ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ସପ୍ତଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ପ୍ରିଯାର୍ହା ପ୍ରିଯଵାଦିନୀ ।
ପ୍ରଣଯାଦେଵ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧା ଭର୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 1 ॥
କିମିଦଂ ଭାଷସେ ରାମ ଵାକ୍ଯଂ ଲଘୁତଯା ଧ୍ରୁଵମ୍ ।
ତ୍ଵଯା ଯଦପହାସ୍ଯଂ ମେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନରଵରାତ୍ମଜ ॥ 2 ॥
ଆର୍ଯପୁତ୍ର ପିତା ମାତା ଭ୍ରାତା ପୁତ୍ରସ୍ତଥା ସ୍ନୁଷା ।
ସ୍ଵାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଭୁଞ୍ଜାନାଃ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଭାଗ୍ଯମୁପାସତେ ॥ 3 ॥
ଭର୍ତୁର୍ଭାଗ୍ଯଂ ତୁ ଭାର୍ଯୈକା ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।
ଅତଶ୍ଚୈଵାହମାଦିଷ୍ଟା ଵନେ ଵସ୍ତଵ୍ଯମିତ୍ଯପି ॥ 4 ॥
ନ ପିତା ନାତ୍ମଜୋ ନାତ୍ମା ନ ମାତା ନ ସଖୀଜନଃ ।
ଇହ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚ ନାରୀଣାଂ ପତିରେକୋ ଗତିସ୍ସଦା ॥ 5 ॥
ଯଦି ତ୍ଵଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଦୁର୍ଗଂ ଵନମଦ୍ଯୈଵ ରାଘଵ ।
ଅଗ୍ରତସ୍ତେ ଗମିଷ୍ଯାମି ମୃଦ୍ନନ୍ତୀ କୁଶକଣ୍ଟକାନ୍ ॥ 6 ॥
ଈର୍ଷ୍ଯାରୋଷୌ ବହିଷ୍କୃତ୍ଯ ଭୁକ୍ତଶେଷମିଵୋଦକମ୍ ।
ନଯ ମାଂ ଵୀର ଵିସ୍ରବ୍ଧଃ ପାପଂ ମଯି ନ ଵିଦ୍ଯତେ ॥ 7 ॥
ପ୍ରାସାଦାଗ୍ରୈର୍ଵିମାନୈର୍ଵା ଵୈହାଯସଗତେନ ଵା ।
ସର୍ଵାଵସ୍ଥାଗତା ଭର୍ତୁଃ ପାଦଚ୍ଛାଯା ଵିଶିଷ୍ଯତେ ॥ 8 ॥
ଅନୁଶିଷ୍ଟାଽସ୍ମି ମାତ୍ରା ଚ ପିତ୍ରା ଚ ଵିଵିଧାଶ୍ରଯମ୍ ।
ନାଽସ୍ମି ସମ୍ପ୍ରତି ଵକ୍ତଵ୍ଯା ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ଯଥା ମଯା ॥ 9 ॥
ଅହଂ ଦୁର୍ଗଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଵନଂ ପୁରୁଷଵର୍ଜିତମ୍ ।
ନାନାମୃଗଗଣାକୀର୍ଣଂ ଶାର୍ଦୂଲଵୃକସେଵିତମ୍ ॥ 10 ॥
ସୁଖଂ ଵନେ ନିଵତ୍ସ୍ଯାମି ଯଥୈଵ ଭଵନେ ପିତୁଃ ।
ଅଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ତ୍ରୀନ୍ଲୋକାଂଶ୍ଚ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ପତିଵ୍ରତମ୍ ॥ 11 ॥
ଶୁଶ୍ରୂଷମାଣା ତେ ନିତ୍ଯଂ ନିଯତା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ ।
ସହ ରଂସ୍ଯେ ତ୍ଵଯା ଵୀର ଵନେଷୁ ମଧୁଗନ୍ଧିଷୁ ॥ 12 ॥
ତ୍ଵଂ ହି ଶକ୍ତୋ ଵନେ କର୍ତୁଂ ରାମ ସମ୍ପରିପାଲନମ୍ ।
ଅନ୍ଯସ୍ଯାପି ଜନସ୍ଯେହ କିଂ ପୁନର୍ମମ ମାନଦ ॥ 13 ॥
ସହ ତ୍ଵଯା ଗମିଷ୍ଯାମି ଵନମଦ୍ଯ ନ ସଂଶଯଃ ।
ନାହଂ ଶକ୍ଯା ମହାଭାଗ ନିଵର୍ତଯିତୁମୁଦ୍ଯତା ॥ 14 ॥
ଫଲମୂଲାଶନା ନିତ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ ।
ନ ତେ ଦୁଃଖଂ କରିଷ୍ଯାମି ନିଵସନ୍ତୀ ସହ ତ୍ଵଯା ॥ 15 ॥
ଇଚ୍ଛାମି ସରିତଶ୍ଶୈଲାନ୍ପଲ୍ଵଲାନି ଵନାନି ଚ ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସର୍ଵତ୍ର ନିର୍ଭୀତା ତ୍ଵଯା ନାଥେନ ଧୀମତା ॥ 16 ॥
ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣାଃ ପଦ୍ମିନୀସ୍ସାଧୁପୁଷ୍ପିତାଃ ।
ଇଚ୍ଛେଯଂ ସୁଖିନୀ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵଯା ଵୀରେଣ ସଙ୍ଗତା ॥ 17 ॥
ଅଭିଷେକଂ କରିଷ୍ଯାମି ତାସୁ ନିତ୍ଯଂ ଯତଵ୍ରତା ।
ସହ ତ୍ଵଯା ଵିଶାଲାକ୍ଷ ରଂସ୍ଯେ ପରମନନ୍ଦିନୀ ॥ 18 ॥
ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣାଂ ଶତଂ ଵାଽହଂ ତ୍ଵଯା ସହ ।
ଵ୍ଯତିକ୍ରମଂ ନ ଵେତ୍ସ୍ଯାମି ସ୍ଵର୍ଗୋଽପି ନ ହି ମେ ମତଃ ॥ 19 ॥
ସ୍ଵର୍ଗେଽପି ଚ ଵିନା ଵାସୋ ଭଵିତା ଯଦି ରାଘଵ ।
ତ୍ଵଯା ମମ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ନାହଂ ତମପି ରୋଚଯେ ॥ 20 ॥
ଅହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଵନଂ ସୁଦୁର୍ଗମଂ ମୃଗାଯୁତଂ ଵାନରଵାରଣୈର୍ଯୁତମ୍ ।
ଵନେ ନିଵତ୍ସ୍ଯାମି ଯଥା ପିତୁର୍ଗୃହେ ତଵୈଵ ପାଦାଵୁପଗୃହ୍ଯ ସଂଯତା ॥ 21 ॥
ଅନନ୍ଯଭାଵାମନୁରକ୍ତଚେତସଂ ତ୍ଵଯା ଵିଯୁକ୍ତାଂ ମରଣାଯନିଶ୍ଚିତାମ୍ ।
ନଯସ୍ଵ ମାଂ ସାଧୁ କୁରୁଷ୍ଵ ଯାଚନାଂ ନ ତେ ମଯାଽତୋ ଗୁରୁତା ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 22 ॥
ତଥା ବ୍ରୁଵାଣାମପି ଧର୍ମଵତ୍ସଲୋ ନ ଚ ସ୍ମ ସୀତାଂ ନୃଵରୋ ନିନୀଷତି ।
ଉଵାଚ ଚୈନାଂ ବହୁ ସନ୍ନିଵର୍ତନେ ଵନେ ନିଵାସସ୍ଯ ଚ ଦୁଃଖିତାଂ ପ୍ରତି ॥ 23 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptaviṃśassargaḥ |
evamuktā tu vaidehī priyārhā priyavādinī |
praṇayādeva saṅkruddhā bhartāramidamabravīt || 1 ||
kimidaṃ bhāṣase rāma vākyaṃ laghutayā dhruvam |
tvayā yadapahāsyaṃ me śrutvā naravarātmaja || 2 ||
āryaputra pitā mātā bhrātā putrastathā snuṣā |
svāni puṇyāni bhuñjānāḥ svaṃ svaṃ bhāgyamupāsate || 3 ||
bharturbhāgyaṃ tu bhāryaikā prāpnoti puruṣarṣabha |
ataścaivāhamādiṣṭā vane vastavyamityapi || 4 ||
na pitā nātmajo nātmā na mātā na sakhījanaḥ |
iha pretya ca nārīṇāṃ patireko gatissadā || 5 ||
yadi tvaṃ prasthito durgaṃ vanamadyaiva rāghava |
agrataste gamiṣyāmi mṛdnantī kuśakaṇṭakān || 6 ||
īrṣyāroṣau bahiṣkṛtya bhuktaśeṣamivodakam |
naya māṃ vīra visrabdhaḥ pāpaṃ mayi na vidyate || 7 ||
prāsādāgrairvimānairvā vaihāyasagatena vā |
sarvāvasthāgatā bhartuḥ pādacchāyā viśiṣyate || 8 ||
anuśiṣṭā'smi mātrā ca pitrā ca vividhāśrayam |
nā'smi samprati vaktavyā vartitavyaṃ yathā mayā || 9 ||
ahaṃ durgaṃ gamiṣyāmi vanaṃ puruṣavarjitam |
nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ śārdūlavṛkasevitam || 10 ||
sukhaṃ vane nivatsyāmi yathaiva bhavane pituḥ |
acintayantī trīnlokāṃśccintayantī pativratam || 11 ||
śuśrūṣamāṇā te nityaṃ niyatā brahmacāriṇī |
saha raṃsye tvayā vīra vaneṣu madhugandhiṣu || 12 ||
tvaṃ hi śakto vane kartuṃ rāma samparipālanam |
anyasyāpi janasyeha kiṃ punarmama mānada || 13 ||
saha tvayā gamiṣyāmi vanamadya na saṃśayaḥ |
nāhaṃ śakyā mahābhāga nivartayitumudyatā || 14 ||
phalamūlāśanā nityaṃ bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ |
na te duḥkhaṃ kariṣyāmi nivasantī saha tvayā || 15 ||
icchāmi saritaśśailānpalvalāni vanāni ca |
draṣṭuṃ sarvatra nirbhītā tvayā nāthena dhīmatā || 16 ||
haṃsakāraṇḍavākīrṇāḥ padminīssādhupuṣpitāḥ |
iccheyaṃ sukhinī draṣṭuṃ tvayā vīreṇa saṅgatā || 17 ||
abhiṣekaṃ kariṣyāmi tāsu nityaṃ yatavratā |
saha tvayā viśālākṣa raṃsye paramanandinī || 18 ||
evaṃ varṣasahasrāṇāṃ śataṃ vā'haṃ tvayā saha |
vyatikramaṃ na vetsyāmi svargo'pi na hi me mataḥ || 19 ||
svarge'pi ca vinā vāso bhavitā yadi rāghava |
tvayā mama naravyāghra nāhaṃ tamapi rocaye || 20 ||
ahaṃ gamiṣyāmi vanaṃ sudurgamaṃ mṛgāyutaṃ vānaravāraṇairyutam |
vane nivatsyāmi yathā piturgṛhe tavaiva pādāvupagṛhya saṃyatā || 21 ||
ananyabhāvāmanuraktacetasaṃ tvayā viyuktāṃ maraṇāyaniścitām |
nayasva māṃ sādhu kuruṣva yācanāṃ na te mayā'to gurutā bhaviṣyati || 22 ||
tathā bruvāṇāmapi dharmavatsalo na ca sma sītāṃ nṛvaro ninīṣati |
uvāca caināṃ bahu sannivartane vane nivāsasya ca duḥkhitāṃ prati || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptaviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ सप्तविंशस्सर्गः ।
एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी ।
प्रणयादेव सङ्क्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
किमिदं भाषसे राम वाक्यं लघुतया ध्रुवम् ।
त्वया यदपहास्यं मे श्रुत्वा नरवरात्मज ॥ 2 ॥
आर्यपुत्र पिता माता भ्राता पुत्रस्तथा स्नुषा ।
स्वानि पुण्यानि भुञ्जानाः स्वं स्वं भाग्यमुपासते ॥ 3 ॥
भर्तुर्भाग्यं तु भार्यैका प्राप्नोति पुरुषर्षभ ।
अतश्चैवाहमादिष्टा वने वस्तव्यमित्यपि ॥ 4 ॥
न पिता नात्मजो नात्मा न माता न सखीजनः ।
इह प्रेत्य च नारीणां पतिरेको गतिस्सदा ॥ 5 ॥
यदि त्वं प्रस्थितो दुर्गं वनमद्यैव राघव ।
अग्रतस्ते गमिष्यामि मृद्नन्ती कुशकण्टकान् ॥ 6 ॥
ईर्ष्यारोषौ बहिष्कृत्य भुक्तशेषमिवोदकम् ।
नय मां वीर विस्रब्धः पापं मयि न विद्यते ॥ 7 ॥
प्रासादाग्रैर्विमानैर्वा वैहायसगतेन वा ।
सर्वावस्थागता भर्तुः पादच्छाया विशिष्यते ॥ 8 ॥
अनुशिष्टाऽस्मि मात्रा च पित्रा च विविधाश्रयम् ।
नाऽस्मि सम्प्रति वक्तव्या वर्तितव्यं यथा मया ॥ 9 ॥
अहं दुर्गं गमिष्यामि वनं पुरुषवर्जितम् ।
नानामृगगणाकीर्णं शार्दूलवृकसेवितम् ॥ 10 ॥
सुखं वने निवत्स्यामि यथैव भवने पितुः ।
अचिन्तयन्ती त्रीन्लोकांश्च्चिन्तयन्ती पतिव्रतम् ॥ 11 ॥
शुश्रूषमाणा ते नित्यं नियता ब्रह्मचारिणी ।
सह रंस्ये त्वया वीर वनेषु मधुगन्धिषु ॥ 12 ॥
त्वं हि शक्तो वने कर्तुं राम सम्परिपालनम् ।
अन्यस्यापि जनस्येह किं पुनर्मम मानद ॥ 13 ॥
सह त्वया गमिष्यामि वनमद्य न संशयः ।
नाहं शक्या महाभाग निवर्तयितुमुद्यता ॥ 14 ॥
फलमूलाशना नित्यं भविष्यामि न संशयः ।
न ते दुःखं करिष्यामि निवसन्ती सह त्वया ॥ 15 ॥
इच्छामि सरितश्शैलान्पल्वलानि वनानि च ।
द्रष्टुं सर्वत्र निर्भीता त्वया नाथेन धीमता ॥ 16 ॥
हंसकारण्डवाकीर्णाः पद्मिनीस्साधुपुष्पिताः ।
इच्छेयं सुखिनी द्रष्टुं त्वया वीरेण सङ्गता ॥ 17 ॥
अभिषेकं करिष्यामि तासु नित्यं यतव्रता ।
सह त्वया विशालाक्ष रंस्ये परमनन्दिनी ॥ 18 ॥
एवं वर्षसहस्राणां शतं वाऽहं त्वया सह ।
व्यतिक्रमं न वेत्स्यामि स्वर्गोऽपि न हि मे मतः ॥ 19 ॥
स्वर्गेऽपि च विना वासो भविता यदि राघव ।
त्वया मम नरव्याघ्र नाहं तमपि रोचये ॥ 20 ॥
अहं गमिष्यामि वनं सुदुर्गमं मृगायुतं वानरवारणैर्युतम् ।
वने निवत्स्यामि यथा पितुर्गृहे तवैव पादावुपगृह्य संयता ॥ 21 ॥
अनन्यभावामनुरक्तचेतसं त्वया वियुक्तां मरणायनिश्चिताम् ।
नयस्व मां साधु कुरुष्व याचनां न ते मयाऽतो गुरुता भविष्यति ॥ 22 ॥
तथा ब्रुवाणामपि धर्मवत्सलो न च स्म सीतां नृवरो निनीषति ।
उवाच चैनां बहु सन्निवर्तने वने निवासस्य च दुःखितां प्रति ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्तविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptaviṃśassargaḥ |
evamuktā tu vaidehī priyārhā priyavādinī |
praṇayādeva saṅkruddhā bhartāramidamabravīt || 1 ||
kimidaṃ bhāṣase rāma vākyaṃ laghutayā dhruvam |
tvayā yadapahāsyaṃ me śrutvā naravarātmaja || 2 ||
āryaputra pitā mātā bhrātā putrastathā snuṣā |
svāni puṇyāni bhuñjānāḥ svaṃ svaṃ bhāgyamupāsate || 3 ||
bharturbhāgyaṃ tu bhāryaikā prāpnoti puruṣarṣabha |
ataścaivāhamādiṣṭā vane vastavyamityapi || 4 ||
na pitā nātmajo nātmā na mātā na sakhījanaḥ |
iha pretya ca nārīṇāṃ patireko gatissadā || 5 ||
yadi tvaṃ prasthito durgaṃ vanamadyaiva rāghava |
agrataste gamiṣyāmi mṛdnantī kuśakaṇṭakān || 6 ||
īrṣyāroṣau bahiṣkṛtya bhuktaśeṣamivodakam |
naya māṃ vīra visrabdhaḥ pāpaṃ mayi na vidyate || 7 ||
prāsādāgrairvimānairvā vaihāyasagatena vā |
sarvāvasthāgatā bhartuḥ pādacchāyā viśiṣyate || 8 ||
anuśiṣṭā'smi mātrā ca pitrā ca vividhāśrayam |
nā'smi samprati vaktavyā vartitavyaṃ yathā mayā || 9 ||
ahaṃ durgaṃ gamiṣyāmi vanaṃ puruṣavarjitam |
nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ śārdūlavṛkasevitam || 10 ||
sukhaṃ vane nivatsyāmi yathaiva bhavane pituḥ |
acintayantī trīnlokāṃśccintayantī pativratam || 11 ||
śuśrūṣamāṇā te nityaṃ niyatā brahmacāriṇī |
saha raṃsye tvayā vīra vaneṣu madhugandhiṣu || 12 ||
tvaṃ hi śakto vane kartuṃ rāma samparipālanam |
anyasyāpi janasyeha kiṃ punarmama mānada || 13 ||
saha tvayā gamiṣyāmi vanamadya na saṃśayaḥ |
nāhaṃ śakyā mahābhāga nivartayitumudyatā || 14 ||
phalamūlāśanā nityaṃ bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ |
na te duḥkhaṃ kariṣyāmi nivasantī saha tvayā || 15 ||
icchāmi saritaśśailānpalvalāni vanāni ca |
draṣṭuṃ sarvatra nirbhītā tvayā nāthena dhīmatā || 16 ||
haṃsakāraṇḍavākīrṇāḥ padminīssādhupuṣpitāḥ |
iccheyaṃ sukhinī draṣṭuṃ tvayā vīreṇa saṅgatā || 17 ||
abhiṣekaṃ kariṣyāmi tāsu nityaṃ yatavratā |
saha tvayā viśālākṣa raṃsye paramanandinī || 18 ||
evaṃ varṣasahasrāṇāṃ śataṃ vā'haṃ tvayā saha |
vyatikramaṃ na vetsyāmi svargo'pi na hi me mataḥ || 19 ||
svarge'pi ca vinā vāso bhavitā yadi rāghava |
tvayā mama naravyāghra nāhaṃ tamapi rocaye || 20 ||
ahaṃ gamiṣyāmi vanaṃ sudurgamaṃ mṛgāyutaṃ vānaravāraṇairyutam |
vane nivatsyāmi yathā piturgṛhe tavaiva pādāvupagṛhya saṃyatā || 21 ||
ananyabhāvāmanuraktacetasaṃ tvayā viyuktāṃ maraṇāyaniścitām |
nayasva māṃ sādhu kuruṣva yācanāṃ na te mayā'to gurutā bhaviṣyati || 22 ||
tathā bruvāṇāmapi dharmavatsalo na ca sma sītāṃ nṛvaro ninīṣati |
uvāca caināṃ bahu sannivartane vane nivāsasya ca duḥkhitāṃ prati || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptaviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.