ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଦଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
କ୍ରୁଦ୍ଧମାଜ୍ଞାଯ ରାମଂ ତୁ ଵସିଷ୍ଠଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ।
ଜାବାଲିରପି ଜାନୀତେ ଲୋକସ୍ଯାସ୍ଯ ଗତାଗତିମ୍ ॥ 1 ॥
ନିଵର୍ତଯିତୁକାମସ୍ତୁ ତ୍ଵାମେତଦ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଇମାଂ ଲୋକସମୁତ୍ପତ୍ତିଂ ଲୋକନାଥ ନିବୋଧ ମେ ॥ 2 ॥
ସର୍ଵଂ ସଲିଲମେଵାସୀତ୍ପୃଥିଵୀ ଯତ୍ର ନିର୍ମିତା ।
ତତଃ ସମଭଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ଦୈଵତୈଃ ସହ ॥ 3 ॥
ସ ଵରାହସ୍ତତୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରୋଜ୍ଜହାର ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ ।
ଅସୃଜଚ୍ଚ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ସହ ପୁତ୍ରୈଃ କୃତାତ୍ମଭିଃ ॥ 4 ॥
ଆକାଶପ୍ରଭଵୋ ବ୍ରହ୍ମା ଶାଶ୍ଵତୋ ନିତ୍ଯ ଅଵ୍ଯଯଃ ।
ତସ୍ମାନ୍ମରୀଚିଃ ସଞ୍ଜଜ୍ଞେ ମରୀଚେଃ କଶ୍ଯପଃ ସୁତଃ ॥ 5 ॥
ଵିଵସ୍ଵାନ୍କାଶ୍ଯପାତ୍ ଜଜ୍ଞେ ମନୁର୍ଵୈଵସ୍ଵତଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।
ସ ତୁ ପ୍ରଜାପତିଃ ପୂର୍ଵମିକ୍ଷ୍ଵାକୁସ୍ତୁ ମନୋଃ ସୁତଃ ॥ 6 ॥
ଯସ୍ଯେଯଂ ପ୍ରଥମଂ ଦତ୍ତା ସମୃଦ୍ଧା ମନୁନା ମହୀ ।
ତମିକ୍ଷ୍ଵାକୁମଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ରାଜାନଂ ଵିଦ୍ଧି ପୂର୍ଵକମ୍ ॥ 7 ॥
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୋସ୍ତୁ ସୁତ ଶ୍ରୀମାନ୍କୁକ୍ଷିରେଵେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ।
କୁକ୍ଷେରଥାତ୍ମଜୋ ଵୀରୋ ଵିକୁକ୍ଷିରୁଦପଦ୍ଯତ ॥ 8 ॥
ଵିକୁକ୍ଷେସ୍ତୁ ମହାତେଜା ବାଣଃ ପୁତ୍ର ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।
ବାଣସ୍ଯ ତୁ ମହାବାହୁରନରଣ୍ଯୋ ମହାତପାଃ ॥ 9 ॥
ନାନାଵୃଷ୍ଟିର୍ବଭୂଵାସ୍ମିନ୍ନଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ସତାଂ ଵରେ ।
ଅନରଣ୍ଯେ ମହାରାଜେ ତସ୍କରୋ ନାପି କଶ୍ଚନ ॥ 10 ॥
ଅନରଣ୍ଯାନ୍ମହାବାହୁଃ ପୃଥୁ ରାଜା ବଭୂଵ ହ ।
ତସ୍ମାତ୍ପୃଥୋମେହାରାଜସ୍ତ୍ରିଶଙ୍କୁରୁଦପଦ୍ଯତ ॥ 11 ॥
ସ ସତ୍ଯଵଚନାଦ୍ ଵୀରଃ ସଶରୀରୋ ଦିଵଂ ଗତଃ ।
ତ୍ରିଶଙ୍କୋରଭଵତ୍ସୂନୁର୍ଦୁନ୍ଧୁମାରୋ ମହାଯଶାଃ ॥ 12 ॥
ଦୁନ୍ଧୁମାରାନ୍ମହାତେଜା ଯୁଵନାଶ୍ଵୋ ଵ୍ଯଜାଯତ ।
ଯୁଵନାଶ୍ଵସୁତ ଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ମାନ୍ଧାତା ସମପଦ୍ଯତ ॥ 13 ॥
ମାନ୍ଧାତୁସ୍ତ ମହାତେଜାଃ ସୁସନ୍ଧିରୁଦପଦ୍ଯତ ।
ସୁସନ୍ଧେରପି ପୁତ୍ରୌ ଦ୍ଵୌ ଧ୍ରୁଵସନ୍ଧିଃ ପ୍ରସେନଜିତ୍ ॥ 14 ॥
ଯଶସ୍ଵୀ ଧ୍ରୁଵସନ୍ଧେସ୍ତୁ ଭରତୋ ରିପୁସୂଦନଃ ।
ଯୁଵନାଶ୍ଵସୁତ ଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ମାନ୍ଧାତା ସମପଦ୍ଯତ ॥ 15 ॥
ମାନ୍ଧାତୁସ୍ତ ମହାତେଜା ସ୍ସୁସନ୍ଧିରୁଦପଦ୍ଯତ ।
ସୁସନ୍ଧେରପି ପୁତ୍ରୌ ଦ୍ଵୌ ଧ୍ରୁଵସନ୍ଧିଃ ପ୍ରସେନଜିତ୍ ॥ 16 ॥
ଯଶସ୍ଵୀ ଧ୍ରୁଵସନ୍ଧେସ୍ତୁ ଭରତୋ ରିପୁସୂଦନଃ ।
ଭରତାତ୍ତୁ ମହାବାହୋରସିତୋ ନାମ ଜାଯତ ॥ 17 ॥
ଯସ୍ଯୈତେ ପ୍ରତିରାଜାନ ଉଦପଦ୍ଯନ୍ତ ଶତ୍ରଵଃ ।
ହୈହଯାସ୍ତାଲଜଙ୍ଘାଶ୍ଚ ଶୂରାଶ୍ଚ ଶଶିବିନ୍ଦଵଃ ॥ 18 ॥
ତାଂସ୍ତୁ ସର୍ଵାନ୍ପ୍ରତିଵ୍ଯୂହ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧେ ରାଜା ପ୍ରଵାସିତଃ ।
ସ ଚ ଶୈଲଵରେ ରମ୍ଯେ ବଭୂଵାଭିରତୋ ମୁନିଃ ॥ 19 ॥
ଦ୍ଵେ ଚାସ୍ଯ ଭାର୍ଯେ ଗର୍ଭିଣ୍ଯୌ ବଭୂଵତୁରିତି ଶ୍ରୁତିଃ ।
ଏକା ଗର୍ଭଵିନାଶାଯ ସପତ୍ନ୍ଯୈ ଗରଲଂ ଦଦୌ ॥ 20 ॥
ଭାର୍ଗଵଶ୍ଚ୍ଯଵନୋ ନାମ ହିମଵନ୍ତମୁପାଶ୍ରିତଃ ।
ତମୃଷିଂ ସମୁପାଗମ୍ଯ କାଲିନ୍ଦୀ ତ୍ଵଭ୍ଯଵାଦଯତ୍ ॥ 21 ॥
ସ ତାମଭ୍ଯଵଦଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଵରେପ୍ସୁଂ ପୁତ୍ରଜନ୍ମନି ।
ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଭଵିତା ଦେଵି ମହାତ୍ମା ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ ॥ 22 ॥
ଧାର୍ମିକଶ୍ଚ ସୁଶୀଲଶ୍ଚ ଵଂଶକର୍ତାଽରିସୂଦନଃ ।
କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ହୃଷ୍ଟା ମୁନିନ୍ତମନୁମାନ୍ଯ ଚ ॥ 23 ॥
ପଦ୍ମପତ୍ରସମାନାକ୍ଷଂ ପଦ୍ମଗର୍ଭସମପ୍ରଭମ୍ ।
ତତଃ ସା ଗୃହମାଗମ୍ଯ ଦେଵୀ ପୁତ୍ରଂ ଵ୍ଯଜାଯତ ॥ 24 ॥
ସପତ୍ନ୍ଯା ତୁ ଗରସ୍ତସ୍ଯୈ ଦତ୍ତୋ ଗର୍ଭଜିଘାଂସଯା ।
ଗରେଣ ସହ ତେନୈଵ ଜାତ ସ୍ସ ସଗରୋଽଭଵତ୍ ॥ 25 ॥
ସ ରାଜା ସଗରୋ ନାମ ଯଃ ସମୁଦ୍ରମଖାନଯତ୍ ।
ଇଷ୍ଟ୍ଵା ପର୍ଵଣି ଵେଗେନ ତ୍ରାସଯନ ଇମାଃ ପ୍ରଜାଃ ॥ 26 ॥
ଅସମଞ୍ଜସ୍ତୁ ପୁତ୍ରୋଽଭୂତ୍ସଗରସ୍ଯେତି ନ ଶ୍ଶ୍ରୁତମ୍ ।
ଜୀଵନ୍ନେଵ ସ ପିତ୍ରା ତୁ ନିରସ୍ତଃ ପାପକର୍ମକୃତ୍ ॥ 27 ॥
ଅଂଶୁମାନିତି ପୁତ୍ରୋଽଭୂଦସମଞ୍ଜସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ।
ଦିଲୀପୋଂଶୁମତଃ ପୁତ୍ରୋ ଦିଲୀପସ୍ଯ ଭଗୀରଥଃ ॥ 28 ॥
ଭଗୀରଥାତ୍କକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ତୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥା ଯେନ ଵିଶ୍ରୁତାଃ ।
କକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ଯ ଚ ପୁତ୍ରୋଽଭୂଦ୍ରଘୁର୍ଯେନ ଚ ରାଘଵାଃ ॥ 29 ॥
ରଘୋସ୍ତୁ ପୁତ୍ରସ୍ତେଜସ୍ଵୀ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ ପୁରୁଷାଦକଃ ।
କଲ୍ମାଷପାଦ ସ୍ସୌଦାସ ଇତ୍ଯେଵଂ ପ୍ରଥିତୋ ଭୁଵି ॥ 30 ॥
କଲ୍ମାଷପାଦପୁତ୍ରୋଽଭୂଚ୍ଛଙ୍ଖଣସ୍ତ୍ଵିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ।
ଯସ୍ତୁ ତଦ୍ଵୀର୍ଯମାସାଦ୍ଯ ସହସୈନ୍ଯୋ ଵ୍ଯନୀନଶତ୍ ॥ 31 ॥
ଶଙ୍ଖଣସ୍ଯ ଚ ପୁତ୍ରୋଽଭୂଚ୍ଛୂର ଶ୍ରୀମାନ୍ସୁଦର୍ଶନଃ ।
ସୁଦର୍ଶନସ୍ଯାଗ୍ନିଵର୍ଣଃ ଅଗ୍ନିଵର୍ଣସ୍ଯ ଶୀଘ୍ରଗଃ ॥ 32 ॥
ଶୀଘ୍ରଗସ୍ଯ ମରୁଃ ପୁତ୍ରୋ ମରୋଃ ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁଵଃ ।
ପ୍ରଶୁଶ୍ରୁଵସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଭୂଦମ୍ବରୀଷୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ ॥ 33 ॥
ଅମ୍ବରୀଷସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଭୂନ୍ନହୁଷଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ ।
ନହୁଷସ୍ଯ ଚ ନାଭାଗଃ ପୁତ୍ରଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ ॥ 34 ॥
ଅଜଶ୍ଚ ସୁଵ୍ରତଶ୍ଚୈଵ ନାଭାଗସ୍ଯ ସୁତାଵୁଭୌ ।
ଅଜସ୍ଯୈଵ ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଦଶରଥସ୍ସୁତଃ ॥ 35 ॥
ତସ୍ଯ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋଽସି ଦାଯାଦୋ ରାମ ଇତ୍ଯଭିଵିଶ୍ରୁତଃ ।
ତଦ୍ଗୃହାଣ ସ୍ଵକଂ ରାଜ୍ଯମଵେକ୍ଷସ୍ଵ ଜନଂ ନୃପ ॥ 36 ॥
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ ହି ସର୍ଵେଷାଂ ରାଜା ଭଵତି ପୂର୍ଵଜଃ ।
ପୂର୍ଵଜେ ନାପରଃ ପୁତ୍ରୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯତେ ॥ 37 ॥
ସ ରାଘଵାଣାଂ କୁଲଧର୍ମମାତ୍ମନଃ ସନାତନଂ ନାଦ୍ଯ ଵିହନ୍ତୁମର୍ହସି ।
ପ୍ରଭୂତରତ୍ନାମନୁଶାଧି ମେଦିନୀଂ ପ୍ରଭୂତରାଷ୍ଟ୍ରାଂ ପିତୃଵନ୍ମହାଯଶଃ ॥ 38 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଦଶାଧିକଶତତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha daśādhikaśatatamassargaḥ |
kruddhamājñāya rāmaṃ tu vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
jābālirapi jānīte lokasyāsya gatāgatim || 1 ||
nivartayitukāmastu tvāmetadvākyamabravīt |
imāṃ lokasamutpattiṃ lokanātha nibodha me || 2 ||
sarvaṃ salilamevāsītpṛthivī yatra nirmitā |
tataḥ samabhavadbrahmā svayambhūrdaivataiḥ saha || 3 ||
sa varāhastato bhūtvā projjahāra vasundharām |
asṛjacca jagatsarvaṃ saha putraiḥ kṛtātmabhiḥ || 4 ||
ākāśaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ |
tasmānmarīciḥ sañjajñe marīceḥ kaśyapaḥ sutaḥ || 5 ||
vivasvānkāśyapāt jajñe manurvaivasvataḥ svayam |
sa tu prajāpatiḥ pūrvamikṣvākustu manoḥ sutaḥ || 6 ||
yasyeyaṃ prathamaṃ dattā samṛddhā manunā mahī |
tamikṣvākumayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam || 7 ||
ikṣvākostu suta śrīmānkukṣireveti viśrutaḥ |
kukṣerathātmajo vīro vikukṣirudapadyata || 8 ||
vikukṣestu mahātejā bāṇaḥ putra pratāpavān |
bāṇasya tu mahābāhuranaraṇyo mahātapāḥ || 9 ||
nānāvṛṣṭirbabhūvāsminnadurbhikṣaṃ satāṃ vare |
anaraṇye mahārāje taskaro nāpi kaścana || 10 ||
anaraṇyānmahābāhuḥ pṛthu rājā babhūva ha |
tasmātpṛthomehārājastriśaṅkurudapadyata || 11 ||
sa satyavacanād vīraḥ saśarīro divaṃ gataḥ |
triśaṅkorabhavatsūnurdundhumāro mahāyaśāḥ || 12 ||
dundhumārānmahātejā yuvanāśvo vyajāyata |
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 13 ||
māndhātusta mahātejāḥ susandhirudapadyata |
susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 14 ||
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 15 ||
māndhātusta mahātejā ssusandhirudapadyata |
susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 16 ||
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |
bharatāttu mahābāhorasito nāma jāyata || 17 ||
yasyaite pratirājāna udapadyanta śatravaḥ |
haihayāstālajaṅghāśca śūrāśca śaśibindavaḥ || 18 ||
tāṃstu sarvānprativyūhya yuddhe rājā pravāsitaḥ |
sa ca śailavare ramye babhūvābhirato muniḥ || 19 ||
dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvaturiti śrutiḥ |
ekā garbhavināśāya sapatnyai garalaṃ dadau || 20 ||
bhārgavaścyavano nāma himavantamupāśritaḥ |
tamṛṣiṃ samupāgamya kālindī tvabhyavādayat || 21 ||
sa tāmabhyavadadvipro varepsuṃ putrajanmani |
putraste bhavitā devi mahātmā lokaviśrutaḥ || 22 ||
dhārmikaśca suśīlaśca vaṃśakartā'risūdanaḥ |
kṛtvā pradakṣiṇaṃ hṛṣṭā munintamanumānya ca || 23 ||
padmapatrasamānākṣaṃ padmagarbhasamaprabham |
tataḥ sā gṛhamāgamya devī putraṃ vyajāyata || 24 ||
sapatnyā tu garastasyai datto garbhajighāṃsayā |
gareṇa saha tenaiva jāta ssa sagaro'bhavat || 25 ||
sa rājā sagaro nāma yaḥ samudramakhānayat |
iṣṭvā parvaṇi vegena trāsayana imāḥ prajāḥ || 26 ||
asamañjastu putro'bhūtsagarasyeti na śśrutam |
jīvanneva sa pitrā tu nirastaḥ pāpakarmakṛt || 27 ||
aṃśumāniti putro'bhūdasamañjasya vīryavān |
dilīpoṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ || 28 ||
bhagīrathātkakutsthastu kākutsthā yena viśrutāḥ |
kakutsthasya ca putro'bhūdraghuryena ca rāghavāḥ || 29 ||
raghostu putrastejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ |
kalmāṣapāda ssaudāsa ityevaṃ prathito bhuvi || 30 ||
kalmāṣapādaputro'bhūcchaṅkhaṇastviti viśrutaḥ |
yastu tadvīryamāsādya sahasainyo vyanīnaśat || 31 ||
śaṅkhaṇasya ca putro'bhūcchūra śrīmānsudarśanaḥ |
sudarśanasyāgnivarṇaḥ agnivarṇasya śīghragaḥ || 32 ||
śīghragasya maruḥ putro maroḥ putraḥ praśuśruvaḥ |
praśuśruvasya putrobhūdambarīṣo mahādyutiḥ || 33 ||
ambarīṣasya putrobhūnnahuṣaḥ satyavikramaḥ |
nahuṣasya ca nābhāgaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ || 34 ||
ajaśca suvrataścaiva nābhāgasya sutāvubhau |
ajasyaiva ca dharmātmā rājā daśarathassutaḥ || 35 ||
tasya jyeṣṭho'si dāyādo rāma ityabhiviśrutaḥ |
tadgṛhāṇa svakaṃ rājyamavekṣasva janaṃ nṛpa || 36 ||
ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ rājā bhavati pūrvajaḥ |
pūrvaje nāparaḥ putro jyeṣṭho rājye'bhiṣicyate || 37 ||
sa rāghavāṇāṃ kuladharmamātmanaḥ sanātanaṃ nādya vihantumarhasi |
prabhūtaratnāmanuśādhi medinīṃ prabhūtarāṣṭrāṃ pitṛvanmahāyaśaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe daśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ दशाधिकशततमस्सर्गः ।
क्रुद्धमाज्ञाय रामं तु वसिष्ठः प्रत्युवाच ह ।
जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम् ॥ 1 ॥
निवर्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमब्रवीत् ।
इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे ॥ 2 ॥
सर्वं सलिलमेवासीत्पृथिवी यत्र निर्मिता ।
ततः समभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतैः सह ॥ 3 ॥
स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम् ।
असृजच्च जगत्सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः ॥ 4 ॥
आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः ।
तस्मान्मरीचिः सञ्जज्ञे मरीचेः कश्यपः सुतः ॥ 5 ॥
विवस्वान्काश्यपात् जज्ञे मनुर्वैवस्वतः स्वयम् ।
स तु प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनोः सुतः ॥ 6 ॥
यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही ।
तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम् ॥ 7 ॥
इक्ष्वाकोस्तु सुत श्रीमान्कुक्षिरेवेति विश्रुतः ।
कुक्षेरथात्मजो वीरो विकुक्षिरुदपद्यत ॥ 8 ॥
विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्र प्रतापवान् ।
बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महातपाः ॥ 9 ॥
नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्नदुर्भिक्षं सतां वरे ।
अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन ॥ 10 ॥
अनरण्यान्महाबाहुः पृथु राजा बभूव ह ।
तस्मात्पृथोमेहाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत ॥ 11 ॥
स सत्यवचनाद् वीरः सशरीरो दिवं गतः ।
त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्दुन्धुमारो महायशाः ॥ 12 ॥
दुन्धुमारान्महातेजा युवनाश्वो व्यजायत ।
युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत ॥ 13 ॥
मान्धातुस्त महातेजाः सुसन्धिरुदपद्यत ।
सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित् ॥ 14 ॥
यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः ।
युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत ॥ 15 ॥
मान्धातुस्त महातेजा स्सुसन्धिरुदपद्यत ।
सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित् ॥ 16 ॥
यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः ।
भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत ॥ 17 ॥
यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः ।
हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः ॥ 18 ॥
तांस्तु सर्वान्प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः ।
स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः ॥ 19 ॥
द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः ।
एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै गरलं ददौ ॥ 20 ॥
भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः ।
तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत् ॥ 21 ॥
स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि ।
पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुतः ॥ 22 ॥
धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्ताऽरिसूदनः ।
कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिन्तमनुमान्य च ॥ 23 ॥
पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम् ।
ततः सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत ॥ 24 ॥
सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया ।
गरेण सह तेनैव जात स्स सगरोऽभवत् ॥ 25 ॥
स राजा सगरो नाम यः समुद्रमखानयत् ।
इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन इमाः प्रजाः ॥ 26 ॥
असमञ्जस्तु पुत्रोऽभूत्सगरस्येति न श्श्रुतम् ।
जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत् ॥ 27 ॥
अंशुमानिति पुत्रोऽभूदसमञ्जस्य वीर्यवान् ।
दिलीपोंशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः ॥ 28 ॥
भगीरथात्ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुताः ।
ककुत्स्थस्य च पुत्रोऽभूद्रघुर्येन च राघवाः ॥ 29 ॥
रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः ।
कल्माषपाद स्सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि ॥ 30 ॥
कल्माषपादपुत्रोऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुतः ।
यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत् ॥ 31 ॥
शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः ।
सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः ॥ 32 ॥
शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः ।
प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः ॥ 33 ॥
अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः ।
नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः ॥ 34 ॥
अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ ।
अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः ॥ 35 ॥
तस्य ज्येष्ठोऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुतः ।
तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप ॥ 36 ॥
इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वजः ।
पूर्वजे नापरः पुत्रो ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ॥ 37 ॥
स राघवाणां कुलधर्ममात्मनः सनातनं नाद्य विहन्तुमर्हसि ।
प्रभूतरत्नामनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन्महायशः ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे दशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha daśādhikaśatatamassargaḥ |
kruddhamājñāya rāmaṃ tu vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
jābālirapi jānīte lokasyāsya gatāgatim || 1 ||
nivartayitukāmastu tvāmetadvākyamabravīt |
imāṃ lokasamutpattiṃ lokanātha nibodha me || 2 ||
sarvaṃ salilamevāsītpṛthivī yatra nirmitā |
tataḥ samabhavadbrahmā svayambhūrdaivataiḥ saha || 3 ||
sa varāhastato bhūtvā projjahāra vasundharām |
asṛjacca jagatsarvaṃ saha putraiḥ kṛtātmabhiḥ || 4 ||
ākāśaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ |
tasmānmarīciḥ sañjajñe marīceḥ kaśyapaḥ sutaḥ || 5 ||
vivasvānkāśyapāt jajñe manurvaivasvataḥ svayam |
sa tu prajāpatiḥ pūrvamikṣvākustu manoḥ sutaḥ || 6 ||
yasyeyaṃ prathamaṃ dattā samṛddhā manunā mahī |
tamikṣvākumayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam || 7 ||
ikṣvākostu suta śrīmānkukṣireveti viśrutaḥ |
kukṣerathātmajo vīro vikukṣirudapadyata || 8 ||
vikukṣestu mahātejā bāṇaḥ putra pratāpavān |
bāṇasya tu mahābāhuranaraṇyo mahātapāḥ || 9 ||
nānāvṛṣṭirbabhūvāsminnadurbhikṣaṃ satāṃ vare |
anaraṇye mahārāje taskaro nāpi kaścana || 10 ||
anaraṇyānmahābāhuḥ pṛthu rājā babhūva ha |
tasmātpṛthomehārājastriśaṅkurudapadyata || 11 ||
sa satyavacanād vīraḥ saśarīro divaṃ gataḥ |
triśaṅkorabhavatsūnurdundhumāro mahāyaśāḥ || 12 ||
dundhumārānmahātejā yuvanāśvo vyajāyata |
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 13 ||
māndhātusta mahātejāḥ susandhirudapadyata |
susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 14 ||
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 15 ||
māndhātusta mahātejā ssusandhirudapadyata |
susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 16 ||
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |
bharatāttu mahābāhorasito nāma jāyata || 17 ||
yasyaite pratirājāna udapadyanta śatravaḥ |
haihayāstālajaṅghāśca śūrāśca śaśibindavaḥ || 18 ||
tāṃstu sarvānprativyūhya yuddhe rājā pravāsitaḥ |
sa ca śailavare ramye babhūvābhirato muniḥ || 19 ||
dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvaturiti śrutiḥ |
ekā garbhavināśāya sapatnyai garalaṃ dadau || 20 ||
bhārgavaścyavano nāma himavantamupāśritaḥ |
tamṛṣiṃ samupāgamya kālindī tvabhyavādayat || 21 ||
sa tāmabhyavadadvipro varepsuṃ putrajanmani |
putraste bhavitā devi mahātmā lokaviśrutaḥ || 22 ||
dhārmikaśca suśīlaśca vaṃśakartā'risūdanaḥ |
kṛtvā pradakṣiṇaṃ hṛṣṭā munintamanumānya ca || 23 ||
padmapatrasamānākṣaṃ padmagarbhasamaprabham |
tataḥ sā gṛhamāgamya devī putraṃ vyajāyata || 24 ||
sapatnyā tu garastasyai datto garbhajighāṃsayā |
gareṇa saha tenaiva jāta ssa sagaro'bhavat || 25 ||
sa rājā sagaro nāma yaḥ samudramakhānayat |
iṣṭvā parvaṇi vegena trāsayana imāḥ prajāḥ || 26 ||
asamañjastu putro'bhūtsagarasyeti na śśrutam |
jīvanneva sa pitrā tu nirastaḥ pāpakarmakṛt || 27 ||
aṃśumāniti putro'bhūdasamañjasya vīryavān |
dilīpoṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ || 28 ||
bhagīrathātkakutsthastu kākutsthā yena viśrutāḥ |
kakutsthasya ca putro'bhūdraghuryena ca rāghavāḥ || 29 ||
raghostu putrastejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ |
kalmāṣapāda ssaudāsa ityevaṃ prathito bhuvi || 30 ||
kalmāṣapādaputro'bhūcchaṅkhaṇastviti viśrutaḥ |
yastu tadvīryamāsādya sahasainyo vyanīnaśat || 31 ||
śaṅkhaṇasya ca putro'bhūcchūra śrīmānsudarśanaḥ |
sudarśanasyāgnivarṇaḥ agnivarṇasya śīghragaḥ || 32 ||
śīghragasya maruḥ putro maroḥ putraḥ praśuśruvaḥ |
praśuśruvasya putrobhūdambarīṣo mahādyutiḥ || 33 ||
ambarīṣasya putrobhūnnahuṣaḥ satyavikramaḥ |
nahuṣasya ca nābhāgaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ || 34 ||
ajaśca suvrataścaiva nābhāgasya sutāvubhau |
ajasyaiva ca dharmātmā rājā daśarathassutaḥ || 35 ||
tasya jyeṣṭho'si dāyādo rāma ityabhiviśrutaḥ |
tadgṛhāṇa svakaṃ rājyamavekṣasva janaṃ nṛpa || 36 ||
ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ rājā bhavati pūrvajaḥ |
pūrvaje nāparaḥ putro jyeṣṭho rājye'bhiṣicyate || 37 ||
sa rāghavāṇāṃ kuladharmamātmanaḥ sanātanaṃ nādya vihantumarhasi |
prabhūtaratnāmanuśādhi medinīṃ prabhūtarāṣṭrāṃ pitṛvanmahāyaśaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe daśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.