନଭିଜ୍ଞାମ୍ହ୍ଯହଂ ଦେଵି ତ୍ଵଯୈଵ କଥିତା ପୁରା ॥ 18 ॥

gṛhṇīyāmiti tattena tathetyuktaṃ mahātmanā |
anabhijñāmhyahaṃ devi tvayaiva kathitā purā || 18 ||

ମୁଁ ଗ୍ରହଣ କରିବି ବୋଲି ମହାତ୍ମା ସ୍ୱାମୀ ସେଥିରେ ସମ୍ମତି ଦେଇଥିଲେ । ହେ ଦେବି, ମୁଁ ଏହା ଜାଣି ନ ଥିଲି, ପୂର୍ବେ ତୁମେ ହିଁ ମୋତେ ଏହା କହିଥିଲ । ^AI

Shloka 19

କଥୈଷା ତଵ ତୁ ସ୍ନେହାନ୍ମନସା ଧାର୍ଯତେ ମଯା ।
ରାମାଭିଷେକସମ୍ଭାରାନ୍ନିଗୃହ୍ଯ ଵିନିଵର୍ତଯ ॥ 19 ॥

kathaiṣā tava tu snehānmanasā dhāryate mayā |
rāmābhiṣekasambhārānnigṛhya vinivartaya || 19 ||

ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ହେତୁ ମୁଁ ଏହି କଥା ମନରେ ଧାରଣ କରି ରଖିଛି । ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକର ସମସ୍ତ ଆୟୋଜନକୁ ବନ୍ଦ କରି ଫେରାଇ ନିଅ । ^AI

Shloka 20

ତୌ ଵରୌ ଯାଚ ଭର୍ତାରଂ ଭରତସ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍ ।
ପ୍ରଵ୍ରାଜନଂ ଚ ରାମସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଵର୍ଷାଣି ଚତୁର୍ଦଶ ॥ 20 ॥

tau varau yāca bhartāraṃ bharatasyābhiṣecanam |
pravrājanaṃ ca rāmasya tvaṃ varṣāṇi caturdaśa || 20 ||

ସେହି ଦୁଇ ବର ସ୍ୱାମୀଙ୍କଠାରୁ ମାଗ — ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଚଉଦ ବର୍ଷର ବନବାସ । ^AI

Shloka 21

ଚତୁର୍ଦଶ ହି ଵର୍ଷାଣି ରାମେ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତେ ଵନମ୍ ।
ପ୍ରଜାଭାଵଗତସ୍ନେହସ୍ସ୍ଥିରଃ ପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 21 ॥

caturdaśa hi varṣāṇi rāme pravrājite vanam |
prajābhāvagatasnehassthiraḥ putro bhaviṣyati || 21 ||

ରାମ ଚଉଦ ବର୍ଷ ପାଇଁ ବନକୁ ଯିବା ପରେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମନରେ ଥିବା ସ୍ନେହ ଭରତଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିବ, ଏବଂ ସେ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ସ୍ଥିର ହେବେ । ^AI

Shloka 22

କ୍ରୋଧାଗାରଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଽଦ୍ଯ କ୍ରୁଦ୍ଧେଵାଶ୍ଵପତେସ୍ସୁତେ ।
ଶେଷ୍ଵାଽନନ୍ତର୍ହିତାଯାଂ ତ୍ଵଂ ଭୂମୌ ମଲିନଵାସିନୀ ॥ 22 ॥

krodhāgāraṃ praviśyā'dya kruddhevāśvapatessute |
śeṣvā'nantarhitāyāṃ tvaṃ bhūmau malinavāsinī || 22 ||

ଆଜି ତୁମେ କ୍ରୋଧାଗାରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଅଶ୍ୱପତିଙ୍କ କନ୍ୟା ପରି କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ମଳିନ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି ଅନନ୍ତର୍ହିତା ଭୂମି ଉପରେ ଶୟନ କର । ^AI

Shloka 23

ମାସ୍ମୈନଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଦୀକ୍ଷେଥା ମା ଚୈନମଭିଭାଷଥାଃ ।
ରୁଦନ୍ତୀ ଚାପି ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜଗତ୍ଯାଂ ଶୋକଲାଲସା ॥ 23 ॥

māsmainaṃ pratyudīkṣethā mā cainamabhibhāṣathāḥ |
rudantī cāpi taṃ dṛṣṭvā jagatyāṃ śokalālasā || 23 ||

ତୁମେ ତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଅନାଅ ନାହିଁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହ କଥା କୁହ ନାହିଁ; ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଭୂମିରେ ରୁଦନ କରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖ । ^AI

Shloka 24

ଦଯିତା ତ୍ଵଂ ସଦା ଭର୍ତୁରତ୍ର ମେ ନାସ୍ତି ସଂଶଯଃ ।
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ସ ମହାରାଜୋ ଵିଶେଦପି ହୁତାଶନମ୍ ॥ 24 ॥

dayitā tvaṃ sadā bharturatra me nāsti saṃśayaḥ |
tvatkṛte sa mahārājo viśedapi hutāśanam || 24 ||

ତୁମେ ସର୍ବଦା ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ଏଥିରେ ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ତୁମ ପାଇଁ ସେ ମହାରାଜା ଅଗ୍ନିରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତି । ^AI

Shloka 25

ନ ତ୍ଵାଂ କ୍ରୋଧଯିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ନ କ୍ରୃଦ୍ଧାଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଦୀକ୍ଷିତୁମ୍ ।
ତଵ ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ରାଜା ହି ପ୍ରାଣାନପି ପରିତ୍ଯଜେତ୍ ॥ 25 ॥

na tvāṃ krodhayituṃ śakto na krṛddhāṃ pratyudīkṣitum |
tava priyārthaṃ rājā hi prāṇānapi parityajet || 25 ||

ସେ ତୁମକୁ କ୍ରୋଧିତ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି, କ୍ରୋଧିତା ତୁମକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି । ତୁମର ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ରାଜା ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ପରିତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି । ^AI

Shloka 26

ନ ହ୍ଯତିକ୍ରମିତୁଂ ଶକ୍ତସ୍ତଵ ଵାକ୍ଯଂ ମହୀପତିଃ ।
ମନ୍ଦସ୍ଵଭାଵେ ବୁଧ୍ଯସ୍ଵ ସୌଭାଗ୍ଯବଲମାତ୍ମନଃ ॥ 26 ॥

na hyatikramituṃ śaktastava vākyaṃ mahīpatiḥ |
mandasvabhāve budhyasva saubhāgyabalamātmanaḥ || 26 ||

ମହୀପତି ତୁମର ବାକ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହନ୍ତି । ହେ ମନ୍ଦସ୍ୱଭାବା, ନିଜର ସୌଭାଗ୍ୟର ବଳ ବୁଝ । ^AI

Shloka 27

ମଣିମୁକ୍ତଂ ସୁଵର୍ଣାନି ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।
ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦଶରଥୋ ରାଜା ମାସ୍ମ ତେଷୁ ମନଃ କୃଥାଃ ॥ 27 ॥

maṇimuktaṃ suvarṇāni ratnāni vividhāni ca |
dadyāddaśaratho rājā māsma teṣu manaḥ kṛthāḥ || 27 ||

ରାଜା ଦଶରଥ ମଣି, ମୁକ୍ତା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିବିଧ ରତ୍ନ ଦେଇପାରନ୍ତି; ସେହିସବୁ ଉପରେ ମନ ଦିଅ ନାହିଁ । ^AI

Shloka 28

ଯୌ ତୌ ଦୈଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ଵରୌ ଦଶରଥୋଽଦଦାତ୍ ।
ତୌ ସ୍ମାରଯ ମହାଭାଗେ ସୋଽର୍ଥୋ ନ ତ୍ଵାମତିକ୍ରମେତ୍ ॥ 28 ॥

yau tau daivāsure yuddhe varau daśaratho'dadāt |
tau smāraya mahābhāge so'rtho na tvāmatikramet || 28 ||

ଦେବାସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦଶରଥ ଯେଉଁ ଦୁଇଟି ବର ଦେଇଥିଲେ, ହେ ମହାଭାଗେ, ସେହି ଦୁଇଟି ସ୍ମରଣ କରାଅ; ସେ ବିଷୟ ତୁମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବ ନାହିଁ । ^AI

Shloka 29

ଯଦାତୁ ତେ ଵରଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସ୍ଵଯମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ରାଘଵଃ ।
ଵ୍ଯଵସ୍ଥାପ୍ଯ ମହାରାଜଂ ତ୍ଵମିମଂ ଵୃଣୁଯା ଵରମ୍ ॥ 29 ॥

yadātu te varaṃ dadyātsvayamutthāpya rāghavaḥ |
vyavasthāpya mahārājaṃ tvamimaṃ vṛṇuyā varam || 29 ||

ଯେତେବେଳେ ରାଘବ ସ୍ୱୟଂ ଉଠି ତୁମକୁ ବର ଦେବେ, ସେତେବେଳେ ମହାରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ଥିର କରି ତୁମେ ଏହି ବର ମାଗିବ । ^AI

Shloka 30

ରାମଂ ପ୍ରଵ୍ରାଜଯାରଣ୍ଯେ ନଵ ଵର୍ଷାଣି ପଞ୍ଚ ଚ ।
ଭରତଃ କ୍ରିଯତାଂ ରାଜା ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭଃ ॥ 30 ॥

rāmaṃ pravrājayāraṇye nava varṣāṇi pañca ca |
bharataḥ kriyatāṃ rājā pṛthivyāḥ pārthivarṣabhaḥ || 30 ||

ରାମଙ୍କୁ ନଅ ବର୍ଷ ଓ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବ୍ରାଜିତ କରାଯାଉ; ପୃଥିବୀର ପାର୍ଥିବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜା କରାଯାଉ । ^AI

Shloka 31

ଚତୁର୍ଦଶ ହି ଵର୍ଷାଣି ରାମେ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତେ ଵନମ୍ ।
ରୂଢଶ୍ଚ କୃତମୂଲଶ୍ଚ ଶେଷଂ ସ୍ଥାସ୍ଯତି ତେ ସୁତଃ ॥ 31 ॥

caturdaśa hi varṣāṇi rāme pravrājite vanam |
rūḍhaśca kṛtamūlaśca śeṣaṃ sthāsyati te sutaḥ || 31 ||

ରାମ ବନକୁ ପ୍ରବ୍ରାଜିତ ହେଲେ ଚଉଦ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ତୁମ ପୁତ୍ର ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ମୂଳଦୃଢ଼ ହୋଇ ଅବଶିଷ୍ଟ କାଳ ରହିବେ । ^AI

Shloka 32

ରାମପ୍ରଵ୍ରାଜନଂ ଚୈଵ ଦେଵି ଯାଚସ୍ଵ ତଂ ଵରମ୍ ।
ଏଵଂ ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତି ପୁତ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵାର୍ଥାସ୍ତଵ ଭାମିନି ॥ 32 ॥

rāmapravrājanaṃ caiva devi yācasva taṃ varam |
evaṃ siddhyanti putrasya sarvārthāstava bhāmini || 32 ||

ହେ ଦେବି, ରାମଙ୍କ ପ୍ରବ୍ରାଜନ ରୂପକ ସେହି ବର ମାଗ; ହେ ଭାମିନି, ଏହିପରି ତୁମ ପୁତ୍ରର ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ସିଦ୍ଧ ହେବ । ^AI

Shloka 33

ଏଵଂ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତଶ୍ଚୈଵ ରାମୋଽରାମୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।
ଭରତଶ୍ଚ ହତାମିତ୍ରସ୍ତଵ ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 33 ॥

evaṃ pravrājitaścaiva rāmo'rāmo bhaviṣyati |
bharataśca hatāmitrastava rājā bhaviṣyati || 33 ||

ଏହିପରି ରାମ ବନକୁ ପ୍ରବ୍ରାଜିତ ହେଲେ ଆନନ୍ଦହୀନ ହେବେ, ଆଉ ଭରତ ଶତ୍ରୁହୀନ ହୋଇ ତୁମର ରାଜା ହେବେ। ^AI

Shloka 34

ଯେନ କାଲେନ ରାମଶ୍ଚ ଵନାତ୍ପ୍ରତ୍ଯାଗମିଷ୍ଯତି ।
ତେନ କାଲେନ ପୁତ୍ରସ୍ତେ କୃତମୂଲୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 34 ॥

yena kālena rāmaśca vanātpratyāgamiṣyati |
tena kālena putraste kṛtamūlo bhaviṣyati || 34 ||

ଯେତିକି ସମୟ ପରେ ରାମ ବନରୁ ଫେରି ଆସିବେ, ସେତିକି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ପୁତ୍ର ରାଜ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ମୂଳ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ^AI

Shloka 35

ସୁଗୃହୀତମନୁଷ୍ଯଶ୍ଚ ସୁହୃଦ୍ଭିସ୍ସାର୍ଧମାତ୍ମଵାନ୍ ।
ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ନୁ ମନ୍ଯେଽହଂ ରାଜାନଂ ଵୀତସାଧ୍ଵସା ॥ 35 ॥

sugṛhītamanuṣyaśca suhṛdbhissārdhamātmavān |
prāptakālaṃ nu manye'haṃ rājānaṃ vītasādhvasā || 35 ||

ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଭଲ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଭୟଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ସେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରିବାର ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଆସିଛି। ^AI

Shloka 36

ରାମାଭିଷେକସଙ୍କଲ୍ପାନ୍ନିଗୃହ୍ଯ ଵିନିଵର୍ତଯ ।
ଅନର୍ଥମର୍ଥରୂପେଣ ଗ୍ରାହିତା ସା ତତସ୍ତଯା ॥ 36 ॥

rāmābhiṣekasaṅkalpānnigṛhya vinivartaya |
anarthamartharūpeṇa grāhitā sā tatastayā || 36 ||

ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକର ସଂକଳ୍ପକୁ ନିବାରଣ କରି ତାହାକୁ ଫେରାଇ ଆଣ; ଅର୍ଥର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅନର୍ଥକୁ ସେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ^AI

Shloka 37

ହୃଷ୍ଟା ପ୍ରତୀତା କୈକେଯୀ ମନ୍ଥରାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ସା ହି ଵାକ୍ଯେନ କୁବ୍ଜାଯାଃ କିଶୋରୀଵୋତ୍ପଥଂ ଗତା ॥ 37 ॥

hṛṣṭā pratītā kaikeyī mantharāmidamabravīt |
sā hi vākyena kubjāyāḥ kiśorīvotpathaṃ gatā || 37 ||

ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କୈକେୟୀ ମନ୍ଥରାକୁ ଏହା କହିଲେ; ସେ କୁବ୍ଜୀର ବାକ୍ୟରେ ବାଳିକା ପରି କୁପଥରେ ଗମନ କରିଥିଲେ। ^AI

Shloka 38

କୈକେଯୀ ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ତା ପରଂ ପରମଦର୍ଶନା ।
କୁବ୍ଜେ ତ୍ଵାଂ ନାଭିଜାନାମି ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଭିଥାଯିନୀମ୍ ॥ 38 ॥

kaikeyī vismayaṃ prāptā paraṃ paramadarśanā |
kubje tvāṃ nābhijānāmi śreṣṭhāṃ śreṣṭhābhithāyinīm || 38 ||

ପରମ ସୁନ୍ଦରୀ କୈକେୟୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ କହିଲେ, ହେ କୁବ୍ଜୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଣି ପାରୁ ନାହିଁ, ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହୁଛ। ^AI

Shloka 39

ପୃଥିଵ୍ଯାମସି କୁବ୍ଜାନାମୁତ୍ତମା ବୁଦ୍ଧିନିଶ୍ଚଯେ ।
ତ୍ଵମେଵ ତୁ ମମାଽର୍ଥେଷୁ ନିତ୍ଯଯୁକ୍ତା ହିତୈଷିଣୀ ॥ 39 ॥

pṛthivyāmasi kubjānāmuttamā buddhiniścaye |
tvameva tu mamā'rtheṣu nityayuktā hitaiṣiṇī || 39 ||

ପୃଥିବୀରେ ବୁଦ୍ଧିର ନିଶ୍ଚୟରେ ତୁମେ କୁବ୍ଜୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମେ ହିଁ ମୋର କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତ ଓ ହିତକାରିଣୀ। ^AI

Shloka 40

ନାହଂ ସମଵବୁଧ୍ଯେଯଂ କୁବ୍ଜେ ରାଜ୍ଞଶ୍ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ ।
ସନ୍ତି ଦୁସ୍ସଂସ୍ଥିତାଃ କୁବ୍ଜା ଵକ୍ରାଃ ପରମଦାରୁଣାଃ ॥ 40 ॥

nāhaṃ samavabudhyeyaṃ kubje rājñaścikīrṣitam |
santi dussaṃsthitāḥ kubjā vakrāḥ paramadāruṇāḥ || 40 ||

ହେ କୁବ୍ଜୀ, ମୁଁ ରାଜାଙ୍କର ଅଭିପ୍ରାୟ ବୁଝି ପାରୁ ନାହିଁ; କୁବ୍ଜୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରଯୁକ୍ତ, କୁଟିଳ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠୁର ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ^AI

Shloka 41

ତ୍ଵଂ ପଦ୍ମମିଵ ଵାତେନ ସନ୍ନତା ପ୍ରିଯଦର୍ଶନା ।
ତ୍ଵଂ ପଦ୍ମମିଵ ଵାତେନ ସନ୍ନତା ପ୍ରିଯଦର୍ଶନା ।
ଉରସ୍ତେଽଭିନିଵିଷ୍ଟଂ ଵୈ ଯାଵତ୍ସ୍କନ୍ଧାତ୍ ସମୁନ୍ନତମ୍ ॥ 41 ॥

tvaṃ padmamiva vātena sannatā priyadarśanā |
tvaṃ padmamiva vātena sannatā priyadarśanā |
uraste'bhiniviṣṭaṃ vai yāvatskandhāt samunnatam || 41 ||

ତୁମେ ପବନରେ ନଇଁପଡ଼ିଥିବା ପଦ୍ମ ପରି ମନୋହର ଦେଖାଯାଉଛ; ତୁମର ବକ୍ଷସ୍ଥଳ କାନ୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚ ହୋଇ ଉଠିଛି। ^AI

Shloka 42

ଅଧସ୍ତାଚ୍ଚୋଦରଂ ଶାତଂ ସୁନାଭମିଵ ଲଜ୍ଜିତମ୍ ।
ପରିପୂର୍ଣଂ ତୁ ଜଘନଂ ସୁପୀନୌ ଚ ପଯୋଧରୌ ॥ 42 ॥

adhastāccodaraṃ śātaṃ sunābhamiva lajjitam |
paripūrṇaṃ tu jaghanaṃ supīnau ca payodharau || 42 ||

ତା ତଳେ ତୁମର କ୍ଷୀଣ ଉଦର ଲଜ୍ଜିତ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ, ତା ମଧ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦର ନାଭି; ତୁମର ନିତମ୍ବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଇ ସ୍ତନ ସୁପୀନ। ^AI

Shloka 43

ଵିମଲେନ୍ଦୁସମଂ ଵକ୍ତ୍ରମହୋରାଜସି ମନ୍ଥରେ ।
ଜଘନଂ ତଵ ନିର୍ଘୁଷ୍ଟଂ ରଶନାଦାମଶୋଭିତମ୍ ॥ 43 ॥

vimalendusamaṃ vaktramahorājasi manthare |
jaghanaṃ tava nirghuṣṭaṃ raśanādāmaśobhitam || 43 ||

ହେ ମନ୍ଥରେ, ତୁମର ମୁଖ ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଦିନ ଓ ରାତିରେ ଶୋଭା ପାଉଛି; ତୁମର ନିତମ୍ବ କିଙ୍କିଣୀମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଘୋଷିତ ହେଉଛି। ^AI

Shloka 44

ଜଙ୍ଘେ ଭୃଶମୁପନ୍ଯସ୍ତେ ପାଦୌ ଚାପ୍ଯାଯତାଵୁଭୌ ।
ତ୍ଵମାଯତାଭ୍ଯାଂ ସକ୍ଥିଭ୍ଯାଂ ମନ୍ଥରେ କ୍ଷୌମଵାସିନୀ ॥ 44 ॥

jaṅghe bhṛśamupanyaste pādau cāpyāyatāvubhau |
tvamāyatābhyāṃ sakthibhyāṃ manthare kṣaumavāsinī || 44 ||

ତୁମର ଦୁଇ ଜଙ୍ଘ ଭଲ ଭାବରେ ସ୍ଥାପିତ ଓ ଦୁଇ ପାଦ ମଧ୍ୟ ଲମ୍ବା; ହେ ମନ୍ଥରେ, କ୍ଷୌମ ବସ୍ତ୍ର ପରିହିତା ତୁମେ ଲମ୍ବା ଊରୁଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ପାଉଛ। ^AI

Shloka 45

ଅଗ୍ରତୋ ମମ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ରାଜହଂସୀଵ ରାଜସେ ।
ଆସନ୍ଯାଶ୍ଶମ୍ବରେ ମାଯାସ୍ସହସ୍ରମସୁରାଧିପେ ॥ 45 ॥

agrato mama gacchantī rājahaṃsīva rājase |
āsanyāśśambare māyāssahasramasurādhipe || 45 ||

ମୋ ଆଗରେ ଚାଲୁଥିବା ତୁମେ ରାଜହଂସୀ ପରି ଶୋଭା ପାଉଛ; ଅସୁରରାଜା ଶମ୍ବରର ଆସନରେ ହଜାରେ ମାୟା ଥିଲା। ^AI

Shloka 46

ସର୍ଵାସ୍ତ୍ଵଯି ନିଵିଷ୍ଟାସ୍ତା ଭୂଯଶ୍ଚାନ୍ଯାସ୍ସହସ୍ରଶଃ ।
ତଵେଦଂ ସ୍ଥଗୁ ଯଦ୍ଦୀର୍ଘଂ ରଥଘୋଣମିଵାଯତମ୍ ॥ 46 ॥

sarvāstvayi niviṣṭāstā bhūyaścānyāssahasraśaḥ |
tavedaṃ sthagu yaddīrghaṃ rathaghoṇamivāyatam || 46 ||

ସେ ସବୁ ମାୟା ତୁମ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଆହୁରି ଅନେକ ସହସ୍ର ମାୟା ଅଛି; ତୁମର ଏହି ଲମ୍ବା କପାଳ ରଥର ଅଗ୍ରଭାଗ ପରି ଲମ୍ବା। ^AI

Shloka 47

ମତଯଃ କ୍ଷତ୍ରଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚ ମାଯାଶ୍ଚାତ୍ର ଵସନ୍ତି ତେ ।
ଅତ୍ର ତେ ପ୍ରତିମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ମାଲାଂ କୁବ୍ଜେ ହିରଣ୍ମଯୀମ୍ ॥ 47 ॥

matayaḥ kṣatravidyāśca māyāścātra vasanti te |
atra te pratimokṣyāmi mālāṃ kubje hiraṇmayīm || 47 ||

ତୁମ ଭିତରେ ବୁଦ୍ଧି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଦ୍ୟା ଓ ମାୟାମାନ ବାସ କରୁଛନ୍ତି; ହେ କୁବ୍ଜେ, ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟୀ ମାଳା ଦେବି। ^AI

Shloka 48

ଅଭିଷିକ୍ତେ ଚ ଭରତେ ରାଘଵେ ଚ ଵନଂ ଗତେ ।
ଜାତ୍ଯେନ ଚ ସୁଵର୍ଣେନ ସୁନିଷ୍ଟପ୍ତେନ ମନ୍ଥରେ ॥ 48 ॥

abhiṣikte ca bharate rāghave ca vanaṃ gate |
jātyena ca suvarṇena suniṣṭaptena manthare || 48 ||

ଭରତ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବା ପରେ ଓ ରାଘବ ବନକୁ ଯିବା ପରେ, ହେ ମନ୍ଥରେ, ଭଲ ଭାବରେ ତପ୍ତ ହୋଇଥିବା ଉତ୍ତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ନିର୍ମିତ। ^AI

Shloka 49

ଲବ୍ଧାର୍ଥା ଚ ପ୍ରତୀତା ଚ ଲେପଯିଷ୍ଯାମି ତେ ସ୍ଥଗୁ ।
ମୁଖେ ଚ ତିଲକଂ ଚିତ୍ରଂ ଜାତରୂପମଯଂ ଶୁଭମ୍ ॥ 49 ॥

labdhārthā ca pratītā ca lepayiṣyāmi te sthagu |
mukhe ca tilakaṃ citraṃ jātarūpamayaṃ śubham || 49 ||

(ମନ୍ଥରା କହିଲା) ମୁଁ ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ମୁଁ ତୋ ମୁଖରେ ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ନିର୍ମିତ ଶୁଭ ଚିତ୍ରିତ ତିଳକ ଲଗାଇଦେବି। ^AI

Shloka 50

କାରଯିଷ୍ଯାମି ତେ କୁବ୍ଜେ ଶୁଭାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ ।
ପରିଧାଯ ଶୁଭେ ଵସ୍ତ୍ରେ ଦେଵତେଵ ଚରିଷ୍ଯସି ॥ 50 ॥

kārayiṣyāmi te kubje śubhānyābharaṇāni ca |
paridhāya śubhe vastre devateva cariṣyasi || 50 ||

ହେ କୁବ୍ଜେ, ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ ଶୁଭ ଅଳଙ୍କାର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଇବି; ତୁ ଶୁଭ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି ଦେବୀ ପରି ବିଚରଣ କରିବୁ। ^AI

Shloka 51

ଚନ୍ଦ୍ରମାହ୍ଵଯମାନେନ ମୁଖେନାପ୍ରତିମାନନା ।
ଗମିଷ୍ଯସି ଗତିଂ ମୁଖ୍ଯାଂ ଗର୍ଵଯନ୍ତୀ ଦ୍ଵିଷଜ୍ଜନମ୍ ॥ 51 ॥

candramāhvayamānena mukhenāpratimānanā |
gamiṣyasi gatiṃ mukhyāṃ garvayantī dviṣajjanam || 51 ||

ହେ ଅପ୍ରତିମାନନା, ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ତୋ ମୁଖ ସହିତ ତୁ ଶତ୍ରୁଜନଙ୍କୁ ଗର୍ବିତ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତିରେ ଗମନ କରିବୁ। ^AI

Shloka 52

ତଵାପି କୁବ୍ଜାଃ କୁବ୍ଜାଯାସ୍ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତାଃ ।
ପାଦୌ ପରିଚରିଷ୍ଯନ୍ତି ଯଥୈଵ ତ୍ଵଂ ସଦା ମମ ॥ 52 ॥

tavāpi kubjāḥ kubjāyāssarvābharaṇabhūṣitāḥ |
pādau paricariṣyanti yathaiva tvaṃ sadā mama || 52 ||

ତୁ ଯେପରି ସର୍ବଦା ମୋର ପାଦ ସେବା କରୁଛୁ, ସେହିପରି ଅନ୍ୟ କୁବ୍ଜମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବାଭରଣରେ ଭୂଷିତା ହୋଇ ତୋର ପାଦ ସେବା କରିବେ। ^AI

ଇତି ପ୍ରଶସ୍ଯମାନା ସା କୈକେଯୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଶଯାନାଂ ଶଯନେ ଶୁଭ୍ରେ ଵେଦ୍ଯାମଗ୍ନିଶିଖାମିଵ ॥ 53 ॥

Shloka 54

ଗତୋଦକେ ସେତୁବନ୍ଧୋ ନ କଲ୍ଯାଣି ଵିଧୀଯତେ ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ କୁରୁ କଲ୍ଯାଣି ରାଜାନମନୁଦର୍ଶଯ ॥ 54 ॥

gatodake setubandho na kalyāṇi vidhīyate |
uttiṣṭha kuru kalyāṇi rājānamanudarśaya || 54 ||

ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ଜଳ ଚାଲିଗଲା ପରେ ସେତୁ ବନ୍ଧନ କରାଯାଏ ନାହିଁ; ଉଠ, କାର୍ଯ୍ୟ କର ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ଦିଅ। ^AI

Shloka 55

ତଥା ପ୍ରୋତ୍ସାହିତା ଦେଵୀ ଗତ୍ଵା ମନ୍ଥରଯା ସହ ।
କ୍ରୋଧାଗାରଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ସୌଭାଗ୍ଯମଦଗର୍ଵିତା ॥ 55 ॥

tathā protsāhitā devī gatvā mantharayā saha |
krodhāgāraṃ viśālākṣī saubhāgyamadagarvitā || 55 ||

ସେହିପରି ମନ୍ଥରାଦ୍ୱାରା ପ୍ରୋତ୍ସାହିତା ହୋଇ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ କୈକେୟୀ ସୌଭାଗ୍ୟର ମଦରେ ଗର୍ବିତା ହୋଇ ମନ୍ଥରା ସହିତ କ୍ରୋଧାଗାରକୁ ଗଲେ। ^AI

Shloka 56

ଅନେକଶତସାହସ୍ରଂ ମୁକ୍ତାହାରଂ ଵରାଙ୍ଗନା ।
ଅଵମୁଚ୍ଯ ଵରାର୍ହାଣି ଶୁଭାନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ ॥ 56 ॥

anekaśatasāhasraṃ muktāhāraṃ varāṅganā |
avamucya varārhāṇi śubhānyābharaṇāni ca || 56 ||

ସେହି ଉତ୍ତମାଙ୍ଗନା ଅନେକ ଶତ ସହସ୍ର ମୁକ୍ତାହାର ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଥା ଶୁଭ ଅଳଙ୍କାରମାନ ଉତାରି ରଖିଲେ। ^AI

Shloka 57

ତତୋ ହେମୋପମା ତତ୍ର କୁବ୍ଜାଵାକ୍ଯଵଶଂ ଗତା ।
ସଂଵିଶ୍ଯ ଭୂମୌ କୈକେଯୀ ମନ୍ଥରାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 57 ॥

tato hemopamā tatra kubjāvākyavaśaṃ gatā |
saṃviśya bhūmau kaikeyī mantharāmidamabravīt || 57 ||

ତା ପରେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶା କୈକେୟୀ ସେଠାରେ କୁବ୍ଜାର ବାକ୍ୟର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ଭୂମିରେ ଶୟନ କରି ମନ୍ଥରାକୁ ଏହା କହିଲେ। ^AI

Shloka 58

ଇହ ଵା ମାଂ ମୃତାଂ କୁବ୍ଜେ ନୃପାଯାଵେଦଯିଷ୍ଯସି ।
ଵନଂ ତୁ ରାଘଵେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଭରତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତି କ୍ଷିତିମ୍ ॥ 58 ॥

iha vā māṃ mṛtāṃ kubje nṛpāyāvedayiṣyasi |
vanaṃ tu rāghave prāpte bharataḥ prāpsyati kṣitim || 58 ||

ହେ କୁବ୍ଜେ! ତୁ ଏଠାରେ ମୋତେ ମୃତା ହୋଇଥିବା ଦେଖି ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇବୁ, ଅଥବା ରାଘବ ବନକୁ ଗଲା ପରେ ଭରତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ^AI

Shloka 59

ନ ସୁଵର୍ଣେନ ମେ ହ୍ଯର୍ଥୋ ନ ରତ୍ନୈର୍ନ ଚ ଭୂଷଣୈଃ ।
ଏଷ ମେ ଜୀଵିତସ୍ଯାନ୍ତୋ ରାମୋ ଯଦ୍ଯଭିଷିଚ୍ଯତେ ॥ 59 ॥

na suvarṇena me hyartho na ratnairna ca bhūṣaṇaiḥ |
eṣa me jīvitasyānto rāmo yadyabhiṣicyate || 59 ||

ମୋତେ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ, ରତ୍ନରେ ନାହିଁ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଯଦି ରାମ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ମୋ ଜୀବନର ଅନ୍ତ ହେବ। ^AI

Shloka 60

ଅଥୋ ପୁନସ୍ତାଂ ମହିଷୀଂ ମହୀକ୍ଷିତୋ ଵଚୋଭିରତ୍ଯର୍ଥମହାପରାକ୍ରମୈଃ ।
ଉଵାଚ କୁବ୍ଜା ଭରତସ୍ଯ ମାତରଂ ହିତଂ ଵଚୋ ରାମମୁପେତ୍ଯ ଚାହିତମ୍ ॥ 60 ॥

atho punastāṃ mahiṣīṃ mahīkṣito vacobhiratyarthamahāparākramaiḥ |
uvāca kubjā bharatasya mātaraṃ hitaṃ vaco rāmamupetya cāhitam || 60 ||

ତା ପରେ ପୁନର୍ବାର ସେ କୁବ୍ଜା ମହାରାଜାଙ୍କ ମହିଷୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାପରାକ୍ରମଶାଳୀ ବଚନରେ କହିଲା — ଭରତଙ୍କ ମାତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ହିତକର ବଚନ କହିଲା, ମାତ୍ର ତାହା ଅହିତକର ଥିଲା। ^AI

Shloka 61

ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ ରାଜ୍ଯମିଦଂ ହି ରାଘଵୋ ଯଦି ଧ୍ରୁଵଂ ତ୍ଵଂ ସସୁତା ଚ ତପ୍ସ୍ଯସେ ।
ଅତୋ ହି କଲ୍ଯାଣି ଯତସ୍ଵ ତତ୍ତଥା ଯଥା ସୁତସ୍ତେ ଭରତୋଽଭିଷେକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ 61 ॥

prapatsyate rājyamidaṃ hi rāghavo yadi dhruvaṃ tvaṃ sasutā ca tapsyase |
ato hi kalyāṇi yatasva tattathā yathā sutaste bharato'bhiṣekṣyate || 61 ||

ଯଦି ରାଘବ ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ, ତେବେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପୁତ୍ର ସହିତ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବ। ହେ କଲ୍ୟାଣୀ! ଏଥିପାଇଁ ତୁମେ ଏପରି ଯତ୍ନ କର ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମ ପୁତ୍ର ଭରତ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବ। ^AI

Shloka 62

ତଥାଽତିଵିଦ୍ଧା ମହିଷୀ ତୁ କୁବ୍ଜଯା ସମାହତା ଵାଗିଷୁଭିର୍ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ।
ନିଧାଯହସ୍ତୌ ହୃଦଯେଽତିଵିସ୍ମିତା ଶଶଂସ କୁବ୍ଜାଂ କୁପିତା ପୁନଃ ପୁନଃ ॥ 62 ॥

tathā'tividdhā mahiṣī tu kubjayā samāhatā vāgiṣubhirmuhurmuhuḥ |
nidhāyahastau hṛdaye'tivismitā śaśaṃsa kubjāṃ kupitā punaḥ punaḥ || 62 ||

ସେହିପରି କୁବ୍ଜାର ବାଣ ପରି ବାକ୍ୟଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ଆଘାତ ପାଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତା ସେ ମହିଷୀ ହୃଦୟରେ ଦୁଇ ହାତ ରଖି କ୍ରୁଦ୍ଧା ହୋଇ କୁବ୍ଜାକୁ ପୁନଃ ପୁନଃ କହିଲେ। ^AI

Shloka 63

ଯମସ୍ଯ ଵା ମାଂ ଵିଷଯଂ ଗତାମିତୋ ନିଶାମ୍ଯ କୁବ୍ଜେ ପ୍ରତିଵେଦଯିଷ୍ଯସି ।
ଵନଂ ଗତେ ଵା ସୁଚିରାଯ ରାଘଵେ ସମୃଦ୍ଧକାମୋ ଭରତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 63 ॥

yamasya vā māṃ viṣayaṃ gatāmito niśāmya kubje prativedayiṣyasi |
vanaṃ gate vā sucirāya rāghave samṛddhakāmo bharato bhaviṣyati || 63 ||

ହେ କୁବ୍ଜେ! ମୁଁ ଏଠାରୁ ଯମଙ୍କ ଅଧୀନକୁ ଗତା ହେବା ଦେଖି ତୁ ଜଣାଇବୁ, ଅଥବା ରାଘବ ବହୁକାଳ ପାଇଁ ବନକୁ ଗଲେ ଭରତ ସମୃଦ୍ଧ କାମନା ବିଶିଷ୍ଟ ହେବ। ^AI

Shloka 64

ଅହଂ ହି ନୈଵାସ୍ତରଣାନି ନ ସ୍ରଜୋ ନ ଚନ୍ଦନଂ ନାଞ୍ଜନପାନଭୋଜନମ୍ ।
ନ କିଞ୍ଚିଦିଚ୍ଛାମି ନ ଚେହ ଜୀଵିତଂ ନ ଚେଦିତୋ ଗଚ୍ଛତି ରାଘଵୋ ଵନମ୍ ॥ 64 ॥

ahaṃ hi naivāstaraṇāni na srajo na candanaṃ nāñjanapānabhojanam |
na kiñcidicchāmi na ceha jīvitaṃ na cedito gacchati rāghavo vanam || 64 ||

ମୁଁ ଶଯ୍ୟା ଚାହେଁ ନାହିଁ, ମାଲ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଚନ୍ଦନ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଅଞ୍ଜନ ଓ ପାନଭୋଜନ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଆଉ କିଛି ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ଯଦି ରାଘବ ଏଠାରୁ ବନକୁ ନ ଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଏଠାରେ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ^AI

Shloka 65

ଅଥୈତଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ସୁଦାରୁଣଂ ନିଧାଯ ସର୍ଵାଭରଣାନି ଭାମିନୀ ।
ଅସଂଵୃତାମାସ୍ତରଣେନ ମେଦିନୀଂ ତଦାଽଧିଶିଶ୍ଯେ ପତିତେଵ କିନ୍ନରୀ ॥ 65 ॥

athaitaduktvā vacanaṃ sudāruṇaṃ nidhāya sarvābharaṇāni bhāminī |
asaṃvṛtāmāstaraṇena medinīṃ tadā'dhiśiśye patiteva kinnarī || 65 ||

ତା ପରେ ସେ ଭାମିନୀ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ବଚନ କହି ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ରଖି, ଆସ୍ତରଣ ବିନା ମେଦିନୀ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିବା କିନ୍ନରୀ ପରି ଶୟନ କଲେ। ^AI

Shloka 66

ଉଦୀର୍ଣସଂରମ୍ଭତମୋଵୃତାନନା ତଥାଽଵମୁକ୍ତୋତ୍ତମମାଲ୍ଯଭୂଷଣା ।
ନରେନ୍ଦ୍ରପତ୍ନୀ ଵିମନା ବଭୂଵ ସା ତମୋଵୃତା ଦ୍ଯୌରିଵ ମଗ୍ନତାରକା ॥ 66 ॥

udīrṇasaṃrambhatamovṛtānanā tathā'vamuktottamamālyabhūṣaṇā |
narendrapatnī vimanā babhūva sā tamovṛtā dyauriva magnatārakā || 66 ||

ସେହି ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରୂପୀ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ମୁଖଯୁକ୍ତା ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ବିଷଣ୍ଣା ହେଲେ; ଯେପରି ତାରାଗଣ ଲୁଚିଯାଇଥିବା ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ଆକାଶ। ^AI

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ନଵମସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ नवमस्सर्गः ।

एवमुक्ता तु कैकेयी क्रोधेन ज्वलितानना ।

दीर्घमुष्णं विनिश्वस्य मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥

अद्य राममितः क्षिप्रं वनं प्रस्थापयाम्यहम् ।

यौवराज्ये च भरतं क्षिप्रमेवाभिषेचये ॥ 2 ॥

इदं त्विदानीं सम्पश्य केनोपायेन मन्थरे ।

भरतः प्राप्नुयाद्राज्यं न तु रामः कथञ्चन ॥ 3 ॥

एवमुक्ता तया देव्या मन्थरा पापदर्शिनी ।

रामार्थमुपहिंसन्ती कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ 4 ॥

हन्तेदानीं प्रवक्ष्यामि कैकेयि श्रूयतां च मे ।

यथा ते भरतो राज्यं पुत्रः प्राप्स्यति केवलम् ॥ 5 ॥

किं न स्मरसि कैकेयि स्मरन्ती वा निगूहसे ।

यदुच्यमानमात्मार्थं मत्तस्त्वं श्रोतुमिच्छसि ॥ 6 ॥

मयोच्यमानं यदि ते श्रोतुं छन्दो विलासिनि ।

श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चापि विमृश्यताम् ॥ 7 ॥

श्रुत्वैवं वचनं तस्या मन्थरायास्तु कैकेयी ।

किञ्चिदुत्थाय शयनात्स्वास्तीर्णादिदमब्रवीत् ॥ 8 ॥

कथय त्वं ममोपायं केनोपायेन मन्थरे ।

भरतः प्राप्नुयाद्राज्यं न तु रामः कथञ्चन ॥ 9 ॥

एवमुक्ता तया देव्या मन्थरा पापदर्शिनी ।

रामार्थमुपहिंसन्ती कुब्जा वचनमब्रवीत् ॥ 10 ॥

तव दैवासुरे युद्धे सह राजर्षिभिः पतिः ।

अगच्छत्त्वामुपादाय देवराजस्य साह्यकृत् ॥ 11 ॥

दिशमास्थाय वै देवि दक्षिणां दण्डकान्प्रति ।

वैजयन्तमिति ख्यातं पुरं यत्र तिमिध्वजः ॥ 12 ॥

स शम्बर इति ख्यातश्शतमायो महासुरः ।

ददौ शक्रस्य सङ्ग्रामं देवसङ्घैरनिर्जितः ॥ 13 ॥

तस्मिन्महति सङ्ग्रामे पुरुषान्क्षतविक्षतान् ।

रात्रौ प्रसुप्तान्घ्नन्ति स्म तरसाऽऽसाद्य राक्षसाः ॥ 14 ॥

तत्राकरोन्महद्युद्धं राजा दशरथस्तदा ।

असुरैश्च महाबाहुश्शस्त्रैश्च शकलीकृतः ॥ 15 ॥

अपवाह्य त्वया देवि सङ्ग्रामान्नष्टचेतनः ।

तत्रापि विक्षतश्शस्त्रैः पतिस्ते रक्षितस्त्वया ॥ 16 ॥

तुष्टेन तेन दत्तौ ते द्वौ वरौ शुभदर्शने ।

स त्वयोक्तः पतिर्देवि यदेच्छेयं तदा वरौ ॥ 17 ॥

गृह्णीयामिति तत्तेन तथेत्युक्तं महात्मना ।

अनभिज्ञाम्ह्यहं देवि त्वयैव कथिता पुरा ॥ 18 ॥

कथैषा तव तु स्नेहान्मनसा धार्यते मया ।

रामाभिषेकसम्भारान्निगृह्य विनिवर्तय ॥ 19 ॥

तौ वरौ याच भर्तारं भरतस्याभिषेचनम् ।

प्रव्राजनं च रामस्य त्वं वर्षाणि चतुर्दश ॥ 20 ॥

चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम् ।

प्रजाभावगतस्नेहस्स्थिरः पुत्रो भविष्यति ॥ 21 ॥

क्रोधागारं प्रविश्याऽद्य क्रुद्धेवाश्वपतेस्सुते ।

शेष्वाऽनन्तर्हितायां त्वं भूमौ मलिनवासिनी ॥ 22 ॥

मास्मैनं प्रत्युदीक्षेथा मा चैनमभिभाषथाः ।

रुदन्ती चापि तं दृष्ट्वा जगत्यां शोकलालसा ॥ 23 ॥

दयिता त्वं सदा भर्तुरत्र मे नास्ति संशयः ।

त्वत्कृते स महाराजो विशेदपि हुताशनम् ॥ 24 ॥

न त्वां क्रोधयितुं शक्तो न क्रृद्धां प्रत्युदीक्षितुम् ।

तव प्रियार्थं राजा हि प्राणानपि परित्यजेत् ॥ 25 ॥

न ह्यतिक्रमितुं शक्तस्तव वाक्यं महीपतिः ।

मन्दस्वभावे बुध्यस्व सौभाग्यबलमात्मनः ॥ 26 ॥

मणिमुक्तं सुवर्णानि रत्नानि विविधानि च ।

दद्याद्दशरथो राजा मास्म तेषु मनः कृथाः ॥ 27 ॥

यौ तौ दैवासुरे युद्धे वरौ दशरथोऽददात् ।

तौ स्मारय महाभागे सोऽर्थो न त्वामतिक्रमेत् ॥ 28 ॥

यदातु ते वरं दद्यात्स्वयमुत्थाप्य राघवः ।

व्यवस्थाप्य महाराजं त्वमिमं वृणुया वरम् ॥ 29 ॥

रामं प्रव्राजयारण्ये नव वर्षाणि पञ्च च ।

भरतः क्रियतां राजा पृथिव्याः पार्थिवर्षभः ॥ 30 ॥

चतुर्दश हि वर्षाणि रामे प्रव्राजिते वनम् ।

रूढश्च कृतमूलश्च शेषं स्थास्यति ते सुतः ॥ 31 ॥

रामप्रव्राजनं चैव देवि याचस्व तं वरम् ।

एवं सिद्ध्यन्ति पुत्रस्य सर्वार्थास्तव भामिनि ॥ 32 ॥

एवं प्रव्राजितश्चैव रामोऽरामो भविष्यति ।

भरतश्च हतामित्रस्तव राजा भविष्यति ॥ 33 ॥

येन कालेन रामश्च वनात्प्रत्यागमिष्यति ।

तेन कालेन पुत्रस्ते कृतमूलो भविष्यति ॥ 34 ॥

सुगृहीतमनुष्यश्च सुहृद्भिस्सार्धमात्मवान् ।

प्राप्तकालं नु मन्येऽहं राजानं वीतसाध्वसा ॥ 35 ॥

रामाभिषेकसङ्कल्पान्निगृह्य विनिवर्तय ।

अनर्थमर्थरूपेण ग्राहिता सा ततस्तया ॥ 36 ॥

हृष्टा प्रतीता कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत् ।

सा हि वाक्येन कुब्जायाः किशोरीवोत्पथं गता ॥ 37 ॥

कैकेयी विस्मयं प्राप्ता परं परमदर्शना ।

कुब्जे त्वां नाभिजानामि श्रेष्ठां श्रेष्ठाभिथायिनीम् ॥ 38 ॥

पृथिव्यामसि कुब्जानामुत्तमा बुद्धिनिश्चये ।

त्वमेव तु ममाऽर्थेषु नित्ययुक्ता हितैषिणी ॥ 39 ॥

नाहं समवबुध्येयं कुब्जे राज्ञश्चिकीर्षितम् ।

सन्ति दुस्संस्थिताः कुब्जा वक्राः परमदारुणाः ॥ 40 ॥

त्वं पद्ममिव वातेन सन्नता प्रियदर्शना ।

उरस्तेऽभिनिविष्टं वै यावत्स्कन्धात् समुन्नतम् ॥ 41 ॥

अधस्ताच्चोदरं शातं सुनाभमिव लज्जितम् ।

परिपूर्णं तु जघनं सुपीनौ च पयोधरौ ॥ 42 ॥

विमलेन्दुसमं वक्त्रमहोराजसि मन्थरे ।

जघनं तव निर्घुष्टं रशनादामशोभितम् ॥ 43 ॥

जङ्घे भृशमुपन्यस्ते पादौ चाप्यायतावुभौ ।

त्वमायताभ्यां सक्थिभ्यां मन्थरे क्षौमवासिनी ॥ 44 ॥

अग्रतो मम गच्छन्ती राजहंसीव राजसे ।

आसन्याश्शम्बरे मायास्सहस्रमसुराधिपे ॥ 45 ॥

सर्वास्त्वयि निविष्टास्ता भूयश्चान्यास्सहस्रशः ।

तवेदं स्थगु यद्दीर्घं रथघोणमिवायतम् ॥ 46 ॥

मतयः क्षत्रविद्याश्च मायाश्चात्र वसन्ति ते ।

अत्र ते प्रतिमोक्ष्यामि मालां कुब्जे हिरण्मयीम् ॥ 47 ॥

अभिषिक्ते च भरते राघवे च वनं गते ।

जात्येन च सुवर्णेन सुनिष्टप्तेन मन्थरे ॥ 48 ॥

लब्धार्था च प्रतीता च लेपयिष्यामि ते स्थगु ।

मुखे च तिलकं चित्रं जातरूपमयं शुभम् ॥ 49 ॥

कारयिष्यामि ते कुब्जे शुभान्याभरणानि च ।

परिधाय शुभे वस्त्रे देवतेव चरिष्यसि ॥ 50 ॥

चन्द्रमाह्वयमानेन मुखेनाप्रतिमानना ।

गमिष्यसि गतिं मुख्यां गर्वयन्ती द्विषज्जनम् ॥ 51 ॥

तवापि कुब्जाः कुब्जायास्सर्वाभरणभूषिताः ।

पादौ परिचरिष्यन्ति यथैव त्वं सदा मम ॥ 52 ॥

इति प्रशस्यमाना सा कैकेयीमिदमब्रवीत् ।

शयानां शयने शुभ्रे वेद्यामग्निशिखामिव ॥ 53 ॥

गतोदके सेतुबन्धो न कल्याणि विधीयते ।

उत्तिष्ठ कुरु कल्याणि राजानमनुदर्शय ॥ 54 ॥

तथा प्रोत्साहिता देवी गत्वा मन्थरया सह ।

क्रोधागारं विशालाक्षी सौभाग्यमदगर्विता ॥ 55 ॥

अनेकशतसाहस्रं मुक्ताहारं वराङ्गना ।

अवमुच्य वरार्हाणि शुभान्याभरणानि च ॥ 56 ॥

ततो हेमोपमा तत्र कुब्जावाक्यवशं गता ।

संविश्य भूमौ कैकेयी मन्थरामिदमब्रवीत् ॥ 57 ॥

इह वा मां मृतां कुब्जे नृपायावेदयिष्यसि ।

वनं तु राघवे प्राप्ते भरतः प्राप्स्यति क्षितिम् ॥ 58 ॥

न सुवर्णेन मे ह्यर्थो न रत्नैर्न च भूषणैः ।

एष मे जीवितस्यान्तो रामो यद्यभिषिच्यते ॥ 59 ॥

अथो पुनस्तां महिषीं महीक्षितो वचोभिरत्यर्थमहापराक्रमैः ।

उवाच कुब्जा भरतस्य मातरं हितं वचो राममुपेत्य चाहितम् ॥ 60 ॥

प्रपत्स्यते राज्यमिदं हि राघवो यदि ध्रुवं त्वं ससुता च तप्स्यसे ।

अतो हि कल्याणि यतस्व तत्तथा यथा सुतस्ते भरतोऽभिषेक्ष्यते ॥ 61 ॥

तथाऽतिविद्धा महिषी तु कुब्जया समाहता वागिषुभिर्मुहुर्मुहुः ।

निधायहस्तौ हृदयेऽतिविस्मिता शशंस कुब्जां कुपिता पुनः पुनः ॥ 62 ॥

यमस्य वा मां विषयं गतामितो निशाम्य कुब्जे प्रतिवेदयिष्यसि ।

वनं गते वा सुचिराय राघवे समृद्धकामो भरतो भविष्यति ॥ 63 ॥

अहं हि नैवास्तरणानि न स्रजो न चन्दनं नाञ्जनपानभोजनम् ।

न किञ्चिदिच्छामि न चेह जीवितं न चेदितो गच्छति राघवो वनम् ॥ 64 ॥

अथैतदुक्त्वा वचनं सुदारुणं निधाय सर्वाभरणानि भामिनी ।

असंवृतामास्तरणेन मेदिनीं तदाऽधिशिश्ये पतितेव किन्नरी ॥ 65 ॥

उदीर्णसंरम्भतमोवृतानना तथाऽवमुक्तोत्तममाल्यभूषणा ।

नरेन्द्रपत्नी विमना बभूव सा तमोवृता द्यौरिव मग्नतारका ॥ 66 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे नवमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

2.9 ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡ - ନଵମ ସର୍ଗଃ