ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ੀਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਭਰਤੋ ਨਿषਾਦਾਧਿਪਤਿਂ ਗੁਹਮ੍ ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਹੇਤ੍ਵਰ੍ਥਸਂਹਿਤਮ੍ ॥ 1 ॥
ਊਰ੍ਜਿਤਃ ਖਲੁ ਤੇ ਕਾਮਃ ਕृਤੋ ਮਮ ਗੁਰੋਸ੍ਸਖੇ ।
ਯੋ ਮੇ ਤ੍ਵਮੀਦृਸ਼ੀਂ ਸੇਨਾਮੇਕੋऽਭ੍ਯਰ੍ਚਿਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ॥ 2 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਹਾਤੇਜਾ ਗੁਹਂ ਵਚਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਦ੍ਭਰਤ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਨਿषਾਦਾਧਿਪਤਿਂ ਪੁਨਃ ॥ 3 ॥
ਕਤਰੇਣ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਭਰਦ੍ਵਾਜਾਸ਼੍ਰਮਂ ਗੁਹ ।
ਗਹਨੋऽਯਂ ਭृਸ਼ਂ ਦੇਸ਼ੋ ਗਙ੍ਗਾऽਨੂਪੋ ਦੁਰਤ੍ਯਯਃ ॥ 4 ॥
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ।
ਅਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਗੁਹੋ ਗਹਨਗੋਚਰਃ ॥ 5 ॥
ਦਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਵਾऽਨੁऽਗਮਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਧਨ੍ਵਿਨਸ੍ਸੁਸਮਾਹਿਤਾਃ ।
ਅਹਂ ਤ੍ਵਾਨੁਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਮਹਾਯਸ਼ਃ ॥ 6 ॥
ਕਚ੍ਛਿਨ੍ਨਦੁष੍ਟੋ ਵ੍ਰਜਸਿ ਰਾਮਸ੍ਯਾਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਃ ।
ਇਯਂ ਤੇ ਮਹਤੀ ਸੇਨਾ ਸ਼ਙ੍ਕਾਂ ਜਨਯਤੀਵ ਮੇ ॥ 7 ॥
ਤਮੇਵਮਭਿਭਾषਨ੍ਤਮਾਕਾਸ਼ ਇਵ ਨਿਰ੍ਮਲਃ ।
ਭਰਤਸ਼੍ਸ਼੍ਲਕ੍ष੍ਣਯਾ ਵਾਚਾ ਗੁਹਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 8 ॥
ਮਾਭੂਤ੍ਸ ਕਾਲੋ ਯਤ੍ਕष੍ਟਂ ਨ ਮਾਂ ਸ਼ਙ੍ਕਿਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ।
ਰਾਘਵ ਸ੍ਸਹਿ ਮੇ ਭ੍ਰਾਤਾ ਜ੍ਯੇष੍ਠਃ ਪਿਤੁਸਮੋ ਮਤਃ ॥ 9 ॥
ਤਂ ਨਿਵਰ੍ਤਯਿਤੁਂ ਯਾਮਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਂ ਵਨਵਾਸਿਨਮ੍ ।
ਬੁਦ੍ਧਿਰਨ੍ਯਾ ਨ ਤੇ ਕਾਰ੍ਯਾ ਗੁਹ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ ॥ 10 ॥
ਸ ਤੁ ਸਂਹृष੍ਟਵਦਨ ਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਰਤਭਾषਿਤਮ੍ ।
ਪੁਨਰੇਵਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਭਰਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ਹਰ੍षਿਤਃ ॥ 11 ॥
ਧਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਤ੍ਵਯਾ ਤੁਲ੍ਯਂ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਜਗਤੀਤਲੇ ।
ਅਯਤ੍ਨਾਦਾਗਤਂ ਰਾਜ੍ਯਂ ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤੁਮਿਹੇਚ੍ਛਸਿ ॥ 12 ॥
ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀ ਖਲੁ ਤੇ ਕੀਰ੍ਤਿਰ੍ਲੋਕਾਨਨੁਚਰਿष੍ਯਤਿ ।
ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਗਤਂ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਨਯਿਤੁਮਿਚ੍ਛਸਿ ॥ 13 ॥
ਏਵਂ ਸਮ੍ਭਾषਮਾਣਸ੍ਯ ਗੁਹਸ੍ਯ ਭਰਤਂ ਤਦਾ ।
ਬਭੌ ਨष੍ਟਪ੍ਰਭਸ੍ਸੂਰ੍ਯੋ ਰਜਨੀ ਚਾਭ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ॥ 14 ॥
ਸਨ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਸ ਤਾਂ ਸੇਨਾਂ ਗੁਹੇਨ ਪਰਿਤੋषਿਤਃ ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨੇਨ ਸਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਞ੍ਛਯਨਂ ਸਮੁਪਾਗਮਤ੍ ॥ 15 ॥
ਰਾਮਚਿਨ੍ਤਾਮਯ ਸ਼੍ਸ਼ੋਕੋ ਭਰਤਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਉਪਸ੍ਥਿਤੋ ਹ੍ਯਨਰ੍ਹਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਪ੍ਰੇਕ੍षਸ੍ਯ ਤਾਦृਸ਼ਃ ॥ 16 ॥
ਅਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹੇਨ ਦਹਨਸ੍ਸਨ੍ਤਾਪਯਤਿ ਰਾਘਵਮ੍ ।
ਵਨਦਾਹਾਭਿਸਨ੍ਤਪ੍ਤਂ ਗੂਢੋऽਗ੍ਨਿਰਿਵ ਪਾਦਪਮ੍ ॥ 17 ॥
ਪ੍ਰਸृਤਸ੍ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਭ੍ਯਸ੍ਸ੍ਵੇਦਂ ਸ਼ੋਕਾਗ੍ਨਿਸਮ੍ਭਵਮ੍ ।
ਯਥਾ ਸੂਰ੍ਯਾਂਸ਼ੁਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋ ਹਿਮਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਸृਤੋਹਿਮਮ੍ ॥ 18 ॥
ਧ੍ਯਾਨਨਿਰ੍ਧਰਸ਼ੈਲੇਨ ਵਿਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਸਿਤਧਾਤੁਨਾ ।
ਦੈਨ੍ਯਪਾਦਪਸਙ੍ਘੇਨ ਸ਼ੋਕਾਯਾਸਾਧਿਸ਼ृਙ੍ਗਿਣਾ ॥ 19 ॥
ਪ੍ਰਮੋਹਾਨਨ੍ਤਸਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸਨ੍ਤਾਪੌषਧਿਵੇਣੁਨਾ ।
ਆਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਦੁਃਖਸ਼ੈਲੇਨ ਮਹਤਾ ਕੈਕਯੀਸੁਤਃ ॥ 20 ॥
ਵਿਨਿਸ਼੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਵੈ ਭृਸ਼ਦੁਰ੍ਮਨਾਸ੍ਤਤਃ ਪ੍ਰਮੂਢਸਞ੍ਜ੍ਞਃ ਪਰਮਾਪਦਂ ਗਤਃ ।
ਸ਼ਮਂ ਨ ਲੇਭੇ ਹृਦਯਜ੍ਵਰਾਰ੍ਦਿਤੋ ਨਰਰ੍षਭੋ ਯੂਥਹਤੋ ਯਥਰ੍षਭਃ ॥ 21 ॥
ਗੁਹੇਨ ਸਾਰ੍ਧਂ ਭਰਤਸ੍ਸਮਾਗਤੋ ਮਹਾਨੁਭਾਵਸ੍ਸਜਨਸ੍ਸਮਾਹਿਤਃ ।
ਸੁਦੁਰ੍ਮਨਾਸ੍ਤਂ ਭਰਤਂ ਤਦਾ ਪੁਨਰ੍ਗੁਹ ਸ੍ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਯਦਗ੍ਰਜਂ ਪ੍ਰਤਿ ॥ 22 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ੀਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcāśītitamassargaḥ |
evamuktastu bharato niṣādādhipatiṃ guham |
pratyuvāca mahāprājño vākyaṃ hetvarthasaṃhitam || 1 ||
ūrjitaḥ khalu te kāmaḥ kṛto mama gurossakhe |
yo me tvamīdṛśīṃ senāmeko'bhyarcitumicchasi || 2 ||
ityuktvā tu mahātejā guhaṃ vacanamuttamam |
abravīdbharata śśrīmānaniṣādādhipatiṃ punaḥ || 3 ||
katareṇa gamiṣyāmi bharadvājāśramaṃ guha |
gahano'yaṃ bhṛśaṃ deśo gaṅgā'nūpo duratyayaḥ || 4 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā rājaputrasya dhīmataḥ |
abravītprāñjalirvākyaṃ guho gahanagocaraḥ || 5 ||
dāśāstvā'nu'gamiṣyanti dhanvinassusamāhitāḥ |
ahaṃ tvānugamiṣyāmi rājaputra mahāyaśaḥ || 6 ||
kacchinnaduṣṭo vrajasi rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
iyaṃ te mahatī senā śaṅkāṃ janayatīva me || 7 ||
tamevamabhibhāṣantamākāśa iva nirmalaḥ |
bharataśślakṣṇayā vācā guhaṃ vacanamabravīt || 8 ||
mābhūtsa kālo yatkaṣṭaṃ na māṃ śaṅkitumarhasi |
rāghava ssahi me bhrātā jyeṣṭhaḥ pitusamo mataḥ || 9 ||
taṃ nivartayituṃ yāmi kākutsthaṃ vanavāsinam |
buddhiranyā na te kāryā guha satyaṃ bravīmi te || 10 ||
sa tu saṃhṛṣṭavadana śśrutvā bharatabhāṣitam |
punarevābravīdvākyaṃ bharataṃ prati harṣitaḥ || 11 ||
dhanyastvaṃ na tvayā tulyaṃ paśyāmi jagatītale |
ayatnādāgataṃ rājyaṃ yastvaṃ tyaktumihecchasi || 12 ||
śāśvatī khalu te kīrtirlokānanucariṣyati |
yastvaṃ kṛcchragataṃ rāmaṃ pratyānayitumicchasi || 13 ||
evaṃ sambhāṣamāṇasya guhasya bharataṃ tadā |
babhau naṣṭaprabhassūryo rajanī cābhyavartata || 14 ||
sanniveśya sa tāṃ senāṃ guhena paritoṣitaḥ |
śatrughnena saha śrīmāñchayanaṃ samupāgamat || 15 ||
rāmacintāmaya śśoko bharatasya mahātmanaḥ |
upasthito hyanarhasya dharmaprekṣasya tādṛśaḥ || 16 ||
antardāhena dahanassantāpayati rāghavam |
vanadāhābhisantaptaṃ gūḍho'gniriva pādapam || 17 ||
prasṛtassarvagātrebhyassvedaṃ śokāgnisambhavam |
yathā sūryāṃśusantapto himavān prasṛtohimam || 18 ||
dhyānanirdharaśailena viniśśvasitadhātunā |
dainyapādapasaṅghena śokāyāsādhiśṛṅgiṇā || 19 ||
pramohānantasattvena santāpauṣadhiveṇunā |
ākrānto duḥkhaśailena mahatā kaikayīsutaḥ || 20 ||
viniśśvasanvai bhṛśadurmanāstataḥ pramūḍhasañjñaḥ paramāpadaṃ gataḥ |
śamaṃ na lebhe hṛdayajvarārdito nararṣabho yūthahato yatharṣabhaḥ || 21 ||
guhena sārdhaṃ bharatassamāgato mahānubhāvassajanassamāhitaḥ |
sudurmanāstaṃ bharataṃ tadā punarguha ssamāśvāsayadagrajaṃ prati || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcāśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ पञ्चाशीतितमस्सर्गः ।
एवमुक्तस्तु भरतो निषादाधिपतिं गुहम् ।
प्रत्युवाच महाप्राज्ञो वाक्यं हेत्वर्थसंहितम् ॥ 1 ॥
ऊर्जितः खलु ते कामः कृतो मम गुरोस्सखे ।
यो मे त्वमीदृशीं सेनामेकोऽभ्यर्चितुमिच्छसि ॥ 2 ॥
इत्युक्त्वा तु महातेजा गुहं वचनमुत्तमम् ।
अब्रवीद्भरत श्श्रीमाननिषादाधिपतिं पुनः ॥ 3 ॥
कतरेण गमिष्यामि भरद्वाजाश्रमं गुह ।
गहनोऽयं भृशं देशो गङ्गाऽनूपो दुरत्ययः ॥ 4 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं गुहो गहनगोचरः ॥ 5 ॥
दाशास्त्वाऽनुऽगमिष्यन्ति धन्विनस्सुसमाहिताः ।
अहं त्वानुगमिष्यामि राजपुत्र महायशः ॥ 6 ॥
कच्छिन्नदुष्टो व्रजसि रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
इयं ते महती सेना शङ्कां जनयतीव मे ॥ 7 ॥
तमेवमभिभाषन्तमाकाश इव निर्मलः ।
भरतश्श्लक्ष्णया वाचा गुहं वचनमब्रवीत् ॥ 8 ॥
माभूत्स कालो यत्कष्टं न मां शङ्कितुमर्हसि ।
राघव स्सहि मे भ्राता ज्येष्ठः पितुसमो मतः ॥ 9 ॥
तं निवर्तयितुं यामि काकुत्स्थं वनवासिनम् ।
बुद्धिरन्या न ते कार्या गुह सत्यं ब्रवीमि ते ॥ 10 ॥
स तु संहृष्टवदन श्श्रुत्वा भरतभाषितम् ।
पुनरेवाब्रवीद्वाक्यं भरतं प्रति हर्षितः ॥ 11 ॥
धन्यस्त्वं न त्वया तुल्यं पश्यामि जगतीतले ।
अयत्नादागतं राज्यं यस्त्वं त्यक्तुमिहेच्छसि ॥ 12 ॥
शाश्वती खलु ते कीर्तिर्लोकाननुचरिष्यति ।
यस्त्वं कृच्छ्रगतं रामं प्रत्यानयितुमिच्छसि ॥ 13 ॥
एवं सम्भाषमाणस्य गुहस्य भरतं तदा ।
बभौ नष्टप्रभस्सूर्यो रजनी चाभ्यवर्तत ॥ 14 ॥
सन्निवेश्य स तां सेनां गुहेन परितोषितः ।
शत्रुघ्नेन सह श्रीमाञ्छयनं समुपागमत् ॥ 15 ॥
रामचिन्तामय श्शोको भरतस्य महात्मनः ।
उपस्थितो ह्यनर्हस्य धर्मप्रेक्षस्य तादृशः ॥ 16 ॥
अन्तर्दाहेन दहनस्सन्तापयति राघवम् ।
वनदाहाभिसन्तप्तं गूढोऽग्निरिव पादपम् ॥ 17 ॥
प्रसृतस्सर्वगात्रेभ्यस्स्वेदं शोकाग्निसम्भवम् ।
यथा सूर्यांशुसन्तप्तो हिमवान् प्रसृतोहिमम् ॥ 18 ॥
ध्याननिर्धरशैलेन विनिश्श्वसितधातुना ।
दैन्यपादपसङ्घेन शोकायासाधिशृङ्गिणा ॥ 19 ॥
प्रमोहानन्तसत्त्वेन सन्तापौषधिवेणुना ।
आक्रान्तो दुःखशैलेन महता कैकयीसुतः ॥ 20 ॥
विनिश्श्वसन्वै भृशदुर्मनास्ततः प्रमूढसञ्ज्ञः परमापदं गतः ।
शमं न लेभे हृदयज्वरार्दितो नरर्षभो यूथहतो यथर्षभः ॥ 21 ॥
गुहेन सार्धं भरतस्समागतो महानुभावस्सजनस्समाहितः ।
सुदुर्मनास्तं भरतं तदा पुनर्गुह स्समाश्वासयदग्रजं प्रति ॥ 22 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे पञ्चाशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha pañcāśītitamassargaḥ |
evamuktastu bharato niṣādādhipatiṃ guham |
pratyuvāca mahāprājño vākyaṃ hetvarthasaṃhitam || 1 ||
ūrjitaḥ khalu te kāmaḥ kṛto mama gurossakhe |
yo me tvamīdṛśīṃ senāmeko'bhyarcitumicchasi || 2 ||
ityuktvā tu mahātejā guhaṃ vacanamuttamam |
abravīdbharata śśrīmānaniṣādādhipatiṃ punaḥ || 3 ||
katareṇa gamiṣyāmi bharadvājāśramaṃ guha |
gahano'yaṃ bhṛśaṃ deśo gaṅgā'nūpo duratyayaḥ || 4 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā rājaputrasya dhīmataḥ |
abravītprāñjalirvākyaṃ guho gahanagocaraḥ || 5 ||
dāśāstvā'nu'gamiṣyanti dhanvinassusamāhitāḥ |
ahaṃ tvānugamiṣyāmi rājaputra mahāyaśaḥ || 6 ||
kacchinnaduṣṭo vrajasi rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
iyaṃ te mahatī senā śaṅkāṃ janayatīva me || 7 ||
tamevamabhibhāṣantamākāśa iva nirmalaḥ |
bharataśślakṣṇayā vācā guhaṃ vacanamabravīt || 8 ||
mābhūtsa kālo yatkaṣṭaṃ na māṃ śaṅkitumarhasi |
rāghava ssahi me bhrātā jyeṣṭhaḥ pitusamo mataḥ || 9 ||
taṃ nivartayituṃ yāmi kākutsthaṃ vanavāsinam |
buddhiranyā na te kāryā guha satyaṃ bravīmi te || 10 ||
sa tu saṃhṛṣṭavadana śśrutvā bharatabhāṣitam |
punarevābravīdvākyaṃ bharataṃ prati harṣitaḥ || 11 ||
dhanyastvaṃ na tvayā tulyaṃ paśyāmi jagatītale |
ayatnādāgataṃ rājyaṃ yastvaṃ tyaktumihecchasi || 12 ||
śāśvatī khalu te kīrtirlokānanucariṣyati |
yastvaṃ kṛcchragataṃ rāmaṃ pratyānayitumicchasi || 13 ||
evaṃ sambhāṣamāṇasya guhasya bharataṃ tadā |
babhau naṣṭaprabhassūryo rajanī cābhyavartata || 14 ||
sanniveśya sa tāṃ senāṃ guhena paritoṣitaḥ |
śatrughnena saha śrīmāñchayanaṃ samupāgamat || 15 ||
rāmacintāmaya śśoko bharatasya mahātmanaḥ |
upasthito hyanarhasya dharmaprekṣasya tādṛśaḥ || 16 ||
antardāhena dahanassantāpayati rāghavam |
vanadāhābhisantaptaṃ gūḍho'gniriva pādapam || 17 ||
prasṛtassarvagātrebhyassvedaṃ śokāgnisambhavam |
yathā sūryāṃśusantapto himavān prasṛtohimam || 18 ||
dhyānanirdharaśailena viniśśvasitadhātunā |
dainyapādapasaṅghena śokāyāsādhiśṛṅgiṇā || 19 ||
pramohānantasattvena santāpauṣadhiveṇunā |
ākrānto duḥkhaśailena mahatā kaikayīsutaḥ || 20 ||
viniśśvasanvai bhṛśadurmanāstataḥ pramūḍhasañjñaḥ paramāpadaṃ gataḥ |
śamaṃ na lebhe hṛdayajvarārdito nararṣabho yūthahato yatharṣabhaḥ || 21 ||
guhena sārdhaṃ bharatassamāgato mahānubhāvassajanassamāhitaḥ |
sudurmanāstaṃ bharataṃ tadā punarguha ssamāśvāsayadagrajaṃ prati || 22 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe pañcāśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.