ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਮਾਜ੍ਞਾਯ ਰਾਮਂ ਤੁ ਵਸਿष੍ਠਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਹ ।
ਜਾਬਾਲਿਰਪਿ ਜਾਨੀਤੇ ਲੋਕਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਗਤਾਗਤਿਮ੍ ॥ 1 ॥
ਨਿਵਰ੍ਤਯਿਤੁਕਾਮਸ੍ਤੁ ਤ੍ਵਾਮੇਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਇਮਾਂ ਲੋਕਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਲੋਕਨਾਥ ਨਿਬੋਧ ਮੇ ॥ 2 ॥
ਸਰ੍ਵਂ ਸਲਿਲਮੇਵਾਸੀਤ੍ਪृਥਿਵੀ ਯਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਮਿਤਾ ।
ਤਤਃ ਸਮਭਵਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ਦੈਵਤੈਃ ਸਹ ॥ 3 ॥
ਸ ਵਰਾਹਸ੍ਤਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰੋਜ੍ਜਹਾਰ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍ ।
ਅਸृਜਚ੍ਚ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸਹ ਪੁਤ੍ਰੈਃ ਕृਤਾਤ੍ਮਭਿਃ ॥ 4 ॥
ਆਕਾਸ਼ਪ੍ਰਭਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੋ ਨਿਤ੍ਯ ਅਵ੍ਯਯਃ ।
ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਰੀਚਿਃ ਸਞ੍ਜਜ੍ਞੇ ਮਰੀਚੇਃ ਕਸ਼੍ਯਪਃ ਸੁਤਃ ॥ 5 ॥
ਵਿਵਸ੍ਵਾਨ੍ਕਾਸ਼੍ਯਪਾਤ੍ ਜਜ੍ਞੇ ਮਨੁਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।
ਸ ਤੁ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ ਪੂਰ੍ਵਮਿਕ੍ष੍ਵਾਕੁਸ੍ਤੁ ਮਨੋਃ ਸੁਤਃ ॥ 6 ॥
ਯਸ੍ਯੇਯਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦਤ੍ਤਾ ਸਮृਦ੍ਧਾ ਮਨੁਨਾ ਮਹੀ ।
ਤਮਿਕ੍ष੍ਵਾਕੁਮਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਰਾਜਾਨਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ ॥ 7 ॥
ਇਕ੍ष੍ਵਾਕੋਸ੍ਤੁ ਸੁਤ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਕੁਕ੍षਿਰੇਵੇਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ।
ਕੁਕ੍षੇਰਥਾਤ੍ਮਜੋ ਵੀਰੋ ਵਿਕੁਕ੍षਿਰੁਦਪਦ੍ਯਤ ॥ 8 ॥
ਵਿਕੁਕ੍षੇਸ੍ਤੁ ਮਹਾਤੇਜਾ ਬਾਣਃ ਪੁਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ੍ ।
ਬਾਣਸ੍ਯ ਤੁ ਮਹਾਬਾਹੁਰਨਰਣ੍ਯੋ ਮਹਾਤਪਾਃ ॥ 9 ॥
ਨਾਨਾਵृष੍ਟਿਰ੍ਬਭੂਵਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨਦੁਰ੍ਭਿਕ੍षਂ ਸਤਾਂ ਵਰੇ ।
ਅਨਰਣ੍ਯੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਤਸ੍ਕਰੋ ਨਾਪਿ ਕਸ਼੍ਚਨ ॥ 10 ॥
ਅਨਰਣ੍ਯਾਨ੍ਮਹਾਬਾਹੁਃ ਪृਥੁ ਰਾਜਾ ਬਭੂਵ ਹ ।
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪृਥੋਮੇਹਾਰਾਜਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੁਰੁਦਪਦ੍ਯਤ ॥ 11 ॥
ਸ ਸਤ੍ਯਵਚਨਾਦ੍ ਵੀਰਃ ਸਸ਼ਰੀਰੋ ਦਿਵਂ ਗਤਃ ।
ਤ੍ਰਿਸ਼ਙ੍ਕੋਰਭਵਤ੍ਸੂਨੁਰ੍ਦੁਨ੍ਧੁਮਾਰੋ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ॥ 12 ॥
ਦੁਨ੍ਧੁਮਾਰਾਨ੍ਮਹਾਤੇਜਾ ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵੋ ਵ੍ਯਜਾਯਤ ।
ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵਸੁਤ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਮਾਨ੍ਧਾਤਾ ਸਮਪਦ੍ਯਤ ॥ 13 ॥
ਮਾਨ੍ਧਾਤੁਸ੍ਤ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਸੁਸਨ੍ਧਿਰੁਦਪਦ੍ਯਤ ।
ਸੁਸਨ੍ਧੇਰਪਿ ਪੁਤ੍ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਧ੍ਰੁਵਸਨ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ੍ ॥ 14 ॥
ਯਸ਼ਸ੍ਵੀ ਧ੍ਰੁਵਸਨ੍ਧੇਸ੍ਤੁ ਭਰਤੋ ਰਿਪੁਸੂਦਨਃ ।
ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵਸੁਤ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਮਾਨ੍ਧਾਤਾ ਸਮਪਦ੍ਯਤ ॥ 15 ॥
ਮਾਨ੍ਧਾਤੁਸ੍ਤ ਮਹਾਤੇਜਾ ਸ੍ਸੁਸਨ੍ਧਿਰੁਦਪਦ੍ਯਤ ।
ਸੁਸਨ੍ਧੇਰਪਿ ਪੁਤ੍ਰੌ ਦ੍ਵੌ ਧ੍ਰੁਵਸਨ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ੍ ॥ 16 ॥
ਯਸ਼ਸ੍ਵੀ ਧ੍ਰੁਵਸਨ੍ਧੇਸ੍ਤੁ ਭਰਤੋ ਰਿਪੁਸੂਦਨਃ ।
ਭਰਤਾਤ੍ਤੁ ਮਹਾਬਾਹੋਰਸਿਤੋ ਨਾਮ ਜਾਯਤ ॥ 17 ॥
ਯਸ੍ਯੈਤੇ ਪ੍ਰਤਿਰਾਜਾਨ ਉਦਪਦ੍ਯਨ੍ਤ ਸ਼ਤ੍ਰਵਃ ।
ਹੈਹਯਾਸ੍ਤਾਲਜਙ੍ਘਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ਼ਿਬਿਨ੍ਦਵਃ ॥ 18 ॥
ਤਾਂਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਵ੍ਯੂਹ੍ਯ ਯੁਦ੍ਧੇ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਵਾਸਿਤਃ ।
ਸ ਚ ਸ਼ੈਲਵਰੇ ਰਮ੍ਯੇ ਬਭੂਵਾਭਿਰਤੋ ਮੁਨਿਃ ॥ 19 ॥
ਦ੍ਵੇ ਚਾਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯੇ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯੌ ਬਭੂਵਤੁਰਿਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ ।
ਏਕਾ ਗਰ੍ਭਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਸਪਤ੍ਨ੍ਯੈ ਗਰਲਂ ਦਦੌ ॥ 20 ॥
ਭਾਰ੍ਗਵਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨੋ ਨਾਮ ਹਿਮਵਨ੍ਤਮੁਪਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ।
ਤਮृषਿਂ ਸਮੁਪਾਗਮ੍ਯ ਕਾਲਿਨ੍ਦੀ ਤ੍ਵਭ੍ਯਵਾਦਯਤ੍ ॥ 21 ॥
ਸ ਤਾਮਭ੍ਯਵਦਦ੍ਵਿਪ੍ਰੋ ਵਰੇਪ੍ਸੁਂ ਪੁਤ੍ਰਜਨ੍ਮਨਿ ।
ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੇ ਭਵਿਤਾ ਦੇਵਿ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਲੋਕਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ॥ 22 ॥
ਧਾਰ੍ਮਿਕਸ਼੍ਚ ਸੁਸ਼ੀਲਸ਼੍ਚ ਵਂਸ਼ਕਰ੍ਤਾऽਰਿਸੂਦਨਃ ।
ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਦਕ੍षਿਣਂ ਹृष੍ਟਾ ਮੁਨਿਨ੍ਤਮਨੁਮਾਨ੍ਯ ਚ ॥ 23 ॥
ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਸਮਾਨਾਕ੍षਂ ਪਦ੍ਮਗਰ੍ਭਸਮਪ੍ਰਭਮ੍ ।
ਤਤਃ ਸਾ ਗृਹਮਾਗਮ੍ਯ ਦੇਵੀ ਪੁਤ੍ਰਂ ਵ੍ਯਜਾਯਤ ॥ 24 ॥
ਸਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਤੁ ਗਰਸ੍ਤਸ੍ਯੈ ਦਤ੍ਤੋ ਗਰ੍ਭਜਿਘਾਂਸਯਾ ।
ਗਰੇਣ ਸਹ ਤੇਨੈਵ ਜਾਤ ਸ੍ਸ ਸਗਰੋऽਭਵਤ੍ ॥ 25 ॥
ਸ ਰਾਜਾ ਸਗਰੋ ਨਾਮ ਯਃ ਸਮੁਦ੍ਰਮਖਾਨਯਤ੍ ।
ਇष੍ਟ੍ਵਾ ਪਰ੍ਵਣਿ ਵੇਗੇਨ ਤ੍ਰਾਸਯਨ ਇਮਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ॥ 26 ॥
ਅਸਮਞ੍ਜਸ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭੂਤ੍ਸਗਰਸ੍ਯੇਤਿ ਨ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤਮ੍ ।
ਜੀਵਨ੍ਨੇਵ ਸ ਪਿਤ੍ਰਾ ਤੁ ਨਿਰਸ੍ਤਃ ਪਾਪਕਰ੍ਮਕृਤ੍ ॥ 27 ॥
ਅਂਸ਼ੁਮਾਨਿਤਿ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭੂਦਸਮਞ੍ਜਸ੍ਯ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ।
ਦਿਲੀਪੋਂਸ਼ੁਮਤਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਦਿਲੀਪਸ੍ਯ ਭਗੀਰਥਃ ॥ 28 ॥
ਭਗੀਰਥਾਤ੍ਕਕੁਤ੍ਸ੍ਥਸ੍ਤੁ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਾ ਯੇਨ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ।
ਕਕੁਤ੍ਸ੍ਥਸ੍ਯ ਚ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭੂਦ੍ਰਘੁਰ੍ਯੇਨ ਚ ਰਾਘਵਾਃ ॥ 29 ॥
ਰਘੋਸ੍ਤੁ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਃ ਪੁਰੁषਾਦਕਃ ।
ਕਲ੍ਮਾषਪਾਦ ਸ੍ਸੌਦਾਸ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਥਿਤੋ ਭੁਵਿ ॥ 30 ॥
ਕਲ੍ਮਾषਪਾਦਪੁਤ੍ਰੋऽਭੂਚ੍ਛਙ੍ਖਣਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ।
ਯਸ੍ਤੁ ਤਦ੍ਵੀਰ੍ਯਮਾਸਾਦ੍ਯ ਸਹਸੈਨ੍ਯੋ ਵ੍ਯਨੀਨਸ਼ਤ੍ ॥ 31 ॥
ਸ਼ਙ੍ਖਣਸ੍ਯ ਚ ਪੁਤ੍ਰੋऽਭੂਚ੍ਛੂਰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ।
ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਃ ਅਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਃ ॥ 32 ॥
ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਸ੍ਯ ਮਰੁਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਮਰੋਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵਃ ।
ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਵਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋਭੂਦਮ੍ਬਰੀषੋ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ ॥ 33 ॥
ਅਮ੍ਬਰੀषਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੋਭੂਨ੍ਨਹੁषਃ ਸਤ੍ਯਵਿਕ੍ਰਮਃ ।
ਨਹੁषਸ੍ਯ ਚ ਨਾਭਾਗਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਪਰਮਧਾਰ੍ਮਿਕਃ ॥ 34 ॥
ਅਜਸ਼੍ਚ ਸੁਵ੍ਰਤਸ਼੍ਚੈਵ ਨਾਭਾਗਸ੍ਯ ਸੁਤਾਵੁਭੌ ।
ਅਜਸ੍ਯੈਵ ਚ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਸੁਤਃ ॥ 35 ॥
ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋऽਸਿ ਦਾਯਾਦੋ ਰਾਮ ਇਤ੍ਯਭਿਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ ।
ਤਦ੍ਗृਹਾਣ ਸ੍ਵਕਂ ਰਾਜ੍ਯਮਵੇਕ੍षਸ੍ਵ ਜਨਂ ਨृਪ ॥ 36 ॥
ਇਕ੍ष੍ਵਾਕੂਣਾਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਰਾਜਾ ਭਵਤਿ ਪੂਰ੍ਵਜਃ ।
ਪੂਰ੍ਵਜੇ ਨਾਪਰਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਜ੍ਯੇष੍ਠੋ ਰਾਜ੍ਯੇऽਭਿषਿਚ੍ਯਤੇ ॥ 37 ॥
ਸ ਰਾਘਵਾਣਾਂ ਕੁਲਧਰ੍ਮਮਾਤ੍ਮਨਃ ਸਨਾਤਨਂ ਨਾਦ੍ਯ ਵਿਹਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।
ਪ੍ਰਭੂਤਰਤ੍ਨਾਮਨੁਸ਼ਾਧਿ ਮੇਦਿਨੀਂ ਪ੍ਰਭੂਤਰਾष੍ਟ੍ਰਾਂ ਪਿਤृਵਨ੍ਮਹਾਯਸ਼ਃ ॥ 38 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha daśādhikaśatatamassargaḥ |
kruddhamājñāya rāmaṃ tu vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
jābālirapi jānīte lokasyāsya gatāgatim || 1 ||
nivartayitukāmastu tvāmetadvākyamabravīt |
imāṃ lokasamutpattiṃ lokanātha nibodha me || 2 ||
sarvaṃ salilamevāsītpṛthivī yatra nirmitā |
tataḥ samabhavadbrahmā svayambhūrdaivataiḥ saha || 3 ||
sa varāhastato bhūtvā projjahāra vasundharām |
asṛjacca jagatsarvaṃ saha putraiḥ kṛtātmabhiḥ || 4 ||
ākāśaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ |
tasmānmarīciḥ sañjajñe marīceḥ kaśyapaḥ sutaḥ || 5 ||
vivasvānkāśyapāt jajñe manurvaivasvataḥ svayam |
sa tu prajāpatiḥ pūrvamikṣvākustu manoḥ sutaḥ || 6 ||
yasyeyaṃ prathamaṃ dattā samṛddhā manunā mahī |
tamikṣvākumayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam || 7 ||
ikṣvākostu suta śrīmānkukṣireveti viśrutaḥ |
kukṣerathātmajo vīro vikukṣirudapadyata || 8 ||
vikukṣestu mahātejā bāṇaḥ putra pratāpavān |
bāṇasya tu mahābāhuranaraṇyo mahātapāḥ || 9 ||
nānāvṛṣṭirbabhūvāsminnadurbhikṣaṃ satāṃ vare |
anaraṇye mahārāje taskaro nāpi kaścana || 10 ||
anaraṇyānmahābāhuḥ pṛthu rājā babhūva ha |
tasmātpṛthomehārājastriśaṅkurudapadyata || 11 ||
sa satyavacanād vīraḥ saśarīro divaṃ gataḥ |
triśaṅkorabhavatsūnurdundhumāro mahāyaśāḥ || 12 ||
dundhumārānmahātejā yuvanāśvo vyajāyata |
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 13 ||
māndhātusta mahātejāḥ susandhirudapadyata |
susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 14 ||
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 15 ||
māndhātusta mahātejā ssusandhirudapadyata |
susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 16 ||
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |
bharatāttu mahābāhorasito nāma jāyata || 17 ||
yasyaite pratirājāna udapadyanta śatravaḥ |
haihayāstālajaṅghāśca śūrāśca śaśibindavaḥ || 18 ||
tāṃstu sarvānprativyūhya yuddhe rājā pravāsitaḥ |
sa ca śailavare ramye babhūvābhirato muniḥ || 19 ||
dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvaturiti śrutiḥ |
ekā garbhavināśāya sapatnyai garalaṃ dadau || 20 ||
bhārgavaścyavano nāma himavantamupāśritaḥ |
tamṛṣiṃ samupāgamya kālindī tvabhyavādayat || 21 ||
sa tāmabhyavadadvipro varepsuṃ putrajanmani |
putraste bhavitā devi mahātmā lokaviśrutaḥ || 22 ||
dhārmikaśca suśīlaśca vaṃśakartā'risūdanaḥ |
kṛtvā pradakṣiṇaṃ hṛṣṭā munintamanumānya ca || 23 ||
padmapatrasamānākṣaṃ padmagarbhasamaprabham |
tataḥ sā gṛhamāgamya devī putraṃ vyajāyata || 24 ||
sapatnyā tu garastasyai datto garbhajighāṃsayā |
gareṇa saha tenaiva jāta ssa sagaro'bhavat || 25 ||
sa rājā sagaro nāma yaḥ samudramakhānayat |
iṣṭvā parvaṇi vegena trāsayana imāḥ prajāḥ || 26 ||
asamañjastu putro'bhūtsagarasyeti na śśrutam |
jīvanneva sa pitrā tu nirastaḥ pāpakarmakṛt || 27 ||
aṃśumāniti putro'bhūdasamañjasya vīryavān |
dilīpoṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ || 28 ||
bhagīrathātkakutsthastu kākutsthā yena viśrutāḥ |
kakutsthasya ca putro'bhūdraghuryena ca rāghavāḥ || 29 ||
raghostu putrastejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ |
kalmāṣapāda ssaudāsa ityevaṃ prathito bhuvi || 30 ||
kalmāṣapādaputro'bhūcchaṅkhaṇastviti viśrutaḥ |
yastu tadvīryamāsādya sahasainyo vyanīnaśat || 31 ||
śaṅkhaṇasya ca putro'bhūcchūra śrīmānsudarśanaḥ |
sudarśanasyāgnivarṇaḥ agnivarṇasya śīghragaḥ || 32 ||
śīghragasya maruḥ putro maroḥ putraḥ praśuśruvaḥ |
praśuśruvasya putrobhūdambarīṣo mahādyutiḥ || 33 ||
ambarīṣasya putrobhūnnahuṣaḥ satyavikramaḥ |
nahuṣasya ca nābhāgaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ || 34 ||
ajaśca suvrataścaiva nābhāgasya sutāvubhau |
ajasyaiva ca dharmātmā rājā daśarathassutaḥ || 35 ||
tasya jyeṣṭho'si dāyādo rāma ityabhiviśrutaḥ |
tadgṛhāṇa svakaṃ rājyamavekṣasva janaṃ nṛpa || 36 ||
ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ rājā bhavati pūrvajaḥ |
pūrvaje nāparaḥ putro jyeṣṭho rājye'bhiṣicyate || 37 ||
sa rāghavāṇāṃ kuladharmamātmanaḥ sanātanaṃ nādya vihantumarhasi |
prabhūtaratnāmanuśādhi medinīṃ prabhūtarāṣṭrāṃ pitṛvanmahāyaśaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe daśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ दशाधिकशततमस्सर्गः ।
क्रुद्धमाज्ञाय रामं तु वसिष्ठः प्रत्युवाच ह ।
जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम् ॥ 1 ॥
निवर्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमब्रवीत् ।
इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे ॥ 2 ॥
सर्वं सलिलमेवासीत्पृथिवी यत्र निर्मिता ।
ततः समभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतैः सह ॥ 3 ॥
स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम् ।
असृजच्च जगत्सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः ॥ 4 ॥
आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः ।
तस्मान्मरीचिः सञ्जज्ञे मरीचेः कश्यपः सुतः ॥ 5 ॥
विवस्वान्काश्यपात् जज्ञे मनुर्वैवस्वतः स्वयम् ।
स तु प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनोः सुतः ॥ 6 ॥
यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही ।
तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम् ॥ 7 ॥
इक्ष्वाकोस्तु सुत श्रीमान्कुक्षिरेवेति विश्रुतः ।
कुक्षेरथात्मजो वीरो विकुक्षिरुदपद्यत ॥ 8 ॥
विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्र प्रतापवान् ।
बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महातपाः ॥ 9 ॥
नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्नदुर्भिक्षं सतां वरे ।
अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन ॥ 10 ॥
अनरण्यान्महाबाहुः पृथु राजा बभूव ह ।
तस्मात्पृथोमेहाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत ॥ 11 ॥
स सत्यवचनाद् वीरः सशरीरो दिवं गतः ।
त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्दुन्धुमारो महायशाः ॥ 12 ॥
दुन्धुमारान्महातेजा युवनाश्वो व्यजायत ।
युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत ॥ 13 ॥
मान्धातुस्त महातेजाः सुसन्धिरुदपद्यत ।
सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित् ॥ 14 ॥
यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः ।
युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत ॥ 15 ॥
मान्धातुस्त महातेजा स्सुसन्धिरुदपद्यत ।
सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित् ॥ 16 ॥
यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः ।
भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत ॥ 17 ॥
यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः ।
हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः ॥ 18 ॥
तांस्तु सर्वान्प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः ।
स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः ॥ 19 ॥
द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः ।
एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै गरलं ददौ ॥ 20 ॥
भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः ।
तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत् ॥ 21 ॥
स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि ।
पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुतः ॥ 22 ॥
धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्ताऽरिसूदनः ।
कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिन्तमनुमान्य च ॥ 23 ॥
पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम् ।
ततः सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत ॥ 24 ॥
सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया ।
गरेण सह तेनैव जात स्स सगरोऽभवत् ॥ 25 ॥
स राजा सगरो नाम यः समुद्रमखानयत् ।
इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन इमाः प्रजाः ॥ 26 ॥
असमञ्जस्तु पुत्रोऽभूत्सगरस्येति न श्श्रुतम् ।
जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत् ॥ 27 ॥
अंशुमानिति पुत्रोऽभूदसमञ्जस्य वीर्यवान् ।
दिलीपोंशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः ॥ 28 ॥
भगीरथात्ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुताः ।
ककुत्स्थस्य च पुत्रोऽभूद्रघुर्येन च राघवाः ॥ 29 ॥
रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः ।
कल्माषपाद स्सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि ॥ 30 ॥
कल्माषपादपुत्रोऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुतः ।
यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत् ॥ 31 ॥
शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः ।
सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः ॥ 32 ॥
शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः ।
प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः ॥ 33 ॥
अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः ।
नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः ॥ 34 ॥
अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ ।
अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः ॥ 35 ॥
तस्य ज्येष्ठोऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुतः ।
तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप ॥ 36 ॥
इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वजः ।
पूर्वजे नापरः पुत्रो ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते ॥ 37 ॥
स राघवाणां कुलधर्ममात्मनः सनातनं नाद्य विहन्तुमर्हसि ।
प्रभूतरत्नामनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन्महायशः ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे दशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha daśādhikaśatatamassargaḥ |
kruddhamājñāya rāmaṃ tu vasiṣṭhaḥ pratyuvāca ha |
jābālirapi jānīte lokasyāsya gatāgatim || 1 ||
nivartayitukāmastu tvāmetadvākyamabravīt |
imāṃ lokasamutpattiṃ lokanātha nibodha me || 2 ||
sarvaṃ salilamevāsītpṛthivī yatra nirmitā |
tataḥ samabhavadbrahmā svayambhūrdaivataiḥ saha || 3 ||
sa varāhastato bhūtvā projjahāra vasundharām |
asṛjacca jagatsarvaṃ saha putraiḥ kṛtātmabhiḥ || 4 ||
ākāśaprabhavo brahmā śāśvato nitya avyayaḥ |
tasmānmarīciḥ sañjajñe marīceḥ kaśyapaḥ sutaḥ || 5 ||
vivasvānkāśyapāt jajñe manurvaivasvataḥ svayam |
sa tu prajāpatiḥ pūrvamikṣvākustu manoḥ sutaḥ || 6 ||
yasyeyaṃ prathamaṃ dattā samṛddhā manunā mahī |
tamikṣvākumayodhyāyāṃ rājānaṃ viddhi pūrvakam || 7 ||
ikṣvākostu suta śrīmānkukṣireveti viśrutaḥ |
kukṣerathātmajo vīro vikukṣirudapadyata || 8 ||
vikukṣestu mahātejā bāṇaḥ putra pratāpavān |
bāṇasya tu mahābāhuranaraṇyo mahātapāḥ || 9 ||
nānāvṛṣṭirbabhūvāsminnadurbhikṣaṃ satāṃ vare |
anaraṇye mahārāje taskaro nāpi kaścana || 10 ||
anaraṇyānmahābāhuḥ pṛthu rājā babhūva ha |
tasmātpṛthomehārājastriśaṅkurudapadyata || 11 ||
sa satyavacanād vīraḥ saśarīro divaṃ gataḥ |
triśaṅkorabhavatsūnurdundhumāro mahāyaśāḥ || 12 ||
dundhumārānmahātejā yuvanāśvo vyajāyata |
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 13 ||
māndhātusta mahātejāḥ susandhirudapadyata |
susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 14 ||
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |
yuvanāśvasuta śśrīmānmāndhātā samapadyata || 15 ||
māndhātusta mahātejā ssusandhirudapadyata |
susandherapi putrau dvau dhruvasandhiḥ prasenajit || 16 ||
yaśasvī dhruvasandhestu bharato ripusūdanaḥ |
bharatāttu mahābāhorasito nāma jāyata || 17 ||
yasyaite pratirājāna udapadyanta śatravaḥ |
haihayāstālajaṅghāśca śūrāśca śaśibindavaḥ || 18 ||
tāṃstu sarvānprativyūhya yuddhe rājā pravāsitaḥ |
sa ca śailavare ramye babhūvābhirato muniḥ || 19 ||
dve cāsya bhārye garbhiṇyau babhūvaturiti śrutiḥ |
ekā garbhavināśāya sapatnyai garalaṃ dadau || 20 ||
bhārgavaścyavano nāma himavantamupāśritaḥ |
tamṛṣiṃ samupāgamya kālindī tvabhyavādayat || 21 ||
sa tāmabhyavadadvipro varepsuṃ putrajanmani |
putraste bhavitā devi mahātmā lokaviśrutaḥ || 22 ||
dhārmikaśca suśīlaśca vaṃśakartā'risūdanaḥ |
kṛtvā pradakṣiṇaṃ hṛṣṭā munintamanumānya ca || 23 ||
padmapatrasamānākṣaṃ padmagarbhasamaprabham |
tataḥ sā gṛhamāgamya devī putraṃ vyajāyata || 24 ||
sapatnyā tu garastasyai datto garbhajighāṃsayā |
gareṇa saha tenaiva jāta ssa sagaro'bhavat || 25 ||
sa rājā sagaro nāma yaḥ samudramakhānayat |
iṣṭvā parvaṇi vegena trāsayana imāḥ prajāḥ || 26 ||
asamañjastu putro'bhūtsagarasyeti na śśrutam |
jīvanneva sa pitrā tu nirastaḥ pāpakarmakṛt || 27 ||
aṃśumāniti putro'bhūdasamañjasya vīryavān |
dilīpoṃśumataḥ putro dilīpasya bhagīrathaḥ || 28 ||
bhagīrathātkakutsthastu kākutsthā yena viśrutāḥ |
kakutsthasya ca putro'bhūdraghuryena ca rāghavāḥ || 29 ||
raghostu putrastejasvī pravṛddhaḥ puruṣādakaḥ |
kalmāṣapāda ssaudāsa ityevaṃ prathito bhuvi || 30 ||
kalmāṣapādaputro'bhūcchaṅkhaṇastviti viśrutaḥ |
yastu tadvīryamāsādya sahasainyo vyanīnaśat || 31 ||
śaṅkhaṇasya ca putro'bhūcchūra śrīmānsudarśanaḥ |
sudarśanasyāgnivarṇaḥ agnivarṇasya śīghragaḥ || 32 ||
śīghragasya maruḥ putro maroḥ putraḥ praśuśruvaḥ |
praśuśruvasya putrobhūdambarīṣo mahādyutiḥ || 33 ||
ambarīṣasya putrobhūnnahuṣaḥ satyavikramaḥ |
nahuṣasya ca nābhāgaḥ putraḥ paramadhārmikaḥ || 34 ||
ajaśca suvrataścaiva nābhāgasya sutāvubhau |
ajasyaiva ca dharmātmā rājā daśarathassutaḥ || 35 ||
tasya jyeṣṭho'si dāyādo rāma ityabhiviśrutaḥ |
tadgṛhāṇa svakaṃ rājyamavekṣasva janaṃ nṛpa || 36 ||
ikṣvākūṇāṃ hi sarveṣāṃ rājā bhavati pūrvajaḥ |
pūrvaje nāparaḥ putro jyeṣṭho rājye'bhiṣicyate || 37 ||
sa rāghavāṇāṃ kuladharmamātmanaḥ sanātanaṃ nādya vihantumarhasi |
prabhūtaratnāmanuśādhi medinīṃ prabhūtarāṣṭrāṃ pitṛvanmahāyaśaḥ || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe daśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.