ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ନଵାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଜାବାଲେସ୍ତୁ ଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମ ସ୍ସତ୍ଯାତ୍ମନାଂ ଵରଃ ।
ଉଵାଚ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚାଵିପନ୍ନଯା ॥ 1 ॥
ଭଵାନ୍ମେ ପ୍ରିଯକାମାର୍ଥଂ ଵଚନଂ ଯଦିହୋକ୍ତଵାନ୍ ।
ଅକାର୍ଯଂ କାର୍ଯସଙ୍କାଶମପଥ୍ଯଂ ପଥ୍ଯସମ୍ମତମ୍ ॥ 2 ॥
ନିର୍ମର୍ଯାଦସ୍ତୁ ପୁରୁଷଃ ପାପାଚାରସମନ୍ଵିତଃ ।
ମାନଂ ନ ଲଭତେ ସତ୍ସୁ ଭିନ୍ନଚାରିତ୍ରଦର୍ଶନଃ ॥ 3 ॥
କୁଲୀନମକୁଲୀନଂ ଵା ଵୀରଂ ପୁରୁଷମାନିନମ୍ ।
ଚାରିତ୍ରମେଵ ଵ୍ଯାଖ୍ଯାତି ଶୁଚିଂ ଵା ଯଦି ଵାଽଶୁଚିମ୍ ॥ 4 ॥
ଅନାର୍ଯସ୍ତ୍ଵାର୍ଯସଙ୍କାଶ ଶ୍ଶୌଚାଦ୍ଦୀନସ୍ତାଥାଽଶୁଚିଃ ।
ଲକ୍ଷଣ୍ଯଵଦଲକ୍ଷଣ୍ଯୋ ଦୁଶ୍ଶୀଲଶ୍ଶୀଲଵାନିଵ ॥ 5 ॥
ଅଧର୍ମଂ ଧର୍ମଵେଶେଣ ଯଦୀମଂ ଲୋକସଙ୍କୁରମ୍ ।
ଅଭିପତ୍ସ୍ଯେ ଶୁଭଂ ହିତ୍ଵା କ୍ରିଯାଵିଧିଵିଵର୍ଜିତମ୍ ॥ 6 ॥
କଶ୍ଚେତଯାନଃ ପୁରୁଷଃ କାର୍ଯାକାର୍ଯଵିଚକ୍ଷଣଃ ।
ବହୁମଂସ୍ଯତି ମାଂ ଲୋକେ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଂ ଲୋକଦୂଷଣମ୍ ॥ 7 ॥
କସ୍ଯ ଦାସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵୃତ୍ତଂ କେନ ଵା ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ନୁଯାମ୍ ।
ଆନଯା ଵର୍ତମାନୋ ହି ଵୃତ୍ତ୍ଯା ହୀନପ୍ରତିଜ୍ଞଯା ॥ 8 ॥
କାମଵୃତ୍ତସ୍ତ୍ଵଯଂ ଲୋକଃ କୃତ୍ସ୍ନ ସ୍ସମୁପଵର୍ତତେ ।
ଯଦ୍ଵୃତ୍ତା ସ୍ସନ୍ତି ରାଜାନସ୍ତଦ୍ଵୃତ୍ତା ସ୍ସନ୍ତି ହି ପ୍ରଜାଃ ॥ 9 ॥
ସତ୍ଯମେଵାନୃଶଂସଂ ଚ ରାଜଵୃତ୍ତଂ ସନାତନମ୍ ।
ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ଯାତ୍ମକଂ ରାଜ୍ଯଂ ସତ୍ଯେ ଲୋକଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ॥ 10 ॥
ଋଷଯଶ୍ଚୈଵ ଦେଵାଶ୍ଚ ସତ୍ଯମେଵ ହି ମେନିରେ ।
ସତ୍ଯଵାଦୀ ହି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ପରମଂ ଗଚ୍ଛତି କ୍ଷଯମ୍ ॥ 11 ॥
ଉଦ୍ଵିଜନ୍ତେ ଯଥା ସର୍ପାନ୍ନରାଦନୃତଵାଦିନଃ ।
ଧର୍ମ ସ୍ସତ୍ଯଂ ପରୋ ଲୋକେ ମୂଲଂ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ଚୋଚ୍ଯତେ ॥ 12 ॥
ସତ୍ଯମେଵେଶ୍ଵରୋ ଲୋକେ ସତ୍ଯଂ ପଦ୍ମାଶ୍ରିତା ସଦା ।
ସତ୍ଯମୂଲାନି ସର୍ଵାଣି ସତ୍ଯାନ୍ନାସ୍ତି ପରଂ ପଦମ୍ ॥ 13 ॥
ଦତ୍ତମିଷ୍ଟଂ ହୁତଂ ଚୈଵ ତପ୍ତାନି ଚ ତପାଂସି ଚ ।
ଵେଦା ସ୍ସତ୍ଯପ୍ରତିଷ୍ଠାନା ସ୍ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ଯପରୋ ଭଵେତ୍ ॥ 14 ॥
ଏକଃ ପାଲଯତେ ଲୋକମେକଃ ପାଲଯତେ କୁଲମ୍ ।
ମଜ୍ଜତ୍ଯେକୋ ହି ନିରଯ ଏକ ସ୍ସ୍ଵର୍ଗେ ମହୀଯତେ ॥ 15 ॥
ସୋଽହଂ ପିତୁର୍ନିଯୋଗଂ ତୁ କିମର୍ଥଂ ନାନୁପାଲଯେ ।
ସତ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଵ ସ୍ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯେନ ସମଯୀକୃତଃ ॥ 16 ॥
ନୈଵ ଲୋଭାନ୍ନ ମୋହାଦ୍ଵା ନ ହ୍ଯଜ୍ଞାନାତ୍ତମୋଽନ୍ଵିତଃ ।
ସେତୁଂ ସତ୍ଯସ୍ଯ ଭେତ୍ସ୍ଯାମି ଗୁରୋ ସ୍ସତ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଵଃ ॥ 17 ॥
ଅସତ୍ଯସନ୍ଧସ୍ଯ ସତଶ୍ଚଲସ୍ଯାସ୍ଥିରଚେତସଃ ।
ନୈଵ ଦେଵା ନ ପିତରଃ ପ୍ରତୀଚ୍ଛନ୍ତୀତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ॥ 18 ॥
ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମମିମଂ ଧର୍ମଂ ସତ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ସ୍ଵଯମ୍ ।
ଭାର ସ୍ସତ୍ପୁରୁଷାଚୀର୍ଣସ୍ତଦର୍ଥମଭିମନ୍ଯତେ ॥ 19 ॥
କ୍ଷାତ୍ରଂ ଧର୍ମମହନ୍ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେ ହ୍ଯଧର୍ମଂ ଧର୍ମସଂହିତମ୍ ।
କ୍ଷୁଦ୍ରୈର୍ନୃଶଂସୈର୍ଲୁବ୍ଧୈଶ୍ଚ ସେଵିତଂ ପାପକର୍ମଭିଃ ॥ 20 ॥
କାଯେନ କୁରୁତେ ପାପଂ ମନସା ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ ତତ୍ ।
ଅନୃତଂ ଜିହ୍ଵଯା ଚାହ ତ୍ରିଵିଧଂ କର୍ମପାତକମ୍ ॥ 21 ॥
ଭୂମିଃ କୀର୍ତିର୍ଯଶୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପୁରୁଷଂ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତି ହି ।
ସତ୍ଯଂ ସମନୁଵର୍ତନେ ସତ୍ଯମେଵ ଭଜେତ ତତଃ ॥ 22 ॥
ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ହ୍ଯନାର୍ଯମେଵ ସ୍ଯାଦ୍ଯଦ୍ଭଵାନଵଧାର୍ଯ ମାମ୍ ।
ଆହ ଯୁକ୍ତି କରୈର୍ଵାକ୍ଯୈରିଦଂ ଭଦ୍ରଂ କୁରୁଷ୍ଵ ହ ॥ 23 ॥
କଥଂ ହ୍ଯହଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯ ଵନଵାସମିମଂ ଗୁରୋଃ ।
ଭରତସ୍ଯ କରିଷ୍ଯାମି ଵଚୋ ହିତ୍ଵା ଗୁରୋର୍ଵଚଃ ॥ 24 ॥
ସ୍ଥିରା ମଯା ପ୍ରତିଜ୍ଞାତା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଗୁରୁସନ୍ନିଧୌ ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଯମାଣା ସା ଦେଵୀ କୈକେଯୀ ଚାଭଵତ୍ତଦା ॥ 25 ॥
ଵନଵାସଂ ଵସନ୍ନେଵ ଶୁଚିର୍ନିଯତଭୋଜନଃ ।
ମୂଲପୁଷ୍ପଫଲୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ ପିତ୍ରୂନ୍ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ତର୍ପଯନ୍ ॥ 26 ॥
ସନ୍ତୁଷ୍ଟପଞ୍ଚଵର୍ଗୋଽହଂ ଲୋକଯାତ୍ରାଂ ପ୍ରଵର୍ତଯେ ।
ଅକୁହ ଶ୍ଶ୍ରଦ୍ଧଧାନସ୍ସନ୍କାର୍ଯାକାର୍ଯଵିଚକ୍ଷଣଃ ॥ 27 ॥
ଵନଵାସଂ ଵସନ୍ନେଵଂ ଶୁଚିର୍ନିଯତଭୋଜନଃ ।
ମୂଲୈଃ ପୁଷ୍ପୈଃ ଫଲୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ ପିତ୍ରୂନ୍ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ତର୍ପଯନ୍ ॥ 28 ॥
ସନ୍ତୁଷ୍ଟପଞ୍ଚଵର୍ଗୋଽହଂ ଲୋକଯାତ୍ରାଂ ପ୍ରଵର୍ତଯେ ।
ଅକୁହ ଶ୍ଶ୍ରଦ୍ଧଧାନସ୍ସନ୍କାର୍ଯାକାର୍ଯଵିଚକ୍ଷଣଃ ॥ 29 ॥
କର୍ମଭୂମିମାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯଂ କର୍ମ ଯଚ୍ଛୁଭମ୍ ।
ଅଗ୍ନିର୍ଵାଯୁଶ୍ଚ ସୋମଶ୍ଚ କର୍ମଣାଂ ଫଲଭାଗିନଃ ॥ 30 ॥
ଶତଂ କ୍ରତୂନାମାହୃତ୍ଯ ଦେଵରାଟ୍ ତ୍ରିଦିଵଂ ଗତଃ ।
ତପାଂସ୍ଯୁଗ୍ରାଣି ଚାସ୍ଥାଯ ଦିଵଂ ଯାତା ମହର୍ଷଯଃ ॥ 31 ॥
ଅମୃଷ୍ଯମାଣଃ ପୁନରୁଗ୍ରତେଜାଃ ନିଶମ୍ଯ ତଂ ନାସ୍ତିକଵାକ୍ଯହେତୁମ୍ ।
ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ତଂ ନୃପତେସ୍ତନୂଜୋ ଵିଗର୍ହମାଣୋ ଵଚନାନି ତସ୍ଯ ॥ 32 ॥
ସତ୍ଯଂ ଚ ଧର୍ମଂ ଚ ପରାକ୍ରମଂ ଚ ଭୂତାନୁକମ୍ପାଂ ପ୍ରିଯଵାଦିତାଂ ଚ ।
ଦ୍ଵିଜାତିଦେଵାତିଧିପୂଜନଂ ଚ ପନ୍ଥାନମାହୁସ୍ତ୍ରିଦିଵସ୍ଯ ସନ୍ତଃ ॥ 33 ॥
ତେନୈଵମାଜ୍ଞାଯ ଯଥାଵଦର୍ଥମେକୋଦଯଂ ସମ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯ ଵିପ୍ରାଃ ।
ଧର୍ମଂ ଚରନ୍ତ ସ୍ସକଲଂ ଯଥାଵତ୍କାଙ୍କ୍ଷନ୍ତି ଲୋକାଗମମପ୍ରମତ୍ତାଃ ॥ 34 ॥
ନିନ୍ଦାମ୍ଯହଂ କର୍ମ କୃତଂ ପିତୁସ୍ତଦ୍ଯସ୍ତ୍ଵାମଗୃହ୍ଣାଦ୍ଵିଷମସ୍ଥବୁଦ୍ଧିମ୍ ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଽନଯୈଵଂଵିଧଯା ଚରନ୍ତଂ ସୁନାସ୍ତିକଂ ଧର୍ମପଥାଦପେତମ୍ ॥ 35 ॥
ଯଥା ହି ଚୋରଃ ସ ତଥା ହି ବୁଦ୍ଧସ୍ତଥାଗତଂ ନାସ୍ତିକମତ୍ର ଵିଦ୍ଧି ।
ତସ୍ମାଦ୍ଧି ଯଃ ଶଙ୍କ୍ଯତମଃ ପ୍ରଜାନାଂ ନ ନାସ୍ତିକେନାଭିମୁଖୋ ବୁଧଃ ସ୍ଯାତ୍ ॥ 36 ॥
ତ୍ଵତ୍ତୋ ଜନାଃ ପୂର୍ଵତରେ ଦ୍ଵିଜାଚ୍ଶ୍ର ଶୁଭାନି କର୍ମାଣି ବହୂନି ଚକ୍ରୁଃ ।
ଜିତ୍ଵା ସଦେମଂ ଚ ପରଂ ଚ ଲୋକଂ ତସ୍ମାଵ୍ଦିଜା ସ୍ଵସ୍ତି ହୁତଂ କୃତଂ ଚ ॥ 37 ॥
ଧର୍ମେ ରତାଃ ସତ୍ପୁରୁଷୈଃ ସମେତାସ୍ତେଜସ୍ଵିନୋ ଦାନଗୁଣପ୍ରଧାନାଃ ।
ଅହିଂସକା ଵୀତମଲାଶ୍ଚ ଲୋକେ ଭଵନ୍ତି ପୂଜ୍ଯା ମୁନଯଃ ପ୍ରଧାନାଃ ॥ 38 ॥
ଇତି ବ୍ରୁଵନ୍ତଂ ଵଚନଂ ସରୋଷଂ ରାମଂ ମହାତ୍ମାନମଦୀନସତ୍ତ୍ଵମ୍ ।
ଉଵାଚ ପଥ୍ଯଂ ପୁନରାସ୍ତିକଂ ଚ ସତ୍ଯଂ ଵଚଃ ସାନୁନଯଂ ଚ ଵିପ୍ରଃ ॥ 39 ॥
ନ ନାସ୍ତିକାନାଂ ଵଚନଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହଂ ନ ନାସ୍ତିକୋଽହଂ ନ ଚ ନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ।
ସମୀକ୍ଷ୍ଯ କାଲଂ ପୁନରାସ୍ତିକୋଽଭଵଂ ଭଵେଯ କାଲେ ପୁନରେଵ ନାସ୍ତିକଃ ॥ 40 ॥
ନ ଚାପି କାଲୋଽଯ ମୁପାଗତଶ୍ଶନୈର୍ଯଥା ମଯା ନାସ୍ତିକଵାଗୁଦୀରିତା ।
ନିଵର୍ତନାର୍ଥଂ ତଵ ରାମ କାରଣାତ୍ ପ୍ରସାଦନାର୍ଥଂ ଚ ମଯୈତଦୀରିତମ୍ ॥ 41 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ନଵାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha navādhikaśatatamassargaḥ |
jābālestu vacaśśrutvā rāma ssatyātmanāṃ varaḥ |
uvāca parayā bhaktyā svabuddhyā cāvipannayā || 1 ||
bhavānme priyakāmārthaṃ vacanaṃ yadihoktavān |
akāryaṃ kāryasaṅkāśamapathyaṃ pathyasammatam || 2 ||
nirmaryādastu puruṣaḥ pāpācārasamanvitaḥ |
mānaṃ na labhate satsu bhinnacāritradarśanaḥ || 3 ||
kulīnamakulīnaṃ vā vīraṃ puruṣamāninam |
cāritrameva vyākhyāti śuciṃ vā yadi vā'śucim || 4 ||
anāryastvāryasaṅkāśa śśaucāddīnastāthā'śuciḥ |
lakṣaṇyavadalakṣaṇyo duśśīlaśśīlavāniva || 5 ||
adharmaṃ dharmaveśeṇa yadīmaṃ lokasaṅkuram |
abhipatsye śubhaṃ hitvā kriyāvidhivivarjitam || 6 ||
kaścetayānaḥ puruṣaḥ kāryākāryavicakṣaṇaḥ |
bahumaṃsyati māṃ loke durvṛttaṃ lokadūṣaṇam || 7 ||
kasya dāsyāmyahaṃ vṛttaṃ kena vā svargamāpnuyām |
ānayā vartamāno hi vṛttyā hīnapratijñayā || 8 ||
kāmavṛttastvayaṃ lokaḥ kṛtsna ssamupavartate |
yadvṛttā ssanti rājānastadvṛttā ssanti hi prajāḥ || 9 ||
satyamevānṛśaṃsaṃ ca rājavṛttaṃ sanātanam |
tasmātsatyātmakaṃ rājyaṃ satye lokaḥ pratiṣṭhitaḥ || 10 ||
ṛṣayaścaiva devāśca satyameva hi menire |
satyavādī hi loke'sminparamaṃ gacchati kṣayam || 11 ||
udvijante yathā sarpānnarādanṛtavādinaḥ |
dharma ssatyaṃ paro loke mūlaṃ svargasya cocyate || 12 ||
satyameveśvaro loke satyaṃ padmāśritā sadā |
satyamūlāni sarvāṇi satyānnāsti paraṃ padam || 13 ||
dattamiṣṭaṃ hutaṃ caiva taptāni ca tapāṃsi ca |
vedā ssatyapratiṣṭhānā stasmātsatyaparo bhavet || 14 ||
ekaḥ pālayate lokamekaḥ pālayate kulam |
majjatyeko hi niraya eka ssvarge mahīyate || 15 ||
so'haṃ piturniyogaṃ tu kimarthaṃ nānupālaye |
satyapratiśrava ssatyaṃ satyena samayīkṛtaḥ || 16 ||
naiva lobhānna mohādvā na hyajñānāttamo'nvitaḥ |
setuṃ satyasya bhetsyāmi guro ssatyapratiśravaḥ || 17 ||
asatyasandhasya sataścalasyāsthiracetasaḥ |
naiva devā na pitaraḥ pratīcchantīti naḥ śrutam || 18 ||
pratyagātmamimaṃ dharmaṃ satyaṃ paśyāmyahaṃ svayam |
bhāra ssatpuruṣācīrṇastadarthamabhimanyate || 19 ||
kṣātraṃ dharmamahantyakṣye hyadharmaṃ dharmasaṃhitam |
kṣudrairnṛśaṃsairlubdhaiśca sevitaṃ pāpakarmabhiḥ || 20 ||
kāyena kurute pāpaṃ manasā sampradhārya tat |
anṛtaṃ jihvayā cāha trividhaṃ karmapātakam || 21 ||
bhūmiḥ kīrtiryaśo lakṣmīḥ puruṣaṃ prārthayanti hi |
satyaṃ samanuvartane satyameva bhajeta tataḥ || 22 ||
śreṣṭhaṃ hyanāryameva syādyadbhavānavadhārya mām |
āha yukti karairvākyairidaṃ bhadraṃ kuruṣva ha || 23 ||
kathaṃ hyahaṃ pratijñāya vanavāsamimaṃ guroḥ |
bharatasya kariṣyāmi vaco hitvā gurorvacaḥ || 24 ||
sthirā mayā pratijñātā pratijñā gurusannidhau |
prahṛṣyamāṇā sā devī kaikeyī cābhavattadā || 25 ||
vanavāsaṃ vasanneva śucirniyatabhojanaḥ |
mūlapuṣpaphalaiḥ puṇyaiḥ pitrūn devāṃśca tarpayan || 26 ||
santuṣṭapañcavargo'haṃ lokayātrāṃ pravartaye |
akuha śśraddhadhānassankāryākāryavicakṣaṇaḥ || 27 ||
vanavāsaṃ vasannevaṃ śucirniyatabhojanaḥ |
mūlaiḥ puṣpaiḥ phalaiḥ puṇyaiḥ pitrūn devāṃśca tarpayan || 28 ||
santuṣṭapañcavargo'haṃ lokayātrāṃ pravartaye |
akuha śśraddhadhānassankāryākāryavicakṣaṇaḥ || 29 ||
karmabhūmimāṃ prāpya kartavyaṃ karma yacchubham |
agnirvāyuśca somaśca karmaṇāṃ phalabhāginaḥ || 30 ||
śataṃ kratūnāmāhṛtya devarāṭ tridivaṃ gataḥ |
tapāṃsyugrāṇi cāsthāya divaṃ yātā maharṣayaḥ || 31 ||
amṛṣyamāṇaḥ punarugratejāḥ niśamya taṃ nāstikavākyahetum |
athābravīttaṃ nṛpatestanūjo vigarhamāṇo vacanāni tasya || 32 ||
satyaṃ ca dharmaṃ ca parākramaṃ ca bhūtānukampāṃ priyavāditāṃ ca |
dvijātidevātidhipūjanaṃ ca panthānamāhustridivasya santaḥ || 33 ||
tenaivamājñāya yathāvadarthamekodayaṃ sampratipadya viprāḥ |
dharmaṃ caranta ssakalaṃ yathāvatkāṅkṣanti lokāgamamapramattāḥ || 34 ||
nindāmyahaṃ karma kṛtaṃ pitustadyastvāmagṛhṇādviṣamasthabuddhim |
buddhyā'nayaivaṃvidhayā carantaṃ sunāstikaṃ dharmapathādapetam || 35 ||
yathā hi coraḥ sa tathā hi buddhastathāgataṃ nāstikamatra viddhi |
tasmāddhi yaḥ śaṅkyatamaḥ prajānāṃ na nāstikenābhimukho budhaḥ syāt || 36 ||
tvatto janāḥ pūrvatare dvijācśra śubhāni karmāṇi bahūni cakruḥ |
jitvā sademaṃ ca paraṃ ca lokaṃ tasmāvdijā svasti hutaṃ kṛtaṃ ca || 37 ||
dharme ratāḥ satpuruṣaiḥ sametāstejasvino dānaguṇapradhānāḥ |
ahiṃsakā vītamalāśca loke bhavanti pūjyā munayaḥ pradhānāḥ || 38 ||
iti bruvantaṃ vacanaṃ saroṣaṃ rāmaṃ mahātmānamadīnasattvam |
uvāca pathyaṃ punarāstikaṃ ca satyaṃ vacaḥ sānunayaṃ ca vipraḥ || 39 ||
na nāstikānāṃ vacanaṃ bravīmyahaṃ na nāstiko'haṃ na ca nāsti kiñcana |
samīkṣya kālaṃ punarāstiko'bhavaṃ bhaveya kāle punareva nāstikaḥ || 40 ||
na cāpi kālo'ya mupāgataśśanairyathā mayā nāstikavāgudīritā |
nivartanārthaṃ tava rāma kāraṇāt prasādanārthaṃ ca mayaitadīritam || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe navādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ नवाधिकशततमस्सर्गः ।
जाबालेस्तु वचश्श्रुत्वा राम स्सत्यात्मनां वरः ।
उवाच परया भक्त्या स्वबुद्ध्या चाविपन्नया ॥ 1 ॥
भवान्मे प्रियकामार्थं वचनं यदिहोक्तवान् ।
अकार्यं कार्यसङ्काशमपथ्यं पथ्यसम्मतम् ॥ 2 ॥
निर्मर्यादस्तु पुरुषः पापाचारसमन्वितः ।
मानं न लभते सत्सु भिन्नचारित्रदर्शनः ॥ 3 ॥
कुलीनमकुलीनं वा वीरं पुरुषमानिनम् ।
चारित्रमेव व्याख्याति शुचिं वा यदि वाऽशुचिम् ॥ 4 ॥
अनार्यस्त्वार्यसङ्काश श्शौचाद्दीनस्ताथाऽशुचिः ।
लक्षण्यवदलक्षण्यो दुश्शीलश्शीलवानिव ॥ 5 ॥
अधर्मं धर्मवेशेण यदीमं लोकसङ्कुरम् ।
अभिपत्स्ये शुभं हित्वा क्रियाविधिविवर्जितम् ॥ 6 ॥
कश्चेतयानः पुरुषः कार्याकार्यविचक्षणः ।
बहुमंस्यति मां लोके दुर्वृत्तं लोकदूषणम् ॥ 7 ॥
कस्य दास्याम्यहं वृत्तं केन वा स्वर्गमाप्नुयाम् ।
आनया वर्तमानो हि वृत्त्या हीनप्रतिज्ञया ॥ 8 ॥
कामवृत्तस्त्वयं लोकः कृत्स्न स्समुपवर्तते ।
यद्वृत्ता स्सन्ति राजानस्तद्वृत्ता स्सन्ति हि प्रजाः ॥ 9 ॥
सत्यमेवानृशंसं च राजवृत्तं सनातनम् ।
तस्मात्सत्यात्मकं राज्यं सत्ये लोकः प्रतिष्ठितः ॥ 10 ॥
ऋषयश्चैव देवाश्च सत्यमेव हि मेनिरे ।
सत्यवादी हि लोकेऽस्मिन्परमं गच्छति क्षयम् ॥ 11 ॥
उद्विजन्ते यथा सर्पान्नरादनृतवादिनः ।
धर्म स्सत्यं परो लोके मूलं स्वर्गस्य चोच्यते ॥ 12 ॥
सत्यमेवेश्वरो लोके सत्यं पद्माश्रिता सदा ।
सत्यमूलानि सर्वाणि सत्यान्नास्ति परं पदम् ॥ 13 ॥
दत्तमिष्टं हुतं चैव तप्तानि च तपांसि च ।
वेदा स्सत्यप्रतिष्ठाना स्तस्मात्सत्यपरो भवेत् ॥ 14 ॥
एकः पालयते लोकमेकः पालयते कुलम् ।
मज्जत्येको हि निरय एक स्स्वर्गे महीयते ॥ 15 ॥
सोऽहं पितुर्नियोगं तु किमर्थं नानुपालये ।
सत्यप्रतिश्रव स्सत्यं सत्येन समयीकृतः ॥ 16 ॥
नैव लोभान्न मोहाद्वा न ह्यज्ञानात्तमोऽन्वितः ।
सेतुं सत्यस्य भेत्स्यामि गुरो स्सत्यप्रतिश्रवः ॥ 17 ॥
असत्यसन्धस्य सतश्चलस्यास्थिरचेतसः ।
नैव देवा न पितरः प्रतीच्छन्तीति नः श्रुतम् ॥ 18 ॥
प्रत्यगात्ममिमं धर्मं सत्यं पश्याम्यहं स्वयम् ।
भार स्सत्पुरुषाचीर्णस्तदर्थमभिमन्यते ॥ 19 ॥
क्षात्रं धर्ममहन्त्यक्ष्ये ह्यधर्मं धर्मसंहितम् ।
क्षुद्रैर्नृशंसैर्लुब्धैश्च सेवितं पापकर्मभिः ॥ 20 ॥
कायेन कुरुते पापं मनसा सम्प्रधार्य तत् ।
अनृतं जिह्वया चाह त्रिविधं कर्मपातकम् ॥ 21 ॥
भूमिः कीर्तिर्यशो लक्ष्मीः पुरुषं प्रार्थयन्ति हि ।
सत्यं समनुवर्तने सत्यमेव भजेत ततः ॥ 22 ॥
श्रेष्ठं ह्यनार्यमेव स्याद्यद्भवानवधार्य माम् ।
आह युक्ति करैर्वाक्यैरिदं भद्रं कुरुष्व ह ॥ 23 ॥
कथं ह्यहं प्रतिज्ञाय वनवासमिमं गुरोः ।
भरतस्य करिष्यामि वचो हित्वा गुरोर्वचः ॥ 24 ॥
स्थिरा मया प्रतिज्ञाता प्रतिज्ञा गुरुसन्निधौ ।
प्रहृष्यमाणा सा देवी कैकेयी चाभवत्तदा ॥ 25 ॥
वनवासं वसन्नेव शुचिर्नियतभोजनः ।
मूलपुष्पफलैः पुण्यैः पित्रून् देवांश्च तर्पयन् ॥ 26 ॥
सन्तुष्टपञ्चवर्गोऽहं लोकयात्रां प्रवर्तये ।
अकुह श्श्रद्धधानस्सन्कार्याकार्यविचक्षणः ॥ 27 ॥
वनवासं वसन्नेवं शुचिर्नियतभोजनः ।
मूलैः पुष्पैः फलैः पुण्यैः पित्रून् देवांश्च तर्पयन् ॥ 28 ॥
सन्तुष्टपञ्चवर्गोऽहं लोकयात्रां प्रवर्तये ।
अकुह श्श्रद्धधानस्सन्कार्याकार्यविचक्षणः ॥ 29 ॥
कर्मभूमिमां प्राप्य कर्तव्यं कर्म यच्छुभम् ।
अग्निर्वायुश्च सोमश्च कर्मणां फलभागिनः ॥ 30 ॥
शतं क्रतूनामाहृत्य देवराट् त्रिदिवं गतः ।
तपांस्युग्राणि चास्थाय दिवं याता महर्षयः ॥ 31 ॥
अमृष्यमाणः पुनरुग्रतेजाः निशम्य तं नास्तिकवाक्यहेतुम् ।
अथाब्रवीत्तं नृपतेस्तनूजो विगर्हमाणो वचनानि तस्य ॥ 32 ॥
सत्यं च धर्मं च पराक्रमं च भूतानुकम्पां प्रियवादितां च ।
द्विजातिदेवातिधिपूजनं च पन्थानमाहुस्त्रिदिवस्य सन्तः ॥ 33 ॥
तेनैवमाज्ञाय यथावदर्थमेकोदयं सम्प्रतिपद्य विप्राः ।
धर्मं चरन्त स्सकलं यथावत्काङ्क्षन्ति लोकागममप्रमत्ताः ॥ 34 ॥
निन्दाम्यहं कर्म कृतं पितुस्तद्यस्त्वामगृह्णाद्विषमस्थबुद्धिम् ।
बुद्ध्याऽनयैवंविधया चरन्तं सुनास्तिकं धर्मपथादपेतम् ॥ 35 ॥
यथा हि चोरः स तथा हि बुद्धस्तथागतं नास्तिकमत्र विद्धि ।
तस्माद्धि यः शङ्क्यतमः प्रजानां न नास्तिकेनाभिमुखो बुधः स्यात् ॥ 36 ॥
त्वत्तो जनाः पूर्वतरे द्विजाच्श्र शुभानि कर्माणि बहूनि चक्रुः ।
जित्वा सदेमं च परं च लोकं तस्माव्दिजा स्वस्ति हुतं कृतं च ॥ 37 ॥
धर्मे रताः सत्पुरुषैः समेतास्तेजस्विनो दानगुणप्रधानाः ।
अहिंसका वीतमलाश्च लोके भवन्ति पूज्या मुनयः प्रधानाः ॥ 38 ॥
इति ब्रुवन्तं वचनं सरोषं रामं महात्मानमदीनसत्त्वम् ।
उवाच पथ्यं पुनरास्तिकं च सत्यं वचः सानुनयं च विप्रः ॥ 39 ॥
न नास्तिकानां वचनं ब्रवीम्यहं न नास्तिकोऽहं न च नास्ति किञ्चन ।
समीक्ष्य कालं पुनरास्तिकोऽभवं भवेय काले पुनरेव नास्तिकः ॥ 40 ॥
न चापि कालोऽय मुपागतश्शनैर्यथा मया नास्तिकवागुदीरिता ।
निवर्तनार्थं तव राम कारणात् प्रसादनार्थं च मयैतदीरितम् ॥ 41 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे नवाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha navādhikaśatatamassargaḥ |
jābālestu vacaśśrutvā rāma ssatyātmanāṃ varaḥ |
uvāca parayā bhaktyā svabuddhyā cāvipannayā || 1 ||
bhavānme priyakāmārthaṃ vacanaṃ yadihoktavān |
akāryaṃ kāryasaṅkāśamapathyaṃ pathyasammatam || 2 ||
nirmaryādastu puruṣaḥ pāpācārasamanvitaḥ |
mānaṃ na labhate satsu bhinnacāritradarśanaḥ || 3 ||
kulīnamakulīnaṃ vā vīraṃ puruṣamāninam |
cāritrameva vyākhyāti śuciṃ vā yadi vā'śucim || 4 ||
anāryastvāryasaṅkāśa śśaucāddīnastāthā'śuciḥ |
lakṣaṇyavadalakṣaṇyo duśśīlaśśīlavāniva || 5 ||
adharmaṃ dharmaveśeṇa yadīmaṃ lokasaṅkuram |
abhipatsye śubhaṃ hitvā kriyāvidhivivarjitam || 6 ||
kaścetayānaḥ puruṣaḥ kāryākāryavicakṣaṇaḥ |
bahumaṃsyati māṃ loke durvṛttaṃ lokadūṣaṇam || 7 ||
kasya dāsyāmyahaṃ vṛttaṃ kena vā svargamāpnuyām |
ānayā vartamāno hi vṛttyā hīnapratijñayā || 8 ||
kāmavṛttastvayaṃ lokaḥ kṛtsna ssamupavartate |
yadvṛttā ssanti rājānastadvṛttā ssanti hi prajāḥ || 9 ||
satyamevānṛśaṃsaṃ ca rājavṛttaṃ sanātanam |
tasmātsatyātmakaṃ rājyaṃ satye lokaḥ pratiṣṭhitaḥ || 10 ||
ṛṣayaścaiva devāśca satyameva hi menire |
satyavādī hi loke'sminparamaṃ gacchati kṣayam || 11 ||
udvijante yathā sarpānnarādanṛtavādinaḥ |
dharma ssatyaṃ paro loke mūlaṃ svargasya cocyate || 12 ||
satyameveśvaro loke satyaṃ padmāśritā sadā |
satyamūlāni sarvāṇi satyānnāsti paraṃ padam || 13 ||
dattamiṣṭaṃ hutaṃ caiva taptāni ca tapāṃsi ca |
vedā ssatyapratiṣṭhānā stasmātsatyaparo bhavet || 14 ||
ekaḥ pālayate lokamekaḥ pālayate kulam |
majjatyeko hi niraya eka ssvarge mahīyate || 15 ||
so'haṃ piturniyogaṃ tu kimarthaṃ nānupālaye |
satyapratiśrava ssatyaṃ satyena samayīkṛtaḥ || 16 ||
naiva lobhānna mohādvā na hyajñānāttamo'nvitaḥ |
setuṃ satyasya bhetsyāmi guro ssatyapratiśravaḥ || 17 ||
asatyasandhasya sataścalasyāsthiracetasaḥ |
naiva devā na pitaraḥ pratīcchantīti naḥ śrutam || 18 ||
pratyagātmamimaṃ dharmaṃ satyaṃ paśyāmyahaṃ svayam |
bhāra ssatpuruṣācīrṇastadarthamabhimanyate || 19 ||
kṣātraṃ dharmamahantyakṣye hyadharmaṃ dharmasaṃhitam |
kṣudrairnṛśaṃsairlubdhaiśca sevitaṃ pāpakarmabhiḥ || 20 ||
kāyena kurute pāpaṃ manasā sampradhārya tat |
anṛtaṃ jihvayā cāha trividhaṃ karmapātakam || 21 ||
bhūmiḥ kīrtiryaśo lakṣmīḥ puruṣaṃ prārthayanti hi |
satyaṃ samanuvartane satyameva bhajeta tataḥ || 22 ||
śreṣṭhaṃ hyanāryameva syādyadbhavānavadhārya mām |
āha yukti karairvākyairidaṃ bhadraṃ kuruṣva ha || 23 ||
kathaṃ hyahaṃ pratijñāya vanavāsamimaṃ guroḥ |
bharatasya kariṣyāmi vaco hitvā gurorvacaḥ || 24 ||
sthirā mayā pratijñātā pratijñā gurusannidhau |
prahṛṣyamāṇā sā devī kaikeyī cābhavattadā || 25 ||
vanavāsaṃ vasanneva śucirniyatabhojanaḥ |
mūlapuṣpaphalaiḥ puṇyaiḥ pitrūn devāṃśca tarpayan || 26 ||
santuṣṭapañcavargo'haṃ lokayātrāṃ pravartaye |
akuha śśraddhadhānassankāryākāryavicakṣaṇaḥ || 27 ||
vanavāsaṃ vasannevaṃ śucirniyatabhojanaḥ |
mūlaiḥ puṣpaiḥ phalaiḥ puṇyaiḥ pitrūn devāṃśca tarpayan || 28 ||
santuṣṭapañcavargo'haṃ lokayātrāṃ pravartaye |
akuha śśraddhadhānassankāryākāryavicakṣaṇaḥ || 29 ||
karmabhūmimāṃ prāpya kartavyaṃ karma yacchubham |
agnirvāyuśca somaśca karmaṇāṃ phalabhāginaḥ || 30 ||
śataṃ kratūnāmāhṛtya devarāṭ tridivaṃ gataḥ |
tapāṃsyugrāṇi cāsthāya divaṃ yātā maharṣayaḥ || 31 ||
amṛṣyamāṇaḥ punarugratejāḥ niśamya taṃ nāstikavākyahetum |
athābravīttaṃ nṛpatestanūjo vigarhamāṇo vacanāni tasya || 32 ||
satyaṃ ca dharmaṃ ca parākramaṃ ca bhūtānukampāṃ priyavāditāṃ ca |
dvijātidevātidhipūjanaṃ ca panthānamāhustridivasya santaḥ || 33 ||
tenaivamājñāya yathāvadarthamekodayaṃ sampratipadya viprāḥ |
dharmaṃ caranta ssakalaṃ yathāvatkāṅkṣanti lokāgamamapramattāḥ || 34 ||
nindāmyahaṃ karma kṛtaṃ pitustadyastvāmagṛhṇādviṣamasthabuddhim |
buddhyā'nayaivaṃvidhayā carantaṃ sunāstikaṃ dharmapathādapetam || 35 ||
yathā hi coraḥ sa tathā hi buddhastathāgataṃ nāstikamatra viddhi |
tasmāddhi yaḥ śaṅkyatamaḥ prajānāṃ na nāstikenābhimukho budhaḥ syāt || 36 ||
tvatto janāḥ pūrvatare dvijācśra śubhāni karmāṇi bahūni cakruḥ |
jitvā sademaṃ ca paraṃ ca lokaṃ tasmāvdijā svasti hutaṃ kṛtaṃ ca || 37 ||
dharme ratāḥ satpuruṣaiḥ sametāstejasvino dānaguṇapradhānāḥ |
ahiṃsakā vītamalāśca loke bhavanti pūjyā munayaḥ pradhānāḥ || 38 ||
iti bruvantaṃ vacanaṃ saroṣaṃ rāmaṃ mahātmānamadīnasattvam |
uvāca pathyaṃ punarāstikaṃ ca satyaṃ vacaḥ sānunayaṃ ca vipraḥ || 39 ||
na nāstikānāṃ vacanaṃ bravīmyahaṃ na nāstiko'haṃ na ca nāsti kiñcana |
samīkṣya kālaṃ punarāstiko'bhavaṃ bhaveya kāle punareva nāstikaḥ || 40 ||
na cāpi kālo'ya mupāgataśśanairyathā mayā nāstikavāgudīritā |
nivartanārthaṃ tava rāma kāraṇāt prasādanārthaṃ ca mayaitadīritam || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe navādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.