ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ସପ୍ତନଵତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସୁସଂରବ୍ଧଂ ତୁ ସୌମିତ୍ରିଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତମ୍ ।
ରାମସ୍ତୁ ପରିସାନ୍ତ୍ଵ୍ଯାଥ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
କିମତ୍ର ଧନୁଷା କାର୍ଯମସିନା ଵା ସଚର୍ମଣା ।
ମହେଷ୍ଵାସେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞେ ଭରତେ ସ୍ଵଯମାଗତେ ॥ 2 ॥
ପିତୁସ୍ସତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ହତ୍ଵା ଭରତମାଗତମ୍ ।
କିଂ କରିଷ୍ଯାମି ରାଜ୍ଯେନ ସାପଵାଦେନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 3 ॥
ଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ବାନ୍ଧଵାନାଂ ଵା ମିତ୍ରାଣାଂ ଵା କ୍ଷଯେ ଭଵେତ୍ ।
ନାହଂ ତତ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଯାଂ ଭକ୍ଷାନ୍ଵିଷକୃତାନିଵ ॥ 4 ॥
ଧର୍ମମର୍ଥଂ ଚ କାମଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚାପି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ଇଚ୍ଛାମି ଭଵତାମର୍ଥେ ଏତତ୍ ପ୍ରତିଶୃଣୋମି ତେ ॥ 5 ॥
ଭ୍ରାତ୍ରୂଣାଂ ସଙ୍ଗ୍ରହାର୍ଥଂ ଚ ସୁଖାର୍ଥଂ ଚାପି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ରାଜ୍ଯମପ୍ଯହମିଚ୍ଛାମି ସତ୍ଯେନାଽଯୁଧମାଲଭେ ॥ 6 ॥
ନେଯଂ ମମ ମହୀ ସୌମ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭା ସାଗରାମ୍ବରା ।
ନ ହୀଚ୍ଛେଯମଧର୍ମେଣ ଶକ୍ରତ୍ଵମପି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 7 ॥
ଯଦ୍ଵିନା ଭରତଂ ତ୍ଵାଂ ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଚାପି ମାନଦ ।
ଭଵେନ୍ମମ ସୁଖଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଭସ୍ମ ତତ୍କୁରୁତାଂ ଶିଖୀ ॥ 8 ॥
ମନ୍ଯେଽହମାଗତୋଽଯୋଧ୍ଯାଂ ଭରତୋ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲଃ ।
ମମ ପ୍ରାଣାତ୍ପ୍ରିଯତରଃ କୁଲଧର୍ମମନୁସ୍ମରନ୍ ॥ 9 ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଵ୍ରାଜିତଂ ମାଂ ହି ଜଟାଵଲ୍କଲଧାରିଣମ୍ ।
ଜାନକ୍ଯାସହିତଂ ଵୀର ତ୍ଵଯା ଚ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ॥ 10 ॥
ସ୍ନେହେନାଽକ୍ରାନ୍ତହୃଦଯ ଶ୍ଶୋକେନାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଭ୍ଯାଗତୋ ହ୍ଯେଷ ଭରତୋ ନାନ୍ଯଥାଽଗତଃ ॥ 11 ॥
ଅମ୍ବାଂ ଚ କୈକଯୀଂ ରୁଷ୍ଯ ପରୁଷଂ ଚାପ୍ରିଯଂ ଵଦନ୍ ।
ପ୍ରସାଦ୍ଯ ପିତରଂ ଶ୍ରୀମାର୍ନାଜ୍ଯଂ ମେ ଦାତୁମାଗତଃ ॥ 12 ॥
ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ଯଦେଷୋଽସ୍ମାନ୍ଭରତୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି ।
ଅସ୍ମାସୁ ମନସାଽପ୍ଯେଷ ନାପ୍ରିଯଂ କିଞ୍ଚିଦାଚରେତ୍ ॥ 13 ॥
ଵିପ୍ରିଯଂ କୃତପୂର୍ଵଂ ତେ ଭରତେନ କଦା ନୁ କିମ୍ ।
ଈଦୃଶଂ ଵା ଭଯଂ ତେଽଦ୍ଯ ଭରତଂ ଯୋଽତ୍ର ଶଙ୍କସେ ॥ 14 ॥
ନ ହି ତେ ନିଷ୍ଠୁରଂ ଵାଚ୍ଯୋ ଭରତୋ ନାପ୍ରିଯଂ ଵଚଃ ।
ଅହଂ ହ୍ଯପ୍ରିଯମୁକ୍ତ ସ୍ସ୍ଯାଂ ଭରତସ୍ଯାପ୍ରିଯେ କୃତେ ॥ 15 ॥
କଥଂ ନୁ ପୁତ୍ରାଃ ପିତରଂ ହନ୍ଯୁଃ କସ୍ଯାଂ ଚିଦାପଦି ।
ଭ୍ରାତା ଵା ଭ୍ରାତରଂ ହନ୍ଯାତ୍ସୌମିତ୍ରେ ପ୍ରାଣମାତ୍ମନଃ ॥ 16 ॥
ଯଦି ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ହେତୋସ୍ତ୍ଵମିମାଂ ଵାଚଂ ପ୍ରଭାଷସେ ।
ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭରତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜ୍ଯମସ୍ମୈ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍ ॥ 17 ॥
ଉଚ୍ଯମାନୋଽପି ଭରତୋ ମଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତଦ୍ଵଚଃ ।
ରାଜ୍ଯମସ୍ମୈ ପ୍ରଯଚ୍ଛେତି ବାଢମିତ୍ଯେଵ ଵକ୍ଷ୍ଯତି ॥ 18 ॥
ତଥୋକ୍ତୋ ଧର୍ମଶୀଲେନ ଭ୍ରାତ୍ରା ତସ୍ଯ ହିତେ ରତଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରଵିଵେଶେଵ ସ୍ଵାନି ଗାତ୍ରାଣି ଲଜ୍ଜଯା ॥ 19 ॥
ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵ୍ରୀଲିତଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ।
ତ୍ଵାଂ ମନ୍ଯେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଯାତଃ ପିତା ଦଶରଥ ସ୍ସ୍ଵଯମ୍ ॥ 20 ॥
ଵ୍ରୀଲିତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଘଵଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ।
ଏଷ ମନ୍ଯେ ମହାବାହୁରିହାସ୍ମାନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଗତଃ ॥ 21 ॥
ଅଥଵା ନୌ ଧ୍ରୁଵଂ ମନ୍ଯେ ମନ୍ଯମାନ ସ୍ସୁଖୋଚିତୌ ।
ଵନଵାସମନୁଧ୍ଯାଯ ଗୃହାଯ ପ୍ରତିନେଷ୍ଯତି ॥ 22 ॥
ଇମାଂ ଵାପ୍ଯେଷ ଵୈଦେହୀମତ୍ଯନ୍ତସୁଖସେଵିନୀମ୍ ।
ପିତା ମେ ରାଘଵ ଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ଵନାଦାଦାଯ ଯାସ୍ଯତି ॥ 23 ॥
ଏତୌ ତୌ ସମ୍ପ୍ରକାଶେତେ ଗୋତ୍ରଵନ୍ତୌ ମନୋରମୌ ।
ଵାଯୁଵେଗସମୌ ଵୀର ଜଵନୌ ତୁରଗୋତ୍ତମୌ ॥ 24 ॥
ସ ଏଷ ସୁମହାକାଯଃ କମ୍ପତେ ଵାହିନୀମୁଖେ ।
ନାଗଶ୍ଶତ୍ରୁଞ୍ଜଯୋ ନାମ ଵୃଦ୍ଧସ୍ତାତସ୍ଯ ଧୀମତଃ ॥ 25 ॥
ନ ତୁ ପଶ୍ଯାମି ତଚ୍ଛତ୍ରଂ ପାଣ୍ଡୁରଂ ଲୋକସତ୍କୃତମ୍ । ପିତୁର୍ଦିଵ୍ଯଂ ମହାବାହୋ ସଂଶଯୋ ଭଵତୀହ ମେ ॥ 26 ॥
ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରାଦଵରୋହ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଦ୍ଵଚଃ ।
ଇତୀଵ ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୌମିତ୍ରିଂ ତମୁଵାଚ ହ ॥ 27 ॥
ଅଵତୀର୍ଯ ତୁ ସାଲାଗ୍ରାତ୍ତସ୍ମାତ୍ସ ସମିତିଞ୍ଜଯଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ତସ୍ଥୌ ରାମସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ ॥ 28 ॥
ଭରତେନାପି ସନ୍ଦିଷ୍ଟା ସମ୍ମର୍ଦୋ ନ ଭଵେଦିତି ।
ସମନ୍ତାତ୍ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ସେନା ଵାସମକଲ୍ପଯତ୍ ॥ 29 ॥
ଅଧ୍ଯର୍ଧମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଚମୂର୍ଯୋଜନଂ ପର୍ଵତସ୍ଯ ସା ।
ପାର୍ଶ୍ଵେ ନ୍ଯଵିଶଦାଵୃତ୍ଯ ଗଜଵାଜିରଥାକୁଲା ॥ 30 ॥
ସା ଚିତ୍ରକୂଟେ ଭରତେନ ସେନା ଧର୍ମଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଵିଧୂଯ ଦର୍ପମ୍ ।
ପ୍ରସାଦନାର୍ଥଂ ରଘୁନନ୍ଦନସ୍ଯ ଵିରାଜତେ ନୀତିମତା ପ୍ରଣୀତା ॥ 31 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତନଵତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptanavatitamassargaḥ |
susaṃrabdhaṃ tu saumitriṃ lakṣmaṇaṃ krodhamūrchitam |
rāmastu parisāntvyātha vacanaṃ cedamabravīt || 1 ||
kimatra dhanuṣā kāryamasinā vā sacarmaṇā |
maheṣvāse mahāprājñe bharate svayamāgate || 2 ||
pitussatyaṃ pratiśrutya hatvā bharatamāgatam |
kiṃ kariṣyāmi rājyena sāpavādena lakṣmaṇa || 3 ||
yaddravyaṃ bāndhavānāṃ vā mitrāṇāṃ vā kṣaye bhavet |
nāhaṃ tatpratigṛhṇīyāṃ bhakṣānviṣakṛtāniva || 4 ||
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca pṛthivīṃ cāpi lakṣmaṇa |
icchāmi bhavatāmarthe etat pratiśṛṇomi te || 5 ||
bhrātrūṇāṃ saṅgrahārthaṃ ca sukhārthaṃ cāpi lakṣmaṇa |
rājyamapyahamicchāmi satyenā'yudhamālabhe || 6 ||
neyaṃ mama mahī saumya durlabhā sāgarāmbarā |
na hīccheyamadharmeṇa śakratvamapi lakṣmaṇa || 7 ||
yadvinā bharataṃ tvāṃ ca śatrughnaṃ cāpi mānada |
bhavenmama sukhaṃ kiñcidbhasma tatkurutāṃ śikhī || 8 ||
manye'hamāgato'yodhyāṃ bharato bhrātṛvatsalaḥ |
mama prāṇātpriyataraḥ kuladharmamanusmaran || 9 ||
śrutvā pravrājitaṃ māṃ hi jaṭāvalkaladhāriṇam |
jānakyāsahitaṃ vīra tvayā ca puruṣarṣabha || 10 ||
snehenā'krāntahṛdaya śśokenākulitendriyaḥ |
draṣṭumabhyāgato hyeṣa bharato nānyathā'gataḥ || 11 ||
ambāṃ ca kaikayīṃ ruṣya paruṣaṃ cāpriyaṃ vadan |
prasādya pitaraṃ śrīmārnājyaṃ me dātumāgataḥ || 12 ||
prāptakālaṃ yadeṣo'smānbharato draṣṭumicchati |
asmāsu manasā'pyeṣa nāpriyaṃ kiñcidācaret || 13 ||
vipriyaṃ kṛtapūrvaṃ te bharatena kadā nu kim |
īdṛśaṃ vā bhayaṃ te'dya bharataṃ yo'tra śaṅkase || 14 ||
na hi te niṣṭhuraṃ vācyo bharato nāpriyaṃ vacaḥ |
ahaṃ hyapriyamukta ssyāṃ bharatasyāpriye kṛte || 15 ||
kathaṃ nu putrāḥ pitaraṃ hanyuḥ kasyāṃ cidāpadi |
bhrātā vā bhrātaraṃ hanyātsaumitre prāṇamātmanaḥ || 16 ||
yadi rājyasya hetostvamimāṃ vācaṃ prabhāṣase |
vakṣyāmi bharataṃ dṛṣṭvā rājyamasmai pradīyatām || 17 ||
ucyamāno'pi bharato mayā lakṣmaṇa tadvacaḥ |
rājyamasmai prayaccheti bāḍhamityeva vakṣyati || 18 ||
tathokto dharmaśīlena bhrātrā tasya hite rataḥ |
lakṣmaṇaḥ praviveśeva svāni gātrāṇi lajjayā || 19 ||
tadvākyaṃ lakṣmaṇa śśrutvā vrīlitaḥ pratyuvāca ha |
tvāṃ manye draṣṭumāyātaḥ pitā daśaratha ssvayam || 20 ||
vrīlitaṃ lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ pratyuvāca ha |
eṣa manye mahābāhurihāsmāndraṣṭumāgataḥ || 21 ||
athavā nau dhruvaṃ manye manyamāna ssukhocitau |
vanavāsamanudhyāya gṛhāya pratineṣyati || 22 ||
imāṃ vāpyeṣa vaidehīmatyantasukhasevinīm |
pitā me rāghava śśrīmānvanādādāya yāsyati || 23 ||
etau tau samprakāśete gotravantau manoramau |
vāyuvegasamau vīra javanau turagottamau || 24 ||
sa eṣa sumahākāyaḥ kampate vāhinīmukhe |
nāgaśśatruñjayo nāma vṛddhastātasya dhīmataḥ || 25 ||
na tu paśyāmi tacchatraṃ pāṇḍuraṃ lokasatkṛtam | piturdivyaṃ mahābāho saṃśayo bhavatīha me || 26 ||
vṛkṣāgrādavaroha tvaṃ kuru lakṣmaṇa madvacaḥ |
itīva rāmo dharmātmā saumitriṃ tamuvāca ha || 27 ||
avatīrya tu sālāgrāttasmātsa samitiñjayaḥ |
lakṣmaṇaḥ prāñjalirbhūtvā tasthau rāmasya pārśvataḥ || 28 ||
bharatenāpi sandiṣṭā sammardo na bhavediti |
samantāttasya śailasya senā vāsamakalpayat || 29 ||
adhyardhamikṣvākucamūryojanaṃ parvatasya sā |
pārśve nyaviśadāvṛtya gajavājirathākulā || 30 ||
sā citrakūṭe bharatena senā dharmaṃ puraskṛtya vidhūya darpam |
prasādanārthaṃ raghunandanasya virājate nītimatā praṇītā || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptanavatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ सप्तनवतितमस्सर्गः ।
सुसंरब्धं तु सौमित्रिं लक्ष्मणं क्रोधमूर्छितम् ।
रामस्तु परिसान्त्व्याथ वचनं चेदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
किमत्र धनुषा कार्यमसिना वा सचर्मणा ।
महेष्वासे महाप्राज्ञे भरते स्वयमागते ॥ 2 ॥
पितुस्सत्यं प्रतिश्रुत्य हत्वा भरतमागतम् ।
किं करिष्यामि राज्येन सापवादेन लक्ष्मण ॥ 3 ॥
यद्द्रव्यं बान्धवानां वा मित्राणां वा क्षये भवेत् ।
नाहं तत्प्रतिगृह्णीयां भक्षान्विषकृतानिव ॥ 4 ॥
धर्ममर्थं च कामं च पृथिवीं चापि लक्ष्मण ।
इच्छामि भवतामर्थे एतत् प्रतिशृणोमि ते ॥ 5 ॥
भ्रात्रूणां सङ्ग्रहार्थं च सुखार्थं चापि लक्ष्मण ।
राज्यमप्यहमिच्छामि सत्येनाऽयुधमालभे ॥ 6 ॥
नेयं मम मही सौम्य दुर्लभा सागराम्बरा ।
न हीच्छेयमधर्मेण शक्रत्वमपि लक्ष्मण ॥ 7 ॥
यद्विना भरतं त्वां च शत्रुघ्नं चापि मानद ।
भवेन्मम सुखं किञ्चिद्भस्म तत्कुरुतां शिखी ॥ 8 ॥
मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो भ्रातृवत्सलः ।
मम प्राणात्प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन् ॥ 9 ॥
श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि जटावल्कलधारिणम् ।
जानक्यासहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ ॥ 10 ॥
स्नेहेनाऽक्रान्तहृदय श्शोकेनाकुलितेन्द्रियः ।
द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथाऽगतः ॥ 11 ॥
अम्बां च कैकयीं रुष्य परुषं चाप्रियं वदन् ।
प्रसाद्य पितरं श्रीमार्नाज्यं मे दातुमागतः ॥ 12 ॥
प्राप्तकालं यदेषोऽस्मान्भरतो द्रष्टुमिच्छति ।
अस्मासु मनसाऽप्येष नाप्रियं किञ्चिदाचरेत् ॥ 13 ॥
विप्रियं कृतपूर्वं ते भरतेन कदा नु किम् ।
ईदृशं वा भयं तेऽद्य भरतं योऽत्र शङ्कसे ॥ 14 ॥
न हि ते निष्ठुरं वाच्यो भरतो नाप्रियं वचः ।
अहं ह्यप्रियमुक्त स्स्यां भरतस्याप्रिये कृते ॥ 15 ॥
कथं नु पुत्राः पितरं हन्युः कस्यां चिदापदि ।
भ्राता वा भ्रातरं हन्यात्सौमित्रे प्राणमात्मनः ॥ 16 ॥
यदि राज्यस्य हेतोस्त्वमिमां वाचं प्रभाषसे ।
वक्ष्यामि भरतं दृष्ट्वा राज्यमस्मै प्रदीयताम् ॥ 17 ॥
उच्यमानोऽपि भरतो मया लक्ष्मण तद्वचः ।
राज्यमस्मै प्रयच्छेति बाढमित्येव वक्ष्यति ॥ 18 ॥
तथोक्तो धर्मशीलेन भ्रात्रा तस्य हिते रतः ।
लक्ष्मणः प्रविवेशेव स्वानि गात्राणि लज्जया ॥ 19 ॥
तद्वाक्यं लक्ष्मण श्श्रुत्वा व्रीलितः प्रत्युवाच ह ।
त्वां मन्ये द्रष्टुमायातः पिता दशरथ स्स्वयम् ॥ 20 ॥
व्रीलितं लक्ष्मणं दृष्ट्वा राघवः प्रत्युवाच ह ।
एष मन्ये महाबाहुरिहास्मान्द्रष्टुमागतः ॥ 21 ॥
अथवा नौ ध्रुवं मन्ये मन्यमान स्सुखोचितौ ।
वनवासमनुध्याय गृहाय प्रतिनेष्यति ॥ 22 ॥
इमां वाप्येष वैदेहीमत्यन्तसुखसेविनीम् ।
पिता मे राघव श्श्रीमान्वनादादाय यास्यति ॥ 23 ॥
एतौ तौ सम्प्रकाशेते गोत्रवन्तौ मनोरमौ ।
वायुवेगसमौ वीर जवनौ तुरगोत्तमौ ॥ 24 ॥
स एष सुमहाकायः कम्पते वाहिनीमुखे ।
नागश्शत्रुञ्जयो नाम वृद्धस्तातस्य धीमतः ॥ 25 ॥
न तु पश्यामि तच्छत्रं पाण्डुरं लोकसत्कृतम् । पितुर्दिव्यं महाबाहो संशयो भवतीह मे ॥ 26 ॥
वृक्षाग्रादवरोह त्वं कुरु लक्ष्मण मद्वचः ।
इतीव रामो धर्मात्मा सौमित्रिं तमुवाच ह ॥ 27 ॥
अवतीर्य तु सालाग्रात्तस्मात्स समितिञ्जयः ।
लक्ष्मणः प्राञ्जलिर्भूत्वा तस्थौ रामस्य पार्श्वतः ॥ 28 ॥
भरतेनापि सन्दिष्टा सम्मर्दो न भवेदिति ।
समन्तात्तस्य शैलस्य सेना वासमकल्पयत् ॥ 29 ॥
अध्यर्धमिक्ष्वाकुचमूर्योजनं पर्वतस्य सा ।
पार्श्वे न्यविशदावृत्य गजवाजिरथाकुला ॥ 30 ॥
सा चित्रकूटे भरतेन सेना धर्मं पुरस्कृत्य विधूय दर्पम् ।
प्रसादनार्थं रघुनन्दनस्य विराजते नीतिमता प्रणीता ॥ 31 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्तनवतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptanavatitamassargaḥ |
susaṃrabdhaṃ tu saumitriṃ lakṣmaṇaṃ krodhamūrchitam |
rāmastu parisāntvyātha vacanaṃ cedamabravīt || 1 ||
kimatra dhanuṣā kāryamasinā vā sacarmaṇā |
maheṣvāse mahāprājñe bharate svayamāgate || 2 ||
pitussatyaṃ pratiśrutya hatvā bharatamāgatam |
kiṃ kariṣyāmi rājyena sāpavādena lakṣmaṇa || 3 ||
yaddravyaṃ bāndhavānāṃ vā mitrāṇāṃ vā kṣaye bhavet |
nāhaṃ tatpratigṛhṇīyāṃ bhakṣānviṣakṛtāniva || 4 ||
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca pṛthivīṃ cāpi lakṣmaṇa |
icchāmi bhavatāmarthe etat pratiśṛṇomi te || 5 ||
bhrātrūṇāṃ saṅgrahārthaṃ ca sukhārthaṃ cāpi lakṣmaṇa |
rājyamapyahamicchāmi satyenā'yudhamālabhe || 6 ||
neyaṃ mama mahī saumya durlabhā sāgarāmbarā |
na hīccheyamadharmeṇa śakratvamapi lakṣmaṇa || 7 ||
yadvinā bharataṃ tvāṃ ca śatrughnaṃ cāpi mānada |
bhavenmama sukhaṃ kiñcidbhasma tatkurutāṃ śikhī || 8 ||
manye'hamāgato'yodhyāṃ bharato bhrātṛvatsalaḥ |
mama prāṇātpriyataraḥ kuladharmamanusmaran || 9 ||
śrutvā pravrājitaṃ māṃ hi jaṭāvalkaladhāriṇam |
jānakyāsahitaṃ vīra tvayā ca puruṣarṣabha || 10 ||
snehenā'krāntahṛdaya śśokenākulitendriyaḥ |
draṣṭumabhyāgato hyeṣa bharato nānyathā'gataḥ || 11 ||
ambāṃ ca kaikayīṃ ruṣya paruṣaṃ cāpriyaṃ vadan |
prasādya pitaraṃ śrīmārnājyaṃ me dātumāgataḥ || 12 ||
prāptakālaṃ yadeṣo'smānbharato draṣṭumicchati |
asmāsu manasā'pyeṣa nāpriyaṃ kiñcidācaret || 13 ||
vipriyaṃ kṛtapūrvaṃ te bharatena kadā nu kim |
īdṛśaṃ vā bhayaṃ te'dya bharataṃ yo'tra śaṅkase || 14 ||
na hi te niṣṭhuraṃ vācyo bharato nāpriyaṃ vacaḥ |
ahaṃ hyapriyamukta ssyāṃ bharatasyāpriye kṛte || 15 ||
kathaṃ nu putrāḥ pitaraṃ hanyuḥ kasyāṃ cidāpadi |
bhrātā vā bhrātaraṃ hanyātsaumitre prāṇamātmanaḥ || 16 ||
yadi rājyasya hetostvamimāṃ vācaṃ prabhāṣase |
vakṣyāmi bharataṃ dṛṣṭvā rājyamasmai pradīyatām || 17 ||
ucyamāno'pi bharato mayā lakṣmaṇa tadvacaḥ |
rājyamasmai prayaccheti bāḍhamityeva vakṣyati || 18 ||
tathokto dharmaśīlena bhrātrā tasya hite rataḥ |
lakṣmaṇaḥ praviveśeva svāni gātrāṇi lajjayā || 19 ||
tadvākyaṃ lakṣmaṇa śśrutvā vrīlitaḥ pratyuvāca ha |
tvāṃ manye draṣṭumāyātaḥ pitā daśaratha ssvayam || 20 ||
vrīlitaṃ lakṣmaṇaṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ pratyuvāca ha |
eṣa manye mahābāhurihāsmāndraṣṭumāgataḥ || 21 ||
athavā nau dhruvaṃ manye manyamāna ssukhocitau |
vanavāsamanudhyāya gṛhāya pratineṣyati || 22 ||
imāṃ vāpyeṣa vaidehīmatyantasukhasevinīm |
pitā me rāghava śśrīmānvanādādāya yāsyati || 23 ||
etau tau samprakāśete gotravantau manoramau |
vāyuvegasamau vīra javanau turagottamau || 24 ||
sa eṣa sumahākāyaḥ kampate vāhinīmukhe |
nāgaśśatruñjayo nāma vṛddhastātasya dhīmataḥ || 25 ||
na tu paśyāmi tacchatraṃ pāṇḍuraṃ lokasatkṛtam | piturdivyaṃ mahābāho saṃśayo bhavatīha me || 26 ||
vṛkṣāgrādavaroha tvaṃ kuru lakṣmaṇa madvacaḥ |
itīva rāmo dharmātmā saumitriṃ tamuvāca ha || 27 ||
avatīrya tu sālāgrāttasmātsa samitiñjayaḥ |
lakṣmaṇaḥ prāñjalirbhūtvā tasthau rāmasya pārśvataḥ || 28 ||
bharatenāpi sandiṣṭā sammardo na bhavediti |
samantāttasya śailasya senā vāsamakalpayat || 29 ||
adhyardhamikṣvākucamūryojanaṃ parvatasya sā |
pārśve nyaviśadāvṛtya gajavājirathākulā || 30 ||
sā citrakūṭe bharatena senā dharmaṃ puraskṛtya vidhūya darpam |
prasādanārthaṃ raghunandanasya virājate nītimatā praṇītā || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptanavatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.