ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤੋ ਨਿਕ੍षਿਪ੍ਯ ਮਾਤृ ਸ੍ਸ ਅਯੋਧ੍ਯਾਯਾਂ ਦृਢ ਵ੍ਰਤਃ ।
ਭਰਤ ਸ਼੍ਸ਼ੋਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋ ਗੁਰੂਨਿਦਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਾਨਾਮਨ੍ਤ੍ਰਯੇऽਦ੍ਯ ਵਃ ।
ਤਤ੍ਰ ਦੁਃਖਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਹਿष੍ਯੇ ਰਾਘਵਂ ਵਿਨਾ ॥ 2 ॥
ਗਤਸ਼੍ਚ ਵਾ ਦਿਵਂ ਰਾਜਾ ਵਨਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਰ੍ਮਮ ।
ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍षੇ ਰਾਜ੍ਯਾਯ ਸ ਹਿ ਰਾਜਾ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ॥ 3 ॥
ਏਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਵਸਿष੍ਠਸ਼੍ਚ ਪੁਰੋਹਿਤਃ ॥ 4 ॥
ਸੁਭृਸ਼ਂ ਸ਼੍ਲਾਘਨੀਯਂ ਚ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਭਰਤ ਤ੍ਵਯਾ ।
ਵਚਨਂ ਭ੍ਰਾਤृਵਾਤ੍ਸਲ੍ਯਾਦਨੁਰੂਪਂ ਤਵੈਵ ਤਤ੍ ॥ 5 ॥
ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੇ ਬਨ੍ਧੁਲੁਬ੍ਧਸ੍ਯ ਤਿष੍ਠਤੋ ਭ੍ਰਾਤृਸੌਹृਦੇ ।
ਆਰ੍ਯਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਨਾਨੁਮਨ੍ਯੇਤ ਕਃ ਪੁਮਾਨ੍ ॥ 6 ॥
ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਾਂ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਯਥਾਭਿਲषਿਤਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਸਾਰਥਿਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਥੋ ਮੇ ਯੁਜ੍ਯਤਾਮਿਤਿ ॥ 7 ॥
ਪ੍ਰਹृष੍ਟਵਦਨ ਸ੍ਸਰ੍ਵਾ ਮਾਤृ ਸ੍ਸਮਭਿਵਾਦ੍ਯ ਸਃ ।
ਆਰੁਰੋਹ ਰਥਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੇਨ ਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ॥ 8 ॥
ਆਰੁਹ੍ਯ ਚ ਰਥਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਭਰਤਾਵੁਭੌ ।
ਯਯਤੁਃ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤੌ ਵृਤੌ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਪੁਰੋਹਿਤੈਃ ॥ 9 ॥
ਅਗ੍ਰਤੋ ਗੁਰਵਃ ਸਰ੍ਵੇ ਵਸਿष੍ਠਪ੍ਰਮੁਖਾ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ।
ਪ੍ਰਯਯੁਃ ਪ੍ਰਾਙ੍ਗ੍ਮੁਖਾ ਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮੋ ਯਤੋऽਭਵਤ੍ ॥ 10 ॥
ਬਲਂ ਚ ਤਦਨਾਹੂਤਂ ਗਜਾਸ਼੍ਵਰਥਸਙ੍ਕੁਲਮ੍ ।
ਪ੍ਰਯਯੌ ਭਰਤੇ ਯਾਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਪੁਰਵਾਸਿਨਃ ॥ 11 ॥
ਰਥਸ੍ਥਃ ਸ ਤੁ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਭਰਤੋ ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਸਲਃ ।
ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮਂ ਯਯੌ ਤੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਾਦਾਯ ਪਾਦੁਕੇ ॥ 12 ॥
ਤਤਸ੍ਤੁ ਭਰਤਃ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਸਃ ।
ਅਵਤੀਰ੍ਯ ਰਥਾਤ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਗੁਰੂਨਿਦਮੁਵਾਚ ਹ ॥ 13 ॥
ਏਤਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਮਮ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਦਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਨਯਾਸਵਤ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ ।
ਯੋਗਕ੍षੇਮਵਹੇ ਚੇਮੇ ਪਾਦੁਕੇ ਹੇਮਭੂषਿਤੇ ॥ 14 ॥
ਭਰਤ ਸ਼੍ਸ਼ਿਰਸਾ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਂ ਪਾਦੁਕੇ ਤਤਃ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ਧੁਃਖਸਨ੍ਤਪ੍ਤ ਸ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕृਤਿਮਣ੍ਡਲਮ੍ ॥ 15 ॥
ਛਤ੍ਰਂ ਧਾਰਯਤ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮਾਰ੍ਯਪਾਦਾਵਿਮੌ ਮਤੌ ।
ਆਭ੍ਯਾਂ ਰਾਜ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਧਰ੍ਮਃ ਪਾਦੁਕਾਭ੍ਯਾਂ ਗੁਰੋਰ੍ਮਮ ॥ 16 ॥
ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਾ ਹਿ ਮਯਿ ਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸੋ ਨਿਕ੍षਿਪ੍ਤ ਸ੍ਸੌਹृਦਾਦਯਮ੍ ।
ਤਮਿਮਂ ਪਾਲਯਿष੍ਯਾਮਿ ਰਾਘਵਾਗਮਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ॥ 17 ॥
ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਸਂਯੋਜਯਿਤ੍ਵਾਤੁ ਰਾਘਵਸ੍ਯ ਪੁਨਸ੍ਸ੍ਵਯਮ੍ ।
ਚਰਣੌ ਤੌ ਤੁ ਰਾਮਸ੍ਯ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਸਹਪਾਦੁਕੌ ॥ 18 ॥
ਤਤੋ ਨਿਕ੍षਿਪ੍ਤਭਾਰੋऽਹਂ ਰਾਘਵੇਣ ਸਮਾਗਤਃ ।
ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਗੁਰਵੇ ਰਾਜ੍ਯਂ ਭਜਿष੍ਯੇ ਗੁਰੁਵृਤ੍ਤਿਤਾਮ੍ ॥ 19 ॥
ਰਾਘਵਾਯ ਚ ਸਨ੍ਯਾਸਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵੇਮੇ ਵਰਪਾਦੁਕੇ ।
ਰਾਜ੍ਯਂ ਚੇਦਮਯੋਧ੍ਯਾਂ ਚ ਧੂਤਪਾਪੋ ਭਵਾਮਿ ਚ ॥ 20 ॥
ਅਭਿषਿਕ੍ਤੇ ਤੁ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥੇ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਮੁਦਿਤੇ ਜਨੇ ।
ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਮਮ ਯਸ਼ਸ਼੍ਚੈਵ ਭਵੇਦ੍ਰਾਜ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍ ॥ 21 ॥
ਏਵਂ ਤੁ ਵਿਲਪਨ੍ਦੀਨੋ ਭਰਤ ਸ੍ਸਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।
ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮੇऽਕਰੋਦ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਦੁਃਖਿਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਸਹ ॥ 22 ॥
ਸ ਵਲ੍ਕਲਜਟਾਧਾਰੀ ਮੁਨਿਵੇषਧਰਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।
ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮੇऽਵਸਦ੍ਵੀਰ ਸ੍ਸਸੈਨ੍ਯੋ ਭਰਤਸ੍ਤਦਾ ॥ 23 ॥
ਰਾਮਾਗਮਨਮਾਕਾਙ੍ਕ੍षਨ੍ਭਰਤੋ ਭ੍ਰਾਤृਵਤ੍ਸਲਃ ।
ਭ੍ਰਾਤੁਰ੍ਵਚਨਕਾਰੀ ਚ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਪਾਰਗਸ੍ਤਥਾ ॥ 24 ॥
ਪਾਦੁਕੇ ਤ੍ਵਭਿषਿਚ੍ਯਾਥ ਨਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਮੇऽਵਸਤ੍ਤਦਾ ।
ਸ ਵਾਲਵ੍ਯਜਨਂ ਛਤ੍ਰਂ ਧਾਰਯਾਮਾਸ ਸ ਸ੍ਵਯਮ੍ ।
ਭਰਤ ਸ਼੍ਸ਼ਾਸਨਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪਾਦੁਕਾਭ੍ਯਾਂ ਨਿਵੇਦਯਨ੍ ॥ 25 ॥
ਤਤਸ੍ਤੁ ਭਰਤ ਸ਼ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਭਿषਿਚ੍ਯਾऽऽਰ੍ਯਪਾਦੁਕੇ ।
ਤਦਧੀਨਸ੍ਤਦਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਕਾਰਯਾਮਾਸ ਸਰ੍ਵਦਾ ॥ 26 ॥
ਤਦਾ ਹਿ ਯਤ੍ਕਾਰ੍ਯਮੁਪੈਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਪਾਯਨਂ ਚੋਪਹृਤਂ ਮਹਾਰ੍ਹਮ੍ ।
ਸ ਪਾਦੁਕਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਨਿਵੇਦ੍ਯ ਚਕਾਰ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਭਰਤੋ ਯਥਾਵਤ੍ ॥ 27 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcadaśādhikaśatatamassargaḥ |
tato nikṣipya mātṛ ssa ayodhyāyāṃ dṛḍha vrataḥ |
bharata śśokasantapto gurūnidamathābravīt || 1 ||
nandigrāmaṃ gamiṣyāmi sarvānāmantraye'dya vaḥ |
tatra duḥkhamidaṃ sarvaṃ sahiṣye rāghavaṃ vinā || 2 ||
gataśca vā divaṃ rājā vanasthaśca gururmama |
rāmaṃ pratīkṣe rājyāya sa hi rājā mahāyaśāḥ || 3 ||
etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ |
abruvanmantriṇassarve vasiṣṭhaśca purohitaḥ || 4 ||
subhṛśaṃ ślāghanīyaṃ ca yaduktaṃ bharata tvayā |
vacanaṃ bhrātṛvātsalyādanurūpaṃ tavaiva tat || 5 ||
nityaṃ te bandhulubdhasya tiṣṭhato bhrātṛsauhṛde |
āryamārgaṃ prapannasya nānumanyeta kaḥ pumān || 6 ||
mantriṇāṃ vacanaṃ śrutvā yathābhilaṣitaṃ priyam |
abravītsārathiṃ vākyaṃ ratho me yujyatāmiti || 7 ||
prahṛṣṭavadana ssarvā mātṛ ssamabhivādya saḥ |
āruroha rathaṃ śrīmān śatrughnena samanvitaḥ || 8 ||
āruhya ca rathaṃ śīghraṃ śatrughnabharatāvubhau |
yayatuḥ paramaprītau vṛtau mantripurohitaiḥ || 9 ||
agrato guravaḥ sarve vasiṣṭhapramukhā dvijāḥ |
prayayuḥ prāṅgmukhā ssarve nandigrāmo yato'bhavat || 10 ||
balaṃ ca tadanāhūtaṃ gajāśvarathasaṅkulam |
prayayau bharate yāte sarve ca puravāsinaḥ || 11 ||
rathasthaḥ sa tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ |
nandigrāmaṃ yayau tūrṇaṃ śirasyādāya pāduke || 12 ||
tatastu bharataḥ kṣipraṃ nandigrāmaṃ praviśya saḥ |
avatīrya rathāttūrṇaṃ gurūnidamuvāca ha || 13 ||
etadrājyaṃ mama bhrātrā dattaṃ sannayāsavatsvayam |
yogakṣemavahe ceme pāduke hemabhūṣite || 14 ||
bharata śśirasā kṛtvā sannyāsaṃ pāduke tataḥ |
abravīddhuḥkhasantapta ssarvaṃ prakṛtimaṇḍalam || 15 ||
chatraṃ dhārayata kṣipramāryapādāvimau matau |
ābhyāṃ rājye sthito dharmaḥ pādukābhyāṃ gurormama || 16 ||
bhrātrā hi mayi sannyāso nikṣipta ssauhṛdādayam |
tamimaṃ pālayiṣyāmi rāghavāgamanaṃ prati || 17 ||
kṣipraṃ saṃyojayitvātu rāghavasya punassvayam |
caraṇau tau tu rāmasya drakṣyāmi sahapādukau || 18 ||
tato nikṣiptabhāro'haṃ rāghaveṇa samāgataḥ |
nivedya gurave rājyaṃ bhajiṣye guruvṛttitām || 19 ||
rāghavāya ca sanyāsaṃ dattveme varapāduke |
rājyaṃ cedamayodhyāṃ ca dhūtapāpo bhavāmi ca || 20 ||
abhiṣikte tu kākutsthe prahṛṣṭamudite jane |
prītirmama yaśaścaiva bhavedrājyāccaturguṇam || 21 ||
evaṃ tu vilapandīno bharata ssamahāyaśāḥ |
nandigrāme'karodrājyaṃ duḥkhito mantribhissaha || 22 ||
sa valkalajaṭādhārī muniveṣadharaḥ prabhuḥ |
nandigrāme'vasadvīra ssasainyo bharatastadā || 23 ||
rāmāgamanamākāṅkṣanbharato bhrātṛvatsalaḥ |
bhrāturvacanakārī ca pratijñāpāragastathā || 24 ||
pāduke tvabhiṣicyātha nandigrāme'vasattadā |
sa vālavyajanaṃ chatraṃ dhārayāmāsa sa svayam |
bharata śśāsanaṃ sarvaṃ pādukābhyāṃ nivedayan || 25 ||
tatastu bharata śaśrīmānabhiṣicyā''ryapāduke |
tadadhīnastadā rājyaṃ kārayāmāsa sarvadā || 26 ||
tadā hi yatkāryamupaiti kiñcidupāyanaṃ copahṛtaṃ mahārham |
sa pādukābhyāṃ prathamaṃ nivedya cakāra paścādbharato yathāvat || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcadaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ पञ्चदशाधिकशततमस्सर्गः ।
ततो निक्षिप्य मातृ स्स अयोध्यायां दृढ व्रतः ।
भरत श्शोकसन्तप्तो गुरूनिदमथाब्रवीत् ॥ 1 ॥
नन्दिग्रामं गमिष्यामि सर्वानामन्त्रयेऽद्य वः ।
तत्र दुःखमिदं सर्वं सहिष्ये राघवं विना ॥ 2 ॥
गतश्च वा दिवं राजा वनस्थश्च गुरुर्मम ।
रामं प्रतीक्षे राज्याय स हि राजा महायशाः ॥ 3 ॥
एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य महात्मनः ।
अब्रुवन्मन्त्रिणस्सर्वे वसिष्ठश्च पुरोहितः ॥ 4 ॥
सुभृशं श्लाघनीयं च यदुक्तं भरत त्वया ।
वचनं भ्रातृवात्सल्यादनुरूपं तवैव तत् ॥ 5 ॥
नित्यं ते बन्धुलुब्धस्य तिष्ठतो भ्रातृसौहृदे ।
आर्यमार्गं प्रपन्नस्य नानुमन्येत कः पुमान् ॥ 6 ॥
मन्त्रिणां वचनं श्रुत्वा यथाभिलषितं प्रियम् ।
अब्रवीत्सारथिं वाक्यं रथो मे युज्यतामिति ॥ 7 ॥
प्रहृष्टवदन स्सर्वा मातृ स्समभिवाद्य सः ।
आरुरोह रथं श्रीमान् शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥ 8 ॥
आरुह्य च रथं शीघ्रं शत्रुघ्नभरतावुभौ ।
ययतुः परमप्रीतौ वृतौ मन्त्रिपुरोहितैः ॥ 9 ॥
अग्रतो गुरवः सर्वे वसिष्ठप्रमुखा द्विजाः ।
प्रययुः प्राङ्ग्मुखा स्सर्वे नन्दिग्रामो यतोऽभवत् ॥ 10 ॥
बलं च तदनाहूतं गजाश्वरथसङ्कुलम् ।
प्रययौ भरते याते सर्वे च पुरवासिनः ॥ 11 ॥
रथस्थः स तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः ।
नन्दिग्रामं ययौ तूर्णं शिरस्यादाय पादुके ॥ 12 ॥
ततस्तु भरतः क्षिप्रं नन्दिग्रामं प्रविश्य सः ।
अवतीर्य रथात्तूर्णं गुरूनिदमुवाच ह ॥ 13 ॥
एतद्राज्यं मम भ्रात्रा दत्तं सन्नयासवत्स्वयम् ।
योगक्षेमवहे चेमे पादुके हेमभूषिते ॥ 14 ॥
भरत श्शिरसा कृत्वा सन्न्यासं पादुके ततः ।
अब्रवीद्धुःखसन्तप्त स्सर्वं प्रकृतिमण्डलम् ॥ 15 ॥
छत्रं धारयत क्षिप्रमार्यपादाविमौ मतौ ।
आभ्यां राज्ये स्थितो धर्मः पादुकाभ्यां गुरोर्मम ॥ 16 ॥
भ्रात्रा हि मयि सन्न्यासो निक्षिप्त स्सौहृदादयम् ।
तमिमं पालयिष्यामि राघवागमनं प्रति ॥ 17 ॥
क्षिप्रं संयोजयित्वातु राघवस्य पुनस्स्वयम् ।
चरणौ तौ तु रामस्य द्रक्ष्यामि सहपादुकौ ॥ 18 ॥
ततो निक्षिप्तभारोऽहं राघवेण समागतः ।
निवेद्य गुरवे राज्यं भजिष्ये गुरुवृत्तिताम् ॥ 19 ॥
राघवाय च सन्यासं दत्त्वेमे वरपादुके ।
राज्यं चेदमयोध्यां च धूतपापो भवामि च ॥ 20 ॥
अभिषिक्ते तु काकुत्स्थे प्रहृष्टमुदिते जने ।
प्रीतिर्मम यशश्चैव भवेद्राज्याच्चतुर्गुणम् ॥ 21 ॥
एवं तु विलपन्दीनो भरत स्समहायशाः ।
नन्दिग्रामेऽकरोद्राज्यं दुःखितो मन्त्रिभिस्सह ॥ 22 ॥
स वल्कलजटाधारी मुनिवेषधरः प्रभुः ।
नन्दिग्रामेऽवसद्वीर स्ससैन्यो भरतस्तदा ॥ 23 ॥
रामागमनमाकाङ्क्षन्भरतो भ्रातृवत्सलः ।
भ्रातुर्वचनकारी च प्रतिज्ञापारगस्तथा ॥ 24 ॥
पादुके त्वभिषिच्याथ नन्दिग्रामेऽवसत्तदा ।
स वालव्यजनं छत्रं धारयामास स स्वयम् ।
भरत श्शासनं सर्वं पादुकाभ्यां निवेदयन् ॥ 25 ॥
ततस्तु भरत शश्रीमानभिषिच्याऽऽर्यपादुके ।
तदधीनस्तदा राज्यं कारयामास सर्वदा ॥ 26 ॥
तदा हि यत्कार्यमुपैति किञ्चिदुपायनं चोपहृतं महार्हम् ।
स पादुकाभ्यां प्रथमं निवेद्य चकार पश्चाद्भरतो यथावत् ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे पञ्चदशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcadaśādhikaśatatamassargaḥ |
tato nikṣipya mātṛ ssa ayodhyāyāṃ dṛḍha vrataḥ |
bharata śśokasantapto gurūnidamathābravīt || 1 ||
nandigrāmaṃ gamiṣyāmi sarvānāmantraye'dya vaḥ |
tatra duḥkhamidaṃ sarvaṃ sahiṣye rāghavaṃ vinā || 2 ||
gataśca vā divaṃ rājā vanasthaśca gururmama |
rāmaṃ pratīkṣe rājyāya sa hi rājā mahāyaśāḥ || 3 ||
etacchrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharatasya mahātmanaḥ |
abruvanmantriṇassarve vasiṣṭhaśca purohitaḥ || 4 ||
subhṛśaṃ ślāghanīyaṃ ca yaduktaṃ bharata tvayā |
vacanaṃ bhrātṛvātsalyādanurūpaṃ tavaiva tat || 5 ||
nityaṃ te bandhulubdhasya tiṣṭhato bhrātṛsauhṛde |
āryamārgaṃ prapannasya nānumanyeta kaḥ pumān || 6 ||
mantriṇāṃ vacanaṃ śrutvā yathābhilaṣitaṃ priyam |
abravītsārathiṃ vākyaṃ ratho me yujyatāmiti || 7 ||
prahṛṣṭavadana ssarvā mātṛ ssamabhivādya saḥ |
āruroha rathaṃ śrīmān śatrughnena samanvitaḥ || 8 ||
āruhya ca rathaṃ śīghraṃ śatrughnabharatāvubhau |
yayatuḥ paramaprītau vṛtau mantripurohitaiḥ || 9 ||
agrato guravaḥ sarve vasiṣṭhapramukhā dvijāḥ |
prayayuḥ prāṅgmukhā ssarve nandigrāmo yato'bhavat || 10 ||
balaṃ ca tadanāhūtaṃ gajāśvarathasaṅkulam |
prayayau bharate yāte sarve ca puravāsinaḥ || 11 ||
rathasthaḥ sa tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ |
nandigrāmaṃ yayau tūrṇaṃ śirasyādāya pāduke || 12 ||
tatastu bharataḥ kṣipraṃ nandigrāmaṃ praviśya saḥ |
avatīrya rathāttūrṇaṃ gurūnidamuvāca ha || 13 ||
etadrājyaṃ mama bhrātrā dattaṃ sannayāsavatsvayam |
yogakṣemavahe ceme pāduke hemabhūṣite || 14 ||
bharata śśirasā kṛtvā sannyāsaṃ pāduke tataḥ |
abravīddhuḥkhasantapta ssarvaṃ prakṛtimaṇḍalam || 15 ||
chatraṃ dhārayata kṣipramāryapādāvimau matau |
ābhyāṃ rājye sthito dharmaḥ pādukābhyāṃ gurormama || 16 ||
bhrātrā hi mayi sannyāso nikṣipta ssauhṛdādayam |
tamimaṃ pālayiṣyāmi rāghavāgamanaṃ prati || 17 ||
kṣipraṃ saṃyojayitvātu rāghavasya punassvayam |
caraṇau tau tu rāmasya drakṣyāmi sahapādukau || 18 ||
tato nikṣiptabhāro'haṃ rāghaveṇa samāgataḥ |
nivedya gurave rājyaṃ bhajiṣye guruvṛttitām || 19 ||
rāghavāya ca sanyāsaṃ dattveme varapāduke |
rājyaṃ cedamayodhyāṃ ca dhūtapāpo bhavāmi ca || 20 ||
abhiṣikte tu kākutsthe prahṛṣṭamudite jane |
prītirmama yaśaścaiva bhavedrājyāccaturguṇam || 21 ||
evaṃ tu vilapandīno bharata ssamahāyaśāḥ |
nandigrāme'karodrājyaṃ duḥkhito mantribhissaha || 22 ||
sa valkalajaṭādhārī muniveṣadharaḥ prabhuḥ |
nandigrāme'vasadvīra ssasainyo bharatastadā || 23 ||
rāmāgamanamākāṅkṣanbharato bhrātṛvatsalaḥ |
bhrāturvacanakārī ca pratijñāpāragastathā || 24 ||
pāduke tvabhiṣicyātha nandigrāme'vasattadā |
sa vālavyajanaṃ chatraṃ dhārayāmāsa sa svayam |
bharata śśāsanaṃ sarvaṃ pādukābhyāṃ nivedayan || 25 ||
tatastu bharata śaśrīmānabhiṣicyā''ryapāduke |
tadadhīnastadā rājyaṃ kārayāmāsa sarvadā || 26 ||
tadā hi yatkāryamupaiti kiñcidupāyanaṃ copahṛtaṃ mahārham |
sa pādukābhyāṃ prathamaṃ nivedya cakāra paścādbharato yathāvat || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcadaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.