ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ षੋਡਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਯਾਤੇ ਭਰਤੇ ਵਸਨ੍ਰਾਮਸ੍ਤਪੋਵਨੇ ।
ਲਕ੍षਯਾਮਾਸ ਸੋਦ੍ਵੇਗਮਥੌਤ੍ਸੁਕ੍ਯਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨਾਮ੍ ॥ 1 ॥
ਯੇ ਤਤ੍ਰ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟਸ੍ਯ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਤਾਪਸਾਸ਼੍ਰਮੇ ।
ਰਾਮਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਿਰਤਾਸ੍ਤਾਨਲਕ੍षਯਦੁਤ੍ਸੁਕਾਨ੍ ॥ 2 ॥
ਨਯਨੈਰ੍ਬ੍ਰੁਕੁਟੀਭਿਸ਼੍ਚ ਰਾਮਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਸ਼ਙ੍ਕਿਤਾਃ ।
ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮੁਪਜਲ੍ਪਨ੍ਤ ਸ਼੍ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਮਿਥਃ ਕਥਾਃ ॥ 3 ॥
ਤੇषਾਮੌਤ੍ਸੁਕ੍ਯਮਾਲਕ੍ष੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਸ਼ਙ੍ਕਿਤਃ ।
ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਰੁਵਾਚੇਦਮृषਿਂ ਕੁਲਪਤਿਂ ਤਤਃ ॥ 4 ॥
ਨ ਕਚ੍ਚਿਦ੍ਭਗਵਨ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪੂਰ੍ਵਵृਤ੍ਤਮਿਦਂ ਮਯਿ ।
ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਵਿਕृਤਂ ਯੇਨ ਵਿਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਤਪਸ੍ਵਿਨਃ ॥ 5 ॥
ਪ੍ਰਮਾਦਾਚ੍ਚਰਿਤਂ ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਵਰਜਸ੍ਯ ਮੇ ।
ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯਰ੍षਿਭਿਦृष੍ਟਂ ਨਾਨੁਰੂਪਮਿਵਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 6 ॥
ਕਚ੍ਚਿਚ੍ਛੁਸ਼੍ਰੂषਮਾਣਾ ਵ ਸ਼੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਣਪਰਾ ਮਯਿ ।
ਪ੍ਰਮਦਾऽਭ੍ਯੁਚਿਤਾਂ ਵृਤ੍ਤਿਂ ਸੀਤਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਨ ਵਰ੍ਤਤੇ ॥ 7 ॥
ਅਥਰ੍षਿਰ੍ਜਰਯਾ ਵृਦ੍ਧਸ੍ਤਪਸਾ ਚ ਜਰਾਂ ਗਤਃ ।
ਵੇਪਮਾਨ ਇਵੋਵਾਚ ਰਾਮਂ ਭੂਤਦਯਾਪਰਮ੍ ॥ 8 ॥
ਕੁਤਃ ਕਲ੍ਯਾਣਸਤ੍ਤ੍ਵਾਯਾਃ ਕਲ੍ਯਾਣਾਭਿਰਤੇਸ੍ਤਥਾ ।
ਚਲਨਂ ਤਾਤ ਵੈਦੇਹ੍ਯਾਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿषੁ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥ 9 ॥
ਤ੍ਵਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਦਂ ਤਾਵਤ੍ਤਾਪਸਾਨ੍ਪ੍ਰਤਿਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਰਕ੍षੋਭ੍ਯਸ੍ਤੇਨ ਸਂਵਿਗ੍ਨਾਃ ਕਥਯਨ੍ਤਿ ਮਿਥਃ ਕਥਾਃ ॥ 10 ॥
ਰਾਵਣਾਵਰਜਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਖਰੋ ਨਾਮੇਹ ਰਾਕ੍षਸਃ ।
ਉਤ੍ਪਾਟ੍ਯ ਤਾਪਸਾਨ੍ਸਰ੍ਵਾਞ੍ਜਨਸ੍ਥਾਨਨਿਕੇਤਨਾਨ੍ ॥ 11 ॥
ਧृष੍ਟਸ਼੍ਚ ਜਿਤਕਾਸ਼ੀ ਚ ਨृਸ਼ਂਸਃ ਪੁਰੁषਾਦਕਃ ।
ਅਵਲਿਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪਾਪਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਾਂ ਚ ਤਾਤ ਨ ਮृष੍ਯਤੇ ॥ 12 ॥
ਤ੍ਵਂ ਯਦਾਪ੍ਰਭृਤਿ ਹ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਾਸ਼੍ਰਮੇ ਤਾਤ ਵਰ੍ਤਸੇ ।
ਤਦਾਪ੍ਰਭृਤਿ ਰਕ੍षਾਂਸਿ ਵਿਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਤਾਪਸਾਨ੍ ॥ 13 ॥
ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਹਿ ਬੀਭਤ੍ਸੈਃ ਕ੍ਰੂਰੈਰ੍ਭੀषਣਕੈਰਪਿ ।
ਨਾਨਾਰੂਪੈਰ੍ਵਿਰੂਪੈਸ਼੍ਚ ਰੂਪੈਰ੍ਵਿਕृਤਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ ॥ 14 ॥
ਅਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੈਸ਼ੁਚਿਭਿਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯ ਚ ਤਾਪਸਾਨ੍ ।
ਪ੍ਰਤਿਧ੍ਨਨ੍ਤ੍ਯਪਰਾਨ੍ਕ੍षਿਪ੍ਰਮਨਾਰ੍ਯਾਃ ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ॥ 15 ॥
ਤੇषੁ ਤੇष੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਸ੍ਥਾਨੇष੍ਵਬੁਦ੍ਧਮਵਲੀਯ ਚ ।
ਰਮਨ੍ਤੇ ਤਾਪਸਾਂ ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤੋऽਲ੍ਪਚੇਤਸਃ ॥ 16 ॥
ਅਪਕ੍षਿਪਨ੍ਤਿ ਸ੍ਰੁਗ੍ਭਾਣ੍ਡਾਨਗ੍ਨੀਸ੍ਨਿਞ੍ਚਨ੍ਤਿ ਵਾਰਿਣਾ ।
ਕਲਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਮਧ੍ਨਨ੍ਤਿ ਹਵਨੇ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤੇ ॥ 17 ॥
ਤੈਰ੍ਦੁਰਾਤ੍ਮਭਿਰਾਮृष੍ਟਾਨਾਸ਼੍ਰਮਾਨ੍ਪ੍ਰਜਿਹਾਸਵਃ ।
ਗਮਨਾਯਾਨ੍ਯਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਚੋਦਯਨ੍ਤ੍ਯृषਯੋऽਦ੍ਯ ਮਾਮ੍ ॥ 18 ॥
ਤਤ੍ਪੁਰਾ ਰਾਮ ਸ਼ਾਰੀਰਾਮੁਪਹਿਂਸਾਂ ਤਪਸ੍ਵਿषੁ ।
ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਹਿ ਦੁष੍ਟਾਸ੍ਤੇ ਤ੍ਯਕ੍ष੍ਯਾਮ ਇਮਮਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ॥ 19 ॥
ਬਹੁਮੂਲਫਲਂ ਚਿਤ੍ਰਮਵਿਦੂਰਾਦਿਤੋ ਵਨਮ੍ ।
ਪੁਰਾਣਾਸ਼੍ਰਮਮੇਵਾਹਂ ਸ਼੍ਰਯਿष੍ਯੇ ਸਗਣਃ ਪੁਨਃ ॥ 20 ॥
ਖਰਸ੍ਤ੍ਵਯ੍ਯਪਿ ਚਾਯੁਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾ ਤਾਤ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ।
ਸਹਾਸ੍ਮਾਭਿਰਿਤੋ ਗਚ੍ਛ ਯਦਿ ਬੁਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ॥ 21 ॥
ਸਕਲਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਤ੍ਤਸ੍ਯ ਰਾਘਵ ।
ਸਮਰ੍ਥਸ੍ਯਾਪਿ ਹਿ ਸਤੋ ਵਾਸੋ ਦੁਃਖਮਿਹਾਦ੍ਯ ਤੇ ॥ 22 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਨ੍ਤਂ ਸ੍ਤਂਰਾਮ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤਪਸ੍ਵਿਨਮ੍ ।
ਨ ਸ਼ਸ਼ਾਕੋਤ੍ਤਰੈਰ੍ਵਾਕ੍ਯੈਰਵਰੋਦ੍ਧੁਂ ਸਮੁਤ੍ਸੁਕਮ੍ ॥ 23 ॥
ਅਭਿਨਨ੍ਦ੍ਯ ਸਮਾਪृਚ੍ਛ੍ਯ ਸਮਾਧਾਯ ਚ ਰਾਘਵਮ੍ ।
ਸ ਜਗਾਮਾਸ਼੍ਰਮਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕੁਲੈਃ ਕੁਲਪਤਿਸ੍ਸਹ ॥ 24 ॥
ਰਾਮਃ ਸਂਸਾਦ੍ਯ ऋषਿਗਣਮਨੁਗਮਨਾਦ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁਲਪਤਿਮਭਿਵਾਦ੍ਯ ऋषਿਮ੍ ।
ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰੀਤੈਸ੍ਤੈਰਨੁਮਤ ਉਪਦਿष੍ਟਾਰ੍ਥਃ ਪੁਣ੍ਯਂ ਵਾਸਾਯ ਸ੍ਵਨਿਲਯਮੁਪਸਮ੍ਪੇਦੇ ॥ 25 ॥
ਆਸ਼੍ਰਮਮृषਿਵਿਰਹਿਤਂ ਪ੍ਰਭੁਃ ਕ੍षਣਮਪਿਨ ਜਹੌ ਸ ਰਾਘਵਃ ।
ਰਾਘਵਂ ਹਿ ਸਤਤਮਨੁਗਤਾ ਸ੍ਤਾਪਸਾਸ਼੍ਚਾਰ੍षਚਰਿਤ ਧृਤਗੁਣਾਃ ॥ 26 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ षੋਡਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ |
pratiprayāte bharate vasanrāmastapovane |
lakṣayāmāsa sodvegamathautsukyaṃ tapasvinām || 1 ||
ye tatra citrakūṭasya purastāttāpasāśrame |
rāmamāśritya niratāstānalakṣayadutsukān || 2 ||
nayanairbrukuṭībhiśca rāmaṃ nirdiśya śaṅkitāḥ |
anyonyamupajalpanta śśanaiścakrurmithaḥ kathāḥ || 3 ||
teṣāmautsukyamālakṣya rāmastvātmani śaṅkitaḥ |
kṛtāñjaliruvācedamṛṣiṃ kulapatiṃ tataḥ || 4 ||
na kaccidbhagavankiñcitpūrvavṛttamidaṃ mayi |
dṛśyate vikṛtaṃ yena vikriyante tapasvinaḥ || 5 ||
pramādāccaritaṃ kaccitkiñcinnāvarajasya me |
lakṣmaṇasyarṣibhidṛṣṭaṃ nānurūpamivātmanaḥ || 6 ||
kaccicchuśrūṣamāṇā va śśuśrūṣaṇaparā mayi |
pramadā'bhyucitāṃ vṛttiṃ sītā yuktaṃ na vartate || 7 ||
atharṣirjarayā vṛddhastapasā ca jarāṃ gataḥ |
vepamāna ivovāca rāmaṃ bhūtadayāparam || 8 ||
kutaḥ kalyāṇasattvāyāḥ kalyāṇābhiratestathā |
calanaṃ tāta vaidehyāstapasviṣu viśeṣataḥ || 9 ||
tvannimittamidaṃ tāvattāpasānprativartate |
rakṣobhyastena saṃvignāḥ kathayanti mithaḥ kathāḥ || 10 ||
rāvaṇāvarajaḥ kaścit kharo nāmeha rākṣasaḥ |
utpāṭya tāpasānsarvāñjanasthānaniketanān || 11 ||
dhṛṣṭaśca jitakāśī ca nṛśaṃsaḥ puruṣādakaḥ |
avaliptaśca pāpaśca tvāṃ ca tāta na mṛṣyate || 12 ||
tvaṃ yadāprabhṛti hyasminnāśrame tāta vartase |
tadāprabhṛti rakṣāṃsi viprakurvanti tāpasān || 13 ||
darśayanti hi bībhatsaiḥ krūrairbhīṣaṇakairapi |
nānārūpairvirūpaiśca rūpairvikṛtadarśanaiḥ || 14 ||
apraśastaiśucibhissamprayojya ca tāpasān |
pratidhnantyaparānkṣipramanāryāḥ purataḥ sthitāḥ || 15 ||
teṣu teṣvāśramasthāneṣvabuddhamavalīya ca |
ramante tāpasāṃ statra nāśayanto'lpacetasaḥ || 16 ||
apakṣipanti srugbhāṇḍānagnīsniñcanti vāriṇā |
kalaśāṃśca pramadhnanti havane samupasthite || 17 ||
tairdurātmabhirāmṛṣṭānāśramānprajihāsavaḥ |
gamanāyānyadeśasya codayantyṛṣayo'dya mām || 18 ||
tatpurā rāma śārīrāmupahiṃsāṃ tapasviṣu |
darśayanti hi duṣṭāste tyakṣyāma imamāśramam || 19 ||
bahumūlaphalaṃ citramavidūrādito vanam |
purāṇāśramamevāhaṃ śrayiṣye sagaṇaḥ punaḥ || 20 ||
kharastvayyapi cāyuktaṃ purā tāta pravartate |
sahāsmābhirito gaccha yadi buddhiḥ pravartate || 21 ||
sakalatrasya sandeho nityaṃ yattasya rāghava |
samarthasyāpi hi sato vāso duḥkhamihādya te || 22 ||
ityuktavantaṃ staṃrāma rājaputrastapasvinam |
na śaśākottarairvākyairavaroddhuṃ samutsukam || 23 ||
abhinandya samāpṛcchya samādhāya ca rāghavam |
sa jagāmāśramaṃ tyaktvā kulaiḥ kulapatissaha || 24 ||
rāmaḥ saṃsādya ṛṣigaṇamanugamanāddeśāttasmātkulapatimabhivādya ṛṣim |
samyakprītaistairanumata upadiṣṭārthaḥ puṇyaṃ vāsāya svanilayamupasampede || 25 ||
āśramamṛṣivirahitaṃ prabhuḥ kṣaṇamapina jahau sa rāghavaḥ |
rāghavaṃ hi satatamanugatā stāpasāścārṣacarita dhṛtaguṇāḥ || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ षोडशाधिकशततमस्सर्गः ।
प्रतिप्रयाते भरते वसन्रामस्तपोवने ।
लक्षयामास सोद्वेगमथौत्सुक्यं तपस्विनाम् ॥ 1 ॥
ये तत्र चित्रकूटस्य पुरस्तात्तापसाश्रमे ।
राममाश्रित्य निरतास्तानलक्षयदुत्सुकान् ॥ 2 ॥
नयनैर्ब्रुकुटीभिश्च रामं निर्दिश्य शङ्किताः ।
अन्योन्यमुपजल्पन्त श्शनैश्चक्रुर्मिथः कथाः ॥ 3 ॥
तेषामौत्सुक्यमालक्ष्य रामस्त्वात्मनि शङ्कितः ।
कृताञ्जलिरुवाचेदमृषिं कुलपतिं ततः ॥ 4 ॥
न कच्चिद्भगवन्किञ्चित्पूर्ववृत्तमिदं मयि ।
दृश्यते विकृतं येन विक्रियन्ते तपस्विनः ॥ 5 ॥
प्रमादाच्चरितं कच्चित्किञ्चिन्नावरजस्य मे ।
लक्ष्मणस्यर्षिभिदृष्टं नानुरूपमिवात्मनः ॥ 6 ॥
कच्चिच्छुश्रूषमाणा व श्शुश्रूषणपरा मयि ।
प्रमदाऽभ्युचितां वृत्तिं सीता युक्तं न वर्तते ॥ 7 ॥
अथर्षिर्जरया वृद्धस्तपसा च जरां गतः ।
वेपमान इवोवाच रामं भूतदयापरम् ॥ 8 ॥
कुतः कल्याणसत्त्वायाः कल्याणाभिरतेस्तथा ।
चलनं तात वैदेह्यास्तपस्विषु विशेषतः ॥ 9 ॥
त्वन्निमित्तमिदं तावत्तापसान्प्रतिवर्तते ।
रक्षोभ्यस्तेन संविग्नाः कथयन्ति मिथः कथाः ॥ 10 ॥
रावणावरजः कश्चित् खरो नामेह राक्षसः ।
उत्पाट्य तापसान्सर्वाञ्जनस्थाननिकेतनान् ॥ 11 ॥
धृष्टश्च जितकाशी च नृशंसः पुरुषादकः ।
अवलिप्तश्च पापश्च त्वां च तात न मृष्यते ॥ 12 ॥
त्वं यदाप्रभृति ह्यस्मिन्नाश्रमे तात वर्तसे ।
तदाप्रभृति रक्षांसि विप्रकुर्वन्ति तापसान् ॥ 13 ॥
दर्शयन्ति हि बीभत्सैः क्रूरैर्भीषणकैरपि ।
नानारूपैर्विरूपैश्च रूपैर्विकृतदर्शनैः ॥ 14 ॥
अप्रशस्तैशुचिभिस्सम्प्रयोज्य च तापसान् ।
प्रतिध्नन्त्यपरान्क्षिप्रमनार्याः पुरतः स्थिताः ॥ 15 ॥
तेषु तेष्वाश्रमस्थानेष्वबुद्धमवलीय च ।
रमन्ते तापसां स्तत्र नाशयन्तोऽल्पचेतसः ॥ 16 ॥
अपक्षिपन्ति स्रुग्भाण्डानग्नीस्निञ्चन्ति वारिणा ।
कलशांश्च प्रमध्नन्ति हवने समुपस्थिते ॥ 17 ॥
तैर्दुरात्मभिरामृष्टानाश्रमान्प्रजिहासवः ।
गमनायान्यदेशस्य चोदयन्त्यृषयोऽद्य माम् ॥ 18 ॥
तत्पुरा राम शारीरामुपहिंसां तपस्विषु ।
दर्शयन्ति हि दुष्टास्ते त्यक्ष्याम इममाश्रमम् ॥ 19 ॥
बहुमूलफलं चित्रमविदूरादितो वनम् ।
पुराणाश्रममेवाहं श्रयिष्ये सगणः पुनः ॥ 20 ॥
खरस्त्वय्यपि चायुक्तं पुरा तात प्रवर्तते ।
सहास्माभिरितो गच्छ यदि बुद्धिः प्रवर्तते ॥ 21 ॥
सकलत्रस्य सन्देहो नित्यं यत्तस्य राघव ।
समर्थस्यापि हि सतो वासो दुःखमिहाद्य ते ॥ 22 ॥
इत्युक्तवन्तं स्तंराम राजपुत्रस्तपस्विनम् ।
न शशाकोत्तरैर्वाक्यैरवरोद्धुं समुत्सुकम् ॥ 23 ॥
अभिनन्द्य समापृच्छ्य समाधाय च राघवम् ।
स जगामाश्रमं त्यक्त्वा कुलैः कुलपतिस्सह ॥ 24 ॥
रामः संसाद्य ऋषिगणमनुगमनाद्देशात्तस्मात्कुलपतिमभिवाद्य ऋषिम् ।
सम्यक्प्रीतैस्तैरनुमत उपदिष्टार्थः पुण्यं वासाय स्वनिलयमुपसम्पेदे ॥ 25 ॥
आश्रममृषिविरहितं प्रभुः क्षणमपिन जहौ स राघवः ।
राघवं हि सततमनुगता स्तापसाश्चार्षचरित धृतगुणाः ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षोडशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ |
pratiprayāte bharate vasanrāmastapovane |
lakṣayāmāsa sodvegamathautsukyaṃ tapasvinām || 1 ||
ye tatra citrakūṭasya purastāttāpasāśrame |
rāmamāśritya niratāstānalakṣayadutsukān || 2 ||
nayanairbrukuṭībhiśca rāmaṃ nirdiśya śaṅkitāḥ |
anyonyamupajalpanta śśanaiścakrurmithaḥ kathāḥ || 3 ||
teṣāmautsukyamālakṣya rāmastvātmani śaṅkitaḥ |
kṛtāñjaliruvācedamṛṣiṃ kulapatiṃ tataḥ || 4 ||
na kaccidbhagavankiñcitpūrvavṛttamidaṃ mayi |
dṛśyate vikṛtaṃ yena vikriyante tapasvinaḥ || 5 ||
pramādāccaritaṃ kaccitkiñcinnāvarajasya me |
lakṣmaṇasyarṣibhidṛṣṭaṃ nānurūpamivātmanaḥ || 6 ||
kaccicchuśrūṣamāṇā va śśuśrūṣaṇaparā mayi |
pramadā'bhyucitāṃ vṛttiṃ sītā yuktaṃ na vartate || 7 ||
atharṣirjarayā vṛddhastapasā ca jarāṃ gataḥ |
vepamāna ivovāca rāmaṃ bhūtadayāparam || 8 ||
kutaḥ kalyāṇasattvāyāḥ kalyāṇābhiratestathā |
calanaṃ tāta vaidehyāstapasviṣu viśeṣataḥ || 9 ||
tvannimittamidaṃ tāvattāpasānprativartate |
rakṣobhyastena saṃvignāḥ kathayanti mithaḥ kathāḥ || 10 ||
rāvaṇāvarajaḥ kaścit kharo nāmeha rākṣasaḥ |
utpāṭya tāpasānsarvāñjanasthānaniketanān || 11 ||
dhṛṣṭaśca jitakāśī ca nṛśaṃsaḥ puruṣādakaḥ |
avaliptaśca pāpaśca tvāṃ ca tāta na mṛṣyate || 12 ||
tvaṃ yadāprabhṛti hyasminnāśrame tāta vartase |
tadāprabhṛti rakṣāṃsi viprakurvanti tāpasān || 13 ||
darśayanti hi bībhatsaiḥ krūrairbhīṣaṇakairapi |
nānārūpairvirūpaiśca rūpairvikṛtadarśanaiḥ || 14 ||
apraśastaiśucibhissamprayojya ca tāpasān |
pratidhnantyaparānkṣipramanāryāḥ purataḥ sthitāḥ || 15 ||
teṣu teṣvāśramasthāneṣvabuddhamavalīya ca |
ramante tāpasāṃ statra nāśayanto'lpacetasaḥ || 16 ||
apakṣipanti srugbhāṇḍānagnīsniñcanti vāriṇā |
kalaśāṃśca pramadhnanti havane samupasthite || 17 ||
tairdurātmabhirāmṛṣṭānāśramānprajihāsavaḥ |
gamanāyānyadeśasya codayantyṛṣayo'dya mām || 18 ||
tatpurā rāma śārīrāmupahiṃsāṃ tapasviṣu |
darśayanti hi duṣṭāste tyakṣyāma imamāśramam || 19 ||
bahumūlaphalaṃ citramavidūrādito vanam |
purāṇāśramamevāhaṃ śrayiṣye sagaṇaḥ punaḥ || 20 ||
kharastvayyapi cāyuktaṃ purā tāta pravartate |
sahāsmābhirito gaccha yadi buddhiḥ pravartate || 21 ||
sakalatrasya sandeho nityaṃ yattasya rāghava |
samarthasyāpi hi sato vāso duḥkhamihādya te || 22 ||
ityuktavantaṃ staṃrāma rājaputrastapasvinam |
na śaśākottarairvākyairavaroddhuṃ samutsukam || 23 ||
abhinandya samāpṛcchya samādhāya ca rāghavam |
sa jagāmāśramaṃ tyaktvā kulaiḥ kulapatissaha || 24 ||
rāmaḥ saṃsādya ṛṣigaṇamanugamanāddeśāttasmātkulapatimabhivādya ṛṣim |
samyakprītaistairanumata upadiṣṭārthaḥ puṇyaṃ vāsāya svanilayamupasampede || 25 ||
āśramamṛṣivirahitaṃ prabhuḥ kṣaṇamapina jahau sa rāghavaḥ |
rāghavaṃ hi satatamanugatā stāpasāścārṣacarita dhṛtaguṇāḥ || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣoḍaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.