ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤੋ ਨਾਨ੍ਦੀਮੁਖੀਂ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਭਰਤਂ ਸੂਤਮਾਗਧਾਃ ।
ਤੁष੍ਟੁਵੁਰ੍ਵਾਗ੍ਵਿਸ਼ੇषਜ੍ਞਾਸ੍ਸ੍ਤਵੈਰ੍ਮਙ੍ਗਲਸਂਹਿਤੈਃ ॥ 1 ॥
ਸੁਵਰ੍ਣਕੋਣਾਭਿਹਤਃ ਪ੍ਰਾਣਦਦ੍ਯਾਮਦੁਨ੍ਦੁਭਿਃ ।
ਦਧ੍ਮੁਸ਼੍ਸ਼ਙ੍ਖਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਸ਼ੋ ਨਾਦਾਂਸ਼੍ਚੋਚ੍ਚਾਵਚਸ੍ਵਰਾਨ੍ ॥ 2 ॥
ਸ ਤੂਰ੍ਯਘੋष ਸ੍ਸੁਮਹਾਨ੍ਦਿਵਮਾਪੂਰਯਨ੍ਨਿਵ ।
ਭਰਤਂ ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤਂ ਭੂਯਸ਼੍ਸ਼ੋਕੈਰਰਨ੍ਧ੍ਰਯਤ੍ ॥ 3 ॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ਭਰਤਸ੍ਤਂ ਘੋषਂ ਸਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਯ ਚ ।
ਨਾਹਂ ਰਾਜੇਤਿ ਚਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 4 ॥
ਪਸ਼੍ਯ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨ ਕੈਕੇਯ੍ਯਾ ਲੋਕਸ੍ਯਾਪਕृਤਂ ਮਹਤ੍ ।
ਵਿਸृਜ੍ਯ ਮਯਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਗਤਃ ॥ 5 ॥
ਤਸ੍ਯੈषਾ ਧਰ੍ਮਰਾਜਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਮੂਲਾ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਪਰਿਭ੍ਰਮਤਿ ਰਾਜ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਨੌਰਿਵਾਕਰ੍ਣਿਕਾ ਜਲੇ ॥ 6 ॥
ਯੋ ਹਿ ਨ ਸ੍ਸੁਮਹਾਨ੍ਨਾਥਸ੍ਸੋऽਪਿ ਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਤੋ ਵਨਮ੍ ।
ਅਨਯਾ ਧਰ੍ਮਮੁਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾ ਮੇ ਰਾਘਵਸ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ ॥ 7 ॥
ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਭਰਤਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ष੍ਯ ਵਿਲਪਨ੍ਤਂ ਵਿਚੇਤਨਮ੍ ।
ਕृਪਣਂ ਰੁਰੁਦੁਸ੍ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਸਸ੍ਵਰਂ ਯੋषਿਤ ਸ੍ਤਦਾ ॥ 8 ॥
ਤਥਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਿਲਪਤਿ ਵਸਿष੍ਠੋ ਰਾਜਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ ।
ਸਭਾਮਿਕ੍ष੍ਵਾਕੁਨਾਥਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ॥ 9 ॥
ਸ਼ਾਤਕੁਮ੍ਭਮਯੀਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਮਣਿਰਤ੍ਨਸਮਾਕੁਲਾਮ੍ ।
ਸੁਧਰ੍ਮਾਮਿਵ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸਗਣਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਦ੍ਯਤ ॥ 10 ॥
ਸ ਕਾਞ੍ਚਨਮਯਂ ਪੀਠਂ ਸੁਖਾਸ੍ਤਰਣਸਂਵृਤਮ੍ ।
ਅਧ੍ਯਾਸ੍ਤ ਸਰ੍ਵਵੇਦਜ੍ਞੋ ਦੂਤਾਨਨੁਸ਼ਸ਼ਾਸ ਚ ॥ 11 ॥
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ ਕ੍षਤ੍ਰਿਯਾਨ੍ਵੈਸ਼੍ਯਨਮਾਤ੍ਯਾਨ੍ਗਣਵਲ੍ਲਭਾਨ੍ ।
ਕ੍षਿਪ੍ਰਮਾਨਯਤਾऽਵ੍ਯਗ੍ਰਾਃ ਕृਤ੍ਯਮਾਤ੍ਯਯਿਕਂ ਹਿ ਨਃ ॥ 12 ॥
ਸਰਾਜਭृਤ੍ਯਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਭਰਤਂ ਚ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨਮ੍ ।
ਯੁਧਾਜਿਤਂ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਯੇ ਚ ਤਤ੍ਰ ਹਿਤਾ ਜਨਾਃ ॥ 13 ॥
ਤਤੋ ਹਲਹਲਾਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਸੁਮਹਾਨ੍ਸਮਪਦ੍ਯਤ ।
ਰਥੈਰਸ਼੍ਵੈਰ੍ਗਜੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਜਨਾਨਾਮੁਪਗਚ੍ਛਤਾਮ੍ ॥ 14 ॥
ਤਤੋ ਭਰਤਮਾਯਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਮਿਵਾਮਰਾਃ ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਨਨ੍ਦਨ੍ਪ੍ਰਕृਤਯੋ ਯਥਾ ਦਸ਼ਰਥਂ ਤਥਾ ॥ 15 ॥
ਹ੍ਰਦ ਇਵ ਤਿਮਿਨਾਗਸਂਵृਤਃ ਸ੍ਤਿਮਿਤਜਲੋ ਮਣਿਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ਰ੍ਕਰਃ ।
ਦਸ਼ਰਥਸੁਤਸ਼ੋਭਿਤਾ ਸਭਾ ਸਦਸ਼ਰਥੇਵ ਬਭੌ ਯਥਾ ਪੁਰਾ ॥ 16 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekāśītitamassargaḥ |
tato nāndīmukhīṃ rātriṃ bharataṃ sūtamāgadhāḥ |
tuṣṭuvurvāgviśeṣajñāsstavairmaṅgalasaṃhitaiḥ || 1 ||
suvarṇakoṇābhihataḥ prāṇadadyāmadundubhiḥ |
dadhmuśśaṅkhāṃśca śataśo nādāṃścoccāvacasvarān || 2 ||
sa tūryaghoṣa ssumahāndivamāpūrayanniva |
bharataṃ śokasantaptaṃ bhūyaśśokairarandhrayat || 3 ||
tataḥ prabuddho bharatastaṃ ghoṣaṃ sannivartya ca |
nāhaṃ rājeti cāpyuktvā śatrughnamidamabravīt || 4 ||
paśya śatrughna kaikeyyā lokasyāpakṛtaṃ mahat |
visṛjya mayi duḥkhāni rājā daśaratho gataḥ || 5 ||
tasyaiṣā dharmarājasya dharmamūlā mahātmanaḥ |
paribhramati rājya śrīrnaurivākarṇikā jale || 6 ||
yo hi na ssumahānnāthasso'pi pravrājito vanam |
anayā dharmamutsṛjya mātrā me rāghavassvayam || 7 ||
ityevaṃ bharataṃ prekṣya vilapantaṃ vicetanam |
kṛpaṇaṃ rurudussarvāssasvaraṃ yoṣita stadā || 8 ||
tathā tasminvilapati vasiṣṭho rājadharmavit |
sabhāmikṣvākunāthasya praviveśa mahāyaśāḥ || 9 ||
śātakumbhamayīṃ ramyāṃ maṇiratnasamākulām |
sudharmāmiva dharmātmā sagaṇaḥ pratyapadyata || 10 ||
sa kāñcanamayaṃ pīṭhaṃ sukhāstaraṇasaṃvṛtam |
adhyāsta sarvavedajño dūtānanuśaśāsa ca || 11 ||
brāhmaṇān kṣatriyānvaiśyanamātyāngaṇavallabhān |
kṣipramānayatā'vyagrāḥ kṛtyamātyayikaṃ hi naḥ || 12 ||
sarājabhṛtyaṃ śatrughnaṃ bharataṃ ca yaśasvinam |
yudhājitaṃ sumantraṃ ca ye ca tatra hitā janāḥ || 13 ||
tato halahalāśabdassumahānsamapadyata |
rathairaśvairgajaiścāpi janānāmupagacchatām || 14 ||
tato bharatamāyāntaṃ śatakratumivāmarāḥ |
pratyanandanprakṛtayo yathā daśarathaṃ tathā || 15 ||
hrada iva timināgasaṃvṛtaḥ stimitajalo maṇiśaṅkhaśarkaraḥ |
daśarathasutaśobhitā sabhā sadaśaratheva babhau yathā purā || 16 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekāśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकाशीतितमस्सर्गः ।
ततो नान्दीमुखीं रात्रिं भरतं सूतमागधाः ।
तुष्टुवुर्वाग्विशेषज्ञास्स्तवैर्मङ्गलसंहितैः ॥ 1 ॥
सुवर्णकोणाभिहतः प्राणदद्यामदुन्दुभिः ।
दध्मुश्शङ्खांश्च शतशो नादांश्चोच्चावचस्वरान् ॥ 2 ॥
स तूर्यघोष स्सुमहान्दिवमापूरयन्निव ।
भरतं शोकसन्तप्तं भूयश्शोकैररन्ध्रयत् ॥ 3 ॥
ततः प्रबुद्धो भरतस्तं घोषं सन्निवर्त्य च ।
नाहं राजेति चाप्युक्त्वा शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ॥ 4 ॥
पश्य शत्रुघ्न कैकेय्या लोकस्यापकृतं महत् ।
विसृज्य मयि दुःखानि राजा दशरथो गतः ॥ 5 ॥
तस्यैषा धर्मराजस्य धर्ममूला महात्मनः ।
परिभ्रमति राज्य श्रीर्नौरिवाकर्णिका जले ॥ 6 ॥
यो हि न स्सुमहान्नाथस्सोऽपि प्रव्राजितो वनम् ।
अनया धर्ममुत्सृज्य मात्रा मे राघवस्स्वयम् ॥ 7 ॥
इत्येवं भरतं प्रेक्ष्य विलपन्तं विचेतनम् ।
कृपणं रुरुदुस्सर्वास्सस्वरं योषित स्तदा ॥ 8 ॥
तथा तस्मिन्विलपति वसिष्ठो राजधर्मवित् ।
सभामिक्ष्वाकुनाथस्य प्रविवेश महायशाः ॥ 9 ॥
शातकुम्भमयीं रम्यां मणिरत्नसमाकुलाम् ।
सुधर्मामिव धर्मात्मा सगणः प्रत्यपद्यत ॥ 10 ॥
स काञ्चनमयं पीठं सुखास्तरणसंवृतम् ।
अध्यास्त सर्ववेदज्ञो दूताननुशशास च ॥ 11 ॥
ब्राह्मणान् क्षत्रियान्वैश्यनमात्यान्गणवल्लभान् ।
क्षिप्रमानयताऽव्यग्राः कृत्यमात्ययिकं हि नः ॥ 12 ॥
सराजभृत्यं शत्रुघ्नं भरतं च यशस्विनम् ।
युधाजितं सुमन्त्रं च ये च तत्र हिता जनाः ॥ 13 ॥
ततो हलहलाशब्दस्सुमहान्समपद्यत ।
रथैरश्वैर्गजैश्चापि जनानामुपगच्छताम् ॥ 14 ॥
ततो भरतमायान्तं शतक्रतुमिवामराः ।
प्रत्यनन्दन्प्रकृतयो यथा दशरथं तथा ॥ 15 ॥
ह्रद इव तिमिनागसंवृतः स्तिमितजलो मणिशङ्खशर्करः ।
दशरथसुतशोभिता सभा सदशरथेव बभौ यथा पुरा ॥ 16 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकाशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekāśītitamassargaḥ |
tato nāndīmukhīṃ rātriṃ bharataṃ sūtamāgadhāḥ |
tuṣṭuvurvāgviśeṣajñāsstavairmaṅgalasaṃhitaiḥ || 1 ||
suvarṇakoṇābhihataḥ prāṇadadyāmadundubhiḥ |
dadhmuśśaṅkhāṃśca śataśo nādāṃścoccāvacasvarān || 2 ||
sa tūryaghoṣa ssumahāndivamāpūrayanniva |
bharataṃ śokasantaptaṃ bhūyaśśokairarandhrayat || 3 ||
tataḥ prabuddho bharatastaṃ ghoṣaṃ sannivartya ca |
nāhaṃ rājeti cāpyuktvā śatrughnamidamabravīt || 4 ||
paśya śatrughna kaikeyyā lokasyāpakṛtaṃ mahat |
visṛjya mayi duḥkhāni rājā daśaratho gataḥ || 5 ||
tasyaiṣā dharmarājasya dharmamūlā mahātmanaḥ |
paribhramati rājya śrīrnaurivākarṇikā jale || 6 ||
yo hi na ssumahānnāthasso'pi pravrājito vanam |
anayā dharmamutsṛjya mātrā me rāghavassvayam || 7 ||
ityevaṃ bharataṃ prekṣya vilapantaṃ vicetanam |
kṛpaṇaṃ rurudussarvāssasvaraṃ yoṣita stadā || 8 ||
tathā tasminvilapati vasiṣṭho rājadharmavit |
sabhāmikṣvākunāthasya praviveśa mahāyaśāḥ || 9 ||
śātakumbhamayīṃ ramyāṃ maṇiratnasamākulām |
sudharmāmiva dharmātmā sagaṇaḥ pratyapadyata || 10 ||
sa kāñcanamayaṃ pīṭhaṃ sukhāstaraṇasaṃvṛtam |
adhyāsta sarvavedajño dūtānanuśaśāsa ca || 11 ||
brāhmaṇān kṣatriyānvaiśyanamātyāngaṇavallabhān |
kṣipramānayatā'vyagrāḥ kṛtyamātyayikaṃ hi naḥ || 12 ||
sarājabhṛtyaṃ śatrughnaṃ bharataṃ ca yaśasvinam |
yudhājitaṃ sumantraṃ ca ye ca tatra hitā janāḥ || 13 ||
tato halahalāśabdassumahānsamapadyata |
rathairaśvairgajaiścāpi janānāmupagacchatām || 14 ||
tato bharatamāyāntaṃ śatakratumivāmarāḥ |
pratyanandanprakṛtayo yathā daśarathaṃ tathā || 15 ||
hrada iva timināgasaṃvṛtaḥ stimitajalo maṇiśaṅkhaśarkaraḥ |
daśarathasutaśobhitā sabhā sadaśaratheva babhau yathā purā || 16 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekāśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.