ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಏಕಾಶೀತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ತತೋ ನಾನ್ದೀಮುಖೀಂ ರಾತ್ರಿಂ ಭರತಂ ಸೂತಮಾಗಧಾಃ ।
ತುಷ್ಟುವುರ್ವಾಗ್ವಿಶೇಷಜ್ಞಾಸ್ಸ್ತವೈರ್ಮಙ್ಗಲಸಂಹಿತೈಃ ॥ 1 ॥
ಸುವರ್ಣಕೋಣಾಭಿಹತಃ ಪ್ರಾಣದದ್ಯಾಮದುನ್ದುಭಿಃ ।
ದಧ್ಮುಶ್ಶಙ್ಖಾಂಶ್ಚ ಶತಶೋ ನಾದಾಂಶ್ಚೋಚ್ಚಾವಚಸ್ವರಾನ್ ॥ 2 ॥
ಸ ತೂರ್ಯಘೋಷ ಸ್ಸುಮಹಾನ್ದಿವಮಾಪೂರಯನ್ನಿವ ।
ಭರತಂ ಶೋಕಸನ್ತಪ್ತಂ ಭೂಯಶ್ಶೋಕೈರರನ್ಧ್ರಯತ್ ॥ 3 ॥
ತತಃ ಪ್ರಬುದ್ಧೋ ಭರತಸ್ತಂ ಘೋಷಂ ಸನ್ನಿವರ್ತ್ಯ ಚ ।
ನಾಹಂ ರಾಜೇತಿ ಚಾಪ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ಶತ್ರುಘ್ನಮಿದಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 4 ॥
ಪಶ್ಯ ಶತ್ರುಘ್ನ ಕೈಕೇಯ್ಯಾ ಲೋಕಸ್ಯಾಪಕೃತಂ ಮಹತ್ ।
ವಿಸೃಜ್ಯ ಮಯಿ ದುಃಖಾನಿ ರಾಜಾ ದಶರಥೋ ಗತಃ ॥ 5 ॥
ತಸ್ಯೈಷಾ ಧರ್ಮರಾಜಸ್ಯ ಧರ್ಮಮೂಲಾ ಮಹಾತ್ಮನಃ ।
ಪರಿಭ್ರಮತಿ ರಾಜ್ಯ ಶ್ರೀರ್ನೌರಿವಾಕರ್ಣಿಕಾ ಜಲೇ ॥ 6 ॥
ಯೋ ಹಿ ನ ಸ್ಸುಮಹಾನ್ನಾಥಸ್ಸೋಽಪಿ ಪ್ರವ್ರಾಜಿತೋ ವನಮ್ ।
ಅನಯಾ ಧರ್ಮಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ಮೇ ರಾಘವಸ್ಸ್ವಯಮ್ ॥ 7 ॥
ಇತ್ಯೇವಂ ಭರತಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ವಿಲಪನ್ತಂ ವಿಚೇತನಮ್ ।
ಕೃಪಣಂ ರುರುದುಸ್ಸರ್ವಾಸ್ಸಸ್ವರಂ ಯೋಷಿತ ಸ್ತದಾ ॥ 8 ॥
ತಥಾ ತಸ್ಮಿನ್ವಿಲಪತಿ ವಸಿಷ್ಠೋ ರಾಜಧರ್ಮವಿತ್ ।
ಸಭಾಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುನಾಥಸ್ಯ ಪ್ರವಿವೇಶ ಮಹಾಯಶಾಃ ॥ 9 ॥
ಶಾತಕುಮ್ಭಮಯೀಂ ರಮ್ಯಾಂ ಮಣಿರತ್ನಸಮಾಕುಲಾಮ್ ।
ಸುಧರ್ಮಾಮಿವ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಸಗಣಃ ಪ್ರತ್ಯಪದ್ಯತ ॥ 10 ॥
ಸ ಕಾಞ್ಚನಮಯಂ ಪೀಠಂ ಸುಖಾಸ್ತರಣಸಂವೃತಮ್ ।
ಅಧ್ಯಾಸ್ತ ಸರ್ವವೇದಜ್ಞೋ ದೂತಾನನುಶಶಾಸ ಚ ॥ 11 ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾನ್ವೈಶ್ಯನಮಾತ್ಯಾನ್ಗಣವಲ್ಲಭಾನ್ ।
ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾನಯತಾಽವ್ಯಗ್ರಾಃ ಕೃತ್ಯಮಾತ್ಯಯಿಕಂ ಹಿ ನಃ ॥ 12 ॥
ಸರಾಜಭೃತ್ಯಂ ಶತ್ರುಘ್ನಂ ಭರತಂ ಚ ಯಶಸ್ವಿನಮ್ ।
ಯುಧಾಜಿತಂ ಸುಮನ್ತ್ರಂ ಚ ಯೇ ಚ ತತ್ರ ಹಿತಾ ಜನಾಃ ॥ 13 ॥
ತತೋ ಹಲಹಲಾಶಬ್ದಸ್ಸುಮಹಾನ್ಸಮಪದ್ಯತ ।
ರಥೈರಶ್ವೈರ್ಗಜೈಶ್ಚಾಪಿ ಜನಾನಾಮುಪಗಚ್ಛತಾಮ್ ॥ 14 ॥
ತತೋ ಭರತಮಾಯಾನ್ತಂ ಶತಕ್ರತುಮಿವಾಮರಾಃ ।
ಪ್ರತ್ಯನನ್ದನ್ಪ್ರಕೃತಯೋ ಯಥಾ ದಶರಥಂ ತಥಾ ॥ 15 ॥
ಹ್ರದ ಇವ ತಿಮಿನಾಗಸಂವೃತಃ ಸ್ತಿಮಿತಜಲೋ ಮಣಿಶಙ್ಖಶರ್ಕರಃ ।
ದಶರಥಸುತಶೋಭಿತಾ ಸಭಾ ಸದಶರಥೇವ ಬಭೌ ಯಥಾ ಪುರಾ ॥ 16 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಏಕಾಶೀತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekāśītitamassargaḥ |
tato nāndīmukhīṃ rātriṃ bharataṃ sūtamāgadhāḥ |
tuṣṭuvurvāgviśeṣajñāsstavairmaṅgalasaṃhitaiḥ || 1 ||
suvarṇakoṇābhihataḥ prāṇadadyāmadundubhiḥ |
dadhmuśśaṅkhāṃśca śataśo nādāṃścoccāvacasvarān || 2 ||
sa tūryaghoṣa ssumahāndivamāpūrayanniva |
bharataṃ śokasantaptaṃ bhūyaśśokairarandhrayat || 3 ||
tataḥ prabuddho bharatastaṃ ghoṣaṃ sannivartya ca |
nāhaṃ rājeti cāpyuktvā śatrughnamidamabravīt || 4 ||
paśya śatrughna kaikeyyā lokasyāpakṛtaṃ mahat |
visṛjya mayi duḥkhāni rājā daśaratho gataḥ || 5 ||
tasyaiṣā dharmarājasya dharmamūlā mahātmanaḥ |
paribhramati rājya śrīrnaurivākarṇikā jale || 6 ||
yo hi na ssumahānnāthasso'pi pravrājito vanam |
anayā dharmamutsṛjya mātrā me rāghavassvayam || 7 ||
ityevaṃ bharataṃ prekṣya vilapantaṃ vicetanam |
kṛpaṇaṃ rurudussarvāssasvaraṃ yoṣita stadā || 8 ||
tathā tasminvilapati vasiṣṭho rājadharmavit |
sabhāmikṣvākunāthasya praviveśa mahāyaśāḥ || 9 ||
śātakumbhamayīṃ ramyāṃ maṇiratnasamākulām |
sudharmāmiva dharmātmā sagaṇaḥ pratyapadyata || 10 ||
sa kāñcanamayaṃ pīṭhaṃ sukhāstaraṇasaṃvṛtam |
adhyāsta sarvavedajño dūtānanuśaśāsa ca || 11 ||
brāhmaṇān kṣatriyānvaiśyanamātyāngaṇavallabhān |
kṣipramānayatā'vyagrāḥ kṛtyamātyayikaṃ hi naḥ || 12 ||
sarājabhṛtyaṃ śatrughnaṃ bharataṃ ca yaśasvinam |
yudhājitaṃ sumantraṃ ca ye ca tatra hitā janāḥ || 13 ||
tato halahalāśabdassumahānsamapadyata |
rathairaśvairgajaiścāpi janānāmupagacchatām || 14 ||
tato bharatamāyāntaṃ śatakratumivāmarāḥ |
pratyanandanprakṛtayo yathā daśarathaṃ tathā || 15 ||
hrada iva timināgasaṃvṛtaḥ stimitajalo maṇiśaṅkhaśarkaraḥ |
daśarathasutaśobhitā sabhā sadaśaratheva babhau yathā purā || 16 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekāśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकाशीतितमस्सर्गः ।
ततो नान्दीमुखीं रात्रिं भरतं सूतमागधाः ।
तुष्टुवुर्वाग्विशेषज्ञास्स्तवैर्मङ्गलसंहितैः ॥ 1 ॥
सुवर्णकोणाभिहतः प्राणदद्यामदुन्दुभिः ।
दध्मुश्शङ्खांश्च शतशो नादांश्चोच्चावचस्वरान् ॥ 2 ॥
स तूर्यघोष स्सुमहान्दिवमापूरयन्निव ।
भरतं शोकसन्तप्तं भूयश्शोकैररन्ध्रयत् ॥ 3 ॥
ततः प्रबुद्धो भरतस्तं घोषं सन्निवर्त्य च ।
नाहं राजेति चाप्युक्त्वा शत्रुघ्नमिदमब्रवीत् ॥ 4 ॥
पश्य शत्रुघ्न कैकेय्या लोकस्यापकृतं महत् ।
विसृज्य मयि दुःखानि राजा दशरथो गतः ॥ 5 ॥
तस्यैषा धर्मराजस्य धर्ममूला महात्मनः ।
परिभ्रमति राज्य श्रीर्नौरिवाकर्णिका जले ॥ 6 ॥
यो हि न स्सुमहान्नाथस्सोऽपि प्रव्राजितो वनम् ।
अनया धर्ममुत्सृज्य मात्रा मे राघवस्स्वयम् ॥ 7 ॥
इत्येवं भरतं प्रेक्ष्य विलपन्तं विचेतनम् ।
कृपणं रुरुदुस्सर्वास्सस्वरं योषित स्तदा ॥ 8 ॥
तथा तस्मिन्विलपति वसिष्ठो राजधर्मवित् ।
सभामिक्ष्वाकुनाथस्य प्रविवेश महायशाः ॥ 9 ॥
शातकुम्भमयीं रम्यां मणिरत्नसमाकुलाम् ।
सुधर्मामिव धर्मात्मा सगणः प्रत्यपद्यत ॥ 10 ॥
स काञ्चनमयं पीठं सुखास्तरणसंवृतम् ।
अध्यास्त सर्ववेदज्ञो दूताननुशशास च ॥ 11 ॥
ब्राह्मणान् क्षत्रियान्वैश्यनमात्यान्गणवल्लभान् ।
क्षिप्रमानयताऽव्यग्राः कृत्यमात्ययिकं हि नः ॥ 12 ॥
सराजभृत्यं शत्रुघ्नं भरतं च यशस्विनम् ।
युधाजितं सुमन्त्रं च ये च तत्र हिता जनाः ॥ 13 ॥
ततो हलहलाशब्दस्सुमहान्समपद्यत ।
रथैरश्वैर्गजैश्चापि जनानामुपगच्छताम् ॥ 14 ॥
ततो भरतमायान्तं शतक्रतुमिवामराः ।
प्रत्यनन्दन्प्रकृतयो यथा दशरथं तथा ॥ 15 ॥
ह्रद इव तिमिनागसंवृतः स्तिमितजलो मणिशङ्खशर्करः ।
दशरथसुतशोभिता सभा सदशरथेव बभौ यथा पुरा ॥ 16 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकाशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ekāśītitamassargaḥ |
tato nāndīmukhīṃ rātriṃ bharataṃ sūtamāgadhāḥ |
tuṣṭuvurvāgviśeṣajñāsstavairmaṅgalasaṃhitaiḥ || 1 ||
suvarṇakoṇābhihataḥ prāṇadadyāmadundubhiḥ |
dadhmuśśaṅkhāṃśca śataśo nādāṃścoccāvacasvarān || 2 ||
sa tūryaghoṣa ssumahāndivamāpūrayanniva |
bharataṃ śokasantaptaṃ bhūyaśśokairarandhrayat || 3 ||
tataḥ prabuddho bharatastaṃ ghoṣaṃ sannivartya ca |
nāhaṃ rājeti cāpyuktvā śatrughnamidamabravīt || 4 ||
paśya śatrughna kaikeyyā lokasyāpakṛtaṃ mahat |
visṛjya mayi duḥkhāni rājā daśaratho gataḥ || 5 ||
tasyaiṣā dharmarājasya dharmamūlā mahātmanaḥ |
paribhramati rājya śrīrnaurivākarṇikā jale || 6 ||
yo hi na ssumahānnāthasso'pi pravrājito vanam |
anayā dharmamutsṛjya mātrā me rāghavassvayam || 7 ||
ityevaṃ bharataṃ prekṣya vilapantaṃ vicetanam |
kṛpaṇaṃ rurudussarvāssasvaraṃ yoṣita stadā || 8 ||
tathā tasminvilapati vasiṣṭho rājadharmavit |
sabhāmikṣvākunāthasya praviveśa mahāyaśāḥ || 9 ||
śātakumbhamayīṃ ramyāṃ maṇiratnasamākulām |
sudharmāmiva dharmātmā sagaṇaḥ pratyapadyata || 10 ||
sa kāñcanamayaṃ pīṭhaṃ sukhāstaraṇasaṃvṛtam |
adhyāsta sarvavedajño dūtānanuśaśāsa ca || 11 ||
brāhmaṇān kṣatriyānvaiśyanamātyāngaṇavallabhān |
kṣipramānayatā'vyagrāḥ kṛtyamātyayikaṃ hi naḥ || 12 ||
sarājabhṛtyaṃ śatrughnaṃ bharataṃ ca yaśasvinam |
yudhājitaṃ sumantraṃ ca ye ca tatra hitā janāḥ || 13 ||
tato halahalāśabdassumahānsamapadyata |
rathairaśvairgajaiścāpi janānāmupagacchatām || 14 ||
tato bharatamāyāntaṃ śatakratumivāmarāḥ |
pratyanandanprakṛtayo yathā daśarathaṃ tathā || 15 ||
hrada iva timināgasaṃvṛtaḥ stimitajalo maṇiśaṅkhaśarkaraḥ |
daśarathasutaśobhitā sabhā sadaśaratheva babhau yathā purā || 16 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ekāśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.