ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକାଶୀତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତୋ ନାନ୍ଦୀମୁଖୀଂ ରାତ୍ରିଂ ଭରତଂ ସୂତମାଗଧାଃ ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଵାଗ୍ଵିଶେଷଜ୍ଞାସ୍ସ୍ତଵୈର୍ମଙ୍ଗଲସଂହିତୈଃ ॥ 1 ॥
ସୁଵର୍ଣକୋଣାଭିହତଃ ପ୍ରାଣଦଦ୍ଯାମଦୁନ୍ଦୁଭିଃ ।
ଦଧ୍ମୁଶ୍ଶଙ୍ଖାଂଶ୍ଚ ଶତଶୋ ନାଦାଂଶ୍ଚୋଚ୍ଚାଵଚସ୍ଵରାନ୍ ॥ 2 ॥
ସ ତୂର୍ଯଘୋଷ ସ୍ସୁମହାନ୍ଦିଵମାପୂରଯନ୍ନିଵ ।
ଭରତଂ ଶୋକସନ୍ତପ୍ତଂ ଭୂଯଶ୍ଶୋକୈରରନ୍ଧ୍ରଯତ୍ ॥ 3 ॥
ତତଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଭରତସ୍ତଂ ଘୋଷଂ ସନ୍ନିଵର୍ତ୍ଯ ଚ ।
ନାହଂ ରାଜେତି ଚାପ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଘ୍ନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 4 ॥
ପଶ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କୈକେଯ୍ଯା ଲୋକସ୍ଯାପକୃତଂ ମହତ୍ ।
ଵିସୃଜ୍ଯ ମଯି ଦୁଃଖାନି ରାଜା ଦଶରଥୋ ଗତଃ ॥ 5 ॥
ତସ୍ଯୈଷା ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଧର୍ମମୂଲା ମହାତ୍ମନଃ ।
ପରିଭ୍ରମତି ରାଜ୍ଯ ଶ୍ରୀର୍ନୌରିଵାକର୍ଣିକା ଜଲେ ॥ 6 ॥
ଯୋ ହି ନ ସ୍ସୁମହାନ୍ନାଥସ୍ସୋଽପି ପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ଵନମ୍ ।
ଅନଯା ଧର୍ମମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମାତ୍ରା ମେ ରାଘଵସ୍ସ୍ଵଯମ୍ ॥ 7 ॥
ଇତ୍ଯେଵଂ ଭରତଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵିଲପନ୍ତଂ ଵିଚେତନମ୍ ।
କୃପଣଂ ରୁରୁଦୁସ୍ସର୍ଵାସ୍ସସ୍ଵରଂ ଯୋଷିତ ସ୍ତଦା ॥ 8 ॥
ତଥା ତସ୍ମିନ୍ଵିଲପତି ଵସିଷ୍ଠୋ ରାଜଧର୍ମଵିତ୍ ।
ସଭାମିକ୍ଷ୍ଵାକୁନାଥସ୍ଯ ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାଯଶାଃ ॥ 9 ॥
ଶାତକୁମ୍ଭମଯୀଂ ରମ୍ଯାଂ ମଣିରତ୍ନସମାକୁଲାମ୍ ।
ସୁଧର୍ମାମିଵ ଧର୍ମାତ୍ମା ସଗଣଃ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ ॥ 10 ॥
ସ କାଞ୍ଚନମଯଂ ପୀଠଂ ସୁଖାସ୍ତରଣସଂଵୃତମ୍ ।
ଅଧ୍ଯାସ୍ତ ସର୍ଵଵେଦଜ୍ଞୋ ଦୂତାନନୁଶଶାସ ଚ ॥ 11 ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ଵୈଶ୍ଯନମାତ୍ଯାନ୍ଗଣଵଲ୍ଲଭାନ୍ ।
କ୍ଷିପ୍ରମାନଯତାଽଵ୍ଯଗ୍ରାଃ କୃତ୍ଯମାତ୍ଯଯିକଂ ହି ନଃ ॥ 12 ॥
ସରାଜଭୃତ୍ଯଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଭରତଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନମ୍ ।
ଯୁଧାଜିତଂ ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ଚ ଯେ ଚ ତତ୍ର ହିତା ଜନାଃ ॥ 13 ॥
ତତୋ ହଲହଲାଶବ୍ଦସ୍ସୁମହାନ୍ସମପଦ୍ଯତ ।
ରଥୈରଶ୍ଵୈର୍ଗଜୈଶ୍ଚାପି ଜନାନାମୁପଗଚ୍ଛତାମ୍ ॥ 14 ॥
ତତୋ ଭରତମାଯାନ୍ତଂ ଶତକ୍ରତୁମିଵାମରାଃ ।
ପ୍ରତ୍ଯନନ୍ଦନ୍ପ୍ରକୃତଯୋ ଯଥା ଦଶରଥଂ ତଥା ॥ 15 ॥
ହ୍ରଦ ଇଵ ତିମିନାଗସଂଵୃତଃ ସ୍ତିମିତଜଲୋ ମଣିଶଙ୍ଖଶର୍କରଃ ।
ଦଶରଥସୁତଶୋଭିତା ସଭା ସଦଶରଥେଵ ବଭୌ ଯଥା ପୁରା ॥ 16 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଏକାଶୀତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekāśītitamassargaḥ |
tato nāndīmukhīṃ rātriṃ bharataṃ sūtamāgadhāḥ |
tuṣṭuvurvāgviśeṣajñāsstavairmaṅgalasaṃhitaiḥ || 1 ||
suvarṇakoṇābhihataḥ prāṇadadyāmadundubhiḥ |
dadhmuśśaṅkhāṃśca śataśo nādāṃścoccāvacasvarān || 2 ||
sa tūryaghoṣa ssumahāndivamāpūrayanniva |
bharataṃ śokasantaptaṃ bhūyaśśokairarandhrayat || 3 ||
tataḥ prabuddho bharatastaṃ ghoṣaṃ sannivartya ca |
nāhaṃ rājeti cāpyuktvā śatrughnamidamabravīt || 4 ||
paśya śatrughna kaikeyyā lokasyāpakṛtaṃ mahat |
visṛjya mayi duḥkhāni rājā daśaratho gataḥ || 5 ||
tasyaiṣā dharmarājasya dharmamūlā mahātmanaḥ |
paribhramati rājya śrīrnaurivākarṇikā jale || 6 ||
yo hi na ssumahānnāthasso'pi pravrājito vanam |
anayā dharmamutsṛjya mātrā me rāghavassvayam || 7 ||
ityevaṃ bharataṃ prekṣya vilapantaṃ vicetanam |
kṛpaṇaṃ rurudussarvāssasvaraṃ yoṣita stadā || 8 ||
tathā tasminvilapati vasiṣṭho rājadharmavit |
sabhāmikṣvākunāthasya praviveśa mahāyaśāḥ || 9 ||
śātakumbhamayīṃ ramyāṃ maṇiratnasamākulām |
sudharmāmiva dharmātmā sagaṇaḥ pratyapadyata || 10 ||
sa kāñcanamayaṃ pīṭhaṃ sukhāstaraṇasaṃvṛtam |
adhyāsta sarvavedajño dūtānanuśaśāsa ca || 11 ||
brāhmaṇān kṣatriyānvaiśyanamātyāngaṇavallabhān |
kṣipramānayatā'vyagrāḥ kṛtyamātyayikaṃ hi naḥ || 12 ||
sarājabhṛtyaṃ śatrughnaṃ bharataṃ ca yaśasvinam |
yudhājitaṃ sumantraṃ ca ye ca tatra hitā janāḥ || 13 ||
tato halahalāśabdassumahānsamapadyata |
rathairaśvairgajaiścāpi janānāmupagacchatām || 14 ||
tato bharatamāyāntaṃ śatakratumivāmarāḥ |
pratyanandanprakṛtayo yathā daśarathaṃ tathā || 15 ||
hrada iva timināgasaṃvṛtaḥ stimitajalo maṇiśaṅkhaśarkaraḥ |
daśarathasutaśobhitā sabhā sadaśaratheva babhau yathā purā || 16 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekāśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकाशीतितमस्सर्गः ।
ततो नान्दीमुखीं रात्रिं भरतं सूतमागधाः ।
तुष्टुवुर्वाग्विशेषज्ञास्स्तवैर्मङ्गलसंहितैः ॥ 1 ॥
सुवर्णकोणाभिहतः प्राणदद्यामदुन्दुभिः ।
दध्मुश्शङ्खांश्च शतशो नादांश्चोच्चावचस्वरान् ॥ 2 ॥
स तूर्यघोष स्सुमहान्दिवमापूरयन्निव ।
भरतं शोकसन्तप्तं भूयश्शोकैररन्ध्रयत् ॥ 3 ॥
ततः प्रबुद्धो भरतस्तं घोषं सन्निवर्त्य च ।
नाहं राजेति चाप्युक्त्वा शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ॥ 4 ॥
पश्य शत्रुघ्न कैकेय्या लोकस्यापकृतं महत् ।
विसृज्य मयि दुःखानि राजा दशरथो गतः ॥ 5 ॥
तस्यैषा धर्मराजस्य धर्ममूला महात्मनः ।
परिभ्रमति राज्य श्रीर्नौरिवाकर्णिका जले ॥ 6 ॥
यो हि न स्सुमहान्नाथस्सोऽपि प्रव्राजितो वनम् ।
अनया धर्ममुत्सृज्य मात्रा मे राघवस्स्वयम् ॥ 7 ॥
इत्येवं भरतं प्रेक्ष्य विलपन्तं विचेतनम् ।
कृपणं रुरुदुस्सर्वास्सस्वरं योषित स्तदा ॥ 8 ॥
तथा तस्मिन्विलपति वसिष्ठो राजधर्मवित् ।
सभामिक्ष्वाकुनाथस्य प्रविवेश महायशाः ॥ 9 ॥
शातकुम्भमयीं रम्यां मणिरत्नसमाकुलाम् ।
सुधर्मामिव धर्मात्मा सगणः प्रत्यपद्यत ॥ 10 ॥
स काञ्चनमयं पीठं सुखास्तरणसंवृतम् ।
अध्यास्त सर्ववेदज्ञो दूताननुशशास च ॥ 11 ॥
ब्राह्मणान् क्षत्रियान्वैश्यनमात्यान्गणवल्लभान् ।
क्षिप्रमानयताऽव्यग्राः कृत्यमात्ययिकं हि नः ॥ 12 ॥
सराजभृत्यं शत्रुघ्नं भरतं च यशस्विनम् ।
युधाजितं सुमन्त्रं च ये च तत्र हिता जनाः ॥ 13 ॥
ततो हलहलाशब्दस्सुमहान्समपद्यत ।
रथैरश्वैर्गजैश्चापि जनानामुपगच्छताम् ॥ 14 ॥
ततो भरतमायान्तं शतक्रतुमिवामराः ।
प्रत्यनन्दन्प्रकृतयो यथा दशरथं तथा ॥ 15 ॥
ह्रद इव तिमिनागसंवृतः स्तिमितजलो मणिशङ्खशर्करः ।
दशरथसुतशोभिता सभा सदशरथेव बभौ यथा पुरा ॥ 16 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकाशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekāśītitamassargaḥ |
tato nāndīmukhīṃ rātriṃ bharataṃ sūtamāgadhāḥ |
tuṣṭuvurvāgviśeṣajñāsstavairmaṅgalasaṃhitaiḥ || 1 ||
suvarṇakoṇābhihataḥ prāṇadadyāmadundubhiḥ |
dadhmuśśaṅkhāṃśca śataśo nādāṃścoccāvacasvarān || 2 ||
sa tūryaghoṣa ssumahāndivamāpūrayanniva |
bharataṃ śokasantaptaṃ bhūyaśśokairarandhrayat || 3 ||
tataḥ prabuddho bharatastaṃ ghoṣaṃ sannivartya ca |
nāhaṃ rājeti cāpyuktvā śatrughnamidamabravīt || 4 ||
paśya śatrughna kaikeyyā lokasyāpakṛtaṃ mahat |
visṛjya mayi duḥkhāni rājā daśaratho gataḥ || 5 ||
tasyaiṣā dharmarājasya dharmamūlā mahātmanaḥ |
paribhramati rājya śrīrnaurivākarṇikā jale || 6 ||
yo hi na ssumahānnāthasso'pi pravrājito vanam |
anayā dharmamutsṛjya mātrā me rāghavassvayam || 7 ||
ityevaṃ bharataṃ prekṣya vilapantaṃ vicetanam |
kṛpaṇaṃ rurudussarvāssasvaraṃ yoṣita stadā || 8 ||
tathā tasminvilapati vasiṣṭho rājadharmavit |
sabhāmikṣvākunāthasya praviveśa mahāyaśāḥ || 9 ||
śātakumbhamayīṃ ramyāṃ maṇiratnasamākulām |
sudharmāmiva dharmātmā sagaṇaḥ pratyapadyata || 10 ||
sa kāñcanamayaṃ pīṭhaṃ sukhāstaraṇasaṃvṛtam |
adhyāsta sarvavedajño dūtānanuśaśāsa ca || 11 ||
brāhmaṇān kṣatriyānvaiśyanamātyāngaṇavallabhān |
kṣipramānayatā'vyagrāḥ kṛtyamātyayikaṃ hi naḥ || 12 ||
sarājabhṛtyaṃ śatrughnaṃ bharataṃ ca yaśasvinam |
yudhājitaṃ sumantraṃ ca ye ca tatra hitā janāḥ || 13 ||
tato halahalāśabdassumahānsamapadyata |
rathairaśvairgajaiścāpi janānāmupagacchatām || 14 ||
tato bharatamāyāntaṃ śatakratumivāmarāḥ |
pratyanandanprakṛtayo yathā daśarathaṃ tathā || 15 ||
hrada iva timināgasaṃvṛtaḥ stimitajalo maṇiśaṅkhaśarkaraḥ |
daśarathasutaśobhitā sabhā sadaśaratheva babhau yathā purā || 16 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekāśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.