ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਸਪ੍ਤਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਭਰਤੇ ਬ੍ਰੁਵਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਦੂਤਾਸ੍ਤੇ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਵਾਹਨਾਃ ।
ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਸਹ੍ਯਪਰਿਖਂ ਰਮ੍ਯਂ ਰਾਜਗृਹਂ ਪੁਰਮ੍ ॥ 1 ॥
ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਤੁ ਰਾਜ੍ਞਾ ਚ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੇਣ ਚਾਰ੍ਚਿਤਾਃ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪਾਦੌ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਮੂਚੁਰ੍ਭਰਤਂ ਵਚਃ ॥ 2 ॥
ਭਰਤੇ ਬ੍ਰੁਵਤਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਦੂਤਾਸ੍ਤੇ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਵਾਹਨਾਃ ।
ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਸਹ੍ਯਪਰਿਖਂ ਰਮ੍ਯਂ ਰਾਜਗृਹਂ ਪੁਰਮ੍ ॥ 3 ॥
ਸਮਾਗਮ੍ਯ ਤੁ ਰਾਜ੍ਞਾ ਚ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੇਣ ਚਾਰ੍ਚਿਤਾਃ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪਾਦੌ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਮੂਚੁਰ੍ਭਰਤਂ ਵਚਃ ॥ 4 ॥
ਪੁਰੋਹਿਤਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਕੁਸ਼ਲਂ ਪ੍ਰਾਹ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਃ ।
ਤ੍ਵਰਮਾਣਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਯਾਹਿ ਕृਤ੍ਯਮਾਤ੍ਯਯਿਕਂ ਤ੍ਵਯਾ ॥ 5 ॥
ਇਮਾਨਿ ਚ ਮਹਾਰ੍ਹਾਣਿ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਾਭਰਣਾਨਿ ਚ ।
ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਵਿਸ਼ਾਲਕ੍ष ਮਾਤੁਲਸ੍ਯ ਚ ਦਾਪਯ ॥ 6 ॥
ਅਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਨृਪਤੇਰ੍ਮਾਤੁਲਸ੍ਯ ਤੇ ।
ਦਸ਼ਕੋਟ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ਨृਪਾਤ੍ਮਜ ॥ 7 ॥
ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਤੁ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਨੁਰਕ੍ਤ ਸ੍ਸੁਹृਜ੍ਜਨੇ ।
ਦੂਤਾਨੁਵਾਚ ਭਰਤਃ ਕਾਮੈਸ੍ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿਪੂਜ੍ਯ ਤਾਨ੍ ॥ 8 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸੁਕੁਸ਼ਲੀ ਰਾਜਾ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਮਮ ।
ਕਚ੍ਚਿਚ੍ਚਾਰੋਗਤਾ ਰਾਮੇ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਿ ॥ 9 ॥
ਆਰ੍ਯਾ ਚ ਧਰ੍ਮਨਿਰਤਾ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਧਰ੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨੀ ।
ਅਰੋਗਾ ਚਾਪਿ ਕੌਸਲ੍ਯਾ ਮਾਤਾ ਰਾਮਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ॥ 10 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾ ਜਨਨੀ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯ ਯਾ ।
ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸ੍ਯ ਚ ਵੀਰਸ੍ਯ ਸਾऽਰੋਗਾ ਚਾਪਿ ਮਧ੍ਯਮਾ ॥ 11 ॥
ਆਤ੍ਮਕਾਮਾ ਸਦਾ ਚਣ੍ਡੀ ਕ੍ਰੋਧਨਾ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਮਾਨਿਨੀ ।
ਅਰੋਗਾ ਚਾਪਿ ਮੇ ਮਾਤਾ ਕੈਕੇਯੀ ਕਿਮੁਵਾਚ ਹ ॥ 12 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਦੂਤਾਃ ਭਰਤੇਨ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਊਚੁਸ੍ਸਪ੍ਰਸ਼੍ਰਯਂ ਵਾਕ੍ਯਮਿਦਂ ਤਂ ਭਰਤਂ ਤਦਾ ॥ 13 ॥
ਕੁਸ਼ਲਾਸ੍ਤੇ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਯੇषਾਂ ਕੁਸ਼ਲਮਿਚ੍ਛਸਿ ।
ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਾਂ ਵृਣੁਤੇ ਪਦ੍ਮਾ ਯੁਜ੍ਯਤਾਂ ਚਾਪਿ ਤੇ ਰਥਃ ॥ 14 ॥
ਭਰਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਾਨ੍ ਦੂਤਾਨੇਵਮੁਕ੍ਤੋऽਭ੍ਯਭਾषਤ ।
ਆਪृਚ੍ਚੇऽਹਂ ਮਹਾਰਾਜਂ ਦੂਤਾਸ੍ਸਨ੍ਤ੍ਵਰਯਨ੍ਤਿ ਮਾਮ੍ ॥ 15 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤਾਨ੍ ਦੂਤਾਨ੍ਭਰਤਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਾਤ੍ਮਜਃ ।
ਦੂਤੈ ਸ੍ਸਞ੍ਚੋਦਿਤੋ ਵਾਕ੍ਯਂ ਮਾਤਾਮਹਮੁਵਾਚ ਹ ॥ 16 ॥
ਰਾਜਨ੍ ਪਿਤੁਰ੍ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਸਕਾਸ਼ਂ ਦੂਤਚੋਦਿਤਃ ।
ਪੁਨਰਪ੍ਯਹਮੇष੍ਯਾਮਿ ਯਦਾ ਮੇ ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਮਰਿष੍ਯਸਿ ॥ 17 ॥
ਭਰਤੇਨੈਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਨृਪੋ ਮਾਤਾਮਹਸ੍ਤਦਾ ।
ਤਮੁਵਾਚ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਾਘ੍ਰਾਯ ਰਾਘਵਮ੍ ॥ 18 ॥
ਗਚ੍ਛ ਤਾਤਾਨੁਜਾਨੇ ਤ੍ਵਾਂ ਕੈਕੇਯੀਸੁਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ।
ਮਾਤਰਂ ਕੁਸ਼ਲਂ ਬ੍ਰੂਯਾਃ ਪਿਤਰਂ ਚ ਪਰਨ੍ਤਪ ॥ 19 ॥
ਪੁਰੋਹਿਤਂ ਚ ਕੁਸ਼ਲਂ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ ।
ਤੌ ਚ ਤਾਤ ਮਹੇष੍ਵਾਸੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ॥ 20 ॥
ਤਸ੍ਮੈ ਹਸ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਮਾਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾਨ੍ਕਮ੍ਬਲਾਨਜਿਨਾਨਿ ਚ ।
ਅਭਿਸਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਕੈਕੇਯੋ ਭਰਤਾਯ ਧਨਂ ਦਦੌ ॥ 21 ॥
ਰੁਕ੍ਮਨਿष੍ਕਸਹਸ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ षੋਡਸ਼ਾਸ਼੍ਵਸ਼ਤਾਨਿ ਚ ।
ਸਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਕੈਕਯੀਪੁਤ੍ਰਂ ਕੇਕਯੋ ਧਨਮਾਦਿਸ਼ਤ੍ ॥ 22 ॥
ਤਥਾऽਮਾਤ੍ਯਾਨਭਿਪ੍ਰੇਤਾਨ੍ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ ।
ਦਦਾਵਸ਼੍ਵਪਤਿਃ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਭਰਤਾਯਾਨੁਯਾਯਿਨਃ ॥ 23 ॥
ਐਰਾਵਤਾਨੈਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਿਰਾਨ੍ਨਾਗਾਨ੍ਵੈ ਪ੍ਰਿਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨ੍ ।
ਖਰਾਨ੍ ਸ਼੍ਰੀਘ੍ਰਾਨ੍ਸੁਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਮਾਤੁਲੋऽਸ੍ਮੈ ਧਨਂ ਦਦੌ ॥ 24 ॥
ਅਨ੍ਤਃਪੁਰੇऽਤਿ ਸਂਵृਦ੍ਧਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਵੀਰ੍ਯਬਲਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ ।
ਦਂष੍ਟ੍ਰਾऽऽਯੁਧਾਨ੍ਮਹਾਕਾਯਾਨ੍ ਸ਼ੁਨਸ਼੍ਚੋਪਾਯਨਂ ਦਦੌ ॥ 25 ॥
ਸ ਦਤ੍ਤਂ ਕੇਕਯੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਧਨਂ ਤਨ੍ਨਾਭ੍ਯਨਨ੍ਦਤ ।
ਭਰਤਃ ਕੈਕਯੀਪੁਤ੍ਰੋ ਗਮਨਤ੍ਵਰਯਾ ਤਦਾ ॥ 26 ॥
ਬਭੂਵ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਹृਦਯੇ ਚਿਨ੍ਤਾ ਸੁਮਹਤੀ ਤਦਾ ।
ਤ੍ਵਰਯਾ ਚਾਪਿ ਦੂਤਾਨਾਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਯਾਪਿ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ॥ 27 ॥
ਸ ਸ੍ਵਵੇਸ਼੍ਮਾਭ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਨਰਨਾਗਾਸ਼੍ਵਸਂਵृਤਮ੍ ।
ਪ੍ਰਪੇਦੇ ਸੁਮਹਚ੍ਛ੍ਰੀਮਾਨ੍ਰਾਜਮਾਰ੍ਗਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 28 ॥
ਅਭ੍ਯਤੀਤ੍ਯ ਤਤੋऽਪਸ਼੍ਯਦਨ੍ਤਃਪੁਰਮੁਦਾਰਧੀਃ ।
ਤਤਸ੍ਤਦ੍ਭਰਤਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਾਵਿਵੇਸ਼ਾਨਿਵਾਰਿਤਃ ॥ 29 ॥
ਸ ਮਾਤਾਮਹਮਾਪृਚ੍ਛ੍ਯ ਮਾਤੁਲਂ ਚ ਯੁਧਾਜਿਤਮ੍ ।
ਰਥਮਾਰੁਹ੍ਯ ਭਰਤਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਸਹਿਤੋ ਯਯੌ ॥ 30 ॥
ਰਥਾਨ੍ਮਣ੍ਡਲ ਚਕ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਯੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਪਰਸ਼੍ਸ਼ਤਮ੍ ।
ਉष੍ਟ੍ਰ ਗੋऽਸ਼੍ਵਬਲੈਰ੍ਭृਤ੍ਯਾ ਭਰਤਂ ਯਾਨ੍ਤਮਨ੍ਵਯੁਃ ॥ 31 ॥
ਬਲੇਨ ਗੁਪ੍ਤੋ ਭਰਤੋ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸਹਾਰ੍ਯਕਸ੍ਯਾऽਤ੍ਮਸਮੈਰਮਾਤ੍ਯੈਃ ।
ਆਦਾਯ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਮਪੇਤਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਗृਹਾਦ੍ਯਯੌ ਸਿਦ੍ਧ ਇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਲੋਕਾਤ੍ ॥ 32 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾਕਾਣ੍ਡੇ ਸਪ੍ਤਤਿਤਮਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptatitamassargaḥ |
bharate bruvati svapnaṃ dūtāste klāntavāhanāḥ |
praviśyāsahyaparikhaṃ ramyaṃ rājagṛhaṃ puram || 1 ||
samāgamya tu rājñā ca rājaputreṇa cārcitāḥ rājñaḥ pādau gṛhītvā tu tamūcurbharataṃ vacaḥ || 2 ||
bharate bruvati svapnaṃ dūtāste klāntavāhanāḥ |
praviśyāsahyaparikhaṃ ramyaṃ rājagṛhaṃ puram || 3 ||
samāgamya tu rājñā ca rājaputreṇa cārcitāḥ rājñaḥ pādau gṛhītvā tu tamūcurbharataṃ vacaḥ || 4 ||
purohitastvāṃ kuśalaṃ prāha sarve ca mantriṇaḥ |
tvaramāṇaśca niryāhi kṛtyamātyayikaṃ tvayā || 5 ||
imāni ca mahārhāṇi vastrāṇyābharaṇāni ca |
pratigṛhya viśālakṣa mātulasya ca dāpaya || 6 ||
atra viśantikoṭyastu nṛpatermātulasya te |
daśakoṭyastu sampūrṇāstathaiva ca nṛpātmaja || 7 ||
pratigṛhya tu tatsarvaṃ svanurakta ssuhṛjjane |
dūtānuvāca bharataḥ kāmaissampratipūjya tān || 8 ||
kaccitsukuśalī rājā pitā daśaratho mama |
kacciccārogatā rāme lakṣmaṇe ca mahātmani || 9 ||
āryā ca dharmaniratā dharmajñā dharmadarśinī |
arogā cāpi kausalyā mātā rāmasya dhīmataḥ || 10 ||
kaccitsumitrā dharmajñā jananī lakṣmaṇasya yā |
śatrughnasya ca vīrasya sā'rogā cāpi madhyamā || 11 ||
ātmakāmā sadā caṇḍī krodhanā prājñamāninī |
arogā cāpi me mātā kaikeyī kimuvāca ha || 12 ||
evamuktāstu te dūtāḥ bharatena mahātmanā |
ūcussapraśrayaṃ vākyamidaṃ taṃ bharataṃ tadā || 13 ||
kuśalāste naravyāghra yeṣāṃ kuśalamicchasi |
śrīśca tvāṃ vṛṇute padmā yujyatāṃ cāpi te rathaḥ || 14 ||
bharataścāpi tān dūtānevamukto'bhyabhāṣata |
āpṛcce'haṃ mahārājaṃ dūtāssantvarayanti mām || 15 ||
evamuktvā tu tān dūtānbharataḥ pārthivātmajaḥ |
dūtai ssañcodito vākyaṃ mātāmahamuvāca ha || 16 ||
rājan piturgamiṣyāmi sakāśaṃ dūtacoditaḥ |
punarapyahameṣyāmi yadā me tvaṃ smariṣyasi || 17 ||
bharatenaivamuktastu nṛpo mātāmahastadā |
tamuvāca śubhaṃ vākyaṃ śirasyāghrāya rāghavam || 18 ||
gaccha tātānujāne tvāṃ kaikeyīsuprajāstvayā |
mātaraṃ kuśalaṃ brūyāḥ pitaraṃ ca parantapa || 19 ||
purohitaṃ ca kuśalaṃ ye cānye dvijasattamāḥ |
tau ca tāta maheṣvāsau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 20 ||
tasmai hastyuttamāṃścitrānkambalānajināni ca |
abhisatkṛtya kaikeyo bharatāya dhanaṃ dadau || 21 ||
rukmaniṣkasahasre dve ṣoḍaśāśvaśatāni ca |
satkṛtya kaikayīputraṃ kekayo dhanamādiśat || 22 ||
tathā'mātyānabhipretānviśvāsyāṃśca guṇānvitān |
dadāvaśvapatiḥ kṣipraṃ bharatāyānuyāyinaḥ || 23 ||
airāvatānaindraśirānnāgānvai priyadarśanān |
kharān śrīghrānsusaṃyuktānmātulo'smai dhanaṃ dadau || 24 ||
antaḥpure'ti saṃvṛddhān vyāghravīryabalānvitān |
daṃṣṭrā''yudhānmahākāyān śunaścopāyanaṃ dadau || 25 ||
sa dattaṃ kekayendreṇa dhanaṃ tannābhyanandata |
bharataḥ kaikayīputro gamanatvarayā tadā || 26 ||
babhūva hyasya hṛdaye cintā sumahatī tadā |
tvarayā cāpi dūtānāṃ svapnasyāpi ca darśanāt || 27 ||
sa svaveśmābhyatikramya naranāgāśvasaṃvṛtam |
prapede sumahacchrīmānrājamārgamanuttamam || 28 ||
abhyatītya tato'paśyadantaḥpuramudāradhīḥ |
tatastadbharataśśrīmānāviveśānivāritaḥ || 29 ||
sa mātāmahamāpṛcchya mātulaṃ ca yudhājitam |
rathamāruhya bharataśśatrughnasahito yayau || 30 ||
rathānmaṇḍala cakrāṃśca yojayitvā paraśśatam |
uṣṭra go'śvabalairbhṛtyā bharataṃ yāntamanvayuḥ || 31 ||
balena gupto bharato mahātmā sahāryakasyā'tmasamairamātyaiḥ |
ādāya śatrughnamapetaśatrurgṛhādyayau siddha ivendralokāt || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ सप्ततितमस्सर्गः ।
भरते ब्रुवति स्वप्नं दूतास्ते क्लान्तवाहनाः ।
प्रविश्यासह्यपरिखं रम्यं राजगृहं पुरम् ॥ 1 ॥
समागम्य तु राज्ञा च राजपुत्रेण चार्चिताः राज्ञः पादौ गृहीत्वा तु तमूचुर्भरतं वचः ॥ 2 ॥
भरते ब्रुवति स्वप्नं दूतास्ते क्लान्तवाहनाः ।
प्रविश्यासह्यपरिखं रम्यं राजगृहं पुरम् ॥ 3 ॥
समागम्य तु राज्ञा च राजपुत्रेण चार्चिताः राज्ञः पादौ गृहीत्वा तु तमूचुर्भरतं वचः ॥ 4 ॥
पुरोहितस्त्वां कुशलं प्राह सर्वे च मन्त्रिणः ।
त्वरमाणश्च निर्याहि कृत्यमात्ययिकं त्वया ॥ 5 ॥
इमानि च महार्हाणि वस्त्राण्याभरणानि च ।
प्रतिगृह्य विशालक्ष मातुलस्य च दापय ॥ 6 ॥
अत्र विशन्तिकोट्यस्तु नृपतेर्मातुलस्य ते ।
दशकोट्यस्तु सम्पूर्णास्तथैव च नृपात्मज ॥ 7 ॥
प्रतिगृह्य तु तत्सर्वं स्वनुरक्त स्सुहृज्जने ।
दूतानुवाच भरतः कामैस्सम्प्रतिपूज्य तान् ॥ 8 ॥
कच्चित्सुकुशली राजा पिता दशरथो मम ।
कच्चिच्चारोगता रामे लक्ष्मणे च महात्मनि ॥ 9 ॥
आर्या च धर्मनिरता धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी ।
अरोगा चापि कौसल्या माता रामस्य धीमतः ॥ 10 ॥
कच्चित्सुमित्रा धर्मज्ञा जननी लक्ष्मणस्य या ।
शत्रुघ्नस्य च वीरस्य साऽरोगा चापि मध्यमा ॥ 11 ॥
आत्मकामा सदा चण्डी क्रोधना प्राज्ञमानिनी ।
अरोगा चापि मे माता कैकेयी किमुवाच ह ॥ 12 ॥
एवमुक्तास्तु ते दूताः भरतेन महात्मना ।
ऊचुस्सप्रश्रयं वाक्यमिदं तं भरतं तदा ॥ 13 ॥
कुशलास्ते नरव्याघ्र येषां कुशलमिच्छसि ।
श्रीश्च त्वां वृणुते पद्मा युज्यतां चापि ते रथः ॥ 14 ॥
भरतश्चापि तान् दूतानेवमुक्तोऽभ्यभाषत ।
आपृच्चेऽहं महाराजं दूतास्सन्त्वरयन्ति माम् ॥ 15 ॥
एवमुक्त्वा तु तान् दूतान्भरतः पार्थिवात्मजः ।
दूतै स्सञ्चोदितो वाक्यं मातामहमुवाच ह ॥ 16 ॥
राजन् पितुर्गमिष्यामि सकाशं दूतचोदितः ।
पुनरप्यहमेष्यामि यदा मे त्वं स्मरिष्यसि ॥ 17 ॥
भरतेनैवमुक्तस्तु नृपो मातामहस्तदा ।
तमुवाच शुभं वाक्यं शिरस्याघ्राय राघवम् ॥ 18 ॥
गच्छ तातानुजाने त्वां कैकेयीसुप्रजास्त्वया ।
मातरं कुशलं ब्रूयाः पितरं च परन्तप ॥ 19 ॥
पुरोहितं च कुशलं ये चान्ये द्विजसत्तमाः ।
तौ च तात महेष्वासौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ 20 ॥
तस्मै हस्त्युत्तमांश्चित्रान्कम्बलानजिनानि च ।
अभिसत्कृत्य कैकेयो भरताय धनं ददौ ॥ 21 ॥
रुक्मनिष्कसहस्रे द्वे षोडशाश्वशतानि च ।
सत्कृत्य कैकयीपुत्रं केकयो धनमादिशत् ॥ 22 ॥
तथाऽमात्यानभिप्रेतान्विश्वास्यांश्च गुणान्वितान् ।
ददावश्वपतिः क्षिप्रं भरतायानुयायिनः ॥ 23 ॥
ऐरावतानैन्द्रशिरान्नागान्वै प्रियदर्शनान् ।
खरान् श्रीघ्रान्सुसंयुक्तान्मातुलोऽस्मै धनं ददौ ॥ 24 ॥
अन्तःपुरेऽति संवृद्धान् व्याघ्रवीर्यबलान्वितान् ।
दंष्ट्राऽऽयुधान्महाकायान् शुनश्चोपायनं ददौ ॥ 25 ॥
स दत्तं केकयेन्द्रेण धनं तन्नाभ्यनन्दत ।
भरतः कैकयीपुत्रो गमनत्वरया तदा ॥ 26 ॥
बभूव ह्यस्य हृदये चिन्ता सुमहती तदा ।
त्वरया चापि दूतानां स्वप्नस्यापि च दर्शनात् ॥ 27 ॥
स स्ववेश्माभ्यतिक्रम्य नरनागाश्वसंवृतम् ।
प्रपेदे सुमहच्छ्रीमान्राजमार्गमनुत्तमम् ॥ 28 ॥
अभ्यतीत्य ततोऽपश्यदन्तःपुरमुदारधीः ।
ततस्तद्भरतश्श्रीमानाविवेशानिवारितः ॥ 29 ॥
स मातामहमापृच्छ्य मातुलं च युधाजितम् ।
रथमारुह्य भरतश्शत्रुघ्नसहितो ययौ ॥ 30 ॥
रथान्मण्डल चक्रांश्च योजयित्वा परश्शतम् ।
उष्ट्र गोऽश्वबलैर्भृत्या भरतं यान्तमन्वयुः ॥ 31 ॥
बलेन गुप्तो भरतो महात्मा सहार्यकस्याऽत्मसमैरमात्यैः ।
आदाय शत्रुघ्नमपेतशत्रुर्गृहाद्ययौ सिद्ध इवेन्द्रलोकात् ॥ 32 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्ततितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptatitamassargaḥ |
bharate bruvati svapnaṃ dūtāste klāntavāhanāḥ |
praviśyāsahyaparikhaṃ ramyaṃ rājagṛhaṃ puram || 1 ||
samāgamya tu rājñā ca rājaputreṇa cārcitāḥ rājñaḥ pādau gṛhītvā tu tamūcurbharataṃ vacaḥ || 2 ||
bharate bruvati svapnaṃ dūtāste klāntavāhanāḥ |
praviśyāsahyaparikhaṃ ramyaṃ rājagṛhaṃ puram || 3 ||
samāgamya tu rājñā ca rājaputreṇa cārcitāḥ rājñaḥ pādau gṛhītvā tu tamūcurbharataṃ vacaḥ || 4 ||
purohitastvāṃ kuśalaṃ prāha sarve ca mantriṇaḥ |
tvaramāṇaśca niryāhi kṛtyamātyayikaṃ tvayā || 5 ||
imāni ca mahārhāṇi vastrāṇyābharaṇāni ca |
pratigṛhya viśālakṣa mātulasya ca dāpaya || 6 ||
atra viśantikoṭyastu nṛpatermātulasya te |
daśakoṭyastu sampūrṇāstathaiva ca nṛpātmaja || 7 ||
pratigṛhya tu tatsarvaṃ svanurakta ssuhṛjjane |
dūtānuvāca bharataḥ kāmaissampratipūjya tān || 8 ||
kaccitsukuśalī rājā pitā daśaratho mama |
kacciccārogatā rāme lakṣmaṇe ca mahātmani || 9 ||
āryā ca dharmaniratā dharmajñā dharmadarśinī |
arogā cāpi kausalyā mātā rāmasya dhīmataḥ || 10 ||
kaccitsumitrā dharmajñā jananī lakṣmaṇasya yā |
śatrughnasya ca vīrasya sā'rogā cāpi madhyamā || 11 ||
ātmakāmā sadā caṇḍī krodhanā prājñamāninī |
arogā cāpi me mātā kaikeyī kimuvāca ha || 12 ||
evamuktāstu te dūtāḥ bharatena mahātmanā |
ūcussapraśrayaṃ vākyamidaṃ taṃ bharataṃ tadā || 13 ||
kuśalāste naravyāghra yeṣāṃ kuśalamicchasi |
śrīśca tvāṃ vṛṇute padmā yujyatāṃ cāpi te rathaḥ || 14 ||
bharataścāpi tān dūtānevamukto'bhyabhāṣata |
āpṛcce'haṃ mahārājaṃ dūtāssantvarayanti mām || 15 ||
evamuktvā tu tān dūtānbharataḥ pārthivātmajaḥ |
dūtai ssañcodito vākyaṃ mātāmahamuvāca ha || 16 ||
rājan piturgamiṣyāmi sakāśaṃ dūtacoditaḥ |
punarapyahameṣyāmi yadā me tvaṃ smariṣyasi || 17 ||
bharatenaivamuktastu nṛpo mātāmahastadā |
tamuvāca śubhaṃ vākyaṃ śirasyāghrāya rāghavam || 18 ||
gaccha tātānujāne tvāṃ kaikeyīsuprajāstvayā |
mātaraṃ kuśalaṃ brūyāḥ pitaraṃ ca parantapa || 19 ||
purohitaṃ ca kuśalaṃ ye cānye dvijasattamāḥ |
tau ca tāta maheṣvāsau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 20 ||
tasmai hastyuttamāṃścitrānkambalānajināni ca |
abhisatkṛtya kaikeyo bharatāya dhanaṃ dadau || 21 ||
rukmaniṣkasahasre dve ṣoḍaśāśvaśatāni ca |
satkṛtya kaikayīputraṃ kekayo dhanamādiśat || 22 ||
tathā'mātyānabhipretānviśvāsyāṃśca guṇānvitān |
dadāvaśvapatiḥ kṣipraṃ bharatāyānuyāyinaḥ || 23 ||
airāvatānaindraśirānnāgānvai priyadarśanān |
kharān śrīghrānsusaṃyuktānmātulo'smai dhanaṃ dadau || 24 ||
antaḥpure'ti saṃvṛddhān vyāghravīryabalānvitān |
daṃṣṭrā''yudhānmahākāyān śunaścopāyanaṃ dadau || 25 ||
sa dattaṃ kekayendreṇa dhanaṃ tannābhyanandata |
bharataḥ kaikayīputro gamanatvarayā tadā || 26 ||
babhūva hyasya hṛdaye cintā sumahatī tadā |
tvarayā cāpi dūtānāṃ svapnasyāpi ca darśanāt || 27 ||
sa svaveśmābhyatikramya naranāgāśvasaṃvṛtam |
prapede sumahacchrīmānrājamārgamanuttamam || 28 ||
abhyatītya tato'paśyadantaḥpuramudāradhīḥ |
tatastadbharataśśrīmānāviveśānivāritaḥ || 29 ||
sa mātāmahamāpṛcchya mātulaṃ ca yudhājitam |
rathamāruhya bharataśśatrughnasahito yayau || 30 ||
rathānmaṇḍala cakrāṃśca yojayitvā paraśśatam |
uṣṭra go'śvabalairbhṛtyā bharataṃ yāntamanvayuḥ || 31 ||
balena gupto bharato mahātmā sahāryakasyā'tmasamairamātyaiḥ |
ādāya śatrughnamapetaśatrurgṛhādyayau siddha ivendralokāt || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.