Valmiki Ramayana Ayodhya Kanda Sarga 26 — Oriya Script

Meaning —

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ଷଡ୍ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।

Shloka 1

ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଚ କୌସଲ୍ଯାଂ ରାମ ସ୍ସମ୍ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଵନମ୍ ।
କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ମାତ୍ରା ଧର୍ମିଷ୍ଠେ ଵର୍ତ୍ମନି ସ୍ଥିତଃ ॥ 1 ॥

abhivādya ca kausalyāṃ rāma ssamprasthito vanam |
kṛtasvastyayano mātrā dharmiṣṭhe vartmani sthitaḥ || 1 ||

Shloka 2

ଵିରାଜଯନ୍ରାଜସୁତୋ ରାଜମାର୍ଗଂ ନରୈର୍ଵୃତମ୍ ।
ହୃଦଯାନ୍ଯାମମନ୍ଥେଵ ଜନସ୍ଯ ଗୁଣଵତ୍ତଯା ॥ 2 ॥

virājayanrājasuto rājamārgaṃ narairvṛtam |
hṛdayānyāmamantheva janasya guṇavattayā || 2 ||

Shloka 3

ଅଭିଵାଦ୍ଯ ଚ କୌସଲ୍ଯାଂ ରାମ ସ୍ସମ୍ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଵନମ୍ ।
କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ମାତ୍ରା ଧର୍ମିଷ୍ଠେ ଵର୍ତ୍ମନି ସ୍ଥିତଃ ॥ 3 ॥

abhivādya ca kausalyāṃ rāma ssamprasthito vanam |
kṛtasvastyayano mātrā dharmiṣṭhe vartmani sthitaḥ || 3 ||

Shloka 4

ଵିରାଜଯନ୍ରାଜସୁତୋ ରାଜମାର୍ଗଂ ନରୈର୍ଵୃତମ୍ ।
ହୃଦଯାନ୍ଯାମମନ୍ଥେଵ ଜନସ୍ଯ ଗୁଣଵତ୍ତଯା ॥ 4 ॥

virājayanrājasuto rājamārgaṃ narairvṛtam |
hṛdayānyāmamantheva janasya guṇavattayā || 4 ||

Shloka 5

ଵୈଦେହୀ ଚାପି ତତ୍ସର୍ଵଂ ନ ଶୁଶ୍ରାଵ ତପସ୍ଵିନୀ ।
ତଦେଵ ହୃଦି ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଯୌଵରାଜ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍ ॥ 5 ॥

vaidehī cāpi tatsarvaṃ na śuśrāva tapasvinī |
tadeva hṛdi tasyāśca yauvarājyābhiṣecanam || 5 ||

Shloka 6

ଦେଵକାର୍ଯଂ ସ୍ଵଯଂ କୃତ୍ଵା କୃତଜ୍ଞା ହୃଷ୍ଟଚେତନା ।
ଅଭିଜ୍ଞା ରାଜଧର୍ମାଣାଂ ରାଜପୁତ୍ରଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷତେ ॥ 6 ॥

devakāryaṃ svayaṃ kṛtvā kṛtajñā hṛṣṭacetanā |
abhijñā rājadharmāṇāṃ rājaputraṃ pratīkṣate || 6 ||

Shloka 7

ପ୍ରଵିଵେଶାଥ ରାମସ୍ତୁ ସ୍ଵଂ ଵେଶ୍ମ ସୁଵିଭୂଷିତମ୍ ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟଜନସମ୍ପୂର୍ଣଂ ହ୍ରିଯା କିଞ୍ଚିଦଵାଙ୍ମୁଖଃ ॥ 7 ॥

praviveśātha rāmastu svaṃ veśma suvibhūṣitam |
prahṛṣṭajanasampūrṇaṃ hriyā kiñcidavāṅmukhaḥ || 7 ||

Shloka 8

ଅଥ ସୀତା ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ଵେପମାନା ଚ ତଂ ପତିମ୍ ।
ଅପଶ୍ଯଚ୍ଛୋକସନ୍ତପ୍ତଂ ଚିନ୍ତାଵ୍ଯାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ ॥ 8 ॥

atha sītā samutpatya vepamānā ca taṃ patim |
apaśyacchokasantaptaṃ cintāvyākulitendriyam || 8 ||

Shloka 9

ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା ନ ଶଶାକ ମନୋଗତମ୍ ।
ତଂ ଶୋକଂ ରାଘଵଃ ସୋଢୁଂ ତତୋ ଵିଵୃତତାଂ ଗତଃ ॥ 9 ॥

tāṃ dṛṣṭvā sa hi dharmātmā na śaśāka manogatam |
taṃ śokaṃ rāghavaḥ soḍhuṃ tato vivṛtatāṃ gataḥ || 9 ||

Shloka 10

ଵିଵର୍ଣଵଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ପ୍ରସ୍ଵିନ୍ନମମର୍ଷଣମ୍ ।
ଆହ ଦୁଃଖାଭିସନ୍ତପ୍ତା କିମିଦାନୀମିଦଂ ପ୍ରଭୋ ॥ 10 ॥

vivarṇavadanaṃ dṛṣṭvā taṃ prasvinnamamarṣaṇam |
āha duḥkhābhisantaptā kimidānīmidaṃ prabho || 10 ||

Shloka 11

ଅଦ୍ଯ ବାର୍ହସ୍ପତ ଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ଯୁକ୍ତଃ ପୁଷ୍ଯୋଽନୁ ରାଘଵ ।
ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ କେନ ତ୍ଵମସି ଦୁର୍ମନାଃ ॥ 11 ॥

adya bārhaspata śśrīmānyuktaḥ puṣyo'nu rāghava |
procyate brāhmaṇaiḥ prājñaiḥ kena tvamasi durmanāḥ || 11 ||

Shloka 12

ନ ତେ ଶତଶଲାକେନ ଜଲଫେନନିଭେନ ଚ ।
ଆଵୃତଂ ଵଦନଂ ଵଲ୍ଗୁ ଛତ୍ରେଣାପି ଵିରାଜତେ ॥ 12 ॥

na te śataśalākena jalaphenanibhena ca |
āvṛtaṃ vadanaṃ valgu chatreṇāpi virājate || 12 ||

Shloka 13

ଵ୍ଯଜନାଭ୍ଯାଂ ଚ ମୁଖ୍ଯାଭ୍ଯାଂ ଶତପତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣମ୍ ।
ଚନ୍ଦ୍ରହଂସପ୍ରକାଶାଭ୍ଯାଂ ଵୀଜ୍ଯତେ ନ ତଵାନନମ୍ ॥ 13 ॥

vyajanābhyāṃ ca mukhyābhyāṃ śatapatranibhekṣaṇam |
candrahaṃsaprakāśābhyāṃ vījyate na tavānanam || 13 ||

Shloka 14

ଵାଗ୍ମିନୋ ଵନ୍ଦିନଶ୍ଚାପି ପ୍ରହୃଷ୍ଟାସ୍ତ୍ଵାଂ ନରର୍ଷଭ ।
ସ୍ତୁଵନ୍ତୋ ନାତ୍ର ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ମଙ୍ଗଲୈଃ ସ୍ସୂତମାଗଧାଃ ॥ 14 ॥

vāgmino vandinaścāpi prahṛṣṭāstvāṃ nararṣabha |
stuvanto nātra dṛśyante maṅgalaiḥ ssūtamāgadhāḥ || 14 ||

Shloka 15

ନ ତେ କ୍ଷୌଦ୍ରଂ ଚ ଦଧି ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ ।
ମୂର୍ଧ୍ନି ମୂର୍ଧାଭିଷିକ୍ତସ୍ଯ ଦଦତି ସ୍ମ ଵିଧାନତଃ ॥ 15 ॥

na te kṣaudraṃ ca dadhi ca brāhmaṇā vedapāragāḥ |
mūrdhni mūrdhābhiṣiktasya dadati sma vidhānataḥ || 15 ||

Shloka 16

ନ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରକୃତଯ ସ୍ସର୍ଵା ଶ୍ଶ୍ରେଣୀମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ଭୂଷିତାଃ ।
ଅନୁଵ୍ରଜିତୁମିଚ୍ଛନ୍ତି ପୌରଜାନପଦାସ୍ତଥା ॥ 16 ॥

na tvāṃ prakṛtaya ssarvā śśreṇīmukhyāśca bhūṣitāḥ |
anuvrajitumicchanti paurajānapadāstathā || 16 ||

Shloka 17

ଚତୁର୍ଭିର୍ଵେଗସମ୍ପନ୍ନୈର୍ହଯୈଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷିତୈଃ ।
ମୁଖ୍ଯଃ ପୁଷ୍ଯରଥୋ ଯୁକ୍ତଃ କିଂ ନ ଗଚ୍ଛତି ତେଽଗ୍ରତଃ ॥ 17 ॥

caturbhirvegasampannairhayaiḥ kāñcanabhūṣitaiḥ |
mukhyaḥ puṣyaratho yuktaḥ kiṃ na gacchati te'grataḥ || 17 ||

Shloka 18

ହସ୍ତୀ ଚାଗ୍ରତ ଶ୍ଶ୍ରୀମାଂ ସ୍ତଵ ଲକ୍ଷଣପୂଜିତଃ ।
ପ୍ରଯାଣେ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଵୀର କୃଷ୍ଣମେଘଗିରି ପ୍ରଭଃ ॥ 18 ॥

hastī cāgrata śśrīmāṃ stava lakṣaṇapūjitaḥ |
prayāṇe lakṣyate vīra kṛṣṇameghagiri prabhaḥ || 18 ||

Shloka 19

ନ ଚ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରଂ ତେ ପଶ୍ଯାମି ପ୍ରିଯଦର୍ଶନ ।
ଭଦ୍ରାସନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯାନ୍ତଂ ଵୀର ପୁରସ୍କୃତମ୍ ॥ 19 ॥

na ca kāñcanacitraṃ te paśyāmi priyadarśana |
bhadrāsanaṃ puraskṛtya yāntaṃ vīra puraskṛtam || 19 ||

Shloka 20

ଅଭିଷେକୋ ଯଥା ସଜ୍ଜଃ କିମିଦାନୀମିଦଂ ତଵ ।
ଅପୂର୍ଵୋ ମୁଖଵର୍ଣଶ୍ଚ ନ ପ୍ରହର୍ଷଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ 20 ॥

abhiṣeko yathā sajjaḥ kimidānīmidaṃ tava |
apūrvo mukhavarṇaśca na praharṣaśca lakṣyate || 20 ||

Shloka 21

ଇତୀଵ ଵିଲପନ୍ତୀଂ ତାଂ ପ୍ରୋଵାଚ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।
ସୀତେ ତତ୍ର ଭଵାଂସ୍ତାତଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜଯତି ମାଂ ଵନମ୍ ॥ 21 ॥

itīva vilapantīṃ tāṃ provāca raghunandanaḥ |
sīte tatra bhavāṃstātaḥ pravrājayati māṃ vanam || 21 ||

Shloka 22

କୁଲେ ମହତି ସମ୍ଭୂତେ ଧର୍ମଜ୍ଞେ ଧର୍ମଚାରିଣି ।
ଶୃଣୁ ଜାନକି ଯେନେଦଂ କ୍ରମେଣାଭ୍ଯାଗତଂ ମମ ॥ 22 ॥

kule mahati sambhūte dharmajñe dharmacāriṇi |
śṛṇu jānaki yenedaṃ krameṇābhyāgataṃ mama || 22 ||

Shloka 23

ରାଜ୍ଞା ସତ୍ଯପ୍ରତିଜ୍ଞେନ ପିତ୍ରା ଦଶରଥେନ ଚ ।
କୈକେଯ୍ଯୈ ମମ ମାତ୍ରେ ତୁ ପୁରା ଦତ୍ତୌ ମହାଵରୌ ॥ 23 ॥

rājñā satyapratijñena pitrā daśarathena ca |
kaikeyyai mama mātre tu purā dattau mahāvarau || 23 ||

Shloka 24

ତଯାଽଦ୍ଯ ମମ ସଜ୍ଜେଽସ୍ମିନ୍ନଭିଷେକେ ନୃପୋଦ୍ଯତେ ।
ପ୍ରଚୋଦିତ ସ୍ସ ସମଯୋ ଧର୍ମେଣ ପ୍ରତିନିର୍ଜିତଃ ॥ 24 ॥

tayā'dya mama sajje'sminnabhiṣeke nṛpodyate |
pracodita ssa samayo dharmeṇa pratinirjitaḥ || 24 ||

Shloka 25

ଚତୁର୍ଦଶ ହି ଵର୍ଷାଣି ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡକେ ମଯା ।
ପିତ୍ରା ମେ ଭରତଶ୍ଚାପି ଯୌଵରାଜ୍ଯେ ନିଯୋଜିତଃ ॥ 25 ॥

caturdaśa hi varṣāṇi vastavyaṃ daṇḍake mayā |
pitrā me bharataścāpi yauvarājye niyojitaḥ || 25 ||

Shloka 26

ସୋଽହଂ ତ୍ଵାମାଗତୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଵିଜନଂ ଵନମ୍ ।
ଭରତସ୍ଯ ସମୀପେ ତୁ ନାହଂ କଥ୍ଯଃ କଦାଚନ ॥ 26 ॥

so'haṃ tvāmāgato draṣṭuṃ prasthito vijanaṃ vanam |
bharatasya samīpe tu nāhaṃ kathyaḥ kadācana || 26 ||

Shloka 27

ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତା ହି ପୁରୁଷା ନ ସହନ୍ତେ ପରସ୍ତଵମ୍ ।
ତସ୍ମାନ୍ନତେ ଗୁଣାଃ କଥ୍ଯା ଭରତସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ମମ ॥ 27 ॥

buddhiyuktā hi puruṣā na sahante parastavam |
tasmānnate guṇāḥ kathyā bharatasyāgrato mama || 27 ||

Shloka 28

ନାପି ତ୍ଵଂ ତେନ ଭର୍ତଵ୍ଯା ଵିଶେଷେଣ କଦାଚନ ।
ଅନୁକୂଲତଯା ଶକ୍ଯଂ ସମୀପେ ତ୍ଵସ୍ଯ ଵର୍ତିତୁମ୍ ॥ 28 ॥

nāpi tvaṃ tena bhartavyā viśeṣeṇa kadācana |
anukūlatayā śakyaṃ samīpe tvasya vartitum || 28 ||

Shloka 29

ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତଂ ନୃପତିନା ଯୌଵରାଜ୍ଯଂ ସନାତନମ୍ ।
ସ ପ୍ରସାଦ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ସୀତେ ନୃପତିଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ ॥ 29 ॥

tasmai dattaṃ nṛpatinā yauvarājyaṃ sanātanam |
sa prasādyastvayā sīte nṛpatiśca viśeṣataḥ || 29 ||

Shloka 30

ଅହଂ ଚାପି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ତାଂ ଗୁରୋସ୍ସମନୁପାଲଯନ୍ ।
ଵନମଦ୍ଯୈଵ ଯାସ୍ଯାମି ସ୍ଥିରା ଭଵ ମନସ୍ଵିନୀ ॥ 30 ॥

ahaṃ cāpi pratijñāṃ tāṃ gurossamanupālayan |
vanamadyaiva yāsyāmi sthirā bhava manasvinī || 30 ||

Shloka 31

ଯାତେ ଚ ମଯି କଲ୍ଯାଣି ଵନଂ ମୁନିନିଷେଵିତମ୍ ।
ଵ୍ରତୋପଵାସପରଯା ଭଵିତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯାଽନଘେ ॥ 31 ॥

yāte ca mayi kalyāṇi vanaṃ muniniṣevitam |
vratopavāsaparayā bhavitavyaṃ tvayā'naghe || 31 ||

Shloka 32

କାଲ୍ଯମୁତ୍ଥାଯ ଦେଵାନାଂ କୃତ୍ଵା ପୂଜାଂ ଯଥାଵିଧି ।
ଵନ୍ଦିତଵ୍ଯୋ ଦଶରଥଃ ପିତା ମମ ନରେଶ୍ଵରଃ ॥ 32 ॥

kālyamutthāya devānāṃ kṛtvā pūjāṃ yathāvidhi |
vanditavyo daśarathaḥ pitā mama nareśvaraḥ || 32 ||

Shloka 33

ଵନ୍ଦିତଵ୍ଯାଶ୍ଚ ତେ ନିତ୍ଯଂ ଯା ଶ୍ଶେଷା ମମ ମାତରଃ ।
ସ୍ନେହ ପ୍ରଣଯସମ୍ଭୋଗୈ ସ୍ସମା ହି ମମ ମାତରଃ ॥ 33 ॥

vanditavyāśca te nityaṃ yā śśeṣā mama mātaraḥ |
sneha praṇayasambhogai ssamā hi mama mātaraḥ || 33 ||

Shloka 34

ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରସମୌ ଚାପି ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୌ ଚ ଵିଶେଷତଃ ।
ତ୍ଵଯା ଭରତଶତ୍ରୁଘ୍ନୌ ପ୍ରାଣୈଃ ପ୍ରିଯତରୌ ମମ ॥ 34 ॥

bhrātṛputrasamau cāpi draṣṭavyau ca viśeṣataḥ |
tvayā bharataśatrughnau prāṇaiḥ priyatarau mama || 34 ||

Shloka 35

ଵିପ୍ରିଯଂ ନ ଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଭରତସ୍ଯ କଦାଚନ ।
ସ ହି ରାଜା ପ୍ରଭୁଶ୍ଚୈଵ ଦେଶସ୍ଯ ଚ କୁଲସ୍ଯ ଚ ॥ 35 ॥

vipriyaṃ na ca kartavyaṃ bharatasya kadācana |
sa hi rājā prabhuścaiva deśasya ca kulasya ca || 35 ||

Shloka 36

ଆରାଧିତା ହି ଶୀଲେନ ପ୍ରଯତ୍ନୈଶ୍ଚୋପସେଵିତାଃ ।
ରାଜାନ ସ୍ସମ୍ପ୍ରସୀଦନ୍ତି କୁପ୍ଯନ୍ତିଚ ଵିପର୍ଯଯେ ॥ 36 ॥

ārādhitā hi śīlena prayatnaiścopasevitāḥ |
rājāna ssamprasīdanti kupyantica viparyaye || 36 ||

Shloka 37

ଔରସାନପି ପୁତ୍ରାନ୍ହି ତ୍ଯଜନ୍ତ୍ଯହିତକାରିଣଃ ।
ସମର୍ଥାନ୍ସମ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଜନାନପି ନରାଧିପାଃ ॥ 37 ॥

aurasānapi putrānhi tyajantyahitakāriṇaḥ |
samarthānsampragṛhṇanti janānapi narādhipāḥ || 37 ||

Shloka 38

ସା ତ୍ଵଂ ଵସେହ କଲ୍ଯାଣି ରାଜ୍ଞସ୍ସମନୁଵର୍ତିନୀ ।
ଭରତସ୍ଯ ରତା ଧର୍ମେ ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣା ॥ 38 ॥

sā tvaṃ vaseha kalyāṇi rājñassamanuvartinī |
bharatasya ratā dharme satyavrataparāyaṇā || 38 ||

Shloka 39

ଅହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ମହାଵନଂ ପ୍ରିଯେ ତ୍ଵଯା ହି ଵସ୍ତଵ୍ଯମିହୈଵ ଭାମିନି ।
ଯଥା ଵ୍ଯଲୀକଂ କୁରୁଷେ ନ କସ୍ଯ ଚି ତ୍ତଥା ତ୍ଵଯା କାର୍ଯମିଦଂ ଵଚୋ ମମ ॥ 39 ॥

ahaṃ gamiṣyāmi mahāvanaṃ priye tvayā hi vastavyamihaiva bhāmini |
yathā vyalīkaṃ kuruṣe na kasya ci ttathā tvayā kāryamidaṃ vaco mama || 39 ||

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଷଡ୍ଵିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।

अथ षड्विंशस्सर्गः ।

अभिवाद्य च कौसल्यां राम स्सम्प्रस्थितो वनम् ।

कृतस्वस्त्ययनो मात्रा धर्मिष्ठे वर्त्मनि स्थितः ॥ 1 ॥

विराजयन्राजसुतो राजमार्गं नरैर्वृतम् ।

हृदयान्याममन्थेव जनस्य गुणवत्तया ॥ 2 ॥

अभिवाद्य च कौसल्यां राम स्सम्प्रस्थितो वनम् ।

कृतस्वस्त्ययनो मात्रा धर्मिष्ठे वर्त्मनि स्थितः ॥ 3 ॥

विराजयन्राजसुतो राजमार्गं नरैर्वृतम् ।

हृदयान्याममन्थेव जनस्य गुणवत्तया ॥ 4 ॥

वैदेही चापि तत्सर्वं न शुश्राव तपस्विनी ।

तदेव हृदि तस्याश्च यौवराज्याभिषेचनम् ॥ 5 ॥

देवकार्यं स्वयं कृत्वा कृतज्ञा हृष्टचेतना ।

अभिज्ञा राजधर्माणां राजपुत्रं प्रतीक्षते ॥ 6 ॥

प्रविवेशाथ रामस्तु स्वं वेश्म सुविभूषितम् ।

प्रहृष्टजनसम्पूर्णं ह्रिया किञ्चिदवाङ्मुखः ॥ 7 ॥

अथ सीता समुत्पत्य वेपमाना च तं पतिम् ।

अपश्यच्छोकसन्तप्तं चिन्ताव्याकुलितेन्द्रियम् ॥ 8 ॥

तां दृष्ट्वा स हि धर्मात्मा न शशाक मनोगतम् ।

तं शोकं राघवः सोढुं ततो विवृततां गतः ॥ 9 ॥

विवर्णवदनं दृष्ट्वा तं प्रस्विन्नममर्षणम् ।

आह दुःखाभिसन्तप्ता किमिदानीमिदं प्रभो ॥ 10 ॥

अद्य बार्हस्पत श्श्रीमान्युक्तः पुष्योऽनु राघव ।

प्रोच्यते ब्राह्मणैः प्राज्ञैः केन त्वमसि दुर्मनाः ॥ 11 ॥

न ते शतशलाकेन जलफेननिभेन च ।

आवृतं वदनं वल्गु छत्रेणापि विराजते ॥ 12 ॥

व्यजनाभ्यां च मुख्याभ्यां शतपत्रनिभेक्षणम् ।

चन्द्रहंसप्रकाशाभ्यां वीज्यते न तवाननम् ॥ 13 ॥

वाग्मिनो वन्दिनश्चापि प्रहृष्टास्त्वां नरर्षभ ।

स्तुवन्तो नात्र दृश्यन्ते मङ्गलैः स्सूतमागधाः ॥ 14 ॥

न ते क्षौद्रं च दधि च ब्राह्मणा वेदपारगाः ।

मूर्ध्नि मूर्धाभिषिक्तस्य ददति स्म विधानतः ॥ 15 ॥

न त्वां प्रकृतय स्सर्वा श्श्रेणीमुख्याश्च भूषिताः ।

अनुव्रजितुमिच्छन्ति पौरजानपदास्तथा ॥ 16 ॥

चतुर्भिर्वेगसम्पन्नैर्हयैः काञ्चनभूषितैः ।

मुख्यः पुष्यरथो युक्तः किं न गच्छति तेऽग्रतः ॥ 17 ॥

हस्ती चाग्रत श्श्रीमां स्तव लक्षणपूजितः ।

प्रयाणे लक्ष्यते वीर कृष्णमेघगिरि प्रभः ॥ 18 ॥

न च काञ्चनचित्रं ते पश्यामि प्रियदर्शन ।

भद्रासनं पुरस्कृत्य यान्तं वीर पुरस्कृतम् ॥ 19 ॥

अभिषेको यथा सज्जः किमिदानीमिदं तव ।

अपूर्वो मुखवर्णश्च न प्रहर्षश्च लक्ष्यते ॥ 20 ॥

इतीव विलपन्तीं तां प्रोवाच रघुनन्दनः ।

सीते तत्र भवांस्तातः प्रव्राजयति मां वनम् ॥ 21 ॥

कुले महति सम्भूते धर्मज्ञे धर्मचारिणि ।

शृणु जानकि येनेदं क्रमेणाभ्यागतं मम ॥ 22 ॥

राज्ञा सत्यप्रतिज्ञेन पित्रा दशरथेन च ।

कैकेय्यै मम मात्रे तु पुरा दत्तौ महावरौ ॥ 23 ॥

तयाऽद्य मम सज्जेऽस्मिन्नभिषेके नृपोद्यते ।

प्रचोदित स्स समयो धर्मेण प्रतिनिर्जितः ॥ 24 ॥

चतुर्दश हि वर्षाणि वस्तव्यं दण्डके मया ।

पित्रा मे भरतश्चापि यौवराज्ये नियोजितः ॥ 25 ॥

सोऽहं त्वामागतो द्रष्टुं प्रस्थितो विजनं वनम् ।

भरतस्य समीपे तु नाहं कथ्यः कदाचन ॥ 26 ॥

बुद्धियुक्ता हि पुरुषा न सहन्ते परस्तवम् ।

तस्मान्नते गुणाः कथ्या भरतस्याग्रतो मम ॥ 27 ॥

नापि त्वं तेन भर्तव्या विशेषेण कदाचन ।

अनुकूलतया शक्यं समीपे त्वस्य वर्तितुम् ॥ 28 ॥

तस्मै दत्तं नृपतिना यौवराज्यं सनातनम् ।

स प्रसाद्यस्त्वया सीते नृपतिश्च विशेषतः ॥ 29 ॥

अहं चापि प्रतिज्ञां तां गुरोस्समनुपालयन् ।

वनमद्यैव यास्यामि स्थिरा भव मनस्विनी ॥ 30 ॥

याते च मयि कल्याणि वनं मुनिनिषेवितम् ।

व्रतोपवासपरया भवितव्यं त्वयाऽनघे ॥ 31 ॥

काल्यमुत्थाय देवानां कृत्वा पूजां यथाविधि ।

वन्दितव्यो दशरथः पिता मम नरेश्वरः ॥ 32 ॥

वन्दितव्याश्च ते नित्यं या श्शेषा मम मातरः ।

स्नेह प्रणयसम्भोगै स्समा हि मम मातरः ॥ 33 ॥

भ्रातृपुत्रसमौ चापि द्रष्टव्यौ च विशेषतः ।

त्वया भरतशत्रुघ्नौ प्राणैः प्रियतरौ मम ॥ 34 ॥

विप्रियं न च कर्तव्यं भरतस्य कदाचन ।

स हि राजा प्रभुश्चैव देशस्य च कुलस्य च ॥ 35 ॥

आराधिता हि शीलेन प्रयत्नैश्चोपसेविताः ।

राजान स्सम्प्रसीदन्ति कुप्यन्तिच विपर्यये ॥ 36 ॥

औरसानपि पुत्रान्हि त्यजन्त्यहितकारिणः ।

समर्थान्सम्प्रगृह्णन्ति जनानपि नराधिपाः ॥ 37 ॥

सा त्वं वसेह कल्याणि राज्ञस्समनुवर्तिनी ।

भरतस्य रता धर्मे सत्यव्रतपरायणा ॥ 38 ॥

अहं गमिष्यामि महावनं प्रिये त्वया हि वस्तव्यमिहैव भामिनि ।

यथा व्यलीकं कुरुषे न कस्य चि त्तथा त्वया कार्यमिदं वचो मम ॥ 39 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षड्विंशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

2.26 ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡ - ଷଡ୍ଵିଂଶ ସର୍ଗଃ